Als 40% iet stemt en Pro+D66+cdA = 51% van de stemmen, dan vertegenwoordigen ze eigenlijk 51% van 60% = 30% van de lezers die allemaal in de rijke buurten wonen of die studeren en meestal Leiden weer verlaten..
J. Konstapel, 17-april 2026
Dit is een vervolg op Waarom Bijna de Helft van de Leidenaren nu Niet of PVV stemmen en
Van Inspraak naar Feedback waarin wordt aangetoond dat de bestuurders in Leiden geen inspraak maar naspraak leveren en vaak zelfs bewijsbaarde inwoners bedriegen.Waarom Bijna de Helft van de Leidenaren Niet Stemt
J. Konstapel, 17 april 2026
Dit is een vervolg op Waarom Bijna de Helft van de Leidenaren nu Niet of PVV stemmen en op Van Inspraak naar Feedback, waarin wordt aangetoond dat bestuurders in Leiden geen inspraak maar naspraak leveren en inwoners aantoonbaar bedriegen.
Als 40% niet stemt en GroenLinks/PvdA + D66 + CDA samen 51% van de uitgebrachte stemmen halen, vertegenwoordigen zij feitelijk slechts 51% × 60% = 30% van alle kiesgerechtigde Leidenaren — en dat zijn overwegend bewoners van de rijkere wijken of studenten die de stad na hun studie weer verlaten.
Inleiding
Leiden is een stad met twee gezichten. Aan de ene kant een universiteitsstad met hoge concentraties hoogopgeleiden, studenten en kenniswerkers. Aan de andere kant wijken waar een substantieel deel van de bevolking al decennialang wegblijft bij gemeenteraadsverkiezingen.
Dit is geen toeval. Het is een structureel patroon dat direct te koppelen is aan demografische, sociaaleconomische en psychologische data — en dat inmiddels grondig is gedocumenteerd door het CBS, het SCP en de Kiesraad.
1. De Cijfers: Opkomst bij Gemeenteraadsverkiezingen Leiden
| Jaar | Opkomst Leiden | Niet-stemmers Leiden | Opkomst Nederland |
|---|---|---|---|
| 2018 | 56,8% | 43,2% | 55,0% |
| 2022 | 53,6% | 46,4% | 50,9% (historisch laagterecord) |
| 2026 | 59,9% | 40,1% | 53,7% |
Kiesgerechtigden Leiden (2026): ≈ 106.000 Niet-stemmers (2026): ≈ 42.500 personen
Ter vergelijking: bij de Tweede Kamerverkiezingen van oktober 2025 lag de opkomst in Nederland op 78,4%. Het verschil van ruim 18 procentpunt tussen nationale en lokale opkomst is geen incident — het is een structureel en verdiepend patroon. Onderzoek van de Universiteit Utrecht toont aan dat dit gat de afgelopen decennia alleen maar groter is geworden, en dat er geen structurele maatregelen zijn die dit keren.
2. Wie Stemt Niet? De Wetenschappelijke Onderbouwing
Niet-stemmen is geen uniforme of willekeurige keuze. CBS-onderzoek (2022) legt de verklarende factoren nauwkeurig bloot:
Inkomen is de sterkste predictor. In buurten met een hoog aandeel lage inkomens bedroeg de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen gemiddeld slechts 47,2%, tegen 59,9% in buurten met hoge inkomens — een verschil van bijna 13 procentpunt. Dit effect blijft standhouden als ook voor opleiding en leeftijd wordt gecorrigeerd: mensen met lage inkomens zijn structureel minder politiek actief, mede omdat zij — aldus het CBS, op basis van internationaal onderzoek — meer bezig zijn met dagelijkse bestaanszekerheid en daardoor minder mentale ruimte hebben voor politieke participatie.
Opleiding versterkt dit effect. Kiezers met een hbo- of universitaire opleiding hebben volgens CBS-data een meer dan tweemaal zo grote kans om te stemmen als kiezers met alleen basisonderwijs (odds ratio respectievelijk 3,09 en 2,89 na correctie voor andere kenmerken). Hoger opgeleiden zijn vaker politiek geïnteresseerd, hebben meer politieke kennis en bewegen in sociale kringen waar stemmen de norm is.
Leeftijd speelt eveneens een rol: hoe ouder, hoe groter de stembetrokkenheid — tot circa 65 jaar, waarna mobiliteitsdrempels een rol gaan spelen.
Migratieachtergrond en huurstatus verhogen de kans op niet-stemmen. SCP-klassenonderzoek (2023) identificeert twee groepen met structureel lage politieke participatie: de onzekere werkenden (10% van de bevolking) en het precariaat (6,3%) — groepen die ook qua inkomen, gezondheid en sociaal netwerk het meest achterop lopen.
Het demografische profiel van de Leidense niet-stemmer is daarmee: lager of praktisch opgeleid, lager inkomen, wonend in een sociale huurwoning, jonger of met een migratieachtergrond — en geconcentreerd in specifieke wijken.
3. Ruimtelijke Verdeling in Leiden: Drie Sociaaleconomische Clusters
De CBS SES-WOA scores (welvaart, opleiding, arbeid per wijk) maken de ruimtelijke dimensie van de opkomstkloof zichtbaar. Leiden valt uiteen in drie typen gebieden:
Cluster A – hoge participatie Binnenstad, stationsgebied, Professorenwijk, omgeving Universiteit Leiden
- Geschatte opkomst: 60–70%
- Dominante partijen: GroenLinks/PvdA, D66
- Sociaaleconomisch profiel: hoog (hoge SES-WOA score)
- Veel hoogopgeleiden en studenten die wél stemmen
Cluster B – gemiddelde participatie Stevenshof, Zuidwest, nieuwbouwwijken
- Geschatte opkomst: 55–60%
- Gemengd stemgedrag, gemiddelde SES
Cluster C – lage participatie Leiden Noord, De Kooi, delen Merenwijk (met name Slaaghwijk)
- Geschatte opkomst: 45–55%
- Hogere niet-deelname, verspreider stemgedrag
- Sociaaleconomisch profiel: laag
- Hoog aandeel sociale huurwoningen (in Merenwijk-Centrum: 70% huurwoningen, WOZ-waarde ≈ €259.000 — ver onder het Leidse gemiddelde)
De connectie is direct: CBS-analyses tonen dat buurten met veel laagopgeleiden of lage inkomens bij beide typen verkiezingen lager scoren, maar bij lokale verkiezingen disproportioneel wegblijven.
4. De Studenten: Structurele Vertekening van het Electoraat
Leiden heeft circa 48.000 studenten op een bevolking van 125.000 — ruwweg 35–40% van de inwoners. Dit is een unieke factor die het Leidse kieslandschap structureel vertekent:
- Een groot deel van de studenten stemt niet bij gemeenteraadsverkiezingen (beperkte lokale binding)
- Internationale studenten zijn niet stemgerechtigd
- Studenten die wél stemmen doen dat overwegend op GroenLinks/PvdA en D66
- Na hun studie verlaten de meeste studenten de stad — hun politieke preferenties hebben daarmee geen langdurige binding met de lokale samenleving
Dit trekt het stadsgemiddelde voor progressieve partijen structureel omhoog, terwijl de woonachtige lagerinkomenswijken relatief ondervertegenwoordigd blijven in de uitslag.
5. Het Vertrouwensprobleem: Waarom Wegblijven Rationeel Is
De lage opkomst in bepaalde wijken is niet louter apathie — het is ook een uitdrukking van gerechtvaardigd wantrouwen. Het SCP constateert in zijn meest recente onderzoek (Burgerperspectieven 2026, gepubliceerd drie weken voor de verkiezingen):
- Slechts 34% van de Nederlanders is tevreden over de nationale politiek
- 64% is tevreden over het gemeentebestuur — maar deze tevredenheid is gebouwd op onbekendheid: veel mensen weten nauwelijks wat hun gemeente doet, en geven haar het voordeel van de twijfel bij gebrek aan informatie
- Slechts 38% vindt dat het gemeentebestuur open is over gemaakte fouten
- 57% van alle Nederlanders vindt dat politici te weinig opkomen voor mensen zoals zij
Het SCP (2024) benoemt expliciet dat er onvoldoende aandacht is voor de belangen van mensen met lagere inkomens, basis- en mbo-opgeleiden en mensen met een beperking — precies de groepen die ook het minst stemmen. Dit is geen cirkelredenering: het is een zichzelf versterkend systeem. Wie niet stemt, telt niet mee in de coalitievorming. Wie niet meetelt, ziet zijn belangen niet gediend. Wie zijn belangen niet gediend ziet, stemt minder.
Het SCP-klassenonderzoek (2023) is expliciet: groepen in lagere sociale klassen hebben vaker laag vertrouwen in de overheid en gaan relatief vaker niet stemmen.
6. Gentrificatie en de Verdwijning van de Oorspronkelijke Bewoner
De sociale samenstelling van Leiden is in de afgelopen decennia fundamenteel veranderd door gentrificatie — demografische verdringing door economische druk.
Huizenprijsontwikkeling (gemiddelde prijs per m²):
- 1960: ≈ €1.000
- 2023: ≈ €8.000 (centrum)
- Wijken als het Haagwegkwartier: stijging van meer dan 1.100%
De gevolgen voor de politieke representatie zijn direct: lagere inkomensgroepen en oorspronkelijke bewoners verlaten de stad of wijken uit naar de lagere-SES wijken. Hun plek wordt ingenomen door studenten, kenniswerkers en hogere inkomens. De stemmende populatie wordt daarmee niet alleen selectiever naar inkomen, maar ook naar tijdshorizon: studenten en kenniswerkers hebben een korte verblijfsduur en beperkte lokale worteling.
7. Bestuur en Representatie: De Rekensomme
Het college van B&W wordt gevormd op basis van de stemmen van de stemmende bevolking. Dat is structureel de hogere-SES, hogere-opkomst groep. De rekensomme is onverbiddelijk:
| Groep | Omvang |
|---|---|
| Kiesgerechtigden Leiden (2026) | ≈ 106.000 |
| Stemgerechtigden die stemden | ≈ 63.500 |
| Niet-stemmers | ≈ 42.500 |
| Feitelijke achterban coalitie (GroenLinks/PvdA + D66 + CDA, 51% van uitgebrachte stemmen) | ≈ 32.400 personen = 30% van alle kiesgerechtigden |
De coalitie die Leiden bestuurt, heeft een directe kiezersachterban van 30% van de bevolking. De overige 70% stemde niet, stemde op oppositiepartijen, of is helemaal niet stemgerechtigd. Dit is geen democratisch falen in formele zin — het kiesstelsel werkt precies zoals ontworpen. Het is wél een structureel legitimiteitsdeficit.
8. Conclusie: Een Structurele Kloof die Beleid Produceert
Leiden kent een diepe en structurele kloof tussen de stemmende en de niet-stemmende bevolking. Die kloof loopt langs sociaaleconomische lijnen, is ruimtelijk zichtbaar in de stad, en wordt ondersteund door robuuste empirische data van CBS en SCP.
De kern:
- ≈ 40% van de kiesgerechtigden stemt niet bij gemeenteraadsverkiezingen
- Dat zijn ≈ 42.500 mensen, geconcentreerd in de lagere-SES wijken
- CBS-onderzoek toont aan: lager inkomen en lager opleidingsniveau zijn de sterkste predictoren van niet-stemmen — ook onafhankelijk van elkaar
- SCP-onderzoek (2026) laat zien: de tevredenheid over het gemeentebestuur is fragiel en gebaseerd op onbekendheid, niet op betrokkenheid
- Het bestuur wordt bepaald door de stemmende groep — gemiddeld hoger opgeleid, hogere SES, woonachtig in de meer welvarende delen van de stad
De vraag die de data stelt maar niet beantwoordt: welk beleid zou er ontstaan als alle 106.000 kiesgerechtigden daadwerkelijk participeerden? De huidige situatie is geen neutraal democratisch evenwicht. Het is een systematische uitsluiting van de armste wijken uit de bestuurlijke representatie — niet door opzet, maar door structuur.
Bronnen: Kiesraad; CBS Statline — Kerncijfers Wijken en Buurten; CBS (2022) — Het verschil in opkomst tussen Tweede Kamerverkiezingen en gemeenteraadsverkiezingen; CBS (2022) — Statusscore per wijk en buurt (SES-WOA); CBS (2024) — Politieke participatie van sociaaleconomische groepen; SCP (2026) — Burgerperspectieven Bericht 1, De Stemming; SCP (2025) — Sociale en Culturele Ontwikkelingen; SCP (2023) — Eigentijdse Ongelijkheid; Gemeentelijke verkiezingsuitslagen Leiden 2022/2026; AlleCijfers.nl op basis van CBS-data; Sociografisch Buurtprofiel Leiden Noord (2015)