Featured

The Geometry of Change

In this blog I Combine Geometry and Change-management

Christi Belcourt (Métis) - The Wisdom of the Universe, 2014
Christi Belcourt (Métis) – The Wisdom of the Universe, 2014

Julian Barbour (Physicist, writer of the book “The end of Time“): The only thing that Exists in our Universe are Changing Shapes.

It means that The Geometry of Shapes (“Similarity Geometry“) is the most important geometry because it contains the Potential of creation. This Geometry corresponds with Mythic in paths of Change (the Creative Personality) and Equality Matching in the theory about Social Relationships of Alan Fiske. It can also be found as the Hero in the Myths of all Cultures researched by Joseph Campbell., the Fool (o) in the Tarot, Zero in the Numbersystem and Λ or in Set Theory.

The number of steps in the Hero‘s Journey corresponds with the cards of the Major Arcana of the Tarot (-> To R AT, RO T AR,..).

In the Beginning

The blog begins after a few Video’s about the current insight about the Geometry of the Universe. It looks like our Universe is without a beginning and an end but also without Time and Space. It is filled with Infinite Possibilities.

The Tao-Te Ching:

The Tao is like a well:
used but never used up.
It is like the eternal void:
filled with infinite possibilities.

It is hidden but always present.
I don’t know who gave birth to it.
It is older than God.

When we push all the shapes together they will become a Black wHole. What is able to create such a Force? What lies behind the Black Hole? The Nothing, Empty Space? Is Empty space Possible? Is the Sum of Things Zero or Infinite (8)?

Phase changes are related to the closeness of the parts. What happens when parts are closely packed. What phase is this? a Bose Einstein Condensensate?

About the Conformal Booststrap : Geoffrey Chew, “Nature is as it is because this is the only possible nature consistent with itself,”

The explanation for the data we have gathered about the beginning is that there wwas no time in the beginning which is the same explanation as the conformal bootstrap above . A universe without time is infinite but not in space. An universe without time that is not infinite in space can only be explained by an infinite converging sequenc. This is called an Anti-de Sitter-Space, a space with almost zero curvature which looks like flat space.
About the Cyclic Universe.
About the iconformal bootstrap.

List of Chapters


  1. The Pragmatism of Charles Sander Peirce, an Introduction into Semiotics plus an advanced application of Semiotics to determinate the beginning of our Universe by moving to Zeroness
  2. Thinking about Thinking: About the Implicate Order of David Bohm and Jiddu Krishnamurti
  3. About Hyperspace: Predicting the Future by Observing the Observer, The Mathematics of Hyperspace, about the Soul, Moving out of the Body, Healing and the Big Bang that never was
  4. The Geometry of Finite and Infinite Games, The role of the Trickster
  5. Science: Filosophy The future of Artificial Intelligence
  6. Foundations: Symmetry, Contradiction,Duality & Polarity
  7. Geometry: Spiritual, Indian, Curved Space, Topology,
  8. Theory of Measurement
  9. Mount Meru: About the Triangel of Pascal in Indian Music, Achitecture and Mathematics
  10. This blog is a fusion of blogs about Projective- and Algebraic Geometry with a blogs about Panarchy, Resilience and Anti-Fragility , the Future of the State and Complexity Theory
  11. Projective Geometry and the shared viewpoint Constructing by Connecting
  12. Introduction to Change Management
  13. Change Management and Affine Geometry
  14. Euclidian Geometry and Change Management, about the Horizon, MindScapes and Meta-systems
  15. Projective Geometry, about lines points and the shared view
  16. Similarity Geometry and Being Different, Creativity and the Holy Ghost
  17. Mappings between Geometries Moving back to Panarchy, what is a Geocology?

Chapters 1-12 are about Geometry, Mathematics and Physics.

In chapter 3 I will show you how a new concept of Space is able to produce a Theory of Everything that explains the Para-Normal.

From chapter 10 on I describe the relationship between geometry and change. I will show that our Embodied language already contains everything we have to know about geometry.

As an example, reflect on what we are projecting on What when we design(“ont-werp“) and what Scape we See when we are projecting.

IMAGE: Leonardo's perspectograph
The Perspectograph of Leonardo Da Vinci

This blog is still under Construction.

1 The Pragmatism of Charles Sanders Peirce

Writing chapter 12 has generated (as always) many issues I never thought about before. The major cause is Charles Sanders Peirce , (1839-1914) the “inventor” of Semiotics and the first Pragmatist in the Us. He believed that science is finished when the theories are working in Practice but also that the Laws and Constants of Nature are changing all the time.

 In this blog you wil find out that current science has moved far away from he path of converging because it lost its foundation. This foundation lies behind the imagination in the nothing.

After my encounter with Peirce I stumbled upon The theory of J. W.Dunne who experimented with predicting the Future and discovered Hyperspace.

Looking for Hyperspace gave the link to ANPA, an organization of scientists who try to understand the Paranormal. After that I rediscovered (New) Thinking Allowed (NTA), a YouTube-channel of Jeffrey Mislowe, a wellknown para-psychologist.

I (re)discovered NTA because I have always been interested in the paranormal because I was ” paranormal” since I was a child. Ghosts visited me when I was young and when I was older I became “enlightened” (“a terrifying experience”).

Looking for an interesting issue on NTA I rediscovered Alien Abductions and the Grays (our descendants out of the Future), an issue I also encountered when I met the medium Judith Moore. by accident. She helped me to understand what was happening to me after my Jump of my Kundalini that caused many strange effects. Through Judith I discovered that I was of the lineage of the Persian Magi.

As you can see this Blog grows by accident because I Explore (a connection between the Imagination and Action) every Possible paths just as Nature is doing.

Introduction in Semiotics

If we are to proceed in a logical and scientific manner; we must; in order to account for the whole universe; suppose an initial condition in which the wholeuniverse was non  existent; and therefore a state of absolute nothing:…We start; then; with nothing; pure zero: But this is not the nothing of negation: For not means other than; and other is merely a synonym of the ordinal numeral second: As such it implies a first; while the present pure zero is prior to even first: The nothing of negation is the nothing of death; which comes second to; or after; everything: But this pure zero is the nothing of not having been born: There isno individual thing; no compulsion outward nor inward; no law: It is the germinal nothing; in which the whole universe is involved or foreshadowed: As such; it is absolutely undefined and unlimited possibility  boundless possibility There is no compulsion and no law: It is boundless freedom:(Collected papers of S. Peirce, 1931)

This is a Very compact explanation of Semiotics. Peirce uses a model with 3 components that he calls first-ness (1), second ness (2) and thirdness(3).

1stness is the Senses, 2ndness are the Emotions (Social in PoC, the Other). They are a power, force, a resistance but also a Relation (Duality).
3rdness is the Mind (Unity in PoC), patterns, habits. Interesting is that Peirce forgets the Imagination which could be the influence of the Enlightenment.

When you look at he 2 pictures below who are taken out of the second link about Semiotics you can see that the Representamen is an intermediary beween the Duality of the Object (Event, Outside) and the Subject (Inside, Square, (Mind<-> Senses)<-> (Emotions<->Imagination).

Observe that it is possible to substitute the first picture in the second picture at he place of the Human. In this case the sequence becomes Nature->Object->Human-Interpretant ->Culture. You can extend the chain as long as you want by filling in new Trialities.

Peirce has produced an enormous amount of documents that still need a lot of specialized scientists to interpret what he meant.

It is very clear that Peirce used a “fractal” model without knowing what fractal (Recursive) meant.When you look at Paths of Change Peirce used connected triangels as you can see in the Path of the Human Hero a model of the MetaMyth.and the Trickster who plays the role of God always teasing and stimulating us to Explore and Create because we are the real Creators made in the image of God.

In the third picture below you see that the Triangel is a Connection of 3 Dualities.

MetaMyth

The metamyth is a model that contains all the myths in every culture. This myth is defined by Joseph Campbell in his book The Hero with a thousand Faces.

The Metamyth defined with the model of Paths of Change.
Observe that it is possible to define more triangels when you connect Unity (Modelling) and Social (Values) or break open the four Squares who are connections of two Triangels. In this case the amount of Possible Paths explodes.
Defining possible paths between ” virtual particles” (“Temporary States“) is the essence of modern Physics that is caused by the invention of the Path Integral by Richard Feinmann.
The model of Paths of Change containing Four Independent Worldviews that make 12 combination because all of the connections are Bilateral.

2 Thinking about Thinking

David Bohm, the successor of Albert Einstein came into contact with the Indian philosopher Jiddu Krishnamurti chosen by the Theosophical Society as the new Maitrea . They started to find out what lies behind Thinking what they called the Implicate Order. In this blog you will learn that the Implicate order is the Vacuum(“Empty Space”) sustained by our Imagination.
Freeman Dyson about the Path Integral of Richard Feinmann.
Sheldrake is a follower of Peirce.
When you start to study Science you have to start with Rupert Sheldrake a scientist who came with a highly ignored theory that reality is influenced by the majority of the behavior of others. This implies that bbehavior spreads in TimeSpace without Direct physical contact and is picked up elsewhere. You can also explain this by believing that Structure is a Field and just as in Quantum Mechanics parts that are connected stay connected using “bridges” in space-time that are Magic to us just as Einstein called them “spooky action at a distance”1.
The return of American Pragmatism.

3 About HyperSpace

Predicting the Future by Observing the Observer in Hyperspace

in 1924 J.W. Dunne detected that he and his friends where able to look in the Future and the Past by moving into a state of Lucid Dreaming. He discovered that there are 3 levels of SpaceTime in which an observer is observing an observer that could be the same observer. The big problem, of this theory is called infinite regress. The model has no end. In the next video you learn how you can transform an infinite series into a converging series that simulates Space.

The Mathematics of Hyperspace

Louis H. Kaufmann About Spacetime Algebra. Sometimes Algebra starts with No Thing that could be not a thing but also be nothing or the void. By using a tautology A=B Kauffman develops numerical patterns that start with the beginning (void, nothing, zero) and move into infinity. These patterns contain meta-patterns (orders) that can be interpreted as a rhythm that look like a wave that connect cycles in cycles that contain particles that are the anti-particle of itself that can be described by a Clifford Algebra (also called Geometric Algebra) which is an extension of the Imaginary (i) numbers i with j and k where i.j.k.=-1.
Doug Matzke Hyperdimensional Reality. How Intelligence can be explained by points that are “close” in a hyperdimensional Space (“synchronicity“) and the experiments by Robert Monroe (leaving the body) , William Tiller (the Placebo Effect) and others.
Interview with Robert Monroe about Out-of-the-Body Experience .
What is a hyper-Space? This is a visualization.

4 Infinite Games

This is Version 2. In this version I have finished the Educational part of this blog (Chapter 1) and I have started to write about the Geometry of Change. in chapter 12.

In this part I advice you to spend some time on a video of George Lakoff one of the Leading Scientists in Embodied Cognition . This part of Cognition Theory is based on the Fusion of Complementary concepts (“Bisocation“).

Will McWhinney gave me a book of J.P. Carse called Infinite Games. Infinite games are the opposite of the Finite Game that ends when somebody has won. The Infinite Game is a Game that Creates Games. It is the game of the Trickster. The same Dichotomy can be found in the difference between a Vocation and a Career. In a career (a Racetrack) you Win or Lose.

Hopi Raven Trickster . Raven Steals the Light. Famous Flemisch Trickster Tijl Uilenspspiegel (Mirror of the Owl) .
The Trickster Tijl Uilenspiegel with the Owl in his Left (Magic) Hand and the Mirror of Cycle of Life (the Zodiac) in his Right Hand.

In this blog you will find that the Finite Game of the Controllers is related to Affine Geometry (Order, Ranking, Being the Same) and the Infinite Game of the Trickster to the Similarity Geometry (Being Different). There are two more Geometries that are related to Measures (Euclidian) and Connections (Projective).

Why Science is an Infinite Game.

5 Science

This is a Part of a long series about the Philosophy of Science in which you see the Perspectives of Paths of Change come back united with an idea about How to Do Science in which we learn from our Mistakes.

Artificial Intelligence

We are witnessing the birth of Artificial Intelligence (AI). AI has nothing to do with Intelligence. It is producing Artificial Humans that beat humans in many area’s (Chess, GO) but still not in Mathematics. Just like you’re calculator you have the choice to be dependent on a machine or to become an exception a human who is able to calculate by Head. Every new Technology makes us more dependent from this new technology (“the so called Automation Paradox)

This a Generator of Cycles where the Stages of the Cycle are determinated by Paths of Change The generator is a Fractal pattern. The (meta-)model behind the Generator is the Chinese Lo Shu (a 3×3 Magic Square) that turns into the Sheng Cycle when you connect the points.
The Cycle Generator applied on Technology shows that we are approaching a new Era in which we will see a Global Brain emerging.

6 Foundations

Symmetry

This is one of the most interesting documents about the Foundations of Physics and Mathematics I have read for a very long time. It shows what I already wrote down a few years ago about Geometric Algebra that the Number system opens up new number systems when to want to Reverse what you did.

The Positive numbers end by zero and move over to the negative numbers. When you standardize repeating adding and call it multiply dividing ends when you reach zero. Repeating multiplying generates the square roots that end with the negative numbers generating the Imaginary numbers (i=SqRT-1) but this is not the end. Generalizing the imaginary numbers (the Quaternions) created numbers nobody understood until it was found that they are Rotations in N-Dimensional Space.

Peter Rowland surprises by showing that the symmetries in the symmetries show the Implicate Order of David Bohm and more important that zero (“truly empty) is the Beginning (“alpha”) and the end (“omega”). Which means that the universe is always in balance.

Duality & Polarity

If a statement is true its Negation is also true. In geometry Points also called incidents are lines that Meet and Lines are unions of Points. A point is not-Space and is empty and Flat space is a union of lines. True Statements can be rephrased with different components that create new truths about existing components. The next step is Category Theory in which you can reason with theories (called Functors) as objects called Types.

Marvin Minsky About Triality.
Marvin Minsky: About Artificial Intelligence.
An Alternative view on the reason why there is Dark Matter based on the theory of Peter Rowland. Rowlands asserts that physics and mathematics are even more intertwined than we commonly believe, and that quaternions together with the assumption that zero is the natural start and end state of all physical reality is enough to derive all of quantum mechanics including Dirac’s and Schrödinger’s equations.
A presentation about the Theory of Peter Rowland.
In 1972, Frank Wilczek was 21 years old. He and his thesis adviser, David Gross, discovered the basic theory of the strong force — the final pillar of the Standard Model of particle physics. Their work revealed the strange alchemy at work inside the nucleus of an atom. It also turned out to underpin almost all subsequent research into the early universe. Wilczek and Gross went on to share the 2004 Nobel Prize in Physics for the work. Frank wrote a new book about Complementarity which looks a lot like duality and polarity. Deep below the universe two forces are creating a subtile equilibrium in which energy is given and taken.
Frank Wilczek explains Physics with the help of the same insights of Maxwell who detected the Electromagnetic Field. Maxwell used a model based on the 3 colors we use to make all the colors we see by mixing and adding intensity. Frank shows that Physics can be explained by so called property-fields in which complementary forces combine to make other complementary forces that keep Balance. Stangely enough this is the same as the model of Panarchy that describes an ecology. Is the Universe an Ecology of different shapes?
Time crystals
A Time-Chrystal When time crystals were first proposed in 2012 by physicist Frank Wilczek they seemed like an exotic consequence of quantum mechanics in systems of many interacting particles. Wilczek argued that such systems broke symmetry in time, changing so as to return periodically to the same state just as ordinary crystals exhibit periodicity in space.
Subsequent experimental work has found that quantum time crystals can exist in systems maintained out of equilibrium by some driving force. Now Norman Yao of the University of California at Berkeley and colleagues suggest that time crystals can arise without the need for quantum physics at all.

Contradiction

The third video is about the emerging Global Brain. The first two video’s are about the Foundation of Mathematics which is based on Contradiction . The fourth video is about the Human Relationship theory of Alan Fiske.THis theory is a Bridge between Geometry and Change Management.

About Global Brain. By connecting many specialized local Brains we will reach a higher level of AI.
A design of a highlyDistributed Adaptive computer that is based on the Wave Function of Quantum Mechanics that could become Conscious when it moves above a certain level of complexity.
How Godel proved that it is impossible for a System to Observe Itself. This was also proved by alan Turing . He invented what is now called a Turing Machine a model of a Computer that is able to Represent a Theory.
Gregg Zuckerman About the Mathematics of Consciousness based on Non-russell Sets. Consciousness is based on Contradiction.
Alan Fiske has developed a widely accepted and used theory about how people coordinate and cooperate. This theory is compatible with Paths of Change. The theory is also compatible with the results (see chapter 8) of Measurement theory where the types of measurement are called Scales. Scales can be related to Geometries. In the blog I start with explaining geometries and move in Chapter 12 to the field of change Management where I Apply the Geometries.
When I studied Mathematics I found the Dutch Mathematician Brouwer who believed what I now still believe and George Lakoff later proved that you have to See Mathematics otherwise it is wrong.

History of this Blog

The reason behind this blog is explained in the last chapter of my blog About the Ecology of the State.

In the blog about the Ecology of the State I reused a blog about Anti-Fragility, a new name for Resilience. Resilience is a major variable in the theory of Panarchy which is a theory about Ecologies.

I combined Panarchy with Paths of Change also a Theory about change and the theory of Alan Fiske about Human relationships. This combination gave me the insight that there is a shared Geometry behind many of the theories tabout Change.

This blog gives you an opportunity to combine the theories yourself. I also will show you that this geometry was known for a very long time ago mainly starting in India (See “Vedic Mathematics“). In the interpretation of the Theory of Alan Fiske the Scales of Measurement play an important role. I have created a special Chapter 8. for this subject.

In this blog I want to explore the Geometry of Change. To make it possible that others are also able to think about Geometries this blog contains many Educational Videos’.

7 Geometry

This picture is a summary of all the pictures below in which I have replaced the WorldViews of Paths of Change with the geometries that are the result oft relating the theory of Alan Fiske with the theory of Scales.
A projection of the model of Panarchy on the model Paths of Change.
Model of Vitality projected on Paths of Change.
The Model of Panarchy projected on Paths of Change using the colors of PoC.
The ridel of Alan Fiske projected on Paths of Change using the colors of PoC.

As you can see in this Chapter Geometry is very old. It was the Foundation of Art, Architecture , the State and Religion. People have been fascinated by Patterns like the visible patterns Up in the Sky of the Sun, Moon Planets and the Zodiac but also the patterns in numbers. Out of Geometry many sciences have grown that were grouped in schools sometimes called a University. Behind he patterns music was found and music was also created using patterns. The most important Music was the Music of the Spheres . This chapter is Big. It contains many Video’s that contain simulations. The main reason is that you have to See (“insight”) the Theory to understand the Practice.

How Physics, Movement, Symbols and Sound are supported by Geometry

Richard Feynman was able to recreate every theory at will and was therefore able to explain what the theory was about. His lectures are famous. This is a recontruction with a Simulation of his Last Lecture. It is a lecture about Geometry. Below you see a comparable lecture about a comparable genius Riemann who lived a short life but was able just as Feynman to see (Imagine) a lot. This shows the Power of Mathematics. It is not about Reasoning but about Insight. That’s why I have selected many video’s and will find more. Enjoy.
Why the Prime Numbers lie on a line but nobody knows why. A nice present of Quanta Magazine. about the Hypothesis of Riemann. Riemann comes back later when he solves another problem, the problem why geometries are different. He proved that this has to with the Curvature of space. Something you see below when you see the solution of Einstein to the problem of Gravity solved before that time by Newton who stole it from Leibniz, one of the last Magicians before the Golden Dawn (see video below about Mystic Geometry.) Einstein got the solution for his problem of his friend the Mathematician Minkowski.
The curved space of Einstein.
The role of Higher Dimensions in Physics and Mathematics. It started with Albert Einstein. He used a new 4D curved geometry to explain gravity. Kaluza found that Gravity and Electro-magnetism could be united by adding an extra 5th Dimension. This solution was improved by Oscar Klein by introducing Imaginary (2D) numbers . This solution transformed much later into 10 dimensional (vibrating) String /theory to integrate quantum mechanics, . As you can see in the next video the extra dimensions are put into a Very Small Closed in itself (“circular”) area in Space.
About Kaluza Klein Theory.
Part of a long series of lectures and simulations about symmetric shapes that played an important role in ancient physics and mathematics which was at that time related to the Order of phytogoras.
Transforming a flat structure into a 3D projection of a higher order structure made of Pentacles.

The Physicist Sean Carrol About Geometry and Topology in particular Riemannian non-Euclidean geometry, and topological invariants called “Homotopy groups.

The geometry of our space has zero curvature. In spaces with positive or negative curvature other rules are valid. George Bernhard Riemann developed a new geometrical concept by imagining a 2-dimensional bookworm living on a 3D crumpled sheet of paper.

The surface of the paper would seem to be flat and undistorted. Because the worm can only perceive two dimensions it would not be able to detect that his own body crumples with the paper in the higher dimension. The “force” that would keep the bookworm from moving in a straight line was not a mysterious “action at a distance”, but a result of the unseen warping from the third dimension.

You can imagine a similar experience by walking a straight line on a rotating platform. To you the shortest connection is a straight line while you move with a curve when observed by someone outside the platform. The geometry changes the idea that the shortest distance between two points is a straight line.

It even changes the idea that we return on the same point when we move in a loop (“circle”). This happens when our space contains one or more holes (“singularities”, “dividing by zero”).

With this example you can learn that it makes a lot of Difference when you are In (Intrinsic) or Outside (Extrinsic) the Context.

Geometry and the Riemann Space
Space Harmony: The work of Rudolf Laban about Movements. The same geometry can be used to make letters, sounds and meaningful symbols.
Kim Veltman about the history and geometry of Letters.

 

System Theory related to Buddism. A speedy introduction of system thinking leading to chapter six..2.
How to transform an infinite proces into a finite proces
A very rich source about Mystic Geometry. About India, Soemer, Egypt, Magic Kabbalah, the Rosicrucians , Blavatsky and of course the Golden Dawn.

8 Theory of Measurement

Measurements can be made through the human Senses or through the use of a measurement Instruments.

Measurement is the assignment of Numerals to a system according to a set of rules.  These rules are called a Theory.

Our senses or the instruments that are used to measure the system also represent a theory. This theory has a sometimes unknown impact on our measurement.

To avoid the Bias of the Theory behind our Measurement Systems a theory has to be a Structure Preserving mapping, a homomorphism. The Structure of the system has to stay the same when the rules are applied.

If the theory does not preserve structure the theory introduces its own theory and we are not measuring the original system.

Not only the primary theory has to be a homomorphism. The complete chain of theories we use has to preserve the structure (The Uniqueness Axioma) of the original system.

To avoid Bias a System of Measurement Scales is defined.

A video about Scales.
The Hierarchy of Scales
The Hierarchy of Measurement Scales. Observe that the scales are Nested.THis means that every scale is Part of a “higher” scale and all the constraints have to be valid on a higher level. This means that C4 contains C3 etc.

a Nominal Scale defines Sets. Sets contain the Same elements. When we want to preserve structure  we have to satisfy the constraint If s1 = s2 ⇔ f(s1) = f(s2) (“the Same stays the Same”). This is called the Symmetric group, the group of all Permutations of the objects in the Set.

The Ordinal Scale is part of the nominal scale. The relational structure preserved during the measurement process preserves equality and order. The set of admissible transformations are relations that satisfy the constraint If s1 < or >s2 ⇔ f(s1) < or >f(s2). This is called the Order-Preserving Group and is the group of monotonic increasing functions.

Monotonic Functions Increasing and Decreasing
Monotonic Increasing and Decreasing functions,

The Interval Scale has to satisfy the constraint  If s1−s2 = s3−s4 ⇔ f(s1)−f(s2)=f(s3)−f(s4).This is called the General Linear Group (or Affine Group).  Differences can only be preserved when the transformation is a Linear transformation Ax + B where A is a Rotation and B is Translation (Displacement).

The Ratio Scale has to satisfy the constraint If s1/s2 = s3/s4 ⇔ f(s1)/f(s2) = f(s3)/f(s4). This is called the Linear Group.The only transformation that satisfies this constraint is the functions f(x) = Ax. This means that the only tranasformation that is left is muliplication and division (“not by zero!). which is transl;lated in Expansion and Compression the object of Topology.

A short Seminar about the history of Topology and a few highly interesting applications that show you for instance why we have to leave thinking in Hierarchy and move to Topological Structures with a higher Betti-Numbers (Loops).
Mathematician Prof. Norman Wildburger About the History of Mathematics focusing on geometry. . Norman has made thousands of video’s explaining everything you don’t know but want to know. THis video is about History.
An introduction to Group Theory. Group theory is about “being the Same“. This is a visualization.

Geometry, the Art of Transformation Size, Shape and Symmetry.


Figures shown in the same color are similar. A similar structure can be transformed by Rotation, Translation (Displacement) and Scaling (Multiplication), “blow up/down”).

Groups can be compared to numbers. Just like the primes the Simple Groups can be used to create other groups. The Biggest group is called the Monster.
The Geometry of the Space we live on, the Sphere, where Parallel Lines Cross at the Poles. This video contains nice visualizations.
Affine Geometry, The Geometry of Linear Transformations.

 

Projective Geometry is about Perspective and the projective plane, the space of one-dimensional subspaces of a three dimensional vector space (lines through the origin). This view leads to Hyperbolic and Eliptic Geometry finally framed in the language of Geometric Algebra . Affine geometry is the “world” of Linear Algebra and Vector Spaces leading to Euclidean and Einstein’s (Minkovski) ,Relativistic geometry.

With Geometric Algebra you can Calculate with Shapes. Geometric algebra is a very convenient representational and computational system for geometry. It is going to be the way computer science deals with geometrical issues. It contains, in a fully integrated manner, linear algebra, vector calculus, differential geometry, complex numbers and quaternions as real geometric entities, and lots more.

Geometric Algebra brings us back to the Tetractys of Pythagoras which shows the Fourth triangular number which is part of the Triangle of Pascal.also called the Yang Hui in China and Mount Meru in Sanskrit. The Triangle of Pascal contains many Fractal structures that were used a very long time ago in Music (Rythms), Art & Architecture (Proportions) and Numerology (“The Art of interpreting Patterns in Numbers).

Triangular Numbers.
The Tetractys (1+2+3+4=10 = 1 MOD 9) in a Mystical Vision of Jakob Böhme. In the center of the Heart you can see the Hebrew letter/numbers that are a copy of the comparable Sanskrit symbols. See the video of Kim Veltman above.

9 Mount Meru

the roots of all the geometries can be found in Ancient Indian Mathematics.

The five central towers of Angkor Wat symbolize the peaks of Mount Meru; Angkor, Cambodia.
Mount Meru Prastaara. When you Want to know more about the history of Sanskrit (“krit” = the Practice) and “sans = Speaking and the influence on many cultures (~f.i. Hebrew) of the culture of ancient India look at the Video of Kim Veltman above.
Theory of ALan Fiske explained by Steven Pinker.

It all comes back to Breathing

Realize that the 3D version of Panarchy is also a 3D version of the Movement of the Relational Models of Alan Fiske and their related Geometries in Cognitive Space and the movement of many Concepts that share the same Worldviews of Path of Change.

Also Realize that Panarchy is a result of a theory (Cultural Theory) that is based on the same Worldviews of PoC and of Alan Fiske that can be explained by a 2×2 Matrix containing the variables Agency and Communion that are the same as Yin and Yang.

Agency and Communion also determine the Big Five the most used Personality Classification (and many others)

Yin and Yang are also represented by 0 and 1 and therefore the Triangle of Pascal represents the many combinations of possible personalities on earth but is also a result of a completely different System (Geometries) to calculate Combinations. Think about (X>Y)**n (Affine) or (X-Y)**n (Euclidian) as an example (X>Y)**n is a Program (“Protocol”) to n times create all the possible combinations of X>Y.

It is therefore also not strange to call the total process of the movement of Expansion (Yin) and Compression (Yang) in space the Cosmic Breath named the Svara in Sanskrit. Svara स्वर (svara and svāra): Voice, musical note, sound; note of the musical scale, tone in recitation, accent in grammar, symbolic expression.

Hierarchy

The Ished Tree | Egyptian gods, Egyptian art, Ancient egyptian
Ished Tree in Egypt. Thot with the moon on his head (“the inventor) and Seshat with the wheel of the Seven Stars (Pleiades) and the symbol of the Bull, the daughter of Ma’at the Goddess of
Balance aquire the Magic leafs of the tree.The names of the ascended ones are written on its leaves.
The Benu Bird (Phoenix, the Fire Bird) lives on the top of the ished tree. in Heliopolis. The Phoenix is recreated by the Fire of the Kundalini also represented by the Snake of Ouroboros being a Cycle that connects to itself. This fire was wellknown in antiquity.
Yggdrasill, Old Norse Mimameidr, in Norse mythology, the world tree, a giant ash supporting the universe. One of its roots extended into Niflheim, the Underworld; another into Jötunheim, land of the Giants; and the third into Asgard, home of the Gods. Asgard was according to Kim Veltman situated in Tomsk Russia.

Balance

The Egyptian Goddess Ma’at was later called Sophia (Wisdom). Ma’at is the keeper of the Underworld. She is also the keeper of the Harmony in the universe. Ma’at weights the Heart (“the center”) with her feather which carries the symbol of the nothing (“the empty set”). When the Heart weights light as a feather the human was balanced in the Heart Chakra meaning that he lived a “Good Life” and was allowed to enter Heaven. Observe that the Heart is the Controller of the Upper (Head) and the Lower (Body) Cycle of Blood (“=Life“). Observe that the human is represented by an Ape with the moon of Thot on his head.
11053442_1453903211579537_5373828987444991748_n

11 About Perspectives and Projective Geometry

Projective Geometry PG)is a result of Perspective Drawing

IMAGE: Leonardo's perspectograph
The Perspectograph of Leonardo Da Vinci

As you can see in the picture above PG makes use of drawing Lines that connect the Point of the Eye (the Sensor) with the \Planes and Points of the Object of the Drawing. Observe that the object is a Sphere. and that the two lines connect with the sphere at the Horizon which is a line we often confuse with Infinity(“the point we will never reach”).. Also observe that the rear-end of the Sphere is invisible.

The pole of the Sphere can be connected to Parallel Lines that Never Cross. The lines connected to the eye of the artist and the Pole always have an Angle>0.

PG Connects many Points(“people”) by Lines (“Connectors“) and is there fore highly comparable with Communal Sharing of Fiske and Social of PoC.

What Perspectives have in Common.

What is a Point of View?

Two projections of the same object.
Alberti was the first to ask what two pictures have in common if two drawing screens (Planes) are interposed between the viewer and the object, and the object is projected onto both resulting in two different pictures of the same scene. Leone Battista Alberti (1404-72) was the writer of the irst treatise, about Perspective  Della pittura (1435). The solution to this problem was found in 1803 by  Lazare Carnot
In his book “Géométrie de Position” he proved that the so called Cross-Ratio is always preserved in a Projection with One Point of View.
The Cross-Ratio is the Ratio of the Ratio of the Four Points A,B,C,D lying on a Line that intersects the Four Lines defined by a,b,c,d that orginate at the Vanishing Point O. Carnot proved that (AB)(CD)/(AC)(BD) = (A′B′)(C′D′)/(A′C′)(B′D′).
How to unite all the geometries using a General Way of describing Lines and Points in higher dimensions. In this way the Horizon becomes a circle.
Cross-ratios are invariant under Möebius transformations. THis is a visualization.A Moebius transformation is a combination of many transformations, a reflection, a rotation, an inversion a translation and a homothety, a homogeneous dilation .
Geometries are types of Transformations (Rotation, Translation, scaling, projection and )and Things that Stay the same -> Invariants (Length, Angle, parallel lines, incidence (“crossing lines”, points) and the Cross-Ratio ( a complicated way to relateLlines or Angles that have the Same Point of View) ).

about Meta Geometries

Moving one step Higher in Abstraction.

About 4D Space and Quaternions : Quaternions are the Imaginary Numbers (x, i,j,k) of 4 D Space. The Imaginary Numbers are Rotations in 3D space (x,i) . This video gives you a way to train your 4D-view by starting in Flatland being an imaginary world in 2D. A Line is a projection of a Circle that starts at Infinity which is a point at the North Pole of the Sphere.

In 1872 Felix Klein, published a new Mathematical Research Program called the Erlangen Program under the title Vergleichende Betrachtungen über neuere geometrische Forschungen.

In this program Projective Geometry was emphasized as the Unifying Frame for all other Geometries.

Although lines in the Projective Plane meet in one point of Infinity Klein argued that there could be two points of Infinity if the Projective Plane was a Surface Closed in Itself.

When we look at the Origin of Projective Geometry, the Artist painting A Sphere, Earth, on a Flat Surface, it is not difficult to realize that this Closed Surface is a Sphere. This sphere is projected on a plane that contains the imaginary numbers that are solutions of the cross-ratio when the 4 points 𝐴𝐵𝐶𝐷 are not on a circle.

COnformal mappings are mappings that preserve angles. This video shows why the cross ratio is complex when the points are not on a circle.
About Kleins erlangen Program

12 Using The Geometry of Change

Refresh and Surprise

First I present a few Slides to refresh your knowledge about the Background of the Blog or to surprise you.

In chapter 13 start to talk about the Geometries of Change.

The issue of this chapter is to help you to think about related issues like Machines, Cybernetics, the Anticipatory System of Rosen but also about Semiotics.

You don’t have to understand everything and you can also skip as many issues as you want.

I hope you become inspired to look at the geometry with another view (“I hope the Mythic“) and see the Magic (“have you looked at . the video about “Mystic Geometry in Chapter 1″?).

This image has an empty alt attribute; its file name is Slide42.jpg
The Paths of Panarchy resemble a moebius Ring (8) that makes it possible to cross colliding lines. The three variables that determine Panarchy. Connection, Potential and Resilience (now called Anti-Fragile , Revolution in Panarchy , Agency in PoC and Yang in Taoism) are put into one Map.
Observe the Heart in de Center.Also observe that the Connecting Lines in this Map are Directed Arrows (“Vectors“) and that the connected lines Move with the Clock.
The engineering method COLLIN Looks like Paths of Change.
This is a >4 times Expansion of Paths of Change with the Human in the Middle and the Four types of humans that surround him/her.
Here you see four types of Social Networks with a Production and Sales Cycle moving With- and Against the clock.
The four Communities correspond with the four Relationship types of Alan Fiske.
Remember that the four Relationships are related to four types of Geometries. This was proven by relating the Relationships to Scales of Measurement.
Measurement theory (Chapter 2) is based on the idea that measurement has to be based on Structure-preserving maps from the outside (what we think we see with our senses) to the inside (what we see with our imagination which is related to an inner sensor (“the third eye”) which is the Pineal Gland).

Keep your Third Eye Open - Foods That Activate And Decalcify Your Pineal Gland of the Endocrine System — MOT MAG

Observe that explain means making something plane (flat) which is a projection from Knowledge (Affine Geometry) to the (flat) Image of the Imagination (Similarity Geometry).
Observe also that Design (in Dutch Ont-Werp) is related to Throwing (projection) something at the right moment (ont).
What target (Goal (Plan) ) do you want to hit? Realize that the energy for the projection comes out of the fusion of Complementary (Different) concepts. What is different? Not-the same. Not is a Negation.

Mind, Machines and Anticipatory Systems

Professor of Cognitive and Computational Neuroscience Anil Seth looks at the Neuroscience of Consciousness and how our biology gives rise to the unique experience of being you
.This presentation is mostly about the so called the Bayesian Brain. In this theory the brain is a prediction machine that produces a “best guess” combining internal “memory” / “imagination” and external data produced by the senses.
Damasio: ” Living systems are not static, but they act in the world in order to minimize surprise and persist in a future shaped by uncertainty” but humans Need Surprises to find life exiting.
“Organs are not machines” : The defining property of a living system is that it has organisational closure: every efficient cause (why, Aristotle) ) that is necessary for its continued existence must be in turn generated from within the system.
The presentation We looks at organisational theories of the organism from Aristotle, via Kant, to Robert Rosen, who provided a basic relational diagram for a system with closure to efficient causation. The reason for its existence has to come from within the system and the paths that are connected by the “causes” have to connect and close.
Mathematical Foundations of Anticipatory Systems | SpringerLink
Robert Rosen: Anticipatory System.Observe that this picture can be mapped to Paths of Change by mapping a Natural Systems to the Sensory Worldview and the Formal System to the Unity Worldview. Final Cause is the Why Question which is the Mythic Worldview. The material cause is the Social Worldview. Closure is what Will Mcwhinney called a Path.

https://www.slideserve.com/dora/robert-rosen-and-george-lakoff-the-role-of-causality-in-complex-systems

Semiotics

page4image45568896
The model of Cybersemiotics.
Humans (We = I (Sensory) and/or The Other(s, Social) Exchange our models being personal interpretations of the Natural Systems we sense or are part in.
This exchange can take place using a “communication-model” being the Conduit Metaphor (we exchange containers) or the Toolmaker Metaphor in which we exchange our experiences about using the models.
We are an organism and we communicate using the expiriences of our outer or inner body. In t he last part we are specialized and therefore talented to experience our Inner Eye or we get insights without knowing how.
Cybersemiotics uses the Semiotics of Peirce. Peirce uses a “simple” model in which he uses 3 Stages in te proces of Meaning, The Sign , the “cause” of the Sign and the Interpretation of the Sign in the Mind.
About 1st, 2nd and 3rdness x 1st, 2nd and 3rdness = 9 correlates.
Peirce's Triadic Model – Interpreting Signs
The basic Trinity of Peirce.

A lot of Questions and Observations of Soren Brier trying to find a new foundation for the sciences. It will not help you to find certainty. Perhaps it wil sharpen your questions or doubts.
Another presentation of Soren Brier: The Cybersemiotic star: A diagram of how the communicative social system of embodied minds‟ four main areas of knowledge arises.
Physical nature is usually explained as originating in energy and matter, sometimes also information.
living systems as emerging from the development of life processes (such as the first cell).
Social culture is explained as founded on the development of meaning and power in language and practical habits, and, finally, our inner mental world is explained as deriving from the development of our individual life world and consciousness,
in spiritual and religious framework often ultimately from an objective transcendental spirit or as a soul coming from a personal creator God.

Atopoiesis

An interview with Niklas Luhman in German but translated into English. Luhmann has tried to incorporate the idea of autopoiesis (self-reproduction) in sociology. He proves that Social Systems reproduce themselves and are therefore highly resistent to change.

Autoiesis is about Self-Reproduction or Repair during Production. Neil Theise loops from makro-levels to micro-levels of what we call reality. He explains complexity, autopoiesis,positive &negative feedback-loops, cancer and how all that relates to us in the universe and the universe in us? Why ants move away from their territory to come back when they have found the food that is needed.

Simulation of the Human Cell.

ROBERT ROSEN AND GEORGE LAKOFF: THE ROLE OF CAUSALITY IN COMPLEX SYSTEMS – PowerPoint PPT Presentation

The presentation behind the link above explains the theory of Robert Rosen in combination of the theory of George Lakoff. For the last one move below. For the first one explore this blog about Meta-Engineering. As you will see is that the presentation tells a comparable story as Chapter 2 about measurement in the way that it explains that a model is a mapping from something we experience outside with our senses (A natural system) or with our instruments and we have to make a structure preserving mapping to avoid that we introduce a bias with our measurement instruments.

Paths of Change mapped on Kolb Learning Styles In this picture you can see what a Closure means, a path connecting the four worldview. Know that the arrows can also move the other way around and every Box is a PoC-model in itself. Thats way PoC is a Fractal System of Change.
Body and Mind are connected by the Heart and are centers of cycles where the four views/types move around. The four views with one shared view create the “magic” number seven (3+1+3) . Observe that the cycles move with and against the clock creating the well known Moebius Ring (8). This model maps on the Indian Model of the Chakra’s and the Chinese Median Points. Service above Self is the motto of the Rotary where ROTAR is a permutation of TAROT.
Paths of Change mapped on the minor Arcana of the Tarot.
The path of the Hero (Fool) connects 2 triangular paths
The history of the Tarot. Rob Doctors van Leeuwen was visited by an Angel who asked him to do research about the pattern of the Tarot. He (and his brother Onno) detected two new cards called Truth (Blue) and Intuition (Yellow)
Paths of Change used in a model about the Production Cycle.
A picture out of my Blog about a new Ecology of the State that unites Panarchy, ALan Fiske and Paths of Change. It is an application of the Geometries. The most important Worldview is Yellow and was called Mythic by Will McWhinney in his book Paths of Change.
Mythic relates to Intuitive in the myers Briggs Model: “Intuitive people live in the future and are immersed in the world of Possibilities. They process information through patterns and impressions. Intuitive people value inspiration and imagination. They gather knowledge by reading between the lines. Their abstract nature attracts them toward deep ideas and concepts”

The first thing you have to realize is that you have been looking at pictures that describe the same subject with different names. All of them are about Change and Change looks like Breathing <-.-> (Contract/Expand). Below you see the Expansion Pattern of “nothing”/. This pattern is controlled by the Trinity, the number 3 and the Triangel. This pattern is called the Bronze Mean. It is a specialization of the Golden mean. The bronze mean contains a very important number 43.

The center is the Empty set (Yellow), the Nothing, the Foundation of creativity. Desire (Female) and Control (Male) create a child (Communion) Left you see Adam Kadmon the first Human and the Tree of Knowledge.
By playing with the Arrows (->) Expansion (Red) and Compression (Blue) are reproduced. The other 2 combinations create The Emotions (Green) and Creativity (Yellow).

The first picture of this paragraph contains a Cycle connected to another Cycle where both cycles move in opposite direction showing the well known Moebius Ring (8). The model contains a center that contains the model of the whole. This is called a fractal. When you compare this model with other models look at the colors. I have used the same colors of PoC all the time.

13 About Affine Geometry, Maps, Metaphors and Mappings

In the model of the Geometry of Change you see that Blue, named Unity in PoC and Knowledge in other models is called an Affine Geometry and is connected the concept Rank and the Constraint If s1 < or >s2 ⇔ f(s1) < or >f(s2) which is called the Order-Preserving Group. Knowledge is an Order but what order?

The solution to this puzzle can be found at the beginning of this blog where you read the sentence “The role of Higher Dimensions in Physics and Mathematics”. The concept Dimension is used to define a Ranking of Spaces.

Basic spatial dimension
Higher Dimensions are represented as Projections on a Plane. This 2D plane could be called a Scape (taken out of out of Land-scape).
George Lackoff researched the brain and detected that the Brain is based on the Body (“Embodiment”). When we are young we learn that it is difficult to learn to find balance to stand right up and to move. Thats why Up (Higher) is better dan Lower (Down). Thats why Heaven is Up and Hell is Down. Thats why a Tree is a Symbol of Knowledge. George also discovered that we always make represent ations of what we think. When we try to represent an abstract concept we use a prototype (one out of the set). He also found out that Our brain uses Frames to interact with the outside world: About Framing. This is also the subject of Goffman.

14 About Euclidian Geometry, Distance and the Horizon

beach birds calm clouds

In the picture above you see the Horizon. Horizon is related to Horizontal, a line that is perpendicular to a line that moves from Up to Down or Back. the horizon is an Illusion because we live on a Globe. Behind the Horizon we see nothing but we know that there is something behind the Horizon. In our Perspective the Horizon is the place where parallel lines Cross. The word horizon derives from the Greek “ὁρίζων κύκλος” horizōn kyklos, “separating circle”,[3] where “ὁρίζων” is from the verb ὁρίζω horizō, “to divide”, “to separate”,[4] which in turn derives from “ὅρος” (oros), “boundary, landmark. The horizon is a symbol for infinity (“the place we never will reach” but also something we can find wen we keep on moving at the right direction.

About Deep Learning & Euclidian and Non-Euclidian Shapes.

This video explains Neural Networks using Graphs that are able to recognize Non-Euclidian Objects.

About Scapes and Meta-Systems.

Below you see a picture and a presentation of Kent Palmer. He found out that the term Scape (Schap in Dutch) we use in Landscape is used to imagine a “flat plane” . In dutch and english scape is also translated into ship (“Friendship, vriendschap) being a relationship that carries as a tray, something to hold something.

Perspectives are about seeing something but seeing is used as an insight. We look at our personal frame.

A Few years ago I gave a presentation about Context to Software-architects about Mikhail Bahktin: The Wordwide Carnival: A Short Introduction into the World of Mikhail Bakhtin. He was a Russian Philosopher that was put into a Goelag-camp by stalin. He was an expert in Dialog and what he called the Chronotope: “The place where the knots of narrative are tied” or “the intrinsic connectedness of temporal and spatial relationships”.

Exploring Intelligent Enterprise System Limitations Incose 2007 Palme…

About Paths of Change (PoC)

I have created this specialized Blog to document the 20 years of work that I have spent playing with Paths of Change (PoC). I am not finished . Until now it contains many Pictures.Questions Ask!

A short introduction to Paths of Change.

.

The kondratiev Cycle (KC) has a periodicity of 52 years. This periodicity can be divided in 5 steps that were correlated by the Seasons including the 5th season sometimes called Indian Summer. The 5 steps are related to the model of Paths of Change with the 5 in the center (White).
The Bhaktin- Cycle based on PoC.

A Personal Introduction to Paths of Change.

About the last book of Will McWhinney: Grammars of Engagement.

Powered By EmbedPress

Growing into the Canopy by Will McWhinney.

Featured

About the Ecology of the City & the State

About the Observer

The Crown Chakra (Observer) of the World , Mt Shasta, California

This blog is an Extension of the last chapter of my blog about the Future of the State. In this blog I come to the conclusion that the State or the City-state makes The Rich Richer and the Poor poorer.

The main reason is that the State is an Aristocracy that looks like a Democracy.

The State is a Contradictio in terminis: It accomplishes the Opposite it wants to accomplish.

The main reason is that the managers of the state believe in controlling everything instead of Self-Organization (P-Anarchy).

As you will later see in this blog this effect is the result of Dualism which is the foundation of Current Science. This problem is solved in Complexity Science, the Subject of this Blog.

I have transformed the last chapter of this blog into a new blog. called The Geometry of Change.

This blog is not a scientific article but a collage that contains many intellectual surprises.

Four Cycles that are Agents are connected by the Sensory Mode of PoC. See Chapter 4. Yellow: Imagination; Blue: Thinking; Red Sensory Moter System. This system uses “sensors” to get into Action; Green: Emotions; This chain becomes an “infinite” chain when the direction of the rotation (against- or with the clock) is not reversed. THe direction of the rotation is reversed when the direction one of the “games” is reversed. An example is the so called “analytic game” (blue->red (make) -> (red-blue (analyze).

This picture prepares you for Chapter 1: Cycles where I show you that Life is a Cyclic process and that many other processes are cyclic. This has to do with the many Rotating systems there are. The four colors represent the many static views on cyclic processes. Agents are the object of Complexity Theory.
When Agents are seen as the cause of an effect on another Agent they are called an Event or seen as a living being.

Observe that the agents are rotating With and Against the Clock. A combination of both is a Moebius Ring (looks like 8).

A good example of a Rotating System is the Weather System. This system rotates because the Earth and the Moon Rotate . In this picture you can see the Potential, the Sum of the entering Radiation Energy of the Sun and the Reflection on Earth. Earth rotates once in about 24 hours with respect to the Sun, Earth’s rotation is slowing slightly with time; This is due to the tidal effects the rotating Moon has on Earth’s rotation.

this Blog discusses a Design for an Alternative of he City and/or the State based on the idea that they are an Ecology. An Ecology Dies when there is not enough Diversity. The same applies to a City or a State. You are diverse when you are Different.

For more info about what an Ecology is see Chapter 3. Below you can see the Design.

The Monitor (the Observer, the X in the Middle of the Cross) takes care of the Balance in the City/ or State.Its task is to prevent that one of the Views on the World becomes Dominant. This view is probably the “Management Control View” (Blue, Smart City) ). The Control View is the view of Reductionism. Reductionism is the paradigm behind current Science.

The monitor represents the Whole which is the subject of Complexity Science. Complexity theory, emphasizes adaptation, self‐organization and embraces the idea that there is no central control or master plan.

As you can see the Monitor shares the same Structure with the Whole. This is called a Fractal. The Fractal pattern never stops . It could stop when the structure is too Small.

The Set-Point is the desired value for an essential variable that represents the Homeostasis of the City/State.

About Rotating Rotations

Cycles are everywhere. They are the result of Rotating systems.
The Kubler Ross Transition Curve. The Kubler Ross model shows how people react after a major calamity (Like the COVID Pandemia) after Denial people get Angry , move into a Depression and get an Insight after the situation moves back to the Set Point. Observe that this model is the same model as Paths of Change.
This is a Rotating Cycle Generator based on the model of PoC (Paths of Change ( see Chapter.4. In this picture you can See that every Step in the Cycle represents another State of the 5-pointed Model that represents possible Points of View. Every combination of Points of View (PoV) represents an Action. Every rotation represents an E-motion. The 5-pointed model is based on the Chinese Sheng-Cycle hat was based om the Lo-Shu a 3×3 Magic Square that has the 5 in the Middle and a sum of 15=1+2+3+4+5=3×5 .

Observe that the Wheel of Time is propagating itself by exploding at the right moment just like a motor . This explosion is the Fusion of the Aha-erlebnis, the Feeling of Discovery.

Observe that the 5th view is called Whole (white). It is the center of the system (Monitor) put into the System itself. Putting a whole in a whole is called a fractal.

The Spiritual Cycle of Walter Russell. In the middle the Singularity.
The Sheng Cycle with an inner- and outer cycle showing the fractal pattern of the five in the middle . The 5 states are related to the Sun Cycle with a special Season in the Middle of the 5 sometimes called Late Summer, Indian Summer or the Autumn of the Geese. Observe that the five seasons are not only connected in a Mother->Childchain(1>2->3->4->5->1->) but are also connected with a delay of (2) called the Mother->Grandmother-chain (1>3>5>2>4->1->).

About Ancient Civilizations

In this short introduction I show you the very rich knowledge of Ancient Civilizations that already existed > 620.00 BC. They contain the roots of the concept of the state but also of the many conflicts we are totally not aware of that are now hidden behind the walls of Religion.

The Geometrie of Creation. The geometries are used as frames to draw the letters of the Alphabet..
Rudolf Laban Space Harmony -The letters are represented by (geometric) pPatterns movements and sounds. They are the Foundation of the old Cultures on earth. The old cultures give us insight in the ways the State and the cities were Organized. In their organization the Ancient patterns play an important role.
A briljant Librarian Kim Veltman researched all the Symbol-Sytems on earth starting 620.000 BC. Sadly he died 1-4-2020.

This blog starts with a few pictures and links to related articles about Urban Ecologies and some quotes and interesting video’s about Complexity Science which is the Toolset I try to Use in this blog.

About Urban Ecologies

The models of Urban Ecologies are Control/Cybernetic Systems.

After the models I explain what Complexity Science is about using two PDF’s, 2 citations and a video of Stuart Kaufman, Nassim Taleb and Robert Sapolski.

After the video’s I present a List of Chapters with a short description of the content of the chapters and Chapter 0: Introduction which is the “real” beginning of this blog .

If you are in a hurry move to Chapter 16.

Article about PLE: The concept of production–living–ecological (PLE) space was first proposed in the report of the 18th National Congress of the Communist Party of China. It stressed that “the space for production should be intensive and highly efficient, the living space should be moderately liveable, and the ecological space should be unspoiled and beautiful.
the Article investigates the Principles of Sustainable Urban Ecosystems and pillars for sustainability, from the Micro-level to the Global level.
The system of Urban Metabolism.

About Complexity Science:

Complexity Science is not about the Parts but about the Whole. The Notes are not the Music played with the notes. The Meal is not the recipe. The City is not its Citizens

The basic components of a complex adaptive systems are called agents. They are typically conceived as ‘black box’ systems, meaning that we know the rules that govern their individual behaviour, but we do not care about their internal structure.

Stuart Kaufmann: Reinventing the Sacred: The science of complexity moves beyond reductionism to something new: a unified culture where we see God in the creativity of the universe, biosphere, and humanity – changing the way we all think about the evolution of humanity, the universe, faith, and reason.

Nassim Taleb:“We have the illusion that the world functions thanks to programmed design, university research, and bureaucratic funding, but there is compelling — very compelling — evidence to show that this is an illusion.  Technology is the result of antifragility, exploited by risk-takers in the form of tinkering and trial and error.  Engineers and tinkerers develop things while history books are written by academics; we will have to refine historical interpretations of growth, innovation, and many such things. … The error of naive rationalism leads to overestimating the role and necessity of … academic knowledge, in human affairs — and degrading the uncodifiable, more Complex, intuitive, or experience-based type”.

This is an example of the PoC-cycle (see chapter 4 ) where you can see what Nassim Taleb means.He believes in Intuition, Active Experimentation and Cocncrete Experience both a Kolb Learning Style.
About Stuart Kaufmann: Intuition (Insight, Yellow) is related to Creativity and the Holy Spirit different from God the Father.

A Poc-Cycle is a Fourfold Cycle with or without a Center in the Cross in de Middle.

This picture contains a summary of all the chapters of this blog until 27 10 2020 in a Path of Change (A fractal 4-fold-Cycle). It shows that Anti-Fragility Fuses Differences and jumps to a Higher Level of the Ecology (also a 4-fold cycle (within the Circles) with a new Rythm until the Ecology relapses and stores its Seeds in a new Territory where Cooperation is possible.
Observe that the Greek word for Power is Cratos being a part of DemoCracy, Power to the People (Green, Social, Cooperation).
In this picture the arrow is from People(Social, Green) to Power (Ranking) meaning “Priority to the People“. The arrow is part of a cycle that contains >16 steps.

About Panarchy

Below you can find a picture that tries to explain Panarchy (see chapter 3). The colors are a link to PoC (chapter 4). A pandemic is the result of a jump (Revolt) from a Virus part of the Human Body-Ecology to a Social Network (and further a City).

A model of the Panarchy Cycle (See Chapter 3).The cycle contains 3 layers. Each layers contains 2 connected cycles that are 4fold (see Poc chapter 4) with a center (Total 4+1=5).Every cycle is a nirror of the other. The total cycle (Path of Change (PoC) in this picture contains (6 x 5=) 30 steps.
A Briljant talk of Robert Sapolsky about Western thinking about Complex Systems from the Fall of Rome until Today. Why extreme reductionalism leads to a Paradox.

List of Chapters:

0: Introduction.

  1. About the many Fourfold Cycles there are.

2: Latour and the Parliament of Things.

3: Is a State an Ecology?

What is an Ecology: About Panarchy.

4: Why an Ecology is a Path of Change (PoC) and the many Paths of Change (comparable Procesmodels) that are already there.

5: About the Roots of Panarchy: Cultural Theory which is a PoC.

6: The Relational Model of Alan Fiske (Which is a PoC) and its links to Geometry.

7: Combine Panarchy & PoC & Fiske and discover how Anti-Fragility works.

8: About Thermodynamics and discover why everything flows .

9: About Flow States.

10: About States and Harbours. Why connecting diversity stimulates Innovation.

11: About Entrainment. and why we go to a Church and a Soccermatch severy week to collect Emotional Energy.

12: A New (PoC-)Model for the State.

13: How to Design a State.

14: What Human Rights and Maslows Pyramid have in common.

15: Why The US is a Market Society where everything has a Price.

16: The State as the Monitor of the Political Ecology.

17: About the Acupuncture of the State. About the History of the Chinese State (until today) the Cycle (Mandate of Heaven) that controls the state and the many applications of the cycle in China including Acupuncture.

18: The End. Summary and the introduction of a new blog I will write probably about the Geometry of the State.

0. Introduction

How spontaneous synchronization works.

In this blog I am trying to find out if it is possible to use Complexity Theory to design a Fair Self Organizing Structure to replace the State.

To do that I reuse a blog about Anti-Fragility and the theory of Panarchy that is made to explain an Ecology.

In the end of this blog I will use all the acquired knowledge to design a new model for a State and a City.

1. About Cycles:

A Cycle is a Selforganizing System. We experience many Cyclic processes like Day and Night and the Seasons.

virtually everything that happens on Earth runs in cycles—our climate, the markets, political systems, societies, wars, financial ups-and-downs, etc. Our ancestors have known this for centuries.

Practically all living processes are organised in cycles. The organism is thick with biological rhythms ranging from periods of split seconds for electrical activities of brain cells to seconds such as the heart-beat and respiration, to periods which are circadian and circannual. But no one has ever been able to explain why that should be.

The answer is provided by thermodynamics. It turns out that symmetrically coupled cycles are the key to both the conservation of coherent energy and compensation (or cancelling out) of entropy within the system so that living organisation is maintained.

As one cycle of activity is running down, it is charging up a second cycle, so that the role can be reversed later. Similarly, as disorder is created in some part of the system, a kind of superorder appears in elsewhere, which can restore order to the first part” (Mae Wan Ho).

Observe that MAe Wan Ho uses a theory that explains Anti-Fragility (“Order out of Disorder“) called Thermodynamics. Mae Wan Ho wrote this text long before the concept Anti-fragility was invented. Thermodynamics comes back in Chapter 8.

Figure 2. The life cycle of the organism consists of a self-similar fractal
    structure of cycles turning within cycles
This is a diagram representing the nested cycles that span all space-time scales, the totality of which make up the life cycle of the organism. The life cycle has a self-similar fractal structure, so if you magnify each cycle, you will see that it has smaller cycles within, looking much the same as the whole. Fractal dynamics are the hallmarks of natural processes and are especially fit for the organisation of living systems.
Two Symmetrically Coupled Cycles.

The Life Cycle of the Organism consists of a self-similar fractal structure of cycles.

Jeremy England is a Professor of Physics who uses Thermo Dynamics to explain Life. He detected that a Closed System (Earth, the Ocean) connected to another closed System that produces Energy (Sun) creates random-structures that look like Life. Jeremy is an Orthodox jewish Rabbi.

About Cycles (part 2):

At a certain point in time Humans detected the cyclic processes in the Night Sky that took more than a life-time to return to their beginning. They found he Cycle of the Precession of the Equinox.

observe that a lot of the Cycles Rotate around other Cycles. A rotating rotation is a Spiral.

Prexession Cycle.
Moon Phases
Moon Cycle.
Earth's Rotation Around the Sun Through the Seasons
Sun Cycle.
Alles draait om Alles
Sufi’s simulate a rotating rotation (Spiral).

The State and the City, the Mother of the state, are not alone a Boundary in Space but are also a Cyclic System .that synchronizes with all the other Cyclic systems in its environment (Growth Cycle of Agriculture, Sun cycle, Seasons, Moon Cycle/ Menstruation Cycle, Great Cycle of the Precession, ..).

New Grange , older than Stonehenge, is a Passage Tomb situated in County Meath in Ireland. It is decorated with the Spiral of Life found in many other ancient places. The burial ground is aligned with the Winter Solstice. For more info about the Spiral of Life see chapter 2.
The First Cycle is the Cycle of the Triple Goddess and her Moon-Cycle . The year Cycle of Father the Sun , Nature, is the cycle of the Medicin Wheel. The four Animals come back as symbols of the Four Evangelists.
The Second Cycle is the Cycle of Sumer and Egypt , the Sun ,(Atum) controls the Day and the Seasons. the Stars control the night (Zodiac) and the Moon controls the Magic of Thoth . The Zodiac comes back as the Twelve Apostles. Magic is an example of entrainment.
Around 500 BC The Five Innovators of the Human Inner Space (Yellow) appeared and started the Great Transformation., This started the weekly cycle of Religion, The second transformation came with the creation of Islam, the Religion of the Collective and the Emotions(Green) .The next step is the Religion of the Body and the Senses (Red) (Osho, New Age).
The United Nations and the creation of the Human Rights gave the people at the end of the 2nd world-war hope that we would enter a long period of Peace and Prosperity. They forgot the Great and Cruel Dictator Stalin. At the the end of his empire, with the opening of the Berlin Wall people hoped we would start the Long Boom . Now China is becoming number one. Will this benefit the World?

In this blog I introduce Complexity Theory (CT) to design a new type of State, the Self Organizing State or city. CT shows that when we Stop controlling a system It will Self-organizes.

Humans contain cells, contain molecules contain atoms etc etc. The organizing principle repeats until the deepest level ,the vacuum but it also moves up until Cities States and the Earth.

Neil Theise: About Complexity Theory: A City and a State are an example of a Self-organizing System.untill we Humans start to Organize and create Traffic Jams and Depressions.
This video provides a basic introduction to the science of complex systems, focusing on Patterns in nature. The most simple rule is Copying behavior although copying behavior can be the result of Entrainment which is the result of being the same (alike) and connected to a shared Sensable (by the Brain) connection-infrastructure. A Synchronized Brain produces Theta Waves that are also produced when a Human is in Deep Trance.

This blog contains examples of a new model for the State and the City who was the Mother of the State.

looking-to-toledo1

This model is based on the model of Panarchy. Panarchy is a model of an Ecology.

If you are only interested in the model move to Chapter 12.

I hope you already believe that the State is an Ecology. If you believe this please realize that Complexity Theory tells you that you have to Trust the Self-Organizing power of the State. So stop organizing and Remove the Barriers of all the control systems.

There is a special Linkedin-Group created for people who want to discuss the future of the State.

I have started this blog September 9 2020 . It is intended as the last chapter of my already finished blog About the Future of the State.

In my blog About the Future of the State (“the initial blog“) I have given a lot of information about what is going wrong with the Constitutional State and many theories about how states work.

The biggest problem is that the Constitutional State is controlled by an Aristrocratic Elite organized as a Tribe that profits from the Power and the Taxsystem of the State.

A (powerful) Politial party looks like a Tribe.

Many International or local Conflicts are Tribal Conflicts.

The highly needed Redistribution of the Wealth from the Rich to the Poor in the economy does not take place. The rich get Richer and the `Poor get Poorer.

Thomas Piketty is in favor of high taxes for rich people but most of all of free and good Education for Everybody. One of his examples is Theodore Roosevelts New Deal.

2. Latour and the Parliament of Things:

The most interesting link in the initial blog is a Statement called How to Think as a State of the French Philosopher Bruno Latour to the WRR a Scientific advisoryBoard to the King of the Netherlands about the Future of the State.

In this statement he explains the Parliament of Things (PoT) comparable to the IoT.

In the PoT humans organisms, lakes, mountains cars and other things are represented.

PoT is a concept that questions the way we organize our State. It questions also what a representional democracy really represents. Does it represent all things that are born and die including the animals that have no language or is the system of representation a simulator that hides the Games we Play.

3. The State is an Ecology that is part of the World-System:

Latour gave me the idea that the State is an Ecology.

An Ecology is a Complex multi-layered Redistribution System that contains a wide array of interacting levels of organization spanning micro-level (e.g., cells, humans) to a planetary scale (e.g., biosphere).

If you want, replace in this definition the components of the Ecology with the components of the City or the State and see what you get. Do you miss something?.

A Complex System has distinct Properties that arise from its relationships, such as nonlinearity, emergence, spontaneous order, adaptation, and feedback loops, among others.

The Windows of the Cathedral of Chartres shows the Spiral of Time.The spiral is explained by the Glass-in-Lead Windows that contains a Story that describes a Step in the Spiral
The Spiraling Spiral in Chartres Cathedral
The Spiral of Time in Chartres Cathedral now shown as a Maze . The place you stop in the Maze looks at the corresponding Window.

An explaining theory of the State is called World System Theory (WST).In this case the state is a System (a World, the domain of Man), a Boundary in Space/Time that operates at the level of the Earth.

The five Geographic boundaries . with China in the Center.

WST can be combined with the theory of the Long-Time Cycles mostly related to Kondratiev but also to Marx, Polanyi and Schumpeter.

If you look below at the pictures and read this you will see that the kondratiev-wave is in its 5th state with the color White and the subject Whole. The wave will be at its top around 2050.

The technology in this phase is called Global Brain. Gobal Brain has a lot to do with what now is called Artificial Intelligence (AI) and AI has a lot to with the Big Brother State that is now created in China.

Global Brain could be the Brain of an Entrained Collective. see chapter 11.

Want to read more (in Dutch) about the Cycles? download the PDF below.

A Cycle contains a cycle (Overtones) and contains 5 Stages (Red (Intensity)->Blue (Order)-> Yellow (Crativity -> (Green (Social)-> White (Whole, Center )-> Red. In the pictures below the colors refer to the same Descriptions of the Stages.The stages can be explained by the theory of Paths of Change (PoC).
In this picture you see the Kondratiev cycle after every iteration of the wave of 50 year starting 1740 ending 2040.Every step can be divided in 5 steps and every step can also be divided in 5 steps creating different Cycles with different names.
The Technology Cycle related to the Kondratiev with a Periodicity of 52 yrs.Starting with the Factory of Taylor ending with the Global Brain in 2050.

]

The kondratiev Cycle is represented as a Spiral and is related to the Meta-Narrative (Chronotope) of Bahktin and PoC by their colors.

knot
The Chronotope of Bahktin (The place where the knots of narrative are tied)

Blue is the color of the Law of Rome and Red is the color of he Actions of Alexander who conquered almost the complete World at his time. Yellow is the color of Spirit seen in The rise of Art in the Renaissance and the Rise of Christianity.

Green is the color of Social related to Social conflicts like the French Revolution. White is the color of the Center (The Whole) . White is always combined with a New World Religion. It could be related to the return of the Maitrea expected in many Religions.

There have been three kinds of historical systems across human history: “mini-systems” or what anthropologists call bands, tribes, and small chiefdoms, and two types of world-systems, one that is politically unified and the other is not (single state world empires and multi-polity world economies). World-systems are larger, and are ethnically diverse. The modern world-system, a capitalist world-economy, is unique in being the first and only world-system, which emerged around 1450 to 1550, to have geographically expanded across the entire planet, by about 1900.

It is defined, as a world-economy, in having many political units tied together as an interstate system and through its division of labor based on capitalist enterprises.

The Tribes never leave their State even when the states have grown into very big structures.

In the current capitalistic system many “tribes” (for instance the Oligarchs of russia) use the income of the state they control to fight their battles. These battles are now mostly faught using highly intelligent technology and weapons.

About the book the Great Transformation of Poliany. Polanyi explains that the modern market economy and the modern nation-state should be understood not as discrete elements but as the single human invention he calls the “MarketSociety”. See Chapter 4 of PoC and look at the game of the market (Sensory(Red) <->Social (reen).
Prior to the great transformation, people based their economies on Reciprocity and Redistribution (Tax) across Personal and Communal relationships. During the great transformation land, labor and money got a price. look at Chapter 5 About the Worldviews of Alan Fiske at he Market Pricing Social Relationship.

About Panarchy:

Panarchy is a Fractal Model of an Ecology that can be represented by an adaptive cycle of four distinct phases:
growth or exploitation (r)
conservation (K)
collapse or release (omega)
reorganization (alpha).

The Theory of Panarchy is used in many of my blogs. One of them is a Blog about Anti-Fragility called How to Benefit from Disorder and a Dutch version about the same issue. I will reuse these blogs.

Anti-Fragility happens when an Ecology moves Up (Revolt) to a New Fractal level. The opposite (Going Down) is called Remember. In this state the ecology saves some of its state in a place that acts as a Memory out of which o a Copy of the old state can be regenerated. This place is called a Sacred Grove.

A Sacred Grove is often a Sacred Place in a Wood. An example is the Cathedral of Chartres that was a sacred place for the Druids of the Celts.

In the UP-state The Ecology becomes Bigger and Slower in its Cyclic Frequency.

As a consequence of the periodic, but transient phases of Destruction (omega stage) and Reorganization (alpha stage), a system’s Structure and processes can be Reorganized.

This reshuffling allows for the establishment of new system configurations and opportunities for the incorporation of exotic and entirely novel entrants into the system. The adaptive cycle explicitly introduces mutations and rearrangements.

An Ecology is a Fractal Cyclic Adaptive Innovation System.

Example of a Sacred Grove. The Tree where Joseph Smith, the founder of the Mormons got his vision.
The Climate Cycle is a Fourfold Cycle because of the Cyclic Motion of the Globe of the Earth combined with a cycle around the sun. Water is crucial for Life.This model shows that the Weather or the Climate can be used to understand the State. The State like the Economy is going through all the stages of the weather. Many scientists have used the seasons as analogs for the states of the Economy. When you follow the Arrows in the picture you will see the Panarchy Cycle going around in the Horizontal plane with and against the clock and going Up and Down in the Vertical Plane.
A natural Ecology looks like a very Big coupled distributed Chemical Factory where all the organisms are nodes. This means that an Ecology can be described by Thermo Dynamics. If you want to know more look at this blog.

Panarchy is a conceptual framework created by Gunderson and Holling to account for the dual, and seemingly contradictory, characteristics of all complex systemsstability and change.

Panarchy is a contradictory system. It fuses what cannot be fused .

the 2D version of Panarchy is determinated by Potential (Wealth) and Connectedness.

A highly connected system is very fragile when the system is hit by a calamity The Climate-crisis is an example.
When a A highly connected system fails this is called the Domino-effect. The Domino is modelled by the Self-Orgnized Criticallity theory of Per Bak. This theory shows that the Probability Distribution of a calamity is not a Bell Curve but a Power Law.
Black Swans vs Dragon Kings. Coupling The Same generates Synchronization.
About Powers Laws.

Panarchy is the study of how Economic growth and Human development depend on Biological ecosystems and Social institutions, and how they interact.

It is an integrative framework, bringing together ecological, economic and social models of change and stability, to account for the complex interactions among both these different areas, and different scale levels.

No system can be understood or managed by focusing on it at a single scale. All systems exist and function at multiple scales of space, time and social organization, and the interactions across scales are fundamentally important in determining the dynamics of the system at any particular focal scale. This interacting set of hierarchically structured scales has been termed a “panarchy” (Gunderson and Holling 2003).

Panarchy shows that a Government that wants to optimize the State seen as an ecology will end up with a Decay of this state.

The only thing that helps is not to interfere and follow the cycle, as you can see in the picture below where every step moves between opposites (“tensions, “polarities “).

Want to know more about opposites : read this blog about Logic and Alchemy.

4. About Paths of Change:

Paths of Change (PoC) is a theory and a model about Change.

The model of Paths of Change is a 2D Fourfold pattern of Opposites called a Quaternion by Jung.

In this Chapter you will find many Paths (of Change) related to many Subjects in which PoC is used. Remember the PoC was known by the Hunter Gatherers.

Poc is used to design a Typology of Banks.
The model of Paths of Change (PoC) is a Theory of Change discovered by Will McWhinney. In this blog the 4 colors of PoC called a Worldview are used to make a connection to the theory. It is called PoC because every Change is a combination of a Cyclic Combination of Points of View (Worldviews). Will McWhinney called the Paths Games like the Analytical Game (Sensory/Unity vice/versa). There are 2-step Games but also 5 step Games (for instance the Drama Triangle).
A model of the Human Personality based on PoC. The Human Personality model rotates Against and With the Clock. These Rotations are called Introvert and Extravert. The model also has an Observer-state. When the Points of View repeat the Human has a Mental Ilness.
Paths of Change is a fractal theory which means that the model of PoC can be used on itself . Every Square can be divided in Four Squares that can again be divided in four Squares ad infinitum.
The Pyramid of Maslow as a PoC-Structure.
The Holmes Event Scale as a Trigger for Calamities.
The kubler Ross Transition Curve is a pattern that shows how the Four World Views of the Emotions react to a Calamity. A Calamity triggers a Spring, which is a model of the Emotions. The white line is called the Setpoint. The Setpoint is the Middle of the cycle.
How the Emotions (Social) react to a Calamity. in a cycle that rotates with the clock (generative cycle) This picture shows that the Emotions are a Fractal System.
ALthough the pattern looks like a Causal Chain the parts of the chain can be triggered by a Central Clock that triggers the parts at the same time.To make this possible the Internal Clcok has to synchronize with an external clock.
Every Point of View relates to a special type of social network.

There are old examples of the Games of PoC. For instance Chess, the Tarot, the Elements and the Dance of Shiva.

The Five Elements Map
The Chinese Five Element Cycle contains five Elements and many ways to connect the five elements (Nourishing, Controlling and Reductive). The Five Element cycle is a Four Elements Cycle with the Middle (the Center) included.
The Chinese Five Element Cycle is generated out of a 3×3 Magic Square called the Lo Shu. The World Views are the Classical Elements with the colors of Poc. The Cycle contains two Paths of Change. One in the Center and one on the Outside. There are Five Worldviews (4+1) where the 5th is the Center (called Earth, the middle of the Cross that connects the other four views. , in this pattern a view is connected to two other world views one direct and the other 2 steps further. The middle of the circle is a Pentacle.
Lo shu turtle
Lo Shu on the back of a Turtle. The Turtle is the symbol of the Starsystem Orion. The middle is 5 and the sum is 15 (3×5) = 1+2+3+4+5.
worldclock
Wheel of Time and Order in the Dream of wolfgang Pauli comparable to the vision of Ezekiel. .The Four Beings look like the Four Animals of the Zodiac and the four animals of the Medicine Wheel all related to the World Views that rotate perpendicular to eachother.
illustration of Sheng/Ke Cycle
The Chinese Sheng Cycle with Five Elements/Worldviews where the 5th worldview is the Center connected to a special Season Late Summer sometimes called Indian Summer. It is the Season in the Middle I have added Communion and Agency that can be transformed into Yang (Agency) and Yin Communion).

Observe that the Center of the Pentacle is a 180 Degrees rotated Pentacle. In this sub-Pentacle the Pattern Repeats until infinity. This shows the fractal nature of this model. Fractal (“Self Reference“) means that a Model repeats itself in the model. This principle was called As Above So Below .
The Ouroboros: Self Reference.
The Sheng Cyc;le as a generator of waves related to the Human Set Point and the directions of the Point of View (called Elements). The Emotions point down. The Senses look at the Outside world looking back. The Imagination looks up. The Mind creates the future by making a Plan or have an Expectation.
In the middle the Triangle of the Creator Stone (Saturm) surrounded by 7 Planets and the Four Animals.
This picture shows that the Moebius Ring of Panarchy is a combination of Games that combines Two Cycles that move With- and Against the Clock. With the Clock is called the generative or Producing cycle the other way araound is destructructive or Consuming Cycle.

5. About the Roots of Panarchy: Cultural Theory:

De vier fasen van de Panarchy Cyclus voorgesteld als een landschap met een rollende bal
The Four Metaphors of Cultural Theory mapped on a Mathematical Model.

The matrix pictured here, adapted from Michiel Schwarz and Michael Thompson (1990), is one presentation of a typology of worldviews called cultural theory.

It plots acceptance of social controls (on the vertical axis) and levels of social commitment (on the horizontal axis). In the quadrants, the worldviews or rationalities depicted are alternatively described as archetypes, ways of life, social solidarities, and myths or caricatures of nature.

“We postulate that these four ways of life are in conflict in every conceivable domain of social life,” write Michael Thompson and Marco Verwell (2004). “Each of the four ways of life consists of a specific way of structuring social relations and a supporting cast of particular beliefs, values, emotions, perceptions, and interests.”

“In the end, every type of social conflict is about types of organization,” writes anthropologist Mary Douglas (2006). “Why do we settle for four types? Because this model is at once parsimonious and it is comprehensive. A hundred, or a million, types of cultural bias may be out there. But for explanatory value three, four or five types of social environment are enough to generate three, four or five distinct cosmologies.”

“Each rationality will generate its own distinctive engineering aesthetic: its own definition of the good, the beautiful and the socially desirable,” write Schwarz and Thompson (1990). “Our concern, therefore, should not be with which one is right (for that would be to insist that just one rationality had access to ‘the truth’) but rather with which is appropriate to the task at hand.”

Below I present a comparable model of Alan Fiske:

6. About the Relational Model of Alan Fiske:

The Relational Models of Fiske look a lot like PoC.

The Four Views of Fiske are Four World-views Viewing at the Social Worldview (also being the Emotions).

(1): Communal Sharing: This is a Social Social group. People live together and Share things. People are treated as equivalent and undifferentiated. “What’s mine is thine; what’s thine is mine”. Fairness is important in such groups and appealing to values may be the best way to persuade. Conflict may be dealt with through mediation and others methods that seek consensus.

The Sensory view on Social Fiske calls a (2): Market=Pricing-relationship. We call this a Company. or a Community of Practice. I have repeated the picture of the Sensory view below.

As you can see a City is an expansion of the Sensory (red) view when we see a City as an Actor or Organism.

Scientists of the Santa Fe institute have found that a city behaves as an organism or a Super-organism.

(3): Equality Matching: Equality matched relationships generally collaborate around Shared goals and help one another. Relationships are reciprocal and have equal value. People treat fairly those who treat them fairly. See Tit-for-Tat as the solution of the Iterated Prisoners Dilemma.

4: Authority RankingSocial groups are arranged with a hierarchy of power. The top of the pyramid protects the lower layers.

Fiske found out that his Relational Models have a lot in common with the Scales used in Measurement Theory. We measure others the same way we measure objects and situations.

Scales are not only instruments to determine a Measurement-strategy. Scales are also ladders that bring you higher to get a better Point-of-View. This view is always blocked by the Horizon, the Point of Infinity.

The scales can be ordered in a cycle that looks like the cycle of Panarchy. The Scales and therefore the Social relations and therefore PoC and Panarchy can be related to four different Geometries.

Fiske and later Bolender found out “that there is a truly fundamental self-organizing physical process (symmetry braking) underlying social relationships that has hitherto been ignored,” They form a descending, nested series with successively fewer degrees of uniqueness (There are fewer ‘admissible’ transformations which preserve the same information).

Another explanation can be found in the spatial structure of the human body. In this context an important reference must be the work by Samuel Todes, especially his dissertation -published in 2001 by MIT Press and titled “Body and World.”.

Another explanation can be found in the Embodiment-theory of the group of George Lackof.

About Body & World.Hubert Dreyfus for a discussion of why machines cannot become human. In their discussion, they talk about the role of philosophy in clarifying what it means to be human. Hubert explains his calling and calling in general.

Humans learn about the other by copying. This faculty has been named mirror-neurons but is stil in discussion.

Another explanation is mutual entrainment, the tendency of coupled oscillators to fall into step that is widely observed in mechanical and biological systems.

Entrainment

The model of Relationship of Fiske contains the Four Worldviews on Social. This picture contains the rotation against the Clock. (Consuming, Creative). The cycle with the clock is called the Productive Cycle. Both cycles are complementary wich means that they annihilate when they are connected (“Social”) . The energy of the fusion (Bisociation) generates the Light of Insight.
The Spiritual Cycle of Walter Russell.
The Cycle of with a rotation with the clock of the Emotions caused by a Calamity. THis model is comparable to the Kubler Ross-model (see Below). Observe that a calamity acts as a Spring.
The Relationshipmodel of Fiske related to PoC.

The development of the Scales follows the proces of Panarchy. About extensive and intensive measures . an intensive quantity is one whose magnitude is independent of the size of the system. This is a definition of continuous data.
Examples of Scales.The Ratio Scale uses a Ruler. It measures a Length. an Interval Scale measures a Distance THe Ordinal Scale measures a Rank and the Nominal Scale measures A the names of a List of the same Objects. (Being Part of The cities of the Netherlands). The order of the objects is not important). The list can be permuted (put in a different order).

The mathematical theory of Projective Geometry is a spin-off of the discovery of Perspective Drawing in the Renaissance. Drawing is a combination of Sensing and Action (Sensory-Motor-cortex).

IMAGE: Leonardo's perspectograph
This is The Perspectograph of Leonardo Da Vinci. The painter looks with one Eye through a Hole.
EUCLIDEAN AND OTHER GEOMETRIES
In Euclidian Geometry parallel lines don’t cross . Non-Eulidean Space is Curved. In every space the Sum of the Angles of the Triangel are different.
Writer Fuel: How Non-Euclidean Geometry Turned Me Into a Rebel - DIY MFA
Every Perspective has his own Horizon.


There is much reason to believe that what is called Revolt in Panarchy and Design in PoC is called Anti-Fragility (AF) by Nassim Taleb

AF is the art of directing an enormous frustrated diversity (mythic, yellow) towards a common Goal (unitary, blue). This happens in revolutions in which the frustrated disadvantaged popular masses (green) want to conquer the position of the rulers (blue).

AF causes a transition between two (eco) systems in which a new higher order arises. The new order has a slower rhythm, slower, because it has lost the flexibility of the lower order and has a greater range.

The revolution has filled the bureaucracy of the old structures with those who were out of order. In essence, little changes (the iron law of the oligarchy).
The new order has found a different concept for the diversity that is under pressure. An example is the transition from the unicellular to the multicellular organism that in its unicellular state had to go against the current to gather food and now just waits for the useful resources to come along.

As long as the new plan, model is only present in the mind, the model is scale independent (“a vision or a philosophy”). As soon as one starts making the design (Blue / red / -> make), one will have to fall back on what is available or design and build a lot (the “utopia”) to shape the entire ecology.
Anti-fragility occurs when the imbalance in an Equality Matching structure (resilience) becomes too great and the structure wants to return to its equilibrium.
In such a case, there are three possibilities (1) the parts go back to the original AR (blue) and reorder (counter-revolution) (2) the parts go MP (standardization, red) and are translated into ( some) units or (3) they leave the current ecology and go to a “higher” ecology where they also end up in a new AR.
The picture shows that Resilience (Anti-Fragile) and Fragile are a category and that Agile and Anti-Agile are a category.

Here you have to ask yourself if Anti-Fragile and Resilience are not the same. The first category (Fragile, Anti-Fragile) is a Form where Fragile is a physical form (a glass, matter, solid, “earth”) and Anti-Fragile is an Idea (“air”, film, software, media).

Agile and Anti-Agile are forms of collaboration that control a process. In the first case (Anti-Agile) the process (a streamline) is fixed (standard, earth / ice). The second case (Agile) is very flexible (“water”). All paths from the source flow to the sea.
Relationship Typologies (Chapter 6) - The Cambridge Handbook of Personal  Relationships
The Model of Fiske related to Concepts out of the Social Psychology.

7. Mapping the Fractal Model of Panarchy to Poc and Fiske:

The Cycles of Panarchy are fractal . They move with their own frequency. The scales are connected and Jumps Up (Revolt) and Down (Remember). Revolt looks like a Human Revolution Evolution in Biology and Anti-Fragile (being a state where the system changes and increases its Potential by being able to produce different (re)actions.

Panarchy is controlled by 3 Variables and moves in Time. This means that Panarchy is a 4D-Control feedback system. The variables are called Potential (Up/Down), Resilience (High/Low) and Connectedness (Communion, High/Low). Resilience looks like a Spring.

Reactions of a Microbial Ecology to a Major Disturbance. The Ecology reacts by (1) Staying the Same (Resistance) , (2) Moves back to its Original Position (Resilience), (3) Performs the same with a different structure (Functional Redundancy and (4) Performs differentely with a different Structure (Anti-Fragile). This model could be related to a Microbial community that is part of a Human. It shows that an Ecology can be part of an Ecology and higher.

8. Constructal Law

This a model of Earth that is used in Constructal Law.
Constructal Law is a special law of ThermoDynamics. It proofs that Rotation of Earth results in all kind of Flow Systems that remove the Resistance against their flow.
The Evolution on Earth can be xplained by Constructal Law.

9. Flow Systems States and Estuaries:

The Ancient States Egypt and Sumer were based on an ecology mostly situated at an Estuary of of a Big River (Nile, Euphrate, Tigris) that ends in a sea.

The States got into big problems when the climate changed and raining stopped, the amount of sweet water went down in combination with the entering of salt water of the sea. This all destroyed the crops.

10.Harbours, the Silk Road and other Places of Exchange of Ideas:

Many old states were situated at an Entrance to the Sea (Harbour) to make Trade and Exchange of Ideas possible. Trade was also facilitated by being at an important node in a international trade route that crossed the Desert (The Silk Road).

The connection points were the point were Ideas, Philosophies and Theories were exchanged. The Harbors facilitated important Creative centers like Alexandria and Venice.

China has copied the ancient concept of the Silk Road. China combines two activities Trade(Trans-Actions-> Sensory Worldview) and Politics (Unity <-> Social Worldview) . With the income of the Trade (Wealth, Potential) ) they buy the local Politicians who represent a local Tribe-network.

11.About Entrainment:

RandallCollins shows in his book Interacting Ritual Chains that Humans need the Entrainment of Special group Rituals to release Emotional Tensions. Successful rituals create symbols of group membership and pump up individuals with positive emotional energy.

RUSSIA-EASTER

A Dragon King is a Calamity that is caused by Entrainment mostly called a Bubble. In this case the parts are higly connected and look alike. An example is a crowd or a hype.
Being in Love is an example of Entrainment.
When many organisms (who look a lot alike) are focused on the same event they entrain. (become one).
Entrainment happens when pendulums are connected to a shared structure (a wall in a room).
Humans are entrained to their outside repeating (Cyclic) environment. Every part is connected to a small clock that is entrained to a big clock in our case the Sun.

12. Examples of A new Model of the State:

In this Chapter I put the models out of Chapter 1-12 in a special order in which the City or the State plays a central role.

The picture below shows a PoC-model with a pattern of a Moebius Ring.

The Moebius-ring (the number 8) is the model behind Panarchy. An ecology contains many connected 8’s. A connected Ecology could be called a Region.

The model contains the functions that can be found in a (big) city. The States grew out of Cities.

Cities look like Organisms. Organisms cooperate in super-organisms. An Ecology is a Super Organism (comparable to the Ants).

The second picture below the picture below is also a model of a (big) City . It contains the Social Networks described in Chapter 4 (About PoC) in the Center.

It also contains a Linear connected ValueChain I call a Value Cycle or a Value Network.

It also contains a Triangel with a Center that connects the many roles that could be implemented as a Monitor. A Monitor plays the role of the Observer, Consciousness. Its role is to Balance the Four Roles. In my opinion the State (or City) should play this role instead of playing the role of the Controller.

The patterns in this model you can seen at the right. They contain a Poc Cycle in a Poc Cycle containing many PoC-cycles that represent Humans.

The term Company (Red)Flow and Sensor represent Activities in the City represented as a Value Cycle. A Value Cycle is a Value Chain that is connected. Flow Systems are related to the rotation of the Earth connected to the Sun Cycle. A City is synchronized to the Day and the Sun Cycle,.

Yellow (Idea, creative)/<-<Red (Sensing, Action) is called Inventive in PoC . Very important is the link Green (Social)<->Blue (Management, Control, Unity, Rules, Systems) ) that contains the term Building Value and the link Blue/Yelow (Inspire). It is the most important process that transforms resources (Value) into a Unity (Capital, Wealth,Potential) that is able to allocate the Creative Power (Spirit). Have a look again at how entrainment is used in combinations with Rituals.

The 3rd Picture shows a bigger picture where Types of Systems are related that are 2fold (Fragile), 4Fold (look like Organisms) and N-Fold (Anti-Fragile). They change in a way we call Evolution.

The interesting part of all the pictures is that they are all created by applying the fractal of PoC on PoC etc.

If The State is an Ecology we have to create a Multi-Layer nested PoC-model or start with a simple model (“a meta-fractal?) and make it more complex by combining more parts in different ways. The lowest level of this system has to be the human. The human is a moving-Ecology of Bacteria and Viruses.

The pictures below are explained in the chapters above.

Pictures come from Chapter 4 (About PoC): Also see this.

This PoC-model has the Human in the Center and decribes Social Networks and a connecting proces that moves against the clock called Generating. A City is an expansion of the Sensory part of the Human.
This is a PoC-model that shows how a human reacts to a calamity.This model is compatible to the model of Kubler ross.
The same model applied to a City. This model was used in a Smart City -project (called SUS, Smart Urban Space) in the Hague. In the Center we see the Observer.
A simple Model of a City in which the Citizens evaluate the products of the companies transfer the products into Value that is used to Inspire Inventors that create new Products. The Companies are really like all the other Social Networks
The picture is a result of a lot of research with the Social Relations Model of Fiske. Set is also called Family. A Company is an Expansion of the Sensory Motor System with a focal point on Taking Measures. Management is Ranking.
See Fiske Market Pricing below.. Revolution (another term for Innovation) Fuses difference by Abstracting.
The four Worldviews are Yellow Unique/ : Playing Games, Green (Social): Cooperate, Blue: Order: Hierarchy is about Power and Red: the Sensory-Moter-part is about Conflict/Competition.
3 Connected Ecologies: : Human part of a Social Network part of a City.
PoC, Panarchy & Fiske combined with Anti-Fragility. An Ecology can be a Region but An Ecology can also be a Human (or an Organism) or lower in the levels we can define until the singularity.
A fractal model of a City seen as an organism. The lowest level is Urban Space. THis space is filled with Buildings That are connected by Roads and other “tubes”. The Buildings are specialized. The city is a Value Cycle that connects all of the Social Networks incuding the Social Social Networks (Family, Friends, ..), the Knowledge-Social networks (R&D, University, Schools,..) and the Experience-SocialNetworks, Community of Practice that are also called Companies. The Value-Cycle contains the steps of PoC, Plan, Produce, Use and Innovate). The Manage-Layer, a Triangel, soemetimes called Government is again divided in four parts called Planning. Business, Democracy and the Top.Democracy isa concept and is used to inspire, generate ideas. Voting is an emotional process (like, not like, opinion.
A Calamity is a Trigger to a major Change of a System. This System contains (1) Fragile/Rigid Sub-systems . They have two states Order or Not-Order (Chaos). Chaos is an order we cannot explain. (2) Resilient Sub-Systems. They have a Four-Fold structure that looks like an Organism. A Resilient System returns in the same order it had before the distortion. (3) Anti-Ftragile Systems. They have a >4-Fold structure and are comparable to Spiral in a Spiral. They return in a different state with a different functionality. We call this proces Evolution.

13. How to Design a State:

In this chapter we use the Development Proces-Model of PoC. The Arrows make it possible to create Many Different paths of Change..

Observe that Industry , Science, Market (see Polyani) and Media are part of the Model but that the Cross is not filled This place, the role of the Observer or Monitor could be taken by the Sate or the City.

The Cycle starts (or ends) with an Event that generates an Expectation-Failure that violates a Goal that can be explained by a Model or a Rule that when it is Explained (taken out of the plane) Evokes an In-/Over-sight that generates an Idea that generates a Motive to get in Action. An Idea is a fusion of contradictory concepts.
Panarchy used as a Product Development System.

14: Human Rights and Maslows Pyramid.

The ancient States grew out of Cities that where (re)Created close to the Sea by a group of People with a Bloodline (Kin(g) ) to a Godmade Human.

The “new” states USA (1787) , France (1789, ), Got Rid of their Kings and God and Based their Constitution on the Principle of “Natural Right“,that later inspired the 1948 United Nations Universal Declaration of Human Rights.

Human Rights (HR) have a lot in common with Maslow’s Hierarchy of Needs. This means that HR have a lot in Common with PoC and therefore with Fiskes theory of Human Relations and Panarchy.

Human Rights are a product of an Utopian Movement that was motivated by many World Wars and Dictators that love to speak to their counterparts in the General Assembly of the UN.

Laws are a symbolic power enforced by the legal system that is enforced by a democracy, the power of the many that have no power against the smart weapons that are designed to give Big Brother its tools to control the minds.

A politics of human rights must transcend judges. History shows that movements relying on judges alone are weak. We need more power and the power can be found in the citizins that are also consumers. They can vote with their wealth but much netter with their Intelect.

15: The US is a Market Society: see Fiske Market Pricing Relationship.

n the past three decades, says Michael Sandel, the US has drifted from a market economy to a market society; it’s fair to say that an American’s experience of shared civic life depends on how much money they have. (Three key examples: access to education, access to justice, political influence.) In a talk and audience discussion, Sandel asks us to think honestly on this question: In our current democracy, is too much for sale?

16. The State as the Monitor of the Political Ecology:

In the following chapters I will create my preferred model of the State. To do this I will use the Building blocks that were created in the previous chapters.

About Alchemy and the Squaring of the Circle:

When thou hast made the Quadrangle Round, Then is all the Secret found”. George Ripley (d.d. 1490).

I believe the State should play the role of Monitor also called Consciousness or Observer.

The monitor is in the Middle is connecting with the different Points of View making sure that the Whole is in Balance.

The monitor is without Judgement. Its only task is to Communicate.

When you look at Paths of Change you will see the big problem that arises when everybody enforces his own Personal View on the World.

It wil lead to a Permanent Conflict in which certain parts Dominate other parts for a while claiming they are the Truth.

Every Point of View claims it has its own Right but blocks the view on the Whole for the others.

Without a view on the whole the parts become a whole leading to an explosion of Complexity.

Our body contains organs but the organs are not the controller of the Body.

Our Brain is not a computer that contains software-programs that are triggered by the sensors of the senses.

the Parts react to the signals of all the Other Parts.

The monitor collects and distributes these signals.

We are a Bodyfield that synchronizes with other fields.

The Hero Path
The Monomyth of Joseph Canpbell

When we look at the Path of the Hero (PoH, also called the monomyth) that was rediscovered by Joseph Campbell we learn that the adventure of life starts with a Calling (Event) to go on a Quest.

In this Quest we use the practises and talents we have aquired in our life.

During the Quest we meet a lot of Helpers (Community) that are motivated by the Quest. At a certain point we have to make a Choice (Priotize) where to go and find the Insight we need to go on.

This Insight is shared with the Community.

An Insight is a view of the inside. Our inside is a Body . Our Body is the Temple we live in.

The PoH is a combination of 2 triangels, the Analytic Cycle and the Value Cycle that share the connection between Vision & Practice called Invention.

The Quest proves what all the Alchemists knew when they had found the Stone that brings Eternal Life.

When the Alchemist closes the circle of the Four Worldviews the alchemist discovers that History repeats itself all the time.

When the monitor does not move all the Stages of the Cycle will appear time after time stage after stage until the cycle returns to the Moment of Conception.

a Natural Ecology stores the Seeds of its creation in a sacred Groove in the Woods, a Spiritual Ecology stores its Intelectual Seeds in the Collective Unconsciousness or in its Holy Books or in the Myths and Stories that are Retold (“Retelling = Reounting) all the time.

17: About the Acupuncture of the State.

Worldviews and Meridians.

Acupuncture is part of the Chinese Medical (TCM) Tradition and the Indian Medical Tradition called Ayurveda.

The Chinese use Five Elements (Organs) related to the WOrldviews of PoC. Ayurveda uses the same Elements now called Tatvas .

The energy nodes are called Chakra‘s or Meridians. Meridians are paths through which the Life-Energy known as qi” f(or Prana) flows. Qi is the Electro-Magnetic-field that is caused by Moving Electrons in our blood.

The Chinese/Indian-system of medicine was known all over the world including the West. In the west the art of medicine was practiced by the Guild of the Barbers and Medical Doctors trained at the University. They used a Medical Theory that was based on Analogy (the Four Humors ).

The BloodLetting Points
The Bloodletting points of the Barbers correspond with the acupuncture points.
Tattva - Wikipedia
Tatvas. Spirit black egg
Tejas – Fire red equilateral triangle
Vayu – Air blue circle
Apas – Water half circle / silver crescent Prithvi (Earth tattva) – symbolized by a yellow square.
The Chinese Zodiac vs the Hebrew Alphabet
Kim Veltman’s researched the development of World Cultures by looking at the development of Alphabets.This video is part of a long playlist. Yesterday I discovered that Kim Veltman died recently 1-4-2020. Kim shows that World Culture was already there 100.000 BC and there was a lively contact with all the cultures (also in the US) by Ship and Silk Roads.

Kim Veltman shows that the many cultures on earth use the same building blocks for already > 120.000 years. The building blocks were rearranged in different orders but on the deepest level they stayed the same. He also shows that old-myths are old histories that bring us back to the beginning. This beginning was paradise and paradise was a place where humans were confronted with many dilemma’s that have not changed because our body is not changed.

The States are the Organs of the Earth.
World map showing the sacred sites, energy points, major chakras and major vortexes of the world.
ABout The Acupuncture Points of the Earth.
Ayurveda versus Chinese Medicine | AcuPro Academy | Acupuncture Online  Courses
The Artashastra: The Indian Art of War and Politics. The primal task of the King is to distribute Wealth.
About Ancient Indian knowledge about Strategy given to US Strategists of the Army.

The Mandate of Heaven.

The Emperor is in Control until he Fails.

The Mandate of Heaven is a cyclic concept originating in the Zhou Dynasty from before 1000 B.C. which determines whether the emperor is sufficiently virtuous to rule.

The Zhou People worshiped a supreme deity, Tian, the name means “sky” and in English means “Heaven.”

tThe mandate is based on four principles:
1. The right to rule is granted by Heaven
2. There is only Heaven therefore there can only be one ruler
3. The right to rule is based on the virtue of the ruler
4. The right to rule is not limited to one dynasty.

The mandate is still believed by a majority of the people of China. This means that even the tribe of the Communist Party and its leader (a new type of Emperor) has to obey the rules.

The four pillars of the Mandate of Heaven demand that if the Emperor fails to fulfil his obligations to the people, then his Mandate and right to be ruler is over.

“Heaven” sends signs when the ruler’s day are done.

Disasters of nature such as floods, drought, famine and disease are signs that the Ruling Dynasty has lost Heaven’s Mandate to rule, and those happenings justify the people’s right to rebel against them under the four principles of the Mandate.

In centuries past, these signs from Heaven led to uprisings – 49 times in Chinese history – and a new Ruling Dynasty came to power, often from within the ranks of those who rebelled.

5-EL-4

Plan of the Ritual complex built by emperor Wang Mang (AD 9) as a reconstruction of the Ming Tang of antiquity. The Four Directions as Doors and in the Middle the Central Building are an implementation of the Sheng Cycle in the Central City of the State. It shows the fractal nature of the state.

In ancient China the Emperor was responsible for the Balance/Harmony of the State. To balance the State the Emperor used the Sheng Cycle implemented in the practice of Sun Tzu.

This Practise can be used in Foreign Policy with the aim of Avoiding Conflicts (Diplomacy) but also in Fighting a War (Strategy). The chinese ruler used the strategy of Tit-for-Tat (Copying the behavior of the opponent).

A very small deviance of what was seen as not normal (a Rooster laying an egg) was seen as an indication that the Balance of the State was gone. It was the signal that big disasters were at hand.

At that moment the Emperor had to Balance the State by performing rituals and by taking action for instance by replacing the Governor of a Province where the imbalance took place.

The rituals of the Emperor focused the attention of the Citizens and this energy changed the course of the state.

The Emperor was responsible for Foreign Trade. Foreign Trade was necessary to introduce new ideas and technology and to find alleys.

Acupuncture: Diagnose & Treatment.

The Center is part of Triangel (Winter (Possibility), Summer (Practice)). This Triangel is the path of Invention (idea->action) in PoC. Communion looks like Yin and Agency looks like Yang. The Sheng-Cycle is a Fractal-cycle. It is applicable at the level of the Emperor and the state and the level of the body and on all the levels you find the same “tools” to diagnose and to cure..

The generating  cycle, , is a 1->1 relationship of nourishment and Support of one element by another. In the same way that a Mother nourishes her child, so does each of the elements nourish its “Child” element.

A Mother/Child-relationship is what we would call a Causal Relation in a predestinated order that is a Cycle.

The order is the order of the Sun Cycle in which order the seasons are also called organs.

The organs have a relationship with what we call the organs in the body but they are not matter but an Energy Pattern comparable with the Energy-patterns One Mae Who talks about in this blog.

The Controlling Cycle represents relationships which prevent any given element from becoming overwhelming or too powerful in relation to the system as a whole.

In terms of our family-relationships metaphor, it is the “grandmother” that exerts this healthy control over the “grandchild” element

In the West we name the Grandmother-relation a Feed-Forward of Feed-Backward-Relation.

For an explanation of Acupuncture-read this blog. (1): Acupuncture(theory) (2) diagnosis(theory).

For years, I have watched my patients,

The diagnosis is done at the Pulse. This is the place where all the Elements (Points of View)/Organs) get together. By pressing softly at the left or the right pulse a “Pattern” is felt that feels like a wave.

The pattern of the wave is an indication of the Harmony of the Body and the places where balancing is needed. Pressing simulates an Event. The “system” reacts with a reaction to an event.

The same happens when we create a very small Electro Magnetic Field . This event stimulates the Immune-System of the Body. The E/M-field is the Force of Life (Chi).

We could implement the same system by creating a monitor that samples data that represent the World-Views.

China and India are examples of cultures that used their knowledge and experience to manage society. They believed in Cycles and Harmony. The last Emperor was taken by the Mandate of Heaven and had to surrender to the new rulers of the communist party.

This is the end of this blog. In the last chapter (18) I will summarize and introduce a new step in my research.

18. The end

Summary:

The State is at the End of its Lifecycle:

History:

It started with isolated Hunter Gatherers that lived in Paradise.


They became a Tribe that settled down in a Proto-City.

The Bronze Age

Amazon Tribes Gather To Make Resistance Plan To Protect Their AmazonThe Yaminawá people in Brazil

When the Climate Changed the Tribes moved to the Caves.

Cappadocia, Turkey
In the caves the Humans discovered Total Darkness, the Light of the Imagination and translated Pictures into Sounds.

Using mainly red pigments and sometimes black, groups of animals, hand stencils, engravings, dots, discs and geometric designs are depicted in the cave paintings.

The proto-settlements turned into cities. One of the oldest is Jericho.

archaeologists have unearthed the remains of 20 successive settlements in Jericho, dating back 11,000 years.

The cities became City-states and because of the Distribution of Labor (mostly by Slaves) they were able to feed big Armies .

The Leaders of the settled tribes turned themselves into Gods and became Kin-g.

The city-states close to the Sea and the Silk-roads became Rich and Powerful and expanded into Countries.

The kin-gs united the City-States and The State was Born.

The Kin-gs became Pope or Emperor. All the time their Magical attributes and Supporters (the Tribes) did not change until the Slaves killed the Kin’gs.

Holy Roman Emperor Charlemagne
Charlemagne united most of Western Europe for the first time since the Roman Empire, and spurred the Carolingian Renaissance. Sometimes called the ‘Father of Europe’.

File:Anonymous - Prise de la Bastille.jpg
The French Revolution ended the Power of the Kin’gs and of their Gods and created the concept of the Cooperative.

The Enlightment.

The Roots of Rationalism can be found in the Enlightment.

In the 18th century Rational Man, not God, got into the Centre.

The Scientists and Philosophers of the Enlightment were obsessed by Objectivity and Perfection.

In their view, Objectivity and Perfection can only be accomplished by controlling the subjective parts, the Emotions and the Imagination of the Human Being.

The subjective parts are part of the Body and the Body is Impulsive and Illusionary. The Warm Chaotic Sensual Body detracts the Cold Analytic Brain.

The Rationalists created the Corporations, the Mass Production System and the Mass Media. Every structure in the rational ecology is designed to perform its own Specialized task.

The Mass Media create the Demand for the Products that the Mass Production Systems have to deliver.

The Rationalists put the Brains at the Top of the Hierarchy of the Corporations and the Brain in the Operating System of the Computer.

They eliminated the Craftsman and the Laborers and replaced them with the Perfect always Obedient Objective Human, the Robot.

red and black robot statue

Rationalism is turning every local Diversity into a global Monoculture. Everything can be Quantified and Everything, even Life itself, can be Engineered (Bio-Engineering).

The Big Problems Earth is facing can be solved by new Technology and Enough Capital to Invest.

It is just a matter of Time and the totally Engineered World will be a Fact of Life. If Earth cannot be saved we will simply move into Space and find another Place to Live.

The Ecology of the State:

In this blog I try to show that we have to believe in Self-Regulation which means that the first step to create the State of the Future is to de-Regulate.

Self-regulation is A State without a Government (Anarchy) or ““an inclusive, universal system of governance in which all may participate meaningfully.” This could be a State as a Cooperative.

The Panarchy Model with the Four Views of PoC visible in the Colors of PoC,
Two Symmetrically Coupled Cycles. connecting two ecologies.

The theory of PanAnarchy. is “a conceptual framework to account for the dual, and seemingly contradictory, characteristics of all complex systems.”

Panarchy explains Ecologies by using a Taoistic view on the world. An ecology has a Yin and a Yang side or in terms of PoC it combines Agency (Yang, Unity, Order) and Communion (Yin, Cooperation). This order is a observed or Emergent order not an enforced order.

This order could result out of an Entrained System,

The four stages of the Adaptive Cycle are  analogous to Birth, Growth, Maturation, Death and Renewal and have Three properties that determine the dynamic characteristics of each cycle:

  • (1) Potential sets the limits to what is Possible
  • (2) Connectedness determines the degree to which a system can control its own destiny through Internal controls, as distinct from being influenced by External variables
  • (3) Resilience determines how Vulnerable a system is to unexpected disturbances.

A new Research-project.

The model below is a result of the research of Alan Fiske. See chapter 6. It relates the four geometries with four Social Relationshipsmodels of Fiske.

I have created a new blog for this chapter push here to go on.

The Geometry of the State.
The Geometry of the State in Dutch.
The Geometry of the State as a Fusion of Anti-Fragility Panarchy and PoC.

This chapter is now a new blog.

Over Banken en Verzekeraars

Dit document is in 2005 geschreven in opdracht van TNO ICT (Delft).

1.1. Wat is geld?

Geld is een object, waarin de waarde van een ander object kan worden uitgedrukt. In de loop van de geschiedenis heeft geld zich ontwikkeld van een object met reële[1] waarde tot een object met een afgesproken (door een institutie) of onderhandelde waarde (door de markt).

Geld is naast een middel om een waarde uit te drukken, ook potentieele actie.

Er zijn vele vormen van geld. Voorbeelden zijn: munten, waardepapieren (letters of credit), aandelen, obligaties, grondstoffen, energie, vervuiling, netwerkcapaciteit. Eigenlijk kan alles dat algemeen wordt gebruikt voor het uitvoeren van betalingen en het vastleggen van schulden als geld worden aangewend[2].

1.2. Banken

Een bank is een bedrijf dat waarde toevoegt door het direct of op termijn aankopen, verkopen en transformeren van geld (lenen, sparen, wisselen). Om deze activiteiten te kunnen uitvoeren houden banken zich bezig met het administreren van de verplichtingen (rekening), het bewaren van waarden (depot (custodian)) en het transporteren (betalingsverkeer, clearing & settlement) van deze waarden. Opslag en transport vinden tegenwoordig meestal virtueel (via een aanpassing van een administratie) plaats. De onderliggende waarden worden ergens in een centraal depot opgeslagen. Het is in vele gevallen niet meer noodzakelijk dat de geadministreerde waarden ook daadwerkelijk in het depot aanwezig zijn[3]. Tegenover een geadministreerd saldo op een rekening staan geen echte bankbiljetten (of goudstaven) meer.

Banken adviseren (beleggen, vermogensbeheer) over en verzorgen (emissies) tegen betaling het plaatsen van geld (obligaties, aandelen) op een handelsplaats (beurs, geldmarkt, kapitaalmarkt). Daarnaast verzorgen zij de aankoop en verkoop van “geld” op deze handelsplaats. Deze activiteiten worden ook voor eigen rekening gedaan (arbitrage, dealing). Aankoop- en verkoop zijn noodzakelijk om de positie (het risico) van de bank in de verschillende geldsoorten op de korte en de lange termijn in balans te brengen. Verschillende vormen van geld kunnen worden gecombineerd in een portfolio (fonds).

Er wordt onderzoek gedaan en onderzoek verkocht op macro- en micro-economisch gebied.

Als laatste adviseren banken op het gebied van het aankopen en verkopen van bedrijven (mergers & aquistions). Bedrijven worden hiertoe gemodelleerd en gewaardeerd.

1.3. Verzekeraars

Eenverzekeringsmaatschappij is een bedrijf dat een uitkering (meestal in geld) doet voor het verlies dat wordt geleden (een claim) als een kwantificeerbaar risico (een als negatief ervaren actie) zich voordoet[4].

Om de uitkering te kunnen financieren betaalt de klant een premie. De premie wordt berekend door onderzoek te doen naar het ontstaan van de risico’s. Op basis van deze risico-analyse wordt statistisch onderzoek gedaan. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de wet van de grote aantallen. Deze wet geeft aan dat onder bepaalde condities de kansverdeling zich toont als de normaalverdeling. Risico’s die betrekking hebben op een zeer kleine populatie (uniekheid) of een klein of extreem hoog verlies verzoorzaken (calamiteit) kunnen niet worden verzekerd. 

Een verzekeringmaatschappij maakt winst als de verwachte kansverdeling correct is afgeschat (underwriter profit). Daarnaast kan ze winst maken door de premies van haar klanten te beleggen (investment profit). In dit laatste opzicht toont de verzekeraar zich als een bank.

Om de kans op een risico te verminderen moeten verzekeraars eisen  stellen aan het gedrag van de verzekerde en de toestand van het verzekerde object.Op basis van deze eisen kunnen verzekerden zelfs worden uitgesloten.Om klanten te verkrijgen en te behouden worden deze eisen vaak sterk aangepast wat een negatieve invloed heeft op het underwriter profit.

De belangrijkste indeling in de verzekeringsmarkt is de verdeling tussen lange termijn risico (levensverzekering, pensioen) en korte termijn risico.

Een tweede indeling heeft betrekking op het eigendom van de verzekeraar (en zijn verplichtingen). Mogelijkheden hier zijn: aandeelhouders, een groep van gelijksoortige risicodragers (coöperatief, mutual), een persoon of rechtspersoon (eigen risico, captive) en de staat. Een bijzonder categorie zijn de ziektekostenverzekeraars. Op dit gebied ziet men bijna in ieder land een combinatie van staatseigendom (premie via de belasting), commercieel eigendom en persoonlijk gedragen risico’s.

Als laatste zijn er bedrijven die zich bezighouden met het kopen en verkopen van een gespecialiseerd risico’s (reinsurance).

De kosten van een verzekeraar zitten vooral in massale administratieve processen Het gaat dan om het registreren van contracten en het afwikkelen van claims.

Het claimproces is bij veel verzekeraars slecht georganiseerd. Men maakt veel fouten, voert slechte assesments uit, handel klachten slecht af (gepaard gaande met claims) en krijgt geen grip op fraude. Daarnaast is er vaak nog een hoge overhead. Slechte en trage afwerking van claims verlaagt de klanttevredenheid. Er is (net als in andere markten) een sterke prijsdruk en steeds lagere klantloyaliteit.

De regelerende organen stellen steeds hogere eisen aan compliance.

Een verzekeraar is deels een bank. Binnen het bankwezen moeten vele soorten risico’s worden ingedekt en daardoor in kaart worden gebracht. Het aanvragen van een krediet heeft erg veel weg van het afhandelen van een claim in het verzekeringbedrijf. Als laatste worden producten van banken en verzekeraars steeds meer gecombineerd (verzekerd beleggen). Het is dan ook niet zo vreemd dat het combineren van een bank- en een verzekeringsbedrijf veel voordeel kan opleveren. In de rest van deze notitie worden beide bedrijfstakken als een geintegreerde functie behandeld en voorzien van de term bank.

1.4. Generalisatie van de bankfunctie

Door de toenemende virtualisatie en standaardisatie in eenheden ontstaan er steeds weer nieuwe geldobjecten (bv. loyaltie-punten, eenheden van werk, energie, informatiedragers, tikken). Deze geldobjecten kunnen middels “koersen” direct of op termijn in elkaar worden omgezet. De nieuwe geldobjecten hebben betrekking op steeds weer nieuwe manieren om uiteindelijk actie te ondernemen. Aangezien banken en verzekeraars in feite de handelaars zijn in positieve en negatieve potenties, ontstaan er bankfuncties (iha de tradersfunctie) in totaal andere sectoren dan het bankwezen zelf. Voorbeelden zijn de energiesector en de telecommunicatie.

Naast het onstaan van nieuwe functies worden de niet-bancaire functies (zoals verkoop en transport) steeds meer overgenomen door de specialisten op dit gebied (bv retail, telecommunicatie). Al met al is het duidelijk dat er zich op termijn een grote herordening zal gaan plaatsvinden waarbij het in de lijn der verwachting ligt dat de enige functie die zal overblijven de trader (handelsbank) is.

2. Een typologie van het bank- en verzekeringswezen.

Het model van Paths of Change.
Een plaatje uit een presentatie die ik samen met het IBM-team van Dr Watson heb gegeven. Het plaatje toont de typologie
Het Originele Plaatjemet het model van PoC er boven.
Een plaatje over een Bank Model waarbij de levensloop wordt ondersteund uit een document dat ik voor de ABN AMRO heb gemaakt mbt een sociale strategie die er nooit is gekomen.

Alle modellen zijn een toepassing van Paths of Change (PoC). Poc gaat over een Praxis.

Tot aan het begin van vorige eeuw heeft het bankwezen zich vooral geconcentreerd op vermogende bedrijven en de vermogende burger (i.h.a. ondernemers)[5]. De banken waren handelsbanken.

Rond 1900 kwamen drie nieuwe bankvormen naar voren die zich gingen richten op de minder draagkrachtige (Giro & Postspaarbank, de Standaardbank), het collectief (Raiffeisen, de Relatiebank) en het verstrekken van consumptief krediet  (Pandjesbaas, Bank van Lening, de Consumptiebank). Deze laatste functie wordt nu vrijwel overal uitgeoefend door de Retail (Kopen op afbetaling).

2.1. De Handelsbank

De handelsbank voorziet ondernemers[6] of ondernemende klanten van een (financiële) visie. Deze visie wordt verkregen door onderzoek door hoog opgeleide specialisten (Kenniswerkers). De invulling van de dienst is per klant anders (maatwerk) en vereist kennis, ervaring en vooral creativiteit van de specialist.

De standaardisatie van het dienstenpakket in de handelsbank is continue gaande. Zodra een dienst gestandaardiseerd wordt schuift ze van de handelsbank naar de standaardbank. In dit opzicht is de handelsbank de innovator van de standaardbank[7].

Makelaars nemen een deel van de activiteiten van de handelsbank over. Ze geven advies (een visie) en verdienen aan provisie. Ze hebben een goed inzicht in het marktaanbod. Makelaars bieden producten aan van meerdere banken. Er zijn inmiddels geautomatiseerde makelaars die standaardproducten aanbieden via het Internet (bv Independer).

2.2. De Standaardbank

De Standaardbank biedt goedkope gestandaardiseerde producten aan die in grootschalige geautomatiseerde processen worden verwerkt. Het gaat hier om het samen met de klant invullen door een laag geschoolde medewerker in een kantoor van een standaard model en het uitvoeren van een standaard protocol. In toenemende mate wordt het invullen van deze modellen aan de klant overgelaten (Internet Banking)[8].

2.3. De Relatiebank

In ongeveer dezelfde tijd dat de Giro werd opgericht ontstond ook de Raiffeisen-bank (nu de RABO). Het idee achter deze bank is de coöperatie, het delen van een belang. Een netwerk vanklanten gaat met elkaar en een bankrelatie aan. Het klantencollectief benut kansen (bijv. bundelen van transacties, centrale inkoop en verkoop)  en/of  deelt gezamenlijk een risico (bijv. verzekering)[9]. In een coöperatie kennen de klanten elkaar. Vaak houden ze zich met een vergelijkbare activiteit bezig (bijv. Boeren, Medisch specialisten). Het kwam en komt vaak voor dat branchorganisaties collectieve verzekeringen (afdekken specifiek risico) en bankfuncties regelen op opkopen. Recent is dit weer te zien geweest bij de ziektekostenverzekeringen.

In de loop der tijd zijn de coöperatieve banken (en verzekeringsmaatschappijen) door schaalvergroting en standaardisatie hun coöperatieve karakter vrijwel kwijt geraakt. Ze tonen zich naar de buitenwereld als een standaardbank.

2.4. De Consumptiebank

Door het ontbreken van het persoonlijke contact tussen zowel de bank als haar klanten is het erg moeilijk om directe behoefte van de klant te achterhalen. Door de hoge mate van standaardisatie en de inflexibiliteit van de infrastructuur is het ook steeds moeilijker om maatwerk aan te bieden. De klant is bij de standaardbank getransformeerd van een mens in een concept (een model). De relatie tussen bank en klant wordt bestuurd door geautomatiseerde systemen (CRM). De communicatie met de bank vindt plaats via onpersoonlijke call-centres.

De verkoopactiviteiten worden steeds meer overgenomen door bedrijven die een specialisatie hebben in het snel kunnen inspelen op de wisselende klantvraag en veel aandacht geven aan het optimaliseren van het klantcontact (Retailer). De retailers verdienen veel geld met het verstrekken van goederen op basis van afbetaling. Ze hebben zich gespecialiseerd in het stimuleren van impulsgedrag.

2.5. Producenten

Fysieke goederen worden steeds meer aangeboden met een uitgebreid financieel dienstenpakket (financiering, verzekering en service). De restwaarde van de goederen is bij de verkoop al ingecalculeerd. Een groot aantal producenten van fysieke producten (bijv. auto’s) maakt tegenwoordig hun marge niet meer op het product maar op de omringende bank- en verzekeringsproducten.

3. Integratietendenzen

De bankfunctie schuift langzaam van het bankwezen naar de producent, de tussenpersoon (makelaar, retail) en uiteindelijk naar de consument zelf (keten-omkering). Hierdoor wordt het mogelijk en noodzakelijk om totaal andere koppelingen van informatiesystemen te maken. De enige bankfunctie die zijn unieke waarde zal blijven behouden is de handelsbank (dealing).

3.1. Koppelen kwalitatieve en kwantitatieve waarde

De bank verwerkt tot op heden alleen de kwantitatieve waarde. De connectie tussen het kwantitatieve object en het kwalitatieve object (het wat) wordt bij het betaalproces verbroken. Het eerste deel (de transactiegegevens) worden in de bankadministratie vastgelegd. De rest van de gegevens zijn verdeeld over een groot aantal andere administraties. De connectie tussen de vele proces- en informatieonderdelen is moeilijk te reconstrueren.

Het koppelen van de productie, de verkoop, het gebruik en het betalen via één procesmodel (een waardeketen) en het combineren van de gegevens die in de processen een rol spelen in één of meerdere te koppelen dataobjecten zou veel werk besparen bij alle partijen. Daarnaast geeft het de producenten, retailers en hun klanten een veel beter inzicht in hun eigen functioneren (bijv. Marketing, R&D en levensloop-management)[10]

Het is niet waarschijnlijk dat het bankwezen het initiatief zal nemen om een dergelijke

infrastructuur te gaan ontwikkelen. De innovatiebehoefte is niet zo groot. Men is druk bezig om de oude structuren op te ruimen en de fuseren. Het is zeer waarschijnlijk dat producenten en retailers (en klanten) behoefte gaan krijgen aan een integraal overzicht van de waardeketen.

Het koppelen van het dienstenpakket van retailers en makelaars aan financiële diensten en producten is in volle gang. Er ontstaan op deze manier volledig nieuwe producten en distributiekanalen van de bank. Een aantal retailers en producenten zijn zelf een bank begonnen (bv Staal Bankiers/Vendex, GE Capital).

3.2. Procesmodellen en Standaarden

De processen binnen het bankwezen leiden via soms ingewikkelde wegen tot een financiële transactie. Sommige transacties vinden direct plaats (kopen). De “uitgestelde” transacties worden bestuurd door een procesmodel dat wordt vastgelegd in een contract (bijv. een hypotheek). Het contract beschrijft welke transacties en verplichtingen op welk tijdstip door welke partijen dienen te worden uitgevoerd[11]. Het contract bevat juridische regels die de navolging van het contract waarborgen.

De mogelijkheden om te koppelen zijn sterk afhankelijk van (XML-)standaarden. Zowel op het gebied van het bedrijfsleven als het bankwezen zijn deze standaarden nog sterk in ontwikkeling. Aangezien financiële transacties een gevolg zijn van andere transacties moet het mogelijk zijn om functies te ontwikkelen die op basis van standaardberichten die ontstaan in een commercieel proces financiële berichten te genereren.

Het gebruik van procesmodellen en procesmanagers (configurators) om bankdiensten te beschrijven en te executeren staat nog in de kinderschoenen.

Een groot aantal diensten en producten in het bankwezen zijn op het niveau bank gestandaardiseerd. Sommige diensten en producten zijn nationaal of internationaal gestandaardiseerd.

4. Transactie-Systemen

Een transactiesysteem effectueert en administreert de overdracht (de ruil) van een  waarde tussen één of meerdere actoren.

Er zijn vele soorten transactiesystemen en vele leveranciers bieden het gebruik van transactiesystemen aan. In de Europese markt zijn er nu ongeveer 80 leveranciers en de markt staat op het punt van een enorme consolidatie. De meeste transactiesystemen zijn sterk verouderd en zijn aan renovatie of nieuwbouw toe[12].

Naast bankspecifieke transactiesystem zijn er ook in andere branches (bijv. de telecommunicatieindustrie, de energiesector) transactiesystemen ontwikkeld (bijv. billingsystems). Deze systemen zullen op de lange termijn moeten gaan integreren met de banksystemen.

De volgende transactiesystemen zijn in gebruik bij banken:

  • Interne Transactie-Systemen (de boekhouding)

Deze systemen zijn voortgekomen uit de boekhouding en daardoor meestal erg oud en complex. De interne transactiesystemen bevatten de verplichting die de bank heeft naar zijn klanten en andere banken (Nostro/Loro). De interpretatie van de huidige en vooral de toekomstige staat (de positie) van de boekhouding is alleen mogelijk als gerelateerde gegevens van de procesmodellen (uit de contract-administratie) worden meegenomen. Zeer complexe procesmodellen (bv opties) leveren enorme problemen op bij de waardering van de positie. Alle banken streven naar een real-time boekhouding en een real-time inzicht in hun positie. De meeste banken hebben meerdere boekhoudingen en positie-administraties die regelmatig moeten worden geconsolideerd. In toenemende mate worden delen van infrastructuren (en dus ook van de transactie-systemen) door meerdere banken (shared backoffices) gedeeld.

  • Nationale Transactie-systemen

De transactie tussen de banken worden op nationaal niveau via een centrale bank en een centrale router (bv De Nederlandse Bank & Interpay) onderling verrekend en de posities tussen de banken worden centraal geadministreerd, bewaakt en bestuurd. Door het samenvoegen van geografische eenheden (bijv. de EEG) verandert de rol van deze interbancaire instituties sterk.

  • Inter-Bancaire Transactie-systemen

Het interbancaire betalingsverkeer (loro/nostrorekeningen) wordt geregeld door SWIFT.

  • Commercieële Transactie-systemen

Er zijn vele commerciële transactiesystemen in omloop. Vooral op het niveau van het Internet-betalingsverkeer zijn er honderden mogelijkheden. De grote leveranciers zijn de kaartleveranciers (Mastercard, Visa e.d).  Uiteindelijk worden de transacties weer via de transactiesystemen van de bank verwerkt. De kaartleveranciers zijn eigenlijk moderne consumptieve bankiers en verzekeraars. Zij verdienen met name aan krediet. Daarnaast verkrijgen ze opbrengsten van de transacties die door ondernemers worden uitgevoerd.

De betaalsystemen van de meeste banken zijn meer dan 20 jaar oud. De transacties worden binnen de bank vaak via batchsystemen overgeheveld van het ene systeem naar het ander systeem.

Het gevolg van dit alles is dat men geen goed zicht heeft op de op de staat van de interne stromen (de posities). De totale verwerking van een transactie vindt zeker niet in real-time plaatsvindt. Om vertragingen te voorkomen worden er bypasses gebruikt die naderhand weer moeten worden gecoördineerd.

Een groot deel van de banksystemen zijn ontwikkeld om de defecten van andere systemen te compenseren.

Het aanpassen van deze architectuur is vrijwel onmogelijk omdat men de impact van allerlei wijzingen niet goed kan voorspellen. Daarom wordt het aanpassen van de kernarchitectuur eindeloos uitgesteld of wordt er weer een nieuw systeem gemaakt om aan de nieuwe wensen en eisen te voldoen. Ondertussen nemen de betaalstromen in volume en complexiteit toe.

Sommige innovaties (bijv het afhandelen van micro-payments) vinden in het geheel niet plaats.

De EG heeft besloten dat er een Europees betaalsysteem moet gaan komen (SEPA). De invoering van dit systeem zal door de enorme complexiteit van de huidige banksystemen (legacy) enorm veel geld gaan kosten.

De verwachting is dat een groot aantal (in het bijzonder kleine banken) dit proces niet zullen gaan overleven en hun infrastructuren zullen gaan outsourcen naar gezamenlijke verwerkingseenheden.

Net als in de VS zullen hierdoor banken ontstaan die alleen nog maar een eigen front-end hebben aan de achterkant gestandaardiseerd zullen zijn.

5. Cultuur

In dit hoofdstuk wordt aandacht gegeven aan het aspect bedrijfscultuur.

5.1. Processors (Operational Excellence)

Processors streven vooral naar efficiency, zekerheid en winstoptimalisatie (Operational Excellence).·.Het streven naar maximale zekerheid resulteert in hiërarchische structuren waarin de bevoegdheden zijn vastgelegd. Klanten die niet passen in het (geautomatiseerde ) autorisatiemodel worden automatisch verwezen systemen waarin exception-handling  plaatsvindt. Hier vinden menselijke interacties plaats (call-centre, video-conferencing). Deze intercties worden bestuurd door scripts. Uiteindelijk blijven er situaties over die een echte expert noodzaken. Deze maken geen deel uit van de processor-functie (te duur, onbestuurbaar).

Het streven naar Operational Excellence geeft een enorme focus op het optimaliseren van de productiefaciliteiten. Deze faciliteiten worden geoutsourced of gecombineerd met de productiecentra van andere banken (shared service centers). De meest succesvolle implementatie van Operational Excellence in het bankwezen is de Postbank (ING Direct).

Een Operational Excellence cultuur heeft de volgende kenmerken:

  • Depends upon centralized functions, policies, and procedures operating within a strong level of horizontal integration and commitment.
  • Depends upon company vs unit or department KPIs and ancillary reward systems.
  • Requires uniform and consistent procedures, policies, and alignment across all administrative units of the organization with a clear distinction of internal customers and suppliers.
  • More than any other strategic approach, relies on a strong Daily Management system; including the reliance on delegated individual responsibilities and accountabilities for the successful implementation of the approach.
  • Duidelijk zal zijn dat hier logistiek gerichte producten (bv. Process-Management) zullen aanslaan. Ze moeten op hoog niveau in de organisatie worden verkocht. Het verkoopproces is zeer formeel ingericht (aanbestedingen, centrale inkoop).

5.2. Handelaars (Product Leadership)

De kenmerken van Product Leadership (de Handelsbank) zijn:

  • Decentralized authority /functions
  • Ad hoc, loosely knit, changing continuously
  • Strong talent recruiting at core Levels

De cultuur is gericht op het individu, op individualisme en op snel handelen en besluiten. De specialisten kopen, maken en gebruiken eigen hulpmiddelen en hebben een eigen aanpak. Hierdoor is erg moeilijk is om tot integratie te komen. De administratie (de back-office) heeft steeds grote problemen om de innovatie in de front-office te volgen.

Het gaat hier om snelle en flexibele productontwikkeling, het delen van kennis en ervaring en het continue inzicht hebben in nieuwe ontwikkelingen (patroonherkenning, trends). De activiteiten worden uitgevoerd in de vorm van projecten.

Om te voorkomen dat de snel handelende specialisten geen desastreuze fouten maken of frauderen is het management al vele jaren bezig met de introductie van Portfolio-Management en Risk-management. De eigenzinnigheid en de enorme ondoorzichtigheid belemmeren de invoering van dergelijke besturingssystemen (zie bijv de ramp bij Barings).

Er is behoefte aan allerlei hulpmiddelen op het gebied van Kennis-Management (Delen Best Practises, data-feeds, Collorative Learning, Video-Conferencing, Forums, Search-Engines, Content-Management).

Ook hier spreekt de sterk op het individu en snelheid gerichte cultuur een grote rol. Men deelt niet graag zijn kennis en het delen moet simpel en snel plaats kunnen vinden.

Verkoop van producten vindt hier plaats op individueel niveau.

5.3. Verkopers (Customer Intimacy)

De kenmerken van Customer Intimacy  zijn

  • The closer the individual is to the customer, the more empowered they are
  • High skills at the customer contact points
  • Entrepreneurial client teams
  • Braintrust lives In the field, not in the plants or at corporate

De Cooperatieve relatiebank bestaat bijna niet meer. De activiteiten van de Relatiebank zijn overgenomen door makelaars en retailers. In tegenstelling tot de Relatiebank hebben de retailers geen oog meer voor het belang van de klant. Ze willen de klant aanzetten tot impuls-gedrag. Er wordt daartoe vooral kennis vergaard over de relatie tussen koopgedrag en klantprofiel.

6.  De Producten van de Standaardbank

In dit hoofdstuk worden de producten van de standaardbank en hun onderlinge relaties in kaart gebracht.

Een product wordt waargenomen door de zintuigen van de klant en roept emoties op. De klant moet het product kunnen en willen gebruiken.

  • Waarnemen

De werking van het product wordt door de klant waargenomen. Producten worden steeds meer ingepakt waardoor de klant een klein deel van de werking ziet. De meeste klanten hebben geen kennis meer van de werking van een product en hebben ook geen interesse in de werking.

Het meest  belangrijk zintuig bij de waarneming is het oog. Dit leidt tot veel aandacht voor de vorm en andere uitingen (bv kleur, patroon) van het product.  Als producten op elkaar lijken (b.v. benzine), onzichtbaar zijn (z.g. utilities) of geen vorm of kleur kunnen aannemen (b.v. software, bankdiensten) speelt deze factor geen of een beperkte rol in de overweging van de klant om een product te kopen en te gebruiken. 

De prijs (dat wat men betaald) van een product is in tegenstelling tot de werking een waarneembare eigenschap van ieder product. Bij producten die op elkaar gaan lijken (commodities)  vergelijkt de klant uiteindelijk alleen nog maar de prijs. Concurrentie op prijs versterkt de standaardisering van een product. Dit fenomeen is sterk zichtbaar in het bankwezen.

Bankproducten hebben twee prijzen n.l. de verkoopprijs (bv het rentepercentage) en de werkelijke prijs (bv hoeveel rente wordt er uiteindelijk betaald voor een hypotheek). Klanten hebben geen goed zicht op deze laatste prijs vooral als er meerdere bankvormen worden gecombineerd (bv lening met belegging, lening met verzekering). Banken bieden deze combinaties in toenemende mate aan. Deze combinatieproducten hebben zowel voor de klant als voor de bank een hoog risicoprofiel en vergen een uiterst complex verwerkingsproces. Veel banken zijn door hun geisoleerde systemen niet instaat om deze producten binnen een redelijke tijdshorizon te verwerken. Veel verzekeringsmaatschappijen hebben enorme achterstanden in de verwerking en kunnen de processen niet meer adequaat besturen. Men is vaak het overzicht over de eigen positie kwijt.

  • Voelen

Emoties spelen een belangrijke rol bij de koop van een product en bij het gebruik van een product. In het laatste geval gaat het onder meer om gemak (easy-to-use) en de betrouwbaarheid van het proces en de producent. Gemak en betrouwbaarheid zijn de belangrijkste redenen waarom een klant een bankproduct aanschaft. De werking van een bankproduct moet zich (net als een utility) op de achtergrond onzichtbaar afspelen. Vertrouwen (trust) is de basis van een langdurige relatie tussen klant en bank.

Om de drempel tot de aanschaf van een product te verlagen worden steeds meer producten geprijsd op basis van het gebruik (lease, transaction based pricing). Hierdoor wordt de emotionele beleving van het betalen verzacht. Het aantal transacties tussen leverancier en klant (en daarmee de infrastructurele kosten) worden hierdoor sterk verhoogd.

Het falen van en de soms lage voorspelbaarheid van de werking van een product verlaagt het vertrouwen in de leverancier. De klant bouwt ervaring op over de werking van het product en de omgang met de leverancier. Hij deelt deze ervaring met zijn omgeving. Met name negatieve ervaringsfeiten (expectation-failures) verspreiden zich (middels verhalen) snel en bepalen op den duur een groot deel van het image van de producent. 

De hoeveelheid fouten die in de bankprocessen worden gemaakt is nog steeds erg hoog. Dit komt door de grote hoeveelheid onnodige en onbetrouwbare koppelingen tussen mensen en systemen. De faalkans van de bankproducten is de belangrijkste reden waarom het vertrouwen in het bankwezen sterk aan het afnemen is.

  • Kunnen 

Klanten kopen een product omdat ze een positieve verwachting (hoop) hebben over de werking van het product. Om de angst voor het falen van de werking van een product te verminderen worden verzekeringen verkocht en garanties over de werking (bv service-levels)afgegeven. Tot op heden is het bankwezen door de lage betrouwbaarheid van haar processen en geringe voorspelbaarheid van de financieele markt nog niet overgegaan tot het afgeven van garanties op haar productaanbod. Er worden wel producten verkocht die een suggestie van garanties geven (bv verzekerd beleggen). Het risico ligt tot op heden voor het allergrootste deel bij de klant. Inmiddels ligt er vanuit de maatschappij en de overheid een grote druk op het bankwezen om de zorgplicht ten opzichte van haar klanten te vergroten. 

  • Willen

Klanten hebben een aantal levensdoelen. In het algemeen worden deze levensdoelen geprojecteerd op een model van de levensloop. De standaardbank gebruikt een standaardmodel ten aanzien van de levensloop (opvoeden (ouder/kind), leren (puber), werken (volwassen), genieten (pensioen), verzorging (ouderdom). Dit model is zichtbaar in alle bankproducten (bv pensioenen bouwt men op tijdens de werkfase) en wordt gebruikt om de balans tussen kunnen (sparen) en willen (lenen) in evenwicht te houden. Het gehanteerde levensloopmodel is door vele oorzaken sterk aan het veranderen. De levensloop is zich sterk aan het verlengen is net als de kapitaalmarkt steeds meer volatile aan het worden. De grens tussen leren en werken is aan het  verdwijnen (levenslang leren). Daarnaast willen mensen het genieten niet meer uitstellen tot het pensioen waardoor er veel wordt geleend.

  • Het evenwicht tussen willen en kunnen

Het evenwicht tussen willen (lenen, speculeren) en kunnen (sparen, verzekeren) is sterk afhankelijk van het economisch climaat. Bij een opgaande economie (een positieve toekomst verwachting)  wordt er meer risico genomen (meer willen). 

7. Technologie

Banken hebben geen centrale ICT R&D-functie. Er wordt vrijwel geen onderzoek gedaan. Het heeft daarom geen zin om zich als onderzoeker aan te bieden. Banken hebben een hekel aan wetenschappers. Men vindt ze te theoretisch.

De grote banken (AAB, ING, RABO, Fortys) beschikken over zeer uitgebreide staven en over veel geld. Ze maken gebruik van de meest geavanceerde technologie en kunnen iedere expert aantrekken die ze maar willen. Kleine banken hebben geen uitgebreide staven.

De banken met een product-leadership profiel (de handelsbanken) zijn het meest gericht op innovatie. Deze innovatie vindt nu nog plaats richting het grootbedrijf. Het MKB (en specifieke beroepsgroepen) komt steeds meer in schijnwerpers te staan. Het ontwikkelen van op dit gebied (innovatie MKB + financiering innovatie) zou wel eens de meest interessante aanvalsroute kunnen zijn.

De virtuele coöperatie (de Relatiebank) zal op de lange termijn een enorm grote rol gaan spelen. Ze is op vele gebieden al zichtbaar (bv de gezondheidszorg). Hoewel hier geen directe sponsor voor is te vinden (ze is bedreigend voor het bedrijfsleven) is het aan te bevelen om hier een researchspeerpunt van te maken.

Het Internet, de sterk standaardisatie van berichten (gebaseerd XML) maar vooral de peer-too-peer-technologie (zie Kazaa) maken het mogelijk om een compleet nieuwe invulling te gaan geven aan de cooperatie. In essentie heeft de virtuele cooperatie  de toekomst.

Het is waarschijnlijk dat een ondersteunende technologie (bijv. een betaal-Kazaa) de virtuele cooperaties in beweging zal zetten. Als deze beweging in gang wordt gezet zal ze het huidige banksysteem en haar instituties (bv de belastingdienst) in grote problemen komen.

In de islamitische landen zijn dergelijke systemen reeds eeuwenlang in gebruik (het hawala-systeem).  De transfer vindt plaats via duizenden (meestal een persoon of een klein bedrijf) knooppunten die gebonden zijn aan een ere-code.  Als ze deze code niet naleven worden ze onmiddellijk uit het netwerk gezet.


[1] Reëel is eigenlijk een foute term. Er wordt bedoeld een door de grote meerderheid van de gebruikers geaccepteerde waarde.

[2] It is almost impossible to define money in terms of its physical form or properties since these are so diverse. Therefore any definition must be based on its functions. These functions are: Common measure of value, Medium of exchange, Means of payment, Standard for deferred payments, Store of value,, Liquid asset, Framework of the market allocative system (prices), A causative factor in the economy, Controller of the economy. The best definition is of money is: Money is anything that is widely used for making payments and accounting for debts and credits.

[3] Het gevolg is dat banken zelf geld kunnen scheppen door meer uit te geven dan ze in werkelijkheid beschikken. Men moet zich hierbij wel aan regels houden maar deze regels zijn moeilijk te controleren.

[4] Insurance is a form of riskmanagement pimarily used to hedge against the rik of potential fiancial loss. Insurance is defined as the equitable transfer of the risk of a potential loss, from one entity to another, in exchange for a premium and duty of care.

[5] De AMRO hield zich bezig met het ondersteunen van de handel in de havens (Amsterdam, Rotterdam). De ABN kwam voort uit de Nederlandse Handelsmaatschappij en de Twentse Bank. De eerste ondersteunde de internationale handel. De tweede de handel in de textiel-industrie in Twente. De NMB is door de overheid opgericht om de middenstand te ondersteunen. Ze is opgegaan in de ING.

[6] Er is nog steeds een scheiding in banken tussen het MKB en het z.g. Grootbedrijf.

[7] Op basis van deze theorie is het voorspelbaar dat er in de toekomst functionaliteit voor klanten beschikbaar komt die veel weg heeft van een dealingroom. Een dealingroom is een simulator gekoppeld aan data-feeds. Dit betekent dat klanten in de toekomst zullen werken met commercieele game-environments. 

[8] Op dit moment gebruiken bijna 4.7 miljoen klanten in Nederland Internet Banking toepassingen.

[9] Dit model is het model dat de islamitische banken nog steeds hanteren.

[10]  Banks could do their cross-selling as part of the “portfolio” approach to help individuals and households better manage their cash-flows in the short & long term. The wealth of transactional and customer information would allow banks to model lending and savings scenarios and let clients allocate credit among a variety of products, either automatically, with self-service tools or in the bank itself (with a banker’s assistance/advice)

Banks could use transactional, demographic and third-party data to develop and sell various informational products and services, leveraging multiple one- and two-way channels such as billing statements, telephones (both operator and Voice Response Unit), ATMs and the Internet. They could use those channels to do surveys, tests and research that would enhance the value of their information for merchants and product companies. Retailers and consumer goods manufacturers, for example, would be interested in an analysis of consumer shopping data and behavior,

[11] Een voorbeeld van een zeer complex procesmodel is de z.g. Bill of Lading (Documentair Krediet).

[12] Banks badly need to modernize their ageing payment systems, which channel millions of transactions from shops and cash point machines to card providers. Like many legacy systems in the banking industry, this core infrastructure is more than 20 years old and is expensive to support. With payment volumes expected to rise, banks will have to update their technology to keep up.

Scan Kennistechnologie

Imagination is …… Reason in her most exalted mood.Wordsworth, The Prelude, bk. XIV, line 192.

1       Algemeen.

1.1       Achtergrond en vraagstelling.

In 1996 is in opdracht van de heer Hans Boom (Ministerie van Onderwijs) een Scan uitgevoerd naar de staat van de Kennistechnologie en de bruikbaarheid van deze technologie voor het Nederlandse Onderwijs.

Het rapport is nog steeds bruikbaar ook al ben ik wel weer verder in mijn denken.

Kennis is volgens Spek (1997), datgene wat mensen in staat stelt om betekenis toe te kennen aan gegevens om zodoende informatie te genereren. Het is het geheel van inzichten, ervaringen en procedures die voor juist en waar worden gehouden en die daarom richting geven aan het denken, handelen en communiceren van mensen.

Men gaat uit van de “formule” Kennis = Gegevens x Ervaring x Vaardigheden x Attitude.

Gegevens zijn van de mens “ontkoppelde” kennis en daarmee “eenvoudig” door te geven. Ervaring en vaardigheid worden verkregen door “te doen”. Ze worden overgedragen door “voor te doen”. Attitude is een onderdeel van de persoonlijkheid en daardoor een gegeven. De laatste drie factoren worden vaak aangeduid met de term “impliciete” kennis. 

Kennis is het vermogen om binnen grenzen (het kennisdomein) voorspelbaar te kunnen reageren op onverwachte situaties.

Kennistechnologie is de verzameling van methoden, technieken en hulpmiddelen om kennis te manipuleren. Het gaat dan om o.m. ontwikkelen (maken, verwijderen), bewaren, analyseren, coderen,  distribueren, ontsluiten, toegankelijk maken en combineren.

Het rapport brengt de ontwikkelingen op het gebied van de Kennistechnologie in kaart. Dit alles leidt tot een schets van de toekomstige leeromgeving. Na een analyse van de markt wordt een strategie gepresenteerd. Als laatste worden vervolgacties geschetst.

1.2       Gebruikte aanpak.

De kennis over kennistechnologie is door de schrijver in vele jaren in de praktijk (vooral bij de ABN AMRO) vergaard.

Het laatste jaar is door een aantal opdrachtgevers (Cap Gemini, Windesheim, Belastingsdienst) gevraagd om een strategie en/of een architectuur te ontwikkelen voor verschillende onderwijsomgevingen. Dit document bevat een neerslag van de praktijk en deze projecten. Geprobeerd is om een model te vinden, waarin de meeste kennis kan worden ondergebracht. Daarna wordt het model gevuld.  Van veel kennis is het niet meer duidelijk waar ze vandaan is gekomen. Indien het mogelijk was is een verwijzing naar een boek of publicatie opgenomen. Het document is niet volledig. Het gebied dat wordt bestreken is daarvoor te groot. De eigen expertise en intuïtie zijn als criterium gebruikt bij de selectie van onderwerpen en meningen. Gezien deze expertise is er een focus op ontwikkelingen in de dienstverlening (80% van het bedrijfsleven in Nederland) en niet in de industrie.

2        Managements-samenvatting en Leeswijzer.

2.1       Samenvatting.

Volgens Nonaka (1995) is er in de wereld een continue transformatie gaande tussen impliciete (“tacit“) kennis en expliciete kennis. De expliciete kennis (en deels de impliciete) accumuleert in een kennis-infrastructuur.

In het algemeen is ze vastgelegd in documenten (bv. boeken). De impliciete kennis verdwijnt als de mens verdwijnt, die de kennis bij zich draagt (door vertrek of overlijden). Ze wordt soms over generaties heen onderhouden door verhalen te vertellen. De mensen die dat doen zijn verbonden door een idee. We praten dan over de familie, het gilde, het bedrijf of de cultuur.

De (kennis-)infrastructuur blijft in de tijd voor een deel in stand. Delen verdwijnen en delen zijn niet meer te interpreteren, omdat we de code en de context kwijt zijn. Op dit ogenblik vindt de transformatie door de invloed van de techniek steeds sneller plaats. Er ontstaan steeds nieuwe manieren om gegevens op te slaan. Gegevens veranderen steeds sneller van waarde. De oude waarden worden vaak niet bewaard, zodat een historisch inzicht ontbreekt. De hoeveelheid en de diversiteit van de gegevens neemt snel toe.

In een grote onderneming zit de kennis vooral in de medewerkers. De in- en uitstroom van deze medewerkers had een voorspelbaar patroon. Men ging uit van een levenslange loopbaan bij èèn werkgever. Op dit ogenblik blijven menselijke verbanden steeds korter bestaan. Het aantal echtscheidingen neemt toe. Men heeft soms meerdere werkgevers tegelijkertijd en korstondige arbeidsrelaties. Veel mensen werken aan projecten. Het aantal eenmansbedrijven neemt toe. Door dit alles stroomt de ervaring de onderneming uit. Dit betekent dat er andere manieren moeten gevonden om kennis te behouden.  De enige manier die men tot op heden kan bedenken is formalisatie en opslag van kennis in databases. Nieuwe medewerkers moeten deze kennis snel kunnen oppakken en omzetten in ervaring. Er zijn echter grenzen aan het menselijk vermogen om zich te scholen en ervaring op te doen. Op een groot aantal plaatsen loopt de kennisspiraal daardoor uit de gebaande paden. De oude aanpakken (het trainen) en instituties (de scholen) kunnen de snelheid van verandering niet bijhouden en staan daardoor zwaar ter discussie.

Nonaka (1995) waardeert de Japanse cultuur boven de Westerse. Volgens hem is de tweedeling Geest/Lichaam geïntroduceerd door Descartes de oorzaak van grote denkfouten. In Japan is Eenheid  binnen en buiten de mens (met de Natuur) een uitgangspunt. De ontwikkelingen in de Westerse wetenschap geven Nonaka gelijk. Er is geen onderscheid tussen geest en lichaam. Beiden beinvloeden elkaar. Het lichaam van de mens, inclusief de hersenen, is gebouwd op snelle reactie. De verbeelding is een oud instrument dat we delen met onze collega’s de zoogdieren. Ten opzichte van de rest van de dieren beschikt de mens over een nieuw instrument, de taal. De taal biedt veel meer mogelijkheden dan de verbeelding. We kunnen met behulp van taal fantaseren over de buitenwereld, een simulatie maken. Men kan zich op deze wijze voorbereiden op onvoorziene omstandigheden. Wat we in onze fantasie trainen kunnen we vrij makkelijk ook in de werkelijkheid toepassen.

Werkzaamheden hebben een lichamelijke en een taalkundig element. Sommige beroepen (bijv. tennisspeler, violist) doen een zwaar beroep op het eerste onderdeel. Andere (bijv. wetenschapper) zijn vooral bezig met het manipuleren van taal. De laatste categorie neemt toe (“kenniswerkers”). Het lichaam heeft een beperkt aantal mogelijkheden (een talent). Deze worden aangesproken door met het talent te werken. Men leert door het talent te exploreren. Men wordt beter door veel te oefenen en te doen.

De taalcomponent hangt sterk samen met de werking van het lange termijngeheugen. Het geheugen wordt aangepast als de verwachting niet uitkomt. Het geheugen bevat geïndexeerde verhalen (cases). Aan een cases hangt emotie. Verhalen die de mens “boeien” worden het beste opgeslagen. Mensen leren door in een vertrouwde omgeving te falen. Ze zijn erg ontvankelijk voor  negatieve en positieve suggestie. Door positieve suggestie gaan leerprestaties omhoog. Een belangrijk hulpmiddel is de fantasie. Deze biedt de gelegenheid om “intern” te oefenen.

De informatica heeft de mens geruime tijd beschouwd als een onderdeel van een werkproces (een workflow). Het nadoen van een mens (bijv. een leraar) lukt nog niet erg. Langzamerhand komen we er achter dat de mens zelf helemaal niet zo intelligent is. De mens is intelligent in het gebruik van zijn omgeving. Software kan de mens enorm helpen door zaken op te pakken waar de mens slecht in is. Computers zijn “mindtools”. Ze breiden de mogelijkheden van de taalcomponent van de mens uit tot nieuwe werelden. Ze kunnen veel meer gegevens in kortere tijd verwerken. Dit betekent wel dat we de verantwoordelijkheid moeten durven overdragen aan de machine. In bepaalde gevallen zullen we echt niet meer snappen wat er werkelijk gebeurt. Voor veel mensen (en deskundigen) is dit al het geval.

In het bedrijfsleven is het trainen verbonden met de dagelijkse praktijk. Men traint nieuwe werkprocessen. Deze worden gedomineerd door software. Deze neemt veel te structureren taken over. Complexe producten worden voorzien van adviessystemen. De mens-machine communicatie is tot op heden slecht ontworpen. Dit is aan het veranderen. Mede door de verkleining en het gebruik van het netwerk verdwijnen computers uit het zicht. Ze komen terecht in gespecialiseerde hulpmiddelen (appliances), die door het netwerk met elkaar communiceren. De appliances zullen de patronen van de mens steeds beter gaan begrijpen en gaan anticiperen. De hulpmiddelen en werkprocessen stellen zich steeds meer op de mens in. Trainen is steeds minder nodig. Van de werknemer wordt verwacht dat hij door eigen initiatief “bij blijft”. Vooral het snel verkrijgen van ervaring wordt belangrijk. De leraar moet zich profileren als deze expert. Het gaat om het delen van ervaring. Dit betekent dat de ontwikkelingen op het gebied van het Kennismanagement van groot belang zijn voor het reguliere onderwijs.

De nieuwe leeromgeving moet worden gebaseerd op een breedband netwerkinfrastructuur, die toegang biedt tot medeleerlingen, leerstof, ervaringsexperts en ondersteuners. Deze infrastructuur biedt de mogelijkheid tot onderlinge communicatie. Ze is echter veel belangrijker als middel om software en gegevens te delen. De leerstof moet qua presentatie en image op gelijk niveau zijn met de beschikbare ontspanningsfaciliteiten (bijv. computerspellen). Ze moet de vooral de gelegenheid bieden om ervaring op te doen. Dit gebeurt door de leerling simulaties aan te bieden en in te spelen op zijn verwachtingspatroon. Door kennis te vergaren over de mogelijkheden en blokkades van de leerling kan de software zich instellen en indien nodig de hulp van experts inroepen.

De strategie is om door te borduren op de ontwikkelingen in het bedrijfsleven. Zowel de (kennismanagement-)infrastructuur als de leerconcepten zijn voor een groot deel herbruikbaar in het schoolsysteem. De ontwikkeling van de educatieve software dient te worden gestuurd door de overheid. Ze zal hiertoe een educatief concept aan het bedrijfsleven moeten aanbieden in de vorm van een softwarearchitectuur en een softwareclearinghouse. Dit clearinghouse moet zorgdragen voor standaardisatie en hergebruik. Daarnaast zal het de enige toegangspoort zijn naar de scholen. Er moet vooral worden voorkomen dat er op vele plaatsen in kleine groepen langs elkaar heen wordt geprogrammeerd. Dit zal de beheersproblematiek zo complex maken dat ze alle gelden en aandacht zal gaan opsnoepen.

2.2       Leeswijzer.

In het begin van dit rapport wordt de kennisspiraal als “leidraad” gebruikt (Hfdst. 3). Per transformatie Socialisatie (Hfdst 4), Externalisatie (Hfdst. 5), Combinatie (Hfdst. 6) en Internalisatie (Hfdst. 7)) wordt bekeken welke onderdelen stromen, hoe ze worden getransformeerd en welke technologie een rol speelt op korte en lange termijn. Per hoofdstuk wordt aangegeven wat de consequenties zijn voor de het “leren”.

Naast de transformatie binnen een “gesloten” groep vinden er ook interacties plaats tussen verschillende kenniseenheden (Hfdst. 8). Deze interacties beginnen steeds grotere invloed te krijgen door de komst van het communicatienetwerk. Er worden onvoorziene koppelingen gemaakt. Mensen gaan via het netwerk samenwerken. Naast de transformatie is ook het structureren zelf aan het veranderen. Hier komen de invloeden uit de wiskunde en de logicalogica aan de orde (Hfdst. 9). Als we alle ontwikkelingen synthetiseren ontstaat een beeld van de nieuwe leer/werk-omgeving (Hfdst. 10). In Hoofdstuk 11 wordt de markt verkend. Het bedrijfsleven en de retailmarkt lopen voorop. Als we alle bewegingen op een rij zetten vinden we een strategie en een bijbehorende migratiepad (Hfdst 12). Als laatste worden vervolgacties geformuleerd (Hfdst. 13).

3        De kennisspiraal en de kennis-infrastructuur.

3.1       Algemene beschrijving.

Groepen van mensen, meestal samengebracht in een onderneming of beroepsgroep, bouwen indien ze langdurig met elkaar optrekken een kennis-infrastructuur op. Deze infrastructuur bestaat uit boeken, verhalen, gegevens, procedures, programma’s, tradities en verwachtingen. Ze is opgeslagen in databases, archieven en de mensen zelf. Het bouwproces van deze infrastructuur, wel de kennisspiraal genoemd, vindt in zijn totaliteit meestal ad-hoc plaats. Sommige delen van het proces worden sterk bestuurd, andere delen worden op hun beloop gelaten. In de westerse samenleving is er een grote nadruk op expliciete kennis, theorie. Men geeft minder aandacht aan wat de mens “spontaan” opbouwt (de ervaring). De nadruk voor het expliciete zien we in de invloed van de computer en de waardering voor diploma’s en examens.

Door de aspecten praktijk en theorie met elkaar te combineren ontstaan er vier transformaties van kennis

Van  -> naarPraktijkTheorie
Praktijk, ErvaringSocialisatie:
Praktijk<->Praktijk
Laten zien, Tonen, Doen, Verhalen, Mythen, Memes 
Externalisatie:
Praktijk->Theorie Analyseren, Uit elkaar halen Gegevens, Programma’s
Theorie, GegevensInternalisatie
Theorie-Praktijk
Training, Uitleggen Boek, Examen
Combinatie
Theorie<->Theorie
Synthetiseren, Ontdekken, Uitvinding, Spel,

Figuur 1 : De kennis-spiraal van Nonaka.

De kennisspiraal kent verschillende niveau’s. Ze werkt binnen de mens, tussen groepen (bijv. artsen, kerkgenootschappen, politieke partijen)en binnen en tussen ondernemingen of instituties.

Binnen de mens gaat het om manieren van denken (“Higher-Order”, “Critical”, of “Complex Thinking, zie IOAWA (1989)).

Het combineren van ervaring noemen we Intuïtie (het spontaan weten). Soms analyseren we ons gedrag en combineren dit met externe informatie (bijv. in boeken, op TV). Hierdoor leren we. Meestal hebben we bij de analyse een “onafhankelijke” derde nodig (een expert).

Andere stappen zijn in de loop der tijd ook gespecialiseerd in Wetenschapper en Leraar.  Op deze wijze is het interne proces van ontwikkeling uitgesmeerd over de maatschappij.

In een groep of onderneming is de training een gevolg van combinatie of externalisatie. Men analyseert een proces zoekt naar verbeteringen en verandert de bestaande situatie. Het is onmogelijk om alles met alles in verband te brengen. Sommige veranderingen vinden dan ook ongepland plaats. Dit geeft meestal aanleiding tot tegenwerking en verlies van tempo en geld.  In onderneming wordt de spiraal daarom meestal gestuurd via een korte of lange termijn strategie en een bijbehorend plan. Men start een project of meerdere projecten (een programma). De inzet van software is vrijwel altijd een onderdeel van een dergelijk project. Men koopt een pakket of maakt zelf programma’s. De medewerkers maken gebruik van deze pakketten. In het bankwezen is nieuwe software of aanpassingen aan bestaande software de belangrijkste reden om veranderingen in de onderneming door te voeren. Een aantal keren per jaar wordt de werkomgeving soms sterk aangepast. Men moet dan gaan wennen aan de nieuwe werkwijze (inleren). Dit inleren gaat gepaard met fouten en onnodig overleg met collega’s. Dit alles kost soms meer geld dan het ontwikkelen van de software en de aanschaf van de benodigde hardware. Er is daarom veel aandacht besteed aan het integreren van de ontwikkeling van de software en de training. De training kwam in het verleden vaak veel te laat en sloot niet aan op de gewenste verandering. In een grote en/of wereldwijd werkende onderneming wordt er vaak langs elkaar heen gewerkt. Veranderingen zijn dan niet of nauwelijks gepland. Ze beïnvloeden elkaar wel. Dochterbedrijven binnen grote ondernemingen concurreren met elkaar. Veranderingen gaan als schokgolven door de maatschappij. De “één zijn dood is de ander zijn brood”. Er is niemand die de verantwoordelijkheid voor de coördinatie van de verandering draagt.

Door de introductie van het netwerk worden steeds betere koppelingen gemaakt tussen ondernemingen onderling. Men spreekt van (waarde-)ketenintegratie. Intermediairs vallen weg of krijgen een andere functie. De werkwijze en de bijbehorende beroepen veranderen sterk van inhoud. Mensen veranderen binnen of buiten een onderneming steeds meer van werkgever.

De wijze van kennisoverdracht verandert ook. De mondelinge overdracht wordt vervangen door E-mail, Callcentres en speciale permanent aanwezige trainingssoftware (Helpfuncties). De klassikale aanpak wordt steeds meer geïndividualiseerd. Men leert op de werkplek tijdens het werken of thuis. Werken en leren schuiven in elkaar. De leraar als intermediair tussen leerling en leerstof verdwijnt. De collega die wat verder is of wat meer initiatief toont helpt de zwakkere broeder. Vooral in de wat meer complexe beroepen (juristen, informatici) komt het gildesysteem weer op in de vorm van kennismanagement. Men leert door de ander na te doen.

De kennisspiraal wordt niet alleen binnen een onderneming of gemeenschap opgebouwd. Door de toenemende stroming van mensen tussen ondernemingen en de groter wordende groep (kleine) zelfstandigen ontstaat een “collectieve” kennisinfrastructuur.  Deze bestaat in ieder geval uit een gedeeld netwerk (het Internet). Er is sprake van een collectief geheugen. Het is nu vastgelegd in openbare archieven en bibliotheken. Dit geheugen kan de ontwikkelingen in de maatschappij niet bijbenen. Veel kennis komt terecht in niet ontsloten (z.g. grijze) litteratuur.

Software neemt vele functies over. Adviseurs worden vervangen of ondersteund door Adviessystemen. Deze systemen maken gebruik van kennis, die is vergaard tijdens het onderzoek van menselijke Intelligentie (AI). Het zoeken naar onbekende patronen kan worden overgenomen of ondersteund door Neurale Netwerken en Evolutionaire Algoritmen. Deze zijn resultaat van onderzoek naar de hersenen en de evolutietheorie. De ondersteuner zit in een call-centre en wordt geholpen of vervangen door Case Based Reasoning voortgekomen uit onderzoek naar het menselijk geheugen. De werkers worden kenniswerkers en de gebruikers bedieners van een steeds toenemende hoeveelheid apparaten die zich op hun baas proberen in te stellen.

Dit alles heeft invloed op het reguliere schoolsysteem. Het is niet meer duidelijk wat de eisen zijn die het bedrijfsleven stelt in de vorm van inhoud en hulpmiddelen. De middelen om te trainen veranderen. Men kan zich niet meer eenmaal voorbereiden op de rest van het leven. Opleiden wordt een reactieve activiteit in plaats van een preventieve. Men praat niet voor niets over “just-in-time”-trainen.

In de volgende hoofdstukken worden de verschillende stappen van de spiraal in detail bekeken.

3.2       Praktijk -> Praktijk (Socialisatie)

De mens bouwt tijdens zijn leven ervaring (praktijk) op. Deze ervaring zit voor een groot deel in het lichaam. We maken er onbewust gebruik van. Als er bewust gebruik van wordt gemaakt werkt het niet meer. Kennis wordt overgedragen door elkaar verhalen te vertellen,  door te observeren en na te doen.

3.3       Praktijk -> Theorie (Externalisatie)

Door naar anderen te kijken en te luisteren en deze informatie te analyseren wordt theorie opgebouwd. Deze theorie wordt gestructureerd vastgelegd, zodat ze eenvoudig kan worden doorgegeven, vermenigvuldigd en met behulp van een bibliotheek (zoeksystemen, databases) kan worden ontsloten. De wijze, waarop de informatieanalyse wordt uitgevoerd (waar men op let, het filter) is bepalend voor wat men doorgeeft. Als het filter consequent wordt toegepast gaat het fungeren als een “self-fulfilling prophecy”. Wat men niet ziet of niet wil zien wordt niet doorgegeven. Sommige zaken passen niet in de heersende theorie en worden weggelaten. Op deze wijze (de discours) wordt onze werkelijkheid gevormd. Mensen hebben de neiging om zaken mooier voor te stellen dan ze zijn. Ervaring gerelateerd aan persoonlijke of collectief falen wordt niet of nauwelijks doorgegeven. Men ziet dit als “afgang”. Ervaringskennis (cases) sijpelt daarom langzaam door naar de theorie.

3.4       Theorie -> Theorie (Combinatie)

In de wetenschap combineert men expliciete kennis uit het verleden en uit andere kennisdomeinen met elkaar. Er zijn vele specialisaties die in het algemeen niet met elkaar overleggen of elkaar niet snappen. Men gebruikt een vaktaal. Er worden meerdere filters gecombineerd en een totaal eigen abstracte werkelijkheid opgebouwd. Deze wordt “dwingend” aan de werkelijkheid opgelegd. Opvallend is hoe vaak “wetenschappers” de praktijk negatief beoordelen (men heeft het “fout” gedaan). Er heeft een totale omkering plaats gevonden. De theorie is de werkelijkheid geworden. In een passend model van de werkelijkheid kan men eindeloos door redeneren zonder te toetsen. Vooral “lange logische oorzaak en gevolg- ketens” spreken aan.  Natuurlijk is het niet allemaal “kommer en kwel”. Er worden vele uitvindingen gedaan en in de praktijk uitgeprobeerd. Hoe sneller de terugkoppeling is tussen theorie en praktijk hoe sneller de innovatie plaatsvindt. De druk om te innoveren neemt toe. Men heeft steeds minder tijd om de analyseren en te combineren. De tijd tussen idee en implementatie (de time-to-market) is nu enige maanden in plaats van enige jaren.

3.5       Theorie -> Praktijk (Internalisatie)

De theorie wordt gestructureerd (training, brochures etc.) doorgegeven aan de mens. Hierna start een nieuw proces van socialisatie. Meestal komt de nieuwe kennis van buiten de werkgemeenschap. Ze verstoort daarmee het “onzichtbare” informele netwerk. Het opbouwen van praktijk gaat vaak gepaard met het “weggooien” van de ballast van de theorie. Vooral ervaren mensen (experts) hebben grote moeite om nieuwe kennis op te pakken. Men moet eerst zijn oude kennis kwijtraken. Het leren door “ervaring op te doen” of naar andere te kijken wordt binnen een onderneming vaak ernstig geblokkeerd door interne procedures. Men moet zijn tijd verantwoorden en aan het project werken. Het verbeteren van de bestaande werkwijze wordt tegengegaan door een stroom van extern ontwikkelde innovaties. Zo verkeert men eigenlijk permanent in een staat van inleren. Als er ervaring is opgedaan is deze in snel tempo weer waardeloos. Een opvallend fenomeen zijn hier de z.g. persoonlijke pakketten, zoals de tekstverwerker en de spreadsheet. Om nieuwe aanschaf te stimuleren veranderen ze ieder jaar van uiterlijk, bediening en functionaliteit.

3.6       Gebruikers en Kenniswerkers.

In de dienstverlening (bijv. het bankwezen) is de invloed van de expliciete kennis het best te zien. In de industrie is ze vaak “verstopt” in voor de buitenstaander onzichtbare processen als een kerncentrale. We maken een onderscheid tussen bedieners (gebruikers genoemd) en bedenkers. De eerste leveren een standaardproces (bijv. een verzekering). Ze bedienen hiertoe software en/of een machine. In samenhang en ondergeschikt hieraan bieden ze hun ervaring aan. Ze zijn een verlengstuk van het hulpmiddel geworden. De bedenkers, vaak kenniswerkers genoemd,  verkopen datgene wat zij geleerd hebben. Heel vaak probeert men een vermoeden uit op een nieuw gebied. Dit is “spannend en uitdagend”. Hier vloeien werken en leren dooreen (“producerend leren”). Duidelijk mag zijn, dat het soms niet gaat, zoals men verwacht. Bij de bedieners is feitelijk het lichaam verder uitgebreid met hulpstukken. Na enige tijd is het onderscheid tussen de mens en zijn hulpmiddel verdwenen. Men is een expert geworden. De kenniswerkers denken dat ze nog niet zo’n last hebben van de verbondenheid van de mens met zijn software. Ze worden bepaald door de informatie die ze tot zich nemen en de projecten die ze uitvoeren. Met name de ontwikkeling van geavanceerde zoeksystemen zal de kenniswerker steeds meer afhankelijk maken. De snelheid waarmee dergelijke software miljoenen woorden met elkaar vergelijkt is door geen bibliothecaris na te doen.

3.7       De (kennis-)infrastructuur.

In iedere stap van de transformatie worden onderdelen vastgelegd om later door anderen (kinderen, leerlingen) te worden hergebruikt. In de stap Socialisatie (Hfdst. 4.) wordt de mens als drager van kennis gebruikt. Hij maakt hiertoe gebruik van het menselijk geheugen en van allerlei hulpmiddelen (notitieblok, computer). Expliciete kennis wordt opgeslagen in gegevens (databases, bestanden) en processen (regels,  algoritmes, programma’s). Gegevens vertegenwoordigen het vaste en processen het veranderende in de wereld. In het hoofdstuk over Externalisatie (Hfdst. 5) wordt hier dieper op in gegaan. De laatste jaren is het steeds beter mogelijk om processen en mensen onderling te laten communiceren via het (telecommunicatie-)netwerk. Dit onderwerp komt in Hfdst. 8. aan de orde.

4        Socialisatie   

4.1       Inleiding.

Er wordt ingezoomd op de directe overdracht van kennis tussen mensen en het zelfstandig verzamelen van kennis.

De lerende mens is een combinatie van zijn voorgangers in de evolutie voorzien van het hulpmiddel taal.

De laatste jaren is de theorievorming in een versnelling geraakt door het onderzoek naar de hersenen, kunstmatige intelligentie (cognitie-psychologie) en kunstmatig leven. Het blijkt niet mogelijk om het idee van de programmeerbare mens vol te houden. De mens is een verzameling losjes samenwerkende onderdelen (loosely coupled systems) die als ze in nood verkeert een standaard reactiemechanisme vertoont. De geprogrammeerde noodsituaties bestaan niet meer maar worden wel opgeroepen( door angst en stress).

Als eerste wordt het lichaam bekeken (Hfdst 4.2). Het lichaam is een stapeling van vele ontwikkelingen in de evolutie. Het  is ten opzichte van zijn collega’s organismen als extra voorzien van een prachtig hulpmiddel, de taal. Met behulp van de verbeelding worden eigen werelden gemaakt en kan in de beschutte binnenwereld worden geoefend. Er zijn hulpmiddelen verzonnen die de mogelijkheden van het lichaam hebben uitgebreid. Door ze veel te gebruiken gaan ze deel uitmaken van het lichaam. Men heeft ervaring en is een expert. Aan de buitenwereld en de eigen binnenwereld wordt via de zintuigen en het lichaam “betekenis gegeven” (Hfdst 4.3). Als laatste (Hfdst 4.4) worden een aantal consequenties voor de leerpraktijk opgesomd.

4.2      Het lichaam.

4.2.1     Inleiding.

Alhoewel het aspect ervaring op vele plaatsen wordt gebruikt is het erg moeilijk om er “vat op te krijgen”. Ervaring ontstaat door een bepaalde activiteit langdurig te herhalen. Langzamerhand neemt het lichaam de activiteit in zich op en gaat als een automaat reageren. Het herhalen kan in de praktijk, als training of in de fantasie gebeuren. Het resultaat is hetzelfde. Bijzonder is verder dat het opbouwen van ervaring gepaard gaat met het verdwijnen van de verwoording van de ervaring. Men heeft het “in zich” maar kan niet aan anderen duidelijk maken wat “het” is. De kennis is in het lichaam gezakt. 

In dit hoofdstuk wordt leren bekeken vanuit een evolutionair perspectief. De mens is een stapeling van vele soorten organisme die allemaal een eigen vorm van leren hebben. Ieder organisme probeert in balans komen met zijn omgeving (structurele koppeling).  Hij bezit standaard-patronen die reageren op interne en externe stimuli. Een stimulus die vaak voorkomt en “voordeel” biedt krijgt prioriteit. Het lichaam kent een aantal toestanden (emoties) die  als voordelig of nadelig worden ervaren. Een mens streeft naar een evenwicht tussen rust en activiteit,  spanning en ontspanning.  Als dit evenwicht is bereikt staat het lichaam het meest open voor nieuwe ontwikkelingen. Het is vol vertrouwen dat er iets goed uitkomt. Een belangrijk onderdeel van het lichaam is het geheugen. Leren is een combinatie van onthouden en herinneren (begrijpen).

4.2.2     Leren bij lagere organismen.

De mens heeft veel eigenschappen direct overgenomen van zijn verre voorgangers in de evolutie. Een groot deel van het DNA is niet afwijkend. Vooral de “niet-bewuste” gedragskenmerken zijn veelal niet veranderd. De mens is een combinatie van een lager organisme(bijv. een bacterie), een reptiel (instincten), een zoogdier (emoties) en een heel klein beetje ratio (Vroon, 1989, 1992).

Het is moeilijk om een goede definitie van leven te geven. De grens tussen leven en chemische processen (een raffinaderij) aan de ene kant en software (agents) aan de andere is soms vaag. Twee bepalende eigenschappen van leven zijn autonomie en zelfreproductie. Deze zelfreproductie gebeurt niet alleen via het produceren van nageslacht. Ook intern wordt het organisme steeds opnieuw opgebouwd en hersteld. Het skelet van de mens wordt eens in de drie maanden volledig vervangen. Het vervangen van de huid kost 5 weken. We krijgen iedere 5 dagen een nieuw maagsluimvlies. 

Lagere organismen kunnen niet los worden gezien van de natuurlijke omgeving waarin zij leven. Ze zijn ontstaan omdat er een onderscheid ontstond tussen de binnenwereld en debuitenwereld (de celwand). Door deze afscherming zijn processen van binnen in zichzelf gaan sluiten. Ze produceerden zichzelf en afvalstoffen (Kaufmann, 1995) die via de celwand weer naar de buitenwereld werden getransporteerd. De celwand samen met de productieprocessen vormen een autonome eenheid. Het proces van zelfreproductie wordt aangeduid met de term Autopoiesis (Mingers,1995).

Autopoiesis is op dit ogenblik in vele gebieden object van onderzoek. Het gaat dan om bv. neurobiologie (de hersenen), biologie (de cel), informatica (Artificial life) en psychiatrie (het gezin). Belangrijke onderzoeker is (Maturana (1987). Verandering van de input wordt opgevangen binnen de identiteit. Een dergelijke reactie van een identiteit noemt men “structural coupling”. Belangrijk principe is, dat de identiteit uitsluitend via de keten van zijn chemische reacties kan reageren. Binnen de aan elkaar gekoppelde zelfreproducerende (chemische) processen moet een manier worden gevonden om de input te verwerken. Een verandering kent slechts drie reactiemogelijkheden n.l. er verandert niets, de identiteit sterft of er wordt een ander aanwezig patroon (een alternatief) aangesproken en afgewikkeld.

Lagere organismen hebben een celwand en een zelfreproducerend chemisch proces.

De diversiteit van het aantal koppelingen is bepalend voor de overleving van de identiteit. Deze diversiteit neemt af naarmate het organisme minder “mee maakt”. Dit komt bijvoorbeeld voor bij huisdieren die al generaties door de mens worden verzorgd. Het aantal koppelingen dat kan worden gebruikt is afhankelijk van de emotie van het organisme. Emotie is een waardering van de algemene (chemische) toestand waarin het organisme zich bevindt. In essentie zijn er twee belangrijke “spanningsbogen” n.l. de angst-ontspanning en opwinding-verveling.

Angst komt van het Latijnse woord angustia dat onder andere nauwte, engte en bergpas betekent.  Angst (“Vernauwing”) vermindert de hoeveelheid reacties tot de meest essentiële. Het organisme is dan bezig met overleven. Bij Opwinding (“Stress”) vindt een vergelijk proces plaats.

Een organisme functioneert het beste als de beide spanningsbogen in evenwicht zijn. Men noemt deze toestand bij de mens “flow” (Csikszentmihalyi, 1993).

Bij een toestand van “flow” is de mens volledig geconcentreerd (“scherp”) op het onderwerp dat men onderhanden heeft. Het organisme heeft vertrouwen in zijn omgeving. Op het pad van apathie naar opwinding bestaan locale minima. Men gaat niet automatisch over in een toestand van “flow”. Hier zijn positieve (uitdaging) of negatieve (gevaar) prikkels voor nodig.

4.2.3     Leren bij hogere organismen.

Naarmate het organisme meer complex is zijn er meer structurele koppelingen in het geding. De mogelijkheden om aan te passen zijn meer divers. Het reptiel heeft vooral vaste reactiepatronen. Bij het zoogdier noemt men structurele koppeling “conditionering”. Beloning of straf  (ongeveer eens in de drie keer) besturen het leerproces (“reinforcement”). Volgens Skinner (1984) geldt hier dat “behavior is shaped and maintained by its consequences”. Men went aan wat men vaak doet. Men leert door te doen. Aangezien de mens voor het grootste deel als zoogdier optreedt bepaalt dit z.g. “operant leren” (denk aan “lik op stuk”) een groot deel van onze leerprocessen.  Reinforcement is ook het middel om vervelende emoties (bijv. vliegangst) kwijt te raken. Na een aantal keren vliegen is mijn zijn vliegangst kwijt.

4.2.4     De scheiding geest en lichaam.

In het onderzoek naar de werking van de hersenen of beter van de intelligentie wordt langzamerhand sterk getwijfeld aan de ontkoppeling tussen geest en lichaam (Clark, 1997). Uit onderzoek naar het immuunstelsel (Varela, 1979) blijkt, dat er op vele plaatsen koppelingen zijn tussen het denksysteem en het lichaam. Men kan geest en lichaam wederzijds beïnvloeden. De lichamelijke weerstand is afhankelijk van de persoonlijke verwachting.

Veel inzicht is verkregen in experimenten om “leven” (“Artificial life”) te simuleren (Brooks, 1991) met behulp van software. Het blijkt, dat complex gedrag verklaard kan worden door een aantal eenvoudige regels die door autonome eenheden (agents) onderling worden toegepast. Het introduceren van één centrale coördinator maakt de besturing vele malen meer complex.

Dennett (1991) past dit principe toe op de hersenen en komt tot de conclusie, dat de mens (“het bewustzijn”) een samenspel is van vele min of meer losstaande eenheden. Bij sommige mensen is dit erg zichtbaar omdat de verschillende persoonlijkheden abrupt in elkaar overgaan. Iedere mensen speelt echter vele rollen.  Het lichaam (de perceptie) is ingericht op snel reageren en maakt daarvoor gebruik van “short-cuts”. Om dit voor elkaar te krijgen reageren onderdelen autonoom of in een bepaalde volgorde (een pattern).  Patronen zijn genetisch bepaald (Wilson, 1998) of worden (meestal op jeugdige leeftijd) aangeleerd.

4.2.5     Lichaam en hulpmiddelen.

Intelligentie zit niet in de mens maar is het resultaat van een samenspel van onderdelen (Vygotsky (1986)). Mensen zijn bijvoorbeeld slecht in het manipuleren van plaatjes in hun fantasie, het inschatten van risico’s,  het onthouden van veel gegevens, etc.  Om deze problemen te overkomen gebruikt de mens zijn eigen middelen in combinatie met andere mensen en “hulpmiddelen (notitieblok, computer, auto)” in de omgeving. De omgeving werkt compenserend voor de tekortkomingen van de “pattern-completion engine”.  We moeten bij de mens een onderscheid maken tussen de natuurlijke omgeving en de door de mens geconstrueerde omgeving (“de cultuur”). Deze omgeving domineert de aarde pas de laatste eeuwen.

4.2.6     Het geheugen.

De mens beschikt over een korte en een lange termijn geheugen. Dit laatste is opgedeeld in een procedureel (lichaam) en een declaratief (taal) deel (Gross, 1999). Van het eerste deel is weinig bekend. Het geheugen draagt zorg voor het opslaan en vooral het ophalen van relevante informatie. Het geheugen gaat uit van de theorie, dat iets wat is gebeurd opnieuw gaat gebeuren (de verwachting). Na het ophalen van gegevens wordt het geheugen aangepast aan de bestaande situatie (herinneren). Volgens Schank (1982) vormt herinneren (reminding) de basis van leren en begrijpen.

Herinneren is gebaseerd op het gebruik van meervoudige indexen. Als de waarden van de indexen passen worden de bijbehorende geheugeneenheden opgehaald. De indexen zijn zeer situatiegebonden. Pas als men in vergelijkbare situatie in een stad komt komen herinneringen boven, die in die stad hebben plaatsgevonden Het geheugen produceert op basis van de invoer van beelden en woorden een constante stroom van associaties.

De associaties worden gefilterd waardoor een deel bewust wordt. De bewuste stroom van associaties bepaalt de stroom van woorden die wij spreken. De onbewuste stroom bestaat uit ideeën. Als men in een ontspannen toestand verkeerd (bijv. via Yoga) ziet men de ideeën als “wolkjes” langs drijven. Zodra men met een idee meegaat is de ontspanning verdwenen.

Het geheugen wordt gestimuleerd door het stellen van vragen. Het bijwerken gebeurt door het aanbrengen van nieuwe verbindingen. We leren als er zich iets voordoet wat niet past in het verwachtingspatroon. Het geheugen werkt beter als men zich concentreert (focus), ontspant, betekenis geeft, associeert, visualiseert en nieuwe zaken oppakt. Het is verder van belang dat men iets doet met wat men moet leren. Het geheugen verslechtert door stress (teveel nieuwe indrukken), alcohol, roken en weinig slaap. Mensen hebben verschillende leerstijlen. Deze stijlen zijn verbonden met de zintuigen. Er zijn voorkeuren voor het visuele (met ziet graag plaatjes), het auditieve (men luistert en leest) en het tactiele (men doet, pakt beet).

Het onderzoek naar de werking van de hersenen heeft op dit moment grote invloed op de wetenschap. Het onderzoek naar het geheugen heeft geleid tot Case-based-Reasoning ((Riesbeck,1989), (Watson,1997)). Het onderzoek naar de werking van neuronen heeft geresulteerd in de techniek van de “neurale netwerken” (Anderson, 1995). Beide technieken worden gebruikt  om patronen te herkennen. 

4.2.7     Verbeelden.

Verbeelden is een oud systeem. Het is een onderdeel van het zoogdier (het “limbische systeem”). De verbeelding heeft een eigen communicatiesysteem dat bijvoorbeeld zichtbaar wordt in de droom. Het heeft een beperkte hoeveelheid symbolen die voortkomen uit vormen, kleur, tijd- en ruimtebeleving (voor, na, onder, boven, …).

4.2.8     De taal als hulpmiddel.

Het belangrijkste hulpmiddel van (het lichaam van) de mens is het taalsysteem. Taal is (net als het lichaam) actiegericht. Het taalsysteem maakt het mogelijk om los van de werkelijkheid te experimenteren. Men kan allerlei situaties oefenen en nieuwe structuren verzinnen. Dit gebeurt door  interne gesprekken (“private speech”). Door (intern) te praten ontstaan nieuwe inzichten. Taal geeft daarnaast het lichaam verwerkingssnelheid door  essentie te zoeken waardoor structuren compact worden. Hiermee wordt het proces van patroonafwikkeling op een abstract niveau doorgezet.  Taal geeft de mogelijkheid om complexe structuren te benoemen (naam geven) en met deze namen te werken zonder enig inzicht in de onderliggende werking (black-box).  De taalwereld van de mens fungeert als de werkelijkheid voor het lichaam. Met taal kunnen we allerlei processen in het lichaam starten en stoppen (vgl. magie). Hier wordt bij diverse therapieën gebruik van gemaakt.

4.3       De taal.

Dit hoofdstuk is gebaseerd op twee boeken van Weick (1979, 1996). Het laatste boek is een samenvatting van al het onderzoek over “Sense-making”.

4.3.1      Betekenis geven.

Mensen geven betekenis aan de wereld. Ze doen dit door de constante stroom van acties in hun omgeving te interpreteren. Men geeft betekenis aan afwijkingen in de stroom (“gaps”). Interpreteren vindt altijd achteraf plaats. Men doet wat en verklaart zichzelf later. Het beeld van het verleden is dan ook constant aan het veranderen. Belangrijk is de continuïteit van het beeld.

De wereld bestaat uit contradicties en tegenstellingen. Deze geven betekenis. Mensen maken hier zelf één (hun eigen) waarheid van. Zaken die altijd “waar” zijn, zoals lijsten, classificaties en andere ordeningen geven geen betekenis.

Beslissingen zijn een herordening van het verleden. Men formuleert voor zichzelf een logische weg. De beslissing is in feite al geruime tijd aanwezig. Mensen zoeken continu naar bevestiging. Als de afwijking van wat ze geloven te groot is valt hij niet op. Afwijkingen van de verwachting deelt men het best met een vertrouwd (“trusted”) persoon. Men wil niet “af” gaan.

Mensen maken “self-fulfilling-prophecies”. Dit is nodig, omdat de wereld zich anders voor de mens niet herhaalt. Ze is in werkelijkheid grotendeels niet voorspelbaar. Daarom zijn periodiek terugkomende zaken als zonsopgang, de planeten, de getijden, de seizoenen steeds als waardevol gezien. In steden zijn veel meer ritmes aanwezig dan in de natuur.

Belangrijk voor een verklaring is, dat men “zichzelf blijft”. Mensen geloven (en dus leren) meer als ze zelf een rol spelen in de verklaring.

Mensen geloven in oorzaak en gevolg. Vaak zijn de verbanden niet echt duidelijk. Statistisch onderzoek maakt de toekomst, omdat de opdrachtgever de resultaten gelooft en er als zodanig naar gaat handelen.

4.3.2     Het individuele filter en reactiepatronen.

Om niet aan de enorme stroom van informatie ten onder te gaan bezit de mens een filter (de verwachting).

De verwachting bepaalt het gedrag tegenover anderen. Leerlingen, waarvan de leraar denkt, dat ze slim zijn leren beter. De leraar geeft ze onbewust meer aandacht. Mensen zijn continu op zoek naar bevestiging van hun verwachtingen. Verwachtingen bevatten standaarddenkwijzen over de werkelijkheid. Als er voldoende passende gegevens zijn verzameld neemt de standaard over en vult de rest van de ervaring in.

Schank (1977, 1995) noemt deze standaardprocessen “scripts”. Scripts overheersen de echte waarneming. Verwachte gebeurtenissen worden op die manier snel verwerkt, zodat er meer tijd is voor het onverwachte. Als mensen denken, dat er veel onverwachts gaat gebeuren neemt de standaard steeds meer over.

Het filter wordt bepaald door de ervaringen die men in het verleden heeft gehad. Als de buitenwereld verandert, verandert het filter niet onmiddellijk mee. Het aanpassen van het filter kost tijd. In de tussentijd interpreteren mensen de buitenwereld anders. Ze passen de buitenwereld aan aan het filter. De menselijke waarneming is niet gericht op betrouwbaarheid, maar op aannemelijkheid. Het aanpassingsproces is niet gradueel. Grote aanpassingen gaan sprongsgewijs.

Als de stroom in de omgeving over een bepaalde grenswaarde gaat ervaren mensen een “shock”. Ze starten dan een actie om de stroom weer in het gareel te brengen. Ze beschikken dan over teveel interpretaties of in het geheel geen interpretatie. Bij langdurige activiteit in de buurt van de grenswaarde ontstaat stress. Shock heeft grote invloed op de waarneming en de besluitvorming. Mensen negeren informatie, gaan abstraheren, reageren op details en maken grove beoordelingsfouten.  Shock ontstaat door:

  • teveel informatie,
  • complexiteit (veel onderdelen, veel interactie tussen de onderdelen)
  • turbulentie (grote snelheid van verandering, vele richtingsveranderingen)

Interessant hierbij is, dat ook het gebruik van symbolen, metaforen en andere abstracties shock kan oproepen. Ze sturen teveel interpretaties aan. Een passende werk- leeromgeving moet ontspannend werken. Bekend is de positieve invloed van (barok)muziek.

Men leert veel zonder er aandacht aan te schenken. Als men lange tijd in een bepaalde omgeving doorbrengt pakt men zaken als vanzelf op. In deze omgeving,  een taalwereld, bevinden zich algemeen bruikbare filters.

Voorbeelden zijn:

  • Ideologie.

Men gebruikt deze term als erg veel mensen het geloven. Een goede ideologie versimpelt de wereld.

  • Cultuur

Het gaat om wat men in een organisatie of een maatschappij voor waar aanneemt. Men is er zich niet van bewust. Er is niets over opgeschreven. De expliciete kennis zit in directe supervisie van de chef en procedures. Deze besturen routinehandelingen.  De cultuur “ordent” alles wat niet routine is en werkt daarom het meest in op management en experts. Zij houden zich het minst aan regels.

  • Paradigma’s.

Een paradigma is een stelsel van regels, die bijvoorbeeld gelden in een beroepsgroep. Het stelsel is langere tijd geldig. De regels  helpen om keuzes te maken. Ze bestaan uit vele kleine onderdelen, die onderling enigszins samenhangen. Zodra de samenhang te groot wordt kan men er niets meer mee. Ze maken het niet mogelijk om consensus te bouwen. 

  • Actiepatronen

Het gaat hier over reactiepatronen, die “zonder nadenken” optreden. Onderzoek wijst uit dat mensen niet in staat zijn deze patronen aan anderen te vertellen.  Met behulp van interviews komt men hier dus niet achter. Hier vertelt men “zoals men denkt dat het zou moeten”. Alleen door observatie ziet men de werkelijkheid. Dit is een belangrijke reden voor de discrepantie tussen praktijk (het “hoe”) en theorie (“het wat”).

  • Traditie

Een patroon is een traditie als deze meer dan twee generaties is doorgegeven. Tradities zijn interessant, omdat ze zo lang in stand zijn gebleven. Het doorgeven van gegevens leidt in het algemeen tot verandering van de boodschap. Een belangrijk punt is hier de vorm. Hoe meer samenhang hoe slechter de boodschap constant blijft.

  • Verhalen

Mensen denken in de vorm van verhalen. Bijzondere verhalen zijn leerzaam. Het verhaal moet dan over moeilijke acties gaan, die niet routine zijn (ze brengen dus cultuur over). Er moeten onverwachte gebeurtenissen (meestal een “near-miss”) optreden. Ze bieden de hoorder de gelegenheid om in een beschutte omgeving (de eigen fantasie) te oefenen en dus te leren. Een goed verhaal moet nieuwsgierigheid en angst oproepen. De essentie van een verhaal is, dat er een volgorde in zit. Volgordes geven betekenis. Verhalen zijn te associëren met “spel”.

De factoren  macht en tijdsdruk zijn belangrijk. Ze geven “opwinding (arousal)”. Indien een machtige iets beargumenteert, accepteert men de inhoud vaak blindelings. Men onthoudt echter weinig en ziet minder detail. Er vindt geen leren plaats. Dit zelfde geldt voor tijdsdruk. Een minderheid (een onmachtige) brengt detail over en de inhoud beklijft. Macht kan in mensen zitten en in situaties. Onder tijdsdruk houdt men vast aan zijn eigen verklaringen. Dit alles stelt eisen aan de “leraar (niet autoritair, een gelijke)” en de leeromgeving (“rustgevend”).

De huidige Informatietechnologie geeft een hoge “arousal”. Ze geeft informatie-overload, is complex te bedienen en verandert vaak van werking of doet het niet (turbulent). Ze is te samenhangend en dwangmatig. Technologie moet zich niet tonen (“pervasive”). 

4.3.3     Betekenis geven binnen groepen.

Mensen wisselen ervaringen uit. Ze doen dit door woorden uit te wisselen. Deze uitwisseling is effectief als ze de aandacht vasthoudt. Ze moet dan de vorm hebben van een verhaal (narrative). Mensen kunnen geen betekenis delen. Ze delen ervaring. Daarnaast is het gebruikte idioom van belang. Werkwoorden zeggen meer dan zelfstandige naamwoorden. Ze vertegenwoordigen constructieprocessen. Hoe meer inhoud de zinsconstructie bevat hoe meer werk de hersenen moeten verzetten en hoe minder tijd er is om andere dingen te doen.

Mensen zijn op zoek naar verklaring. Deze verklaring is meestal een connectie tussen een concrete ervaring (een verhaal) en een algemeen concept. Mensen delen deze verklaring met anderen. Ze zijn op zoek naar bevestiging. Door samen te argumenteren vinden mensen als vanzelf nieuwe verklaringen. Argumenteren is het langs contradicties heen manoeuvreren.

Hoe vaker mensen met elkaar optrekken hoe minder details ze van elkaar zien. Ze worden naar elkaar toe voorspelbaar. Organisaties zijn structuren, waarin mensen met elkaar optrekken volgens een vast patroon. Dit patroon gaat langzamerhand de werkelijkheid overheersen. Het patroon wordt de werkelijkheid.

Mensen hebben intern een eigen unieke interpretatie van de wereld. Als ze in een gemeenschap leven accepteren ze dit. Een gemeenschap is een verzameling mensen, die onderling hebben afgesproken om bepaalde zaken niet ter discussie te stellen. Dit noemt men consensus. Consensus slaat dus nadrukkelijk niet op het 100% eens zijn over de inhoud. Dit is theoretisch onmogelijk. Men gelooft, dat men het eens is.

Een bijeenkomst is de manier om betekenis te geven. Het gaat dan om meer dan twee mensen, die samen episodisch praten op basis van gelijkwaardigheid.  De bijeenkomst moet niet te gestructureerd zijn (“messy”). Dit is nodig omdat men zelf een rol moet hebben. Men moet de conclusie lang “open houden” en vrij associëren.

Mensen zijn betrokken als ze in het openbaar een zichtbare actie hebben uitgevoerd, die niet meer is terug te draaien. Men is verantwoordelijk voor de consequenties. Men moet iets te kiezen hebben waar wat van afhangt (“high stake”). Betrokken mensen concentreren hun aandacht. Ze zijn “scherp”. In dit geval is er sprake van een hoge mate van betekenis geven en leren. De beste structuur om dit te doen noemt men een “organized anarchy”. Een dergelijke anarchie is het tegendeel van een bureaucratie. In een bureaucratie leert men weinig. Men produceert op een standaardmanier.

4.4       Consequenties voor de praktijk van het leren.

Als we alles nog eens op rijtje zetten kunnen we de volgende conclusies trekken over de onderwijspraktijk:

Patronen: Kennis zit opgesloten in patronen. Verwachtingen filteren de input.

Iedere leerling (en leraar) bezit een filter (zijn of haar verwachting). Op basis van de verwachting reageert een mens voor een groot deel autonoom middels patronen (Scripts, Patterns). Patronen bepalen ook wat een mens kan leren. Er bestaat een logische stap in het oppakken van nieuwe zaken. Deze logische stap is vaak niet een rechte weg tussen begin en einde. Mensen moeten nieuwe kennis “inparkeren” (structural coupling). Probleemoplossen is het afmaken van een patroon.

De verwachting blokkeert en verminkt de waarneming. Wat men niet “wil” zien, ziet men niet. De verwachtingen van de leerling moeten voor de training bekend zijn. Deze verwachting bepaalt voor een groot deel welke inhoud wordt opgenomen. Als de verwachting sterk van de inhoud afwijkt heeft training geen zin. Het aanpassen van verwachtingen vereist een andere aanpak dan het inpassen van de inhoud binnen een verwachtingspatroon van een leerling. Het eerste noemen we “therapie”. Verwachtingen worden aangepast door een aantal keren hetzelfde mee te maken (gewennen). Het geheugen wordt aangepast als een verwachting niet uitkomt.

Stress: Fysieke overlast, autoriteit en overload belemmeren het leren.

Onder druk wordt de “opening” steeds kleiner.  Druk ontstaat door fysieke omstandigheden (lawaai, licht), maar vooral ook door psychische factoren. Hoe meer autoritair de aanpak is hoe minder er blijft hangen. Overwicht in ervaring wordt in het algemeen wel geaccepteerd. Hoe groter de scheiding tussen het lesgeven en de eigen leefwereld van de leerling hoe slechter de overdracht werkt. Dit vraagt om parttime leraren, die naast hun docentschap in de praktijk werken en daar hun verhalen vandaan halen. Een trainingssituatie (ruimte, leraar en middelen) moet rustgevend en voorspelbaar zijn. Als dit niet het geval is wordt er vrijwel niets opgenomen. Het lichaam staat klaar om te reageren. Een leeromgeving moet precies die gegevens bevatten die nodig zijn. Er moeten weinig onderdelen zijn met weinig verbanden. Er moet niet teveel veranderen. De veranderingen moeten steeds één richting op gaan. Macht en tijdsdruk stoppen het leerproces.

De wil: mensen leren het meest als het niet moet. Ze zijn dan betrokken.

Men leert veel als de gegevens niet expliciet worden gebracht. Men omzeilt zo de wil (Assagioli 1973). Zaken, die in een trainingsomgeving “toevallig” op het goede moment langskomen blijven hangen. Hoe meer iets samenhangt hoe minder het wordt overgenomen. Mensen willen hun eigen interpretatie kwijt. Het behouden van de eigen “identiteit” is van groot belang (zie het “non-invented-here-syndroom”). Het gaat om het vinden van de juiste spanning tussen  willen en moeten. Mensen leren het best als ze betrokken zijn. Ze zijn betrokken als er “iets op het spel staat”. Daarnaast is het van belang, dat ze denken, dat hun acties zichtbaar zijn voor anderen en niet kunnen worden teruggedraaid.

Verhalen: Ervaring wordt overgedragen door verhalen te vertellen.

Als men lang iets doet wordt de kennis impliciet. Men is dan een specialist. De beste manier voor hen om te leren is om ervaring uit wisselen met collega’s. Hier spelen verhalen een grote rol. Als de verhalen emoties oproepen raken ze de indexen van het geheugen en worden opgeslagen om later weer te worden herinnerd. Mensen kunnen in hun fantasie (via de “private speech”) oefenen. Ze vertellen zichzelf verhalen.

Omgeving: De mens is intelligent door zijn omgeving (hulpmiddelen en medemensen).

De mens is intelligent door zijn omgeving aan te wenden. Het lichaam is een patroon-afwikkel-machine.  Hulpmiddelen compenseren voor de tekortkomingen van het lichaam. Het belangrijkste hulpmiddel van het lichaam is taal. Hiermee kan zonder problemen worden geëxperimenteerd en verzonnen. De fantasie is het belangrijkste trainingsmiddel. Met de taal is de wereld aangepast aan de mens en is de cultuur ontstaan. Men leert het beste als men argumenteert in een groepsbijeenkomst. Deze bijeenkomsten moeten niet te gestructureerd zijn.

Spel: Complexiteit is het toepassen van een klein aantal regels door autonome eenheden.

We hebben de neiging om de wereld te verklaren met centrale besturing. In de praktijk blijkt dit in de natuur niet voor te komen. Voor de mens zeer complexe processen zijn te verklaren door een beperkt aantal regels toegepast door autonome eenheden. Het vinden van deze regels is erg moeilijk en kost veel tijd. Daarnaast geloven we het ook vaak niet. We kunnen de resultaten van het proces leren of inzicht krijgen in de regels. Het verband tussen deze twee zaken is soms moeilijk te zien. Dergelijke systemen zijn om te zetten in spellen (simulaties). Spellen zijn ideale leeromgevingen omdat ze de mens het geloof geven dat de regels “echt werken”.

Terminologie: Leerling, Leraar, Leren, Kennisoverdragen, Ontdekken en Therapie.

De term leerling wordt gebruikt. Naast deze term zijn er nog vele andere termen mogelijk, zoals patiënt, trainee, medewerker, gezel etc. Ze veronderstellen allemaal een “hoger niveau” (de leraar), dat meer weet en kan. We hebben ook vele termen voor dit “hogere niveau”, zoals coach, adviseur, goeroe etc. Naast het woord training kunnen we termen als leren, verandering, leerproces, transformatie, project, stroom,  etc. gebruiken. Het gaat er om, dat er “doelgericht” wordt veranderd. Als er niet doelgericht wordt veranderd is er sprake van “ontdekken”. Ook hier leren we van. Het is nodig om niet teveel termen door elkaar te gebruiken. In het vervolg wordt de term “kennis overdracht” voor “eenrichtingsverkeer” van leraar naar leerling gebruikt en de term “ontdekken” voor een proces waar zowel leraar als leerling veranderd uitkomen. Als er sprake is van een verandering in een mens noemen we dit leren. Als we de “paradigma’s” van een mens aanpassen noemen we het therapie.

5        Externalisatie.

5.1       Inleiding.

Hoe impliciete kennis naar gegevens wordt vertaald is te vinden in de denkbeelden over informatieanalyse. In de praktijk volgt de theorie van de analyse de technische innovatie op enige afstand. Deze theorie is nog erg “hype-gevoelig”. Men hoopt op de “silver bullet”, de innovatie, die alle problemen zal oplossen. In 1982 probeerde (Brooks, 1995) aan te tonen dat deze oplossing nooit gevonden zal worden: “There are no simple, easy-to-implement answers for excellence in software-development”. Zijn artikel is in 1995 opnieuw uitgegeven omdat hij tot op heden helaas gelijk heeft gekregen. Het komt voor een groot deel neer op talent en ervaring. Men ondervindt veel last van de steeds veranderende technologie. Vaak wordt na een periode van uitproberen ontdekt, dat de technologie niet deugt. Gezien de toenemende invloed van de automatisering begint deze manier van “trial & error” vervelende gevolgen te hebben.

De meeste automatiseerders lappen informatieanalyse aan hun laars. Zij vinden automatisering nog steeds een “kunst”. Ze willen graag zo snel mogelijk aan de slag gaan met programmeren in hun lievelingstaal (nu JAVA). Door de grote hoeveelheid van deze “engineers” loopt de kwaliteit van de software sterk achteruit. De Amerikaanse resultaatgerichte cultuur bestaat bijna volledig uit “doeners”. Er is langzamerhand een kentering te bespeuren. De Europese (en vooral de Nederlandse) cultuur heeft altijd veel meer aandacht besteed aan het “verantwoord” maken dan de Amerikaanse.

In de automatisering wordt de mens nog vaak (onbewust) gezien als een radertje in het systeem, een knoppenindrukker. Men ontwerpt werkstromen. Pas recent is men vooral door de toenemende (falende) mens-machine interactie gaan beseffen dat de mens niet zonder meer alles doet wat hem gezegd wordt door de machine.

De laatste tijd wordt het netwerk belangrijker dan de computer. Software en gegevens worden verdeeld over meerdere computer (processoren) die onderling samenwerken. Dit maakt het mogelijk om te delen, De keerzijde van distributie is een enorme toename van de complexiteit. Het besturen van veranderingen kan niet meer zonder geavanceerde hulpmiddelen en een rigide organisatie.

Leren is een complex proces dat nog niet goed te vangen is in software. Software kan hulp bieden als ondersteuner op vele vlakken. Het overnemen van de instructie is nog niet mogelijk. De ervaring op het gebied van de analyse is in hulpmiddelen en methoden gestopt. Deze is ook bruikbaar om educatieve software te maken.

5.2       De werkstroom.

De term Gegeven wordt vaak verward met het begrip Informatie (Gegevens geïnterpreteerd door een Mens). Een gegeven beschrijft een verzameling gelijksoortige waarden (bijv. Namen, Getallen). Gegevens worden altijd in een bepaalde samenhang met elkaar opgeslagen (kaarten, records, lijsten, schermen etc.).

De theorie achter het gegeven stamt van de kaartenbak. Op een kaart (bijv. de Klantenkaart) staan meerdere waarden. Deze noemt men “attributen” (bijv. Klant-Naam). Ze staan naast elkaar in een rij.  Deze rij staat voor een bepaald begrip. Dit begrip noemt men een “entiteit” (bijv. Klant). Sommige attributen (Sleutels) verwijzen naar andere entiteiten (bijv. Rekening-nr).  Entiteiten hebben dan samen een relatie. Entiteiten en hun relaties vormen een (semantisch) netwerk. Ieder mens, iedere organisatie en iedere cultuur hebben een eigen netwerk dat permanent  in beweging is.

Na de komst van de database werd gegevensanalyse (later informatieanalyse genoemd) een vakgebied. Het werd mogelijk om enorme hoeveelheden data op te gaan slaan. De opslagcapaciteit per gulden neemt per jaar met 100% toe en omvang van de opslag neemt af.  Dit betekent, dat we nu al enorme hoeveelheden data op een kleine oppervlakte kwijt kunnen.

Processen worden beschreven door de manier waarop ze de input van gegevens omzetten  in de output. Meestal is dit in de vorm van een berekening (algoritme) of een sortering. Men modelleert op deze wijze de stroom van gegevens. Gegevens worden door een proces verwerkt en/of opgeslagen en doorgegeven aan een ander proces. Men noemt een stelsel van processen een werkstroom (“workflow”). De berekeningen waren in de begintijd niet erg complex. Bij banken worden grote hoeveelheden gegevens opgeteld (saldo).

Aangezien de opslag als basis fungeert voor het verwerken heeft een fout in de indeling grote gevolgen. Deze kan niet simpel worden aangepast. Zeker als men al beschikt over historie. Men moet dan grote hoeveelheden gegevens aanpassen (conversie). Dit kost tijd en geld en wordt dus meestal achterwege gelaten.  De gegevensanalyse is dan ook de basis voor een passende architectuur. Als men hier iets “fout” doet heeft het verstrekkende gevolgen.

5.3       Taal-analyse.

Een belangrijke stap in de ontwikkeling van de informatieanalyse was het inzicht, dat er een relatie bestaat tussen taal (gezien als communicatiemiddel) en het gegeven. Opslagstructuren en processen zijn te beschrijven door vereenvoudigde zinnen (Klant Wonen Huis). Het uitlezen van data lijkt op het vertellen van een verhaal in een “restricted language”. Een belangrijke toepassing van dit inzicht is te vinden in de aanpak NIAM (Wintraecken (1985)).

Het introduceren van de taalbril gaf een totaal andere dimensie aan automatiseren. Men was niet een stroom kaarten aan het sorteren, maar men bracht het Universe of Discourse in kaart (Griethuysen, 1982). De semantiek had zijn intrede gedaan in de informatieanalyse.

Het werd nu mogelijk om met de gebruiker in de eigen taal te gaan communiceren. Het bleek niet mogelijk om vast te stellen of een analyse correct was uitgevoerd. Twee analisten komen vaak met verschillende modellen op de proppen. Dit staat haaks op het image van de computer als het summum van exactheid. De reden hiervoor is gelegen in de “meerwaardigheid” van de wereld. De wereld verandert steeds en de mens zet de wereld “vast” met zijn eigen interpretatie en zijn gereedschappen.

5.4       Object-orientatie.

De laatste jaren is er veel aandacht voor “object-orientatie”. Men streeft naar optimaal hergebruik van onderdelen en het ontwikkelen van softwarecomponenten. Hiertoe worden de entiteiten (nu objecten genoemd) en de bijbehorende processen (nu methods genoemd) ingedeeld in uitgebreide classificatiestructuren (Class-libraries).

Het blijkt erg moeilijk te zijn om aan te geven wat een “component” is. In de fysieke wereld is dit makkelijker omdat er conventies en standaarden zijn (bv. schroeven, moeren). Daarnaast dwingt de materie een bepaalde volgorde van assembleren af. In de niet-fysieke wereld (intangible) van de software en gegevens ligt het niet zo eenvoudig. Men weet niet op welke detailniveau (de granulariteit) en in welke context men het moet zoeken. Er is een trend om ketens van objecten (z.g. design-patterns) als eenheid te nemen. Meer detail geeft meer mogelijkheden. De complexiteit van het geheel neemt dan enorm toe. Hierdoor neemt de overdraagbaarheid naar collega’s van het werk sterk af. Men snapt producten van elkaar niet meer. Daarnaast worden de mogelijkheid tot koppelen met andere bouwstenen slechter. Grote bouwstenen zijn moeilijk in te stellen en niet flexibel. Ze hebben echter een eenduidige werking en zijn daardoor eenvoudig te koppelen.

Bij de Objecten speelt hetzelfde probleem als bij de entiteiten. Er kan geen “vastigheid in de taalwereld” worden gevonden. Een nieuwe toepassing kan een nieuwe connectie noodzaken tussen tot nu toe losstaande entiteiten of juist het omgekeerde bewerkstelligen.

Een voorbeeld is de verandering van inzicht, dat een klant van een bank onafhankelijk van een kantoor moet kunnen bankieren. Het verbreken van de connectie Kantoor – Klant kost tientallen mensjaren werk.  Naast lokale aanpassingen vinden er regelmatig “kantelingen en herordeningen” in gegevensstructuren plaats. Denk aan “van productgericht naar klantgericht” werken. Dergelijke paradigmasprongen vergen een bijna complete nieuwbouw. Het oprekken van een datumveld (t.b.v. het Jaar2000) leidt tot een wereldcrisis. Gezien de enorme complexiteit van de huidige architecturen zijn de meeste aanpassingen niet of nauwelijks op tijd door te voeren. Men komt onbekende zaken tegen of verbreekt per ongeluk verbindingen waardoor er heel ergens anders iets uitvalt of anders gaat werken. Een manier om dit probleem op te lossen is om overlappende structuren te bouwen en data te kopiëren (Data-Warehousing). Op deze wijze ontstaan er nog meer ondoorzichtige lappendekens van systemen.

5.5       Het netwerk.

Het netwerk is een middel om berichten uit te wisselen. Het bestaat uit gespecialiseerde computers. De berichten worden in een bepaald formaat van computer naar computer gezonden via een bepaalde drager (bijv. glasvezel of koperdraad).  De computer vertaalt de formaten en regelt prioriteiten. In het begin stond er één computer (het z.g. mainframe, CVE) in het centrum van het netwerk. Deze computer regelde alles. De eindpunten waren “dom” (dumb terminals).  Ze waren in staat tot gegevens tonen en input opnemen. In de loop der tijd is het tonen van de gegevens steeds ingewikkelder geworden (muziek & beelden). Hierdoor kreeg de “terminal” steeds meer te doen. Daarnaast was men gewend geraakt aan de losstaande computer (de PC). Deze bevatte alle software.

Bij het koppelen van deze Pc’s (Clients) aan de centrale computer werd het noodzakelijk om na te gaan denken over de distributie van de software en de gegevens tussen de centrale computer en zijn eindpunten.  In theorie is de juiste verdeling uit te rekenen door te kijken naar het noodzakelijke transport tussen de partijen die het netwerk gebruiken. Een centralistische organisatie heeft veel verkeer naar het hoofdkantoor en weinig verkeer tussen de afdelingen. Mensen, die elkaar nooit of weinig spreken hebben geen directe verbinding nodig. Vaak worden deze analyses niet gemaakt en gebruikt men een  ideologie.

Een voorbeeld van een dergelijke ideologie is de keuze voor een zware centrale computer (de server) en eenvoudige  eindpunten (de  “thin-client”). Op dit ogenblik is het mainframe (S390) weer erg in trek.

In de meeste (z.g. client/server) architecturen ligt de plaats van opslag van de gegevens en de software vast. In dealingrooms van banken en geavanceerde wapensystemen (Boasson, 1998) is het flexibel omgaan met gegevens een eis. Men gebruikt daar een z.g. “publish/subscribe”-architectuur. In een dergelijke architectuur is de gegevensopslag een gevolg van het gebruik. De gegevens stromen naar de plaats waar de applicatie werkt. Er zijn architecturen in ontwikkeling (“mobile agents”), waar ook de software geen vaste plaats meer heeft. Ze  zoekt de plaats op waar een berekening het beste kan worden gemaakt.

Van groot belang is het beheersen van veranderingen van de software in het netwerk. Niet alle software kan zondermeer met elkaar samenwerken. Ongecontroleerde aanpassing veroorzaakt veel moeilijk te vinden fouten. Dit alles voert de kosten aan ondersteuning enorm op. Men moet de versies en functionaliteit afstemmen (releasemanagement). De beste manier is om veranderingen altijd vanuit één plaats door te voeren.  In ITIL (IT Infrastructure Library (Zie http://www.itilalumni.com ) is de praktijkkennis over beheer ondergebracht. ITIL bestaat uit een grote verzameling boeken, die alle mogelijke aspecten van beheer afdekken.

5.6       De mens.

De gebruiker is heel lang niet gezien als een belangrijke variabele in de analyse. Hij is een (lijdzaam) onderdeel van de bureaucratische machine. Men is een onderdeel van de workflow en moet reageren op de binnenkomende berichten. Mumford (1995) was een van de eerste wetenschappers die de belangen van de gebruiker als object van onderzoek  introduceerde. Zij ontwikkelde de methode ETHICS. Een belangrijke invloed in Nederland kwam van de Antroposofie (Morssink, 1984). In deze eerste stappen werd het aspect “betrokkenheid” benadrukt. Veranderingen worden makkelijker doorgevoerd als het “slachtoffer” mee doet (“hang yourself”). Deze betrokkenheid kan direct of indirect geregeld worden via een vertegenwoordiger (OR, materiedeskundigen).

In een later stadium ging ook tijd een rol spelen (“time-to-market”). Projecten waren veel te lang “onderweg”. In deze tijd veranderden de specificaties en verdween de betrokkenheid van het management en de medewerkers. Dit heeft geleid tot de introductie van de “iteratieve aanpak”, die nu vrijwel gemeengoed is geworden. Een project bestaat uit kort durende iteraties, die allemaal een bruikbaar resultaat opleveren.

Door de introductie van het beeldscherm met toetsenbord werd de gebruiker een deel van de mens-machine-dialoog. Het beeldschermontwerp bracht de “gebruikersvriendelijkheid”, het “grafical-user-interface (GUI)”, “designer”,  en de “ergonoom” in beeld.  Deze gingen via de zintuigen van de gebruiker naar processen kijken. Dit veroorzaakte een omwenteling in de informatieanalyse. De aandacht verplaatst zich langzaam van “procesanalyse” naar “taakanalyse”. Voor de “engineer” is deze stap heel moeilijk te nemen. In de praktijk blijkt, dat hij  veel te veel (technische) mogelijkheden aan de gebruiker aanbiedt. “Keep it simple” is het devies (Norman (1988)). Het is beter om meerdere apparaten te maken dan alle functionaliteit in èèn toestel (de PC) te stoppen. Die is uiteindelijk niet meer de bedienen. Een aanpak die de mens-machine-dialoog als uitgangspunt heeft heet User-Interaction-Design (UID) (zie http://www.io.tudelft.nl/uidesign en Winograd (1996)).

5.7       Beslissingen en regels.

Gegevens waren lange tijd een integraal deel van de infrastructuur. Ze waren niet “vrij” beschikbaar. Door de komst van Pc’s en z.g. 4de generatie Eindgebruikertalen (bijv. SQL, FOCUS, SAS) werden ze uit de bestanden gehaald en direct of indirect (via kopiebestanden) aan gebruikers ter beschikking gesteld. Hiertoe werd het noodzakelijk om de betekenis van de gegevens voor een “amateur” te ontsluiten. De programmeurs zijn gewend aan technische coderingen. Door de “engineeringattitude” zijn (en worden) veel data-elementen niet voorzien van de beschrijving van hun betekenis (de z.g. metagegevens). Naast het betekenisprobleem is er ook sprake van vervuiling. Gegevens, die niet tot de verantwoordelijkheid van het bedrijf behoren, worden vaak niet up-to-date gehouden (bijv. Naam-Adres-Woonplaats bij Verhuizen). Vaak weet de gebruiker niet welke data hij werkelijk onder handen heeft. Dit geeft aanleiding tot volstrekt verkeerde besluitvorming. Helaas komt deze situatie vaak voor.

In eerste instantie gingen de gegevens naar de boekhouders. In een later stadium ging men zich ook richten op dragers van ongestructureerde taken (beslissers, specialisten). Dit resulteerde in “decision support systemen” en “expertsystemen”. In het eerste geval wordt een enorme hoeveelheid data door allerlei berekeningen en sorteerslagen samengevoegd in tabellen, die via een aantal gezichtspunten (meestal tijd en geografie) kunnen worden bekeken. Ter ondersteuning worden standaard een groot aantal vormen van statistiek aangeboden (Data-mining). De gebruiker van deze statistiek weet meestal niet wanneer een techniek wel of niet mag worden toegepast. Dit geeft aanleiding tot ongefundeerde conclusies.

In de praktijk hebben de Management Information Systems (MIS) niet het succes dat men er van verwacht had. De belangrijkste reden is de wijze, waarop mensen een beslissing nemen. Het MIS gaat uit van het idee, dat men dit doet door vlak voor de beslissing vele alternatieven te onderzoeken. In de praktijk dragen mensen een beslissing met zich mee en zijn ze op zoek naar bevestiging (Zie Hfdst 4.3). Daarnaast speelt het (mensen-)netwerk een grote rol. Men haalt veel informatie weg bij de mensen die men vertrouwt.

Men had de indruk, dat een specialist zijn werk deed door een groot aantal regels in samenhang toe te passen.  Er werden speciale (z.g. elicitatie-)technieken en een methode (Hoog, 1994) ontwikkeld om de kennis uit experts te halen en zodoende expertsystemen te bouwen. Het blijkt, dat  experts niet weten hoe ze hun werk doen (zie Hfdst 4.3). Daarnaast zijn ze bang om hun baan te verliezen en vertellen niet alles. De analisten zijn op zoek naar een passende (politieke en/of wetenschappelijke (het paradigma)) verklaring en zien daardoor de werkelijkheid niet meer objectief. Deze problemen zijn natuurlijk ook van toepassing op de leraar (als expert in het lesgeven) en de leerling (als expert in het leren). Expertsystemen zijn heel bruikbaar gebleken als ondersteuning van een experts (bijv. financiële adviessystemen). De vervanging van experts door software is nog steeds een kostbare en complexe taak. Meestal lukt het niet.

Er zijn speciale talen (Prolog, LISP) en computers (vooral in Japan) ontworpen om regelgebaseerde (Artificial Intelligence (AI)) systemen te kunnen bouwen. Na een enorme investering in deze 5de generatie computertalen kwam men tot de conclusie, dat deze weg dood liep (Winograd, 1986). De AI heeft als eerste een beroep gedaan op de cognitie-psychologie (Zie Hfdst 4.2).

Het is mogelijk om een systeem volledig te beschrijven met gegevens en regels, die op de attributen worden toegepast. Met behulp van z.g constraint-programming kan met het stelsel “oplossen” door te zoeken (“constraint satisfaction”) of numerieke en algebraïsche methoden toe te passen (“constraint solving”). Het toepassen van deze techniek is nog steeds voorbehouden aan experts. Ze is erg bruikbaar voor het maken van roosters en (eventueel dynamische) tijdsregelingen voor treinen en vliegtuigen.

5.8       Methoden en hulpmiddelen.

De ervaring van vele ontwikkelaars werd verzameld en verwoord in technieken. Deze werden verbonden aan een projectmanagementsystematiek. Hierdoor ontstonden complete methodes, die de analyse van begin (strategie) tot einde (testen) beschreven. De methodes werden vaak opgehangen aan een goeroe (Jackson, Martin). Er ontstonden elkaar bevechtende kampen. Door de IFIP (Olle, 1982, 1986, 1989) werd een werkgroep opgericht om de “beste” aanpak te vinden. Hiertoe werd een case gemaakt (de IFIP-case) en criteria geformuleerd om te vergelijken. Tot grote verbazing van iedereen bleek dit niet mogelijk te zijn. De “beste” methode bestaat niet en zal ook niet gevonden worden. De “beste” aanpak is sterk afhankelijk van het soort project, de te gebruiken techniek en de ervaring van de ontwikkelaar. Er zijn hiertoe zeer sterk variabele aanpakken gemaakt gebaseerd op z.g. scenario’s.  Naast het vinden van een passend scenario speelt het eigen geloof in de bruikbaarheid een dominante rol bij het succesvol toepassen. Voor een overzicht  van de meest bekende aanpakken bestaat er een Method Engineering Encyclopaedia ( Zie http://www.univ-paris1.fr/CRINFO/dmrg/MEE ). Methoden en technieken zijn in de loop der jaren sterk geautomatiseerd middels z.g. CASE-tools (Computer Assisted Software-Engineering). Een belangrijk hulpmiddel is een z.g. repository. Dit is een speciale database die alle gegevens (hier meta-gegevens genoemd) bevat, die in het ontwikkelproces worden gebruikt. In het algemeen is de repository gekoppeld aan een z.g. generator die software genereert op basis van de opgeslagen metagegevens. Door deze generator wordt het mogelijk om onafhankelijk van veranderingen in de techniek te ontwikkelen. De ontwikkelomgeving is gedistribueerd, zodat ontwerpers, materiedeskundigen, projectleiders en vele andere ontwikkelaars achter hun grafische werkstation onafhankelijk van elkaar op hun eigen tijd en plaats kunnen werken. Belangrijke leveranciers zijn: Sterling, Computer Associaties,  IBM en Compuware (Allen VS).

5.9      De aansluiting met het socialisatieproces.

De informatieanalyse is voor een groot deel gebaseerd op het idee van de werkstroom. In dit geval wordt de mens gezien als een verwerkingseenheid.

Het beeld van de mens lijkend op een computer kan niet meer stand houden. Mensen zijn onder grote druk overlevingsmachines, die volgens een vast patroon reageren. Het denken in patronen (“Patterns”) begint in de informatieanalyse een rol te spelen. Hierbij worden “objecten” gekoppeld.

Om een mens te kunnen besturen (c.g. te laten leren) is kennis nodig van de toestand van deze mens zelf. Ieder mens is uniek. Het vangen van deze kennis is nog niet echt aan de orde en soms ook discutabel (“privacy”). In de marketing probeert men dit te doen met behulp van patroonherkenning (de z.g one-to-one marketing). Deze patroonherkenning is gebaseerd op ideeën over de werking van de hersenen en het geheugen.

Het beschrijven van de flexibel reagerende (“ontspannen”) mens is nog ondoenlijk. Veel kennis wordt vergaard door “agenttechnologie”. Hier laat men software-eenheden volgens eenvoudige regels autonoom samenwerken. Samenwerkende agentsystemen beginnen het intelligentieniveau van de lagere organismen te bereiken.  Toepassingen ziet men in de besturing van complexe gedistribueerde verdeelsystemen (bijv. de energieafname van een huishouding). Men probeert pieken te vermijden door de agents met elkaar te laten onderhandelen over vraag- en aanbod van stroom. Een groot probleem is de analysemethode. Het is onmogelijk om in één keer een complex systeem te reduceren tot een aantal simpele regels. Het kost een groot aantal iteraties (“trial and error”) en dus veel tijd en geld om een werkend systeem te maken. Hoe de mens hier moet worden ingepast en hoe mensen doelgericht kunnen veranderen door deze technologie is onbekend. De beste manier om te trainen is om met een expert op te trekken en “na te doen”.

5.10   Consequenties voor de praktijk van het leren.

Workflow: Tot op heden zijn er vooral gegevensstromen geanalyseerd.

De informatieanalyse heeft zich tot op heden sterk geconcentreerd op het analyseren van de werkstroom.  De mens wordt hier geacht te doen wat het protocol oplegt. Deze aanpak is geschikt voor het analyseren van ondersteunende processen (de administratie).  Het primaire proces van het leren blijft buiten schot. 

Taal: Het analyseren van de communicatie tussen de personen in het te “automatiseren” gebied is de basis voor een gegevens- en procesmodel.

Informatieanalyse is een essentiële vaardigheid aan het worden. De taalkundige aanpak is een simpele en effectieve manier van werken. Zij berust voor een groot deel op zinsontleding en goed luisteren. Deze aanpak kan al jong worden aangeleerd. De aanpak van Nijssen (NIAM) is in Australië op de scholen ingevoerd.

Publish/Subscribe: de gegevensarchitectuur van een school moet snel kunnen worden aangepast en gericht zijn op het individu.

Ieder mens leeft in zijn eigen dynamische taalwereld. Delen van deze wereld worden met anderen gedeeld in bijvoorbeeld een organisatie. Centrale geautomatiseerde systemen sluiten daardoor slechts voor een deel aan op de behoefte van het individu. Er is niets tegen een combinatie van een eigen individueel systeem en een centraal systeem, waar gegevens uit worden gekopieerd. Omdat een school moet aansluiten op de buitenwereld zal het “Universe of Discourse” van een school zeer snel veranderen. Hier kunnen de “normale” client/server-architecturen niet tegen. Er zijn infrastructuren beschikbaar (Publish/Subscribe), die uitgaan van een grote flexibiliteit.  

UID:     Leren is een ongestructureerde taak. De informatieanalyse moet uitgaan van de mens.

De analyse van een leerproces moet plaatsvinden vanuit de blik van de gebruiker. Leren is in principe een ongestructureerd proces. Het maken van educatieve software, die probeert om alles van tevoren te regelen lukt niet of gaat enorme bedragen kosten. De ontwikkelaanpak moet zich baseren op de principes van User Interaction Design.

Cognitie: Technieken ontleend aan de cognitie-psychologie (Agents, CBR) lenen zich het meest voor educatieve software. Er is vrijwel geen praktijkkennis over deze ontwikkelingen.

De informatieanalyse heeft lange tijd de mens beschouwd als een programmeerbaar input/output-mechanisme. Deze weg is niet succesvol gebleken. Het onderzoek naar kunstmatig leven (Agents) en de hersenen (Case Based Reasoning (CBR), Neurale Netwerken) ziet er veelbelovend uit. Ze is wellicht beter geschikt om educatieve software te maken. Op dit ogenblik is de kennis over Agents en CBR vrijwel niet aanwezig bij de kennisinstituten en zeker niet in het bedrijfsleven.

Methoden: Het gebruik van methoden en hulpmiddelen is nog niet doorgedrongen tot de ontwikkelaars van educatieve software.

De kennis over softwareontwikkeling is vertaald in methoden, technieken en hulpmiddelen (MTH). Opvallend is, dat deze MTH vrijwel niet worden gebruikt bij het ontwikkelen van educatieve sofware. Hier heerst de “engineeringcultuur”.  Het hergebruik is in deze sector dan ook zeer laag. Vaak wordt het wiel weer uitgevonden en het koppelen van verschillende onderdelen is problematisch.

6        Combinatie

6.1       Inleiding.

In dit hoofdstuk is de combinatie van gestructureerde informatie aan de orde. Het combineren van ongestructureerde informatie (associatie) kan ook. Het combineren heeft als doel om iets nieuws te vinden. Het in staat zijn tot het vinden van “iets nieuws” wordt gezien als “creativiteit” (scheppen). Echt nieuwe denkbeelden zijn zeer schaars en voorbehouden aan genieën. Gelukkig ontstaan de meeste nieuwe inzichten door oude te herordenen. De manier, waarop deze ordening wordt uitgevoerd is van groot belang. Opvallend is, dat grote doorbraken vaak buiten het vakgebied tot stand komen. Men zit schijnbaar te vast in zijn denkwereld om de oplossing te zien (Kuhn, 1962). Een vakgebied wordt bepaald door een aantal fundamentele inzichten (paradigma’s). In de loop der tijd worden er problemen ontdekt, die onoplosbaar zijn. Zij knagen aan het paradigma. Vaak worden ze ontkent of genegeerd. Nieuwe inzichten ontstaan door structureel op zoek te gaan naar “onoplosbare” problemen.

6.2       Creativiteit.

Het toeval speelt een rol  Deze rol wordt echter erg overdreven. Soms komen door het toeval zaken bij elkaar, die via een doordachte aanpak nooit bij elkaar hadden kunnen komen. Het toeval moet zich wel richten op een werkende structuur (Vgl. DNA en Evolutie).

Er moet sprake zijn van “verhangen” of “weglaten”. Hofstädter (1995) doet al zijn hele leven onderzoek naar creativiteit. Volgens hem is “kennis van zaken” een eerste vereiste om creatief te kunnen zijn. Men moet de componenten (concepts) en hun verbindingen kennen. In een interview met het tijdschrift Wired (11-95) zegt hij hierover het volgende: “A deep immersion in anything makes you more creative, if you’re creative to begin with. Constantly honing your faculties enhances you.” Een andere factor is “druk”. Men moet ergens naar op zoek zijn, de sterke behoefte hebben om een oplossing te vinden. Creativiteit is een product van “subcognitive pressure” that probabilistically influence the building and reforming of representations […] Cognitive representations are relatively immune to contextual pressure […] A crucial role is played by the inner structure of concepts and conceptual neighbourhoods”. Creativiteit verschijnt door het uitoefenen van gerichte druk, waardoor er  foutjes ontstaan in meestal stabiele structuren (“slips of the tongue”). Deze stabiele structuren bestaan uit concepten met hun omgeving.

6.3       Analogie.

Om een probleem op te lossen zoekt men naar een analogie. Het probleem wordt vertaald in een “standaardprobleem”, waar een “standaardoplossing” voor bestaat. Via deze standaard wordt de eigen oplossing gevonden. Het “losmaken” en daarna “afbeelden naar  een ander domein” kan worden gestuurd met aanpakken als “brainstormen”. Men moet dan wel een duidelijk beeld hebben “wat” men wil oplossen. Het domein dat men kan gebruiken om de analogie te vinden, is breed (Finke 1990). Men neemt aan, dat de onderliggende structuur van het probleemdomein en het analogiedomein iets met elkaar gemeen moeten hebben. Dit is nog niet bewezen. Een groot aantal technieken staan in (Wenger, 1996). Er wordt vooral gebruik gemaakt van “guided imagery”. Men visualiseert het probleem en “vraagt” aan de verbeelding oplossingen te verwekken.

6.4       Herordenen

Altshüller (1996) heeft 200.000 patenten bestudeerd en geprobeerd om te ontdekken hoe “originele” oplossingen worden gevonden. Hij extraheerde 40 principes, die zijn ondergebracht in de aanpak TRIZ (Theory of Inventive Problemsolving). Altshüller ontdekte, dat een probleem altijd kan worden geformuleerd als een verzameling tegenstrijdige eisen (“contradictions”). Het oplossen van de eisen bestaat uit het verleggen van relaties binnen de verzameling onderdelen, die het systeem bevat. Hiertoe wordt een matrix gemaakt waar onderdelen en functionaliteit naar elkaar worden afgebeeld. Een systeem is nog “in ontwikkeling” als de matrix buiten de diagonalen is gevuld. Een systeem is “volwassen” als er per functionaliteit slechts één onderdeel bestaat. Het is dan “simpel”. Systemen hebben niet het “eeuwige leven”. Na de volwassenheid komt de neergang. Een nieuw systeem pakt de hegemonie van het oude over. Maimon (1998) heeft TRIZ gegeneraliseerd tot  twee condities n.l. The Closed World-condition (CW) en Qualitative Change-condition (QC). CW beperkt de oplossing tot de componenten van het systeem. QC beperkt een verandering tot het aanpassen (b.v. verbreken of omkeren) van een relatie tussen de componenten.

6.5       Mindtools.

Jonassen (1996) hangt het Constructivisme (Papert, 1990) aan. Deze stroming zet zich sterk af tegen de praktijk van het onderwijs (“de instructie”). Papert zegt in dit artikel het volgende: “Knowledge is built when the learner is engaged in the construction of something external or at least shareble … a sand castle a machine, a computerprogram, a book”. Jonassen vindt, dat computers (“mindtools”) naast de mens moeten staan. Het is volgens hem niet mogelijk om computerprogramma te maken, die een leraar simuleren. Computers  zijn een hulpmiddel voor het denken.

Hij onderscheidt vier niveaus van denken n.l.

  • Basic (opslaan en  ophalen wat geleerd is),
  • Critical (analyseren, zie Hfdst 5.3),
  • Creative (het verwekken van nieuwe kennis) en
  • Complex (probleem oplossen, ontwerpen en besluiten nemen). “Complex thinking” is een op actie gerichte combinatie van de eerste drie.

Mensen leren het beste als ze samen met anderen nieuwe voor hen betekenisvolle kennis construeren (“collaborate”). Hij heeft een aantal “mindtools” gevonden. Hij vermoedt, dat er veel betere in de toekomst zullen komen. Het gaat om:

  • Databases (structureren van kennisdomeinen),
  • Spreadsheets (speculeren met getallen),
  • Semantische netwerken (het afbeelden van de “mind”),
  • Expertsystemen (besluitvorming),
  • Communicatiemiddelen (het verbinden van gemeenschappen van lerenden) en Multimedia /Hypermedia (construeren).

6.6        Patronen  zoeken.

Indien men beschikt over een grote verzameling gegevens is het mogelijk om automatisch patronen te zoeken. Met de “black-box-benadering” koppelt men input- aan output en zoekt naar een passende formule (neurale netwerken, genetische algoritmen). Deze formule geeft meestal geen enkele “verklaring” voor het verband. De “black-box” geeft geen inzicht in een causaal verband. Hiervoor kan men gebruik maken van de “normale” structuurzoekers die meestal uitgaan van een lineair verband. Zie verder: Hfdst. 9.

6.7      De aansluiting bij het Externalisatie-proces.

Combineren is mogelijk als de structuur, de onderdelen en de “onmogelijkheden” van een systeem bekend zijn. Het maakt niet uit of het systeem een auto, een organisatie of een organisme is. De analysemethode “Object-orientatie” is zeer geschikt om dergelijke systemen in te beschrijven. Het is nog geen usance om de problemen en “contradicties” van een

systeem in kaart te brengen.

De analyse kan op vele plaatsen gebeuren. Meestal wordt ze binnen een bedrijf of bedrijfstak uitgevoerd. Er zijn op vele gebieden pogingen gaande om generieke proces- en gegevensmodellen te bouwen (bv gezondheidszorg, handel (electronic commerce), logistiek (ERP), banken etc). Door de toenemende koppeling van bedrijven middels het netwerk zijn ook waardeketens een onderdeel van studie. De modellen zijn meestal algemeen beschikbaar.

Naast bedrijfstakken vinden er ontwikkelingen plaats in vakgebieden. Er zijn vele specialisaties met een eigen vaktaal, tijdschriften etc.. Er wordt in het algemeen moeilijk samengewerkt. De ontsluiting van de vakgebieden is slecht. Er wordt niet al te vaak over de eigen grenzen gekeken. Modellen, zoals in het bedrijfsleven zijn er nog niet veel. Kennis verandert snel. De gebruikers van de kennis zijn meestal niet betrokken bij de veranderingen. Ze weten dan ook niet altijd wat er aan de hand is. Soms is dit onmogelijk, omdat er teveel mensen betrokken zijn. Bij het maken van een nieuw product wordt rekening gehouden met de bestaande situatie. Ook hier is het gebied van de wetenschap nog erg eigenzinnig geregeld. Veranderingen worden niet zonder meer doorgegeven aan de gebruikers. Hier hebben scholen last van. Het KennisNet kan fungeren als instrument voor “change-management”.

6.8      Consequenties voor de praktijk van het leren.

Kennis van zaken: Een systeem wordt bepaald door zijn onderdelen en zijn tekortkomingen. 

Probleem en probleemdomein horen bij elkaar. Ieder systeem heeft tekortkomingen, die in een later stadium een verandering in het domein zullen bewerkstelligen. Men heeft pas kennis van zaken als men weet hoe iets in elkaar zit en wat er mis is.

Herordenen: De grootste creativiteit ontstaat door zaken te herordenen.

Vele problemen kunnen worden opgelost door binnen het systeem van onderzoek componenten op een andere wijze met elkaar te verbinden. Het streven moet zijn naar continue versimpeling van de structuur. Men kan pas echt creatief worden als men alle onderdelen van het systeem, de verbindingen en de tekortkomingen van de onderdelen kent. Grote problemen duiden op een komende grote innovatie.

Mindtools: Computers zijn hulpmiddelen bij het creatieve denken.          

Computerprogramma’s zijn erg behulpzaam bij het ondersteunen van het construeren van kennis. Ze kunnen grote hoeveelheden data vergelijken, sorteren en visualiseren.  Het overnemen van de instructie (lees het programmeren) is een groot probleem, omdat het zeer tijdrovend (en dus kostbaar is) om alle reactiepatronen van de leraar op de leerling in een programma onder te brengen.

7        Internalisatie.

7.1       Inleiding.

Het schoolsysteem van de 20e eeuw is gebaseerd op de principes van Taylor (Callahan 1962). Een belangrijk criterium is “efficiency”. De leerlingen worden via een aantal lopende banden (klassen) geassembleerd in een standaard type dat aan het einde van de opleiding zo aan de “echte” lopende band kan aanschuiven. Op een aantal plaatsen wordt getest of een onderdeel aan de gestelde eisen voldoet. Door de grote snelheid van verandering in de maatschappij wordt het steeds moeilijker om de standaard te formuleren. Er wordt daarom steeds meer nadruk gelegd op het “zelf uitzoeken (leren leren etc.)”. In het bedrijfsleven is dit principe leidend. Training van de medewerkers kost teveel geld. Leren is een product van het werken of doen (“Learning-by-doing”).

7.2       Instructie.

Instructie is de meest voorkomende vorm van training in de school. In het bedrijfsleven komt deze aanpak steeds minder voor. Het idee achter de instructie is de passieve leerling die kennis ontvangt van een leraar middels de leerstof. Een belangrijk onderdeel van instructie is het testen of de leerling voldoet aan de gestelde eisen. Het meest gebruikte middel is het boek.

De leraar wordt soms geassisteerd  door een softwareprogramma. In de loop der tijd is dit programma geëvolueerd van CAI (Computer Assisted Instruction) gebaseerd op “Drill-and-Practice” naar het ITS (Intelligent Tutor System). Het bouwen van een ITS staat nog in de kinderschoenen. (Sinclair, 1993) schrijft: “..[they] often have glaring weaknesses in instructional design and tend to be little more than expensive page turners”.  Naast het vertalen van de leerstof (het boek) in software (content genoemd) is het grootste  probleem het modelleren van de leerling. Men weet niet goed welke informatie men over het gedrag van de leerling moet opslaan en welke reacties de computer moet daarop vertonen. De kans is erg klein, dat de ITS in de toekomst een succes zal worden.

7.3       Coaching, de leraar als supporter.

De laatste 20 jaar is de training in het bedrijfsleven geprofessionaliseerd. In eerste instantie probeerde men de medewerker “up-to-date” te krijgen. In de loop der tijd is de hoeveelheid aanpassingen zo groot geworden, dat men moest gaan ingrijpen. De drijvende kracht achter ontwikkelingen is nu kostenbesparing. Iedere dag training kost geld. Naast zichtbare training is er  tijdsverlies door inleren (ervaring verkrijgen) en het raadplegen van de collega (z.g. hidden costs). Vooral slecht beheerde  PC/LAN-omgevingen voeren de kosten op.  Er is een toenemende vraag  naar z.g. “quality-time”. Medewerkers zijn steeds minder bereid om hun vrije tijd te besteden aan opleiden. Men probeert zo min mogelijk opleiding te geven en ze op de werkplek of thuis aan te bieden. De opleiding moet plaats- en tijdsonafhankelijk zijn. Dit leidt tot de ontwikkeling van “distant-learning”. De leerstof staat op de “centrale computer”. De leraar is beschikbaar voor vragen. Meestal wordt de directe coaching in de organisatie gelegd bij een geïnteresseerde collega (ELO, Eerste Lijnssupport). Soms is er sprake van coachen op afstand. Er worden dan speciale call-centres of zelfs video-centres ingericht, waar men zijn vragen mondeling kwijt kan. Meestal worden vragen via E-mail afgehandeld.

7.4       Support-systemen, Vragen stellen en Diagnose.

Veel producten en diensten worden tegenwoordig ondersteund vanuit een call-centre. De medewerker van een call-centre heeft meestal geen diepgaande kennis van het product dat wordt ondersteund. Een eenvoudige vorm van hulp is een lijst met veelgesteld vragen en antwoorden de z.g. FAQ (Frequent Asked Questions). In complexe situaties (bijv. meerdere talen en producten) worden de medewerkers voorzien van een protocol dat precies aangeeft welke vragen moeten worden gesteld om tot een goede diagnose en oplossing te komen. Indien mogelijk wordt deze software gekoppeld aan bestaande databases met klant- en productgegevens. Naast het protocol maakt men steeds meer gebruik van kennis over de succesvolle behandeling in het verleden (cases). De techniek is gebaseerd op Case-Based-Reasoning-software (CBR, zie Hfdst 4.2). Het is mogelijk om een script rechtstreeks via het netwerk aan de klant aan te bieden.

7.5       Help- en Adviessystemen.

De oorzaak van excessief trainen is gelegen in een inadequaat besturen van veranderingen maar vooral in de slechte gebruikersvriendelijkheid van de software. Dit heeft geleid tot het ontwikkelen van geïntegreerde werk- en leeromgevingen. Deze zijn ontstaan door de Helpfunctie (Breuker, 1990) verder door te ontwikkelen. Men noemt dergelijke omgevingen een ALE (Adaptive Learning Environment).  Volgens Eklund (1990) is de ALE het alternatief voor het ITS.

Indien er sprake is van een complex dienstenpakket (bijv. financieel advies bij een bank) worden de verkopers (accountmanagers) steeds meer voorzien van adviesprogramma’s, die op basis van klantgegevens, productinformatie en gespreksinformatie hints geven. Deze systemen zijn gebaseerd op regelgebaseerde experttechnologie. Het is in principe mogelijk om deze programma’s rechtstreeks met de klant te laten werken.

7.6       Kennis delen tussen mensen en organisaties.

Een opkomend fenomeen is Kennismanagement (zie http://www.brint.com/km/whatis.htm ). Het doel is om experts kennis te laten delen. Veel experts zijn op pad of slecht beschikbaar. Er is veel verloop. Bedrijven in dienstensector zijn volledig afhankelijk van de kennis van deze experts. Hier verkeren leraar en leerling op gelijk niveau. De één weet wat meer van het ene onderwerp en de ander weer wat van een andere.

Men dacht dit probleem te kunnen oplossen door de experts te vragen hun kennis (de z.g. “Best Practises”) in een algemeen toegankelijke database te stoppen. In de automatisering is er al lang sprake van pogingen om kennis te delen. Een voorbeeld zijn de z.g. Methodes (Zie 5.8).

Het kennis delen tussen organisaties kan door in het maken van z.g. Benchmarks. Men maakt een   procesmodel en identificeert belangrijke te meten variabelen (de z.g. prestatie-indicatoren). De indicatoren worden bij zoveel mogelijk verschillende bedrijven bemeten en de resultaten (minimum, maximum) beschikbaar gesteld aan de aanleveraars van de data. Het gaat er om uit te vinden hoe de besten in de groep te werk gaan. Een  voorbeeld van een dergelijk model is het Capability Maturity Model (CMM). Dit model is bruikbaar om scholen te vergelijken (Zie http://www.sei.cmu.edu/activities/cmm/cmm.sum.html).

In het algemeen moet men de medewerkers dwingen of (met geld) verleiden om hun kennis te delen.  Dit geldt naar twee kanten n.l. bij het beschikbaar stellen en het gebruiken van de kennis. Best Practices zijn erg moeilijk over te zetten naar een ander bedrijf. De omgeving van het proces (de cultuur) speelt een erg grote rol. Deze is vrijwel niet te kopiëren.

7.7       Verbeelding.

Volgens Egan (1997) zijn er drie conflicterende uitgangspunten in het onderwijssysteem. Het gaat om het inpasssen in de omgeving, het ontplooien van het talent (Rousseau) en het verkrijgen van (academische, filosofische) kennis (Plato). Hij denkt dat het mogelijk is om deze uitgangspunten te vervangen door het idee van “recapitulatie”. Hij baseert zich hierbij vooral op de denkbeelden van Vigotsky (1986). Op lichamelijk niveau maakt ieder organisme de groei van zijn voorgangers in de evolutie in versnelde vorm mee. Bij de mens gaat de evolutie door met de culturele evolutie. Er zijn een aantal fasen in het begrijpen (understanding). Iedere fase heeft een eigen curriculum en aanpak. Hij onderscheidt de ontwikkelingen van de emoties en zintuigen (Somatic Understanding), de taalwereld (Mythic Understanding), het IK (Romantic Understanding), de kennisontwikkeling in de wereld (Philosophic Understanding) en het zien van de relativiteit van de eigen plaats in de geschiedenis en de maatschappij, theorieën en geloven (Ironic Understanding). 

Belangrijk is dat een groot deel van het onderwijs is gericht op onthouden en herinneren. In het verleden (Yates (1966), Spence (1884)) waren er zeer geavanceerde technieken om te kunnen onthouden. Deze zijn door de komst van het boek in ongerede geraakt.  Het geheugen wordt gestimuleerd door de fantasie. Veel essentiële kennis werd in het verleden daarom verpakt in verhalen. Deze verhalen moeten een sterke emotionele lading hebben. (Egan, 1986). Volgens Egan is “the best hope for keeping educational energy alive is to stimulate imagination”.

7.8      Case-based-Learning.

Schank  (1995,1997) is de directeur van het Institute for the Learning Sciences (ILS) in Chicago. Het ILS is speciaal voor Schank opgericht door Andersen Consulting. Deze heeft in Chicago zijn centrale trainingscentrum.  ILS wordt gesponsord door grote bedrijven als IBM, City-Bank en het Amerikaanse Leger. Schank is de uitvinder van Case Based Reasoning (Zie Hfdst 4.2.6). Hij heeft zijn onderzoek naar de werking van het geheugen doorgezet naar training zowel bij volwassenen als bij kinderen. Zijn werkwijze is gebaseerd op het scheppen van “expectation-failures”. De leerling krijgt een belangrijke opdracht en wordt enigszins onder druk gezet (Goal-Based-Learning). Hij wordt nu binnen een spelomgeving (Story-Telling) op het verkeerde been gezet waardoor het verwachtingspatroon niet wordt nagekomen. Het systeem biedt de leerling de mogelijkheid om echte experts om hulp te vragen en vragen te stellen. Deze functionaliteit is afhankelijk van de context van het spel en de weg die de leerling in het spel heeft doorlopen (Learning By Reflection). De spelomgeving bevat veel impliciete kennis (Incidental Learning). De spelomgeving wordt gebaseerd op de werkelijkheid (simulatie). De inhoud wordt ontwikkeld door experts te interviewen en hun falen in kaart te brengen. Daarna worden de interviews nagespeeld door acteurs.

7.9       Suggestie.

In o.m. het taalonderwijs en de sporttraining wordt steeds meer gebruik gemaakt van Suggestopedie (Lozanov, 1978, 1988). Het gebruik kan naar andere domeinen worden uitgebreid. Er zijn toepassingen in het Informaticaonderwijs. Het schoolsysteem van Lichtenstein is grotendeels gebaseerd op de denkbeelden van Lozanov. Lozanov heeft onderzoek gedaan naar de manier waarop suggestie werkt. Men bereikt een enorme verhoging van de opnamesnelheid en retentie. De leerlingen worden in een zeer ontspannen toestand gebracht en krijgen allerlei suggesties aangeboden, die slaan op bevorderen van het onthouden en integreren van de kennis.

Specifieke onderdelen zijn:

  • Comfortabele, mooie omgeving en Ontspanning: zie Hfdst 4.4 Stress.
  • Sub-luminale boodschappen: zie Hfdst 4.4. De wil. Dit zijn niet gerichte boodschappen, z.g. Posters.
  • Visualisatie, Rollenspel. Men beeldt zich in dat men in het land woont waarvan men de taal wil leren of dat men een succesvol sporter is.
  • Rituelen: Het gebruiken van een voorspelbaar patroon.
  • Aanspreken van alle zintuigen: zien, horen en bewegen. Mensen bezitten een voorkeurszintuig.
  • Muziek: Rustgevend, op de achtergrond en middels zingen (Voorzingen van de leraar (een concert) en nazingen van de leerling.
  • Verhalen vertellen,
  • Positieve benadering van de leerling (altijd positief formuleren),
  • Spellen: Interactie met medestudenten.

Er zijn veel stromingen met vele namen (Superlearning, Accelerated Learning). Ze nemen soms de vorm van een geloof aan.  Dit deel heeft zich sterk gemengd met stromingen in de New Age. Het blijkt moeilijk te zijn om de methode in het Nederlandse klassesysteem in te passen. Vakken worden bijvoorbeeld sequentieel gegeven, terwijl ze in het bestaande systeem parallel worden behandeld. De aanpak vergt veel van de leraar.

(Erickson, 1989) heeft onderzoek gedaan naar hypnose en suggestie. Zijn taalkundige technieken (indirecte communicatie, verhalen, parabels, anekdotes, metaforen, het z.g. Milton-model) zijn een belangrijk onderdeel van de veranderaanpak NeuroLinquistic Programmeren (NLP). Een metafoor is een afbeelding van een onderwerp naar een ander domein. In dit domein kunnen oplossingen worden gevonden, die naar het probleemgebied kunnen worden terugvertaald (Zie Hfdst 6.3). Volgens Erickson is de mens een verzamelingen metaforen. Sprongen tussen verschillende domeinen vinden  permanent plaats veelal zonder medeweten van het individu. Ieder mens heeft een “grensbewaking (censuur)”, die meer of minder gebieden toegankelijk maakt voor associatie en analogie. Metaforen raken naast het talige ook het visuele en het kinetische domein in de mens. Er is veel bekend over welk soort metaforen welk effect hebben. Zo zijn er metaforen, die het geheugen stimuleren, maar ook metaforen, die trance induceren (hypnose). Naast taal heeft de non-verbale communicatie veel invloed. Door mensen op een bepaalde manier aan te kijken of aan te raken (hand geven) kan men ze beïnvloeden. Daarnaast geeft de non-verbale communicatie veel extra informatie (bijv. stand van de ogen). De ideeën binnen NLP komen verder van o.m. Perls, Satir, Cameron, Bateson en Chomsky. Men heeft de succesvolle “modellen” van deze denkers en practici geïntegreerd.  Het is een zeer uitgebreid systeem en een invloedrijke stroming in de therapie (Derks, 1997). Zie ook: http://www.nlp-platform.com/default.asp.

Belangrijk uitgangspunten zijn o.m.

  • Een individu organiseert zijn unieke zintuiglijke weergave middels taal.
  • Een individu is een samenwerkingsverband van subpersoonlijkheden.
  • Lichaam en geest zijn een cybernetische eenheid.
  • Beperkingen en mogelijkheden liggen in het wereldmodel dat men gebruikt.
  • De mens communiceert vooral ook non-verbaal.

7.10    Onderwijskunde en ICT.

(Dool, 1998, http://projects.edte.utwente.nl/proo/rapport.htm ) heeft een rapport geschreven over de belangrijkste thema’s die spelen in het onderzoek naar de relatie Onderwijs en ICT.

Hij onderscheidt een vijftal thema’s:

  • Architectuur: Welk educatief concept moet men gebruiken en welke structuur heeft de nieuwe leeromgeving?

De grote vraag is wat de nieuwe ontwikkelingen in de techniek bv. het netwerk (teleleren), informatiedragers (CD, DVD) en media (spellen, multimedia) kunnen bijdragen. Tot op heden zijn er weinig succesverhalen te vinden. Men is op zoek naar de aansluiting tussen techniek en de pedagogische benaderingen. Tot op heden is er net zoals in zoveel gebieden van de samenleving sprake van een “technologiepush”. Het is de vraag of er een specifieke Leerarchitectuur moet komen. Het is waarschijnlijk mogelijk om grote delen uit andere gebieden te halen (Logistiek, Electronic Commerce, Customer Support).

  • Besturing: Hoe kan men nieuwe ontwikkelingen zonder al te veel kleerscheuren inpassen?

Een groot probleem is het bewaken van de samenhang tussen de onderdelen. Deze samenhang heeft vooral last van de steeds veranderende techniek. Scholen hebben de neiging om alles zelf te regelen.

Het invoeren van ITIL en/of het uitbesteden van een aantal taken zal veel problemen oplossen. Zie Hfdst 5.5.

  • Competenties: Welke kennis en vaardigheden moeten leerlingen hebben over de ICT?

Het is hierbij de grote vraag of ICT als iets bijzonders moet worden gezien. In het geval van software gaat het om het leren van de “bediening”. Bij het ontwerpen blijkt het analytische vermogen en de taalvaardigheid een grote rol te spelen (Zie 5.3).

  • Leerprocessen: Hoe zien de door ICT ondersteunde leerprocessen eruit?

Het constructivisme (Zie 6.6) heeft een grote invloed en verkettert de instructie. Er moet meer nadruk komen op groepsprocessen in plaats van individueel werken.

  • Ontwikkelingen: Welke ontwikkelingen doen zich voor (in het Buitenland)?

Dool pleit voor een Observatiepost Educatieve technologie.

7.11   De aansluiting bij het socialisatieproces.

Als de spiraal zijn ronde heeft gedaan moet de mens de veranderingen verwerken. De meeste veranderingen komen op de mens af. Men heeft er niet omgevraagd. Er komen nieuwe en/of aangepaste gegevens en hulpmiddelen. Sommige eisen zijn ingewilligd en een beperkt aantal contradicties zijn verdwenen. Gegevens kan men negeren. Hulpmiddelen zijn een noodzaak en dwingen tot aanpassen. Sommige veranderingen worden niet opgemerkt. Ze komen niet door het filter. Andere veranderingen worden niet geaccepteerd. Men kan het niet aan. Het talent schiet te kort of men heeft de energie niet meer om opnieuw te beginnen (stress). Om “flow” te krijgen moet de ervaring weer worden opgebouwd. Eerst moet men afleren en daarna weer inleren

Als de bestaande kennis van de mens bekend is kan men de verandering gericht doorvoeren. De leraar heeft net als alle andere mensen te maken met de toenemende snelheid van de verandering. Om goed te kunnen onderwijzen moet men zijn ervaring kunnen overdragen. Dit betekent dat leraren eerder moeten beginnen met het oppakken van de verandering dan de leerlingen. Dit lukt vaak niet meer. De leerlingen kunnen op hetzelfde moment starten met uitproberen. Vooral in de hoek van de ICT is dit te zien. Het verhaal van de leerling die de leraar inwijdt in de kunst van het “internetten” wordt vaak verteld. In essentie is hier sprake van een niet functionerend systeem van “change-management”. Een aanpassing van expliciet vastlegde kennis (in een database) kan automatisch worden doorgegeven aan de gebruikers van deze kennis. Hier kan een netwerk als KennisNet een prachtige rol vervullen.

7.12    Consequenties voor de praktijk van het leren.

Change-management: De veranderingen in de benodigde kennis moeten op tijd worden doorgegeven zodat men ervaring kan gaan opdoen.

Door het vastleggen van de competentie van een trainer moet het mogelijk zijn om hem in vroeg stadium persoonlijk te informeren over de veranderingen in kennis die zijn ervaring kunnen gaan aantasten. Op deze wijze kan de leraar ervaringsdeskundige blijven.

Instructie: Het automatiseren van de instructie heeft geen zin. Het is te complex en te duur.

Het vervangen of ondersteunen van de instructeur door software is een complexe en daardoor kostbare aangelegenheid. Er zijn onnoemelijk veel combinaties tussen leerling, leerstof, leeraanpak en leraar mogelijk. Deze kunnen niet allemaal worden voorzien. Indien men instructie wil toepassen zijn de bestaande aanpakken (boek) nog steeds superieur aan de software die voor een redelijke prijs kan worden gemaakt. Het overzetten van boeken naar hypertext geeft geen toegevoegde waarde. De meeste tekst wordt weer uitgeprint. 

Gilde: De beste rol voor de leraar is ervaringsdeskundige.

De rol van supporter in een call-centre wachtend op steeds weer terugkomende (domme) vragen van de klant is geen stimulerend idee voor de leraar. Als alle leraren worden getraind in deze werkwijze zal er een enorm overschot komen. Het is zeer de vraag of leraren goede supporters zijn. Het is van groot belang om leraren een positief toekomstperspectief te geven. Men krijgt nu het gevoel in een fuik te zitten, die richting wachtgeld of WAO gaat.

Uit het voorgaande mag duidelijk zijn, dat een leraar een excellente verhalenverteller moet zijn. Het is ideaal als deze verhalen uit de eigen werkervaring komen. Dit pleit voor parttime leraren, die als een gezel een aantal leerlingen (vanaf 9-10 jaar) met zich meenemen (het gildesysteem). Bij de jongere kinderen begint de school steeds meer een plaats voor kinderopvang te worden. De leraar fungeert hier als plaatsvervangend ouder.

Adviseren: Software neemt complexe taken over van de mens.

In de praktijk ziet men, dat software steeds meer complexe taken van de mens overneemt (Zie ook Hfdst 6.5) of helpt bij het vinden van de juiste functie (Helpsystemen). Het handmatig uitoefenen van de taak is onmogelijk (bijv. Optiehandel, Besturen gevechtsvliegtuig). De software neemt taken (en verantwoordelijkheid) over. Als die er niet uitkomt wordt de gebruiker voor een keuze gezet. Men werd al getraind in simulatoren. Deze ontwikkelt zich tot de echte werkomgeving (bv. battle- & commandsystemen, dealingrooms). De gebruiker onderzoekt een scenario en kiest voor het beste alternatief.

De gebruiker weet niets van de werking van het te besturen systeem en de wiskundige- en technische achtergronden. Van belang is de manier waarop het werk is georganiseerd. Deze ontwikkeling zet met enige vertraging door naar de consumentmarkt (1-to-1-marketing).  De meeste software is “zelftrainend”. Op deze wijze worden complete kennisdomeinen verpakt. Ze verdwijnen uit het zicht van de gebruiker. Het onderwijssysteem kan deze ontwikkeling niet negeren. Het is de vraag welke kennis men preventief (op school) moet leren en welke in de praktijk “just-in-time” moet worden opgehaald. Duidelijk is, dat de laatste categorie beter beklijft.

Ervaring: Ervaringskennis kan worden opgeslagen in cases (verhalen).

Cases zijn een manier om ervaringskennis op te slaan. (Schank, 1995), de uitvinder van Case-Based-Reasoning, heeft een compleet systeem (Case-Based-Learning) gemaakt om cases te ontsluiten. Hij interviewt hiertoe experts en probeert hun “failures” te ontdekken. Deze worden omgezet in een computerspel. Het is zijn ideaal om gedeelde case-archieven te maken, die beschikbaar zijn voor trainers. Er dient te worden onderzocht of de Nederlandse beroepsorganisaties bereid zijn om een archief te maken en te onderhouden. Daarnaast dient er te worden uitgezocht hoe een dergelijk archief via het netwerk kan worden ontsloten.

CRM: Customer-Relationship Management is bruikbaar als concept in het onderwijs.

Er worden complete “open” gedistribueerde architecturen ontwikkeld ter ondersteuning van klanten. Ze zijn vaak geïntegreerd met een Logistiek en Commercieel-systeem. Deze architecturen lijken bruikbaar om als startpunt te fungeren voor een softwarearchitectuur die specifiek voor een school geldt.

Kennisdelen: Leraren en leerlingen kunnen veel nut hebben van een Kennismanagementinfrastructuur.

Het delen van kennis is voor leraren en leerlingen een zinvolle zaak. Vaak is het weten wie wat doet en waar wat te vinden is al voldoende. Deze mogelijkheden zitten grotendeels standaard (en vaak gratis) in software, die gebruik maakt van het world-wide-web (WWW). Het wachten is op bruikbare en betaalbare hulpmiddelen om hogere vormen van kennisdeling te ondersteunen. Het zou nuttig zijn als alle schoolboeken beschikbaar zijn middels een zoekmachine.

Benchmark: Het is zinvol om een nationale of internationale benchmark te bouwen voor educatieve bedrijven. 

Benchmarks maken het mogelijk om de eigen activiteiten te vergelijken met collega-bedrijven. Bij mijn weten is er geen uitgebreide benchmark voor onderwijsorganisaties. Met behulp van de benchmark kan ook het positieve of negatieve effect van ICT worden vastgesteld.

Suggestie: Suggestie is de manier om te mensen te helpen met veranderen.

Uit verschillende hoeken (geschiedenis, psychologie, therapie) wordt duidelijk, dat het weloverwogen gebruik van suggestie de manier is om mensen te trainen. Het is aannemelijk, dat ook onbewust (geheugen, versprekingen) processen gaande zijn, die de wereld voor het individu fixeren en beoordelen. Het wereldbeeld van het individu en zijn of haar ambities dienen het uitgangspunt te zijn voor veranderingstrajecten. De zintuigen dienen in voldoende samenhang te worden aangesproken.

Dit alles biedt een fantastische mogelijkheid om multimedia en spelomgevingen te gaan benutten als educatieve omgeving. Dit onderwerp dient de hoogste prioriteit te hebben in een vervolgonderzoek.

8        Het koppelen van mensen en organisaties.

8.1       Inleiding.

De buitenwereld is door de komst van de TV voor iedereen uitgebreid naar alle gebeurtenissen op aarde. Binnen grote bedrijven was het gebruik van een (internationaal) communicatienetwerk al geruime tijd gewoon. Door het beschikbaar komen van een algemeen toegankelijk netwerk (het z.g. Internet) wordt  in snel tempo iedereen met iedereen “direct” verbonden. Volgens Kaufmann (1993) is ordening een gevolg van het koppelen van knooppunten (mensen) in een netwerk. Als er teveel wordt gekoppeld raakt het systeem (de cultuur) in wanorde. Het netwerk van mensen is door het Internet in grote wanorde geraakt. Systemen, die zich vrijwel geïsoleerd ontwikkelden worden plotseling direct gekoppeld. Er lijken nieuwe ordeningen te ontstaan (de Kerckhove, 1996), die getypeerd worden met termen als de “Netwerk-organisatie”, “Gekoppelde Intelligentie” of “Communities of Interest”.  Ze lijken erg veel op de “organized anarchy” die mensen optimaal betekenis geeft (Zie Hfdst. 4.3.3). Om een groep te laten functioneren zijn een groot aantal hulpmiddelen nodig. Ze worden samengevat onder de noemer “Groupware”. Het blijkt dat de huidige generatie “groupware” nog een aantal zaken mist om mensen op alle communicatieniveaus met elkaar te laten werken.  Door de onmogelijkheid om non-verbaal te communiceren verstoren ze de cohesie in groepen.

8.2       Onbewuste communicatie. 

Net als dieren communiceren mensen met behulp van chemische stoffen (hormonen). Men laat een bepaalde chemische stof achter of geeft hem direct door (aanraken). Het chemische systeem werkt op korte afstand en kortstondig (verdampen, oplossen). De chemische stoffen roepen direct gedrag op of versterken gedrag. Een groot deel van de ordening in complexe (dierlijke) structuren is te verklaren uit chemische signalen en bijbehorende reactiepatronen. Er bestaat op dit vlak geen verschil tussen mens en dier. Een voorbeeld is het communicatiesysteem van de mieren  (Wilson, 1990). 

Mensen communiceren veel gegevens “non-verbaal” met behulp van handen, ogen etc. Deze vorm van communicatie wordt door de meeste (tele-)communicatiesystemen niet doorgegeven. Die baseren zich nog op tekst. De “onbewuste” communicatie is zo belangrijk, dat veel mensen elkaar regelmatig moeten zien (en ruiken en aanraken) om een verstandhouding te behouden. Als er een langdurige samenwerking moet worden opgezet moet hier rekening mee worden gehouden.

Mensen reageren net zo op apparaten als ze op mensen reageren (Reeves, 1998). De afstand tot het apparaat (“hoe verder hoe meer men op zijn gemak is”), het taalgebruik van de dialoog (“prijzen, oordelen”) de vorm van het apparaat (“mannelijk”) speelt onbewust een rol.

8.3       Discours.

Mensen en dieren communiceren (soms over grote afstanden) met tekens. Een deel van de communicatie tussen mensen gaat middels taal. De interpretatie van deze taal is gebonden aan een context. Er zijn zeer uitgebreide stelsels van impliciete aannames geldig (een Discourse). Deze “Discourse” onderhoudt sociale structuren Het gebied van de “discoursanalyse” is ontstaan in de jaren ’70 en nog sterk in beweging. Een discours wordt niet expliciet gestuurd door een bepaalde partij. Ze geeft wel een bepaalde groep meer macht (Foucault 1978). Het gaat om het toekennen en behouden van bepaalde betekenissen. Men gebruikt sommige begrippen (en hun relaties) vaker, maakt begrippen aan elkaar gelijk (Blanke = Baas) en benadrukt een deel in een (schijnbare) tegenstelling (Natuurlijk VS Kunstmatig).

8.4       Het Language Action Perspective (LAP).

Austin (1962) beschouwt het communiceren middels taal als “sociaal handelen”. Door de taal worden intenties uitgewisseld (“speech acts”). Op deze wijze worden acties gecoördineerd. Deze theorie is verder uitgewerkt door Searle (1969). Het streven naar consensus is volgens Habermas (1987) de drijfveer achter het ontstaan van een gedeeld begrip van de werkelijkheid en van sociale structuren. Sociale structuren zijn het resultaat van onderhandelingsprocessen over betekenis. Dit geldt alleen als er een gemeenschappelijk belang is.

Door de introductie van nieuwe communicatiemiddelen (bijv. E-mail) worden delen van de communicatiestromen (de workflow) in en buiten organisaties sterk versmald. Men communiceert alleen via tekst of spraak. Er verdwijnen communicatiekanalen compleet uit het gezichtsveld. Ze worden overgenomen door de computer. Er komt minder informatie door dan nodig is. Soms interpreteert men de informatie ook verkeerd (“flashing”). Het effect is, dat  verplichtingen tussen mensen wegvallen en de constructieprocessen van de werkelijkheid in de war raken. Groupware heeft een negatieve invloed op de cohesie in organisaties. Vooral bedrijven die medewerkers hebben die  niet vaak bij elkaar komen, zoals uitzendbureau’s hebben hier last van. Men doet allerlei moeite om mensen te binden.

Flores (1980) heeft deze problemen onderkend en heeft het z.g. Language Action Perspective (LAP) geformuleerd. LAP begint grote invloed te krijgen in de wereld van AI. Ze domineert de ontwikkeling van z.g. Multi Agent Systemen (Verharen, 1997). Deze software coördineert vele autonome softwarecomponenten (agents). Op basis van LAP zijn nieuwe Workflow-producten (Action Workflow) en analysemethodes  (bijv. DEMO, Dietz, 1996) ontwikkeld.

8.5       Samenwerken op afstand en in de tijd: Groupware.

Door de komst van het netwerk is samenwerken en coördineren op afstand en in de tijd (direct of indirect) mogelijk geworden. Hiertoe moet een groep bereid zijn om gegevens te delen en deze gegevens ook te onderhouden. Veel applicaties (bijv. centrale agendasystemen) komen niet van de grond, omdat men geen zin of tijd heeft om de data in te voeren.

Het netwerk wordt meestal niet centraal bestuurd. Men koppelt vele locaties aan elkaar. Om de gegevens “up-to-date” te houden worden ze constant gekopieerd (“replicatie”).

De hulpmiddelen die samenwerken op afstand ondersteunen noemt men “Groupware” of CSCW (Computer Supported Collaborative Working).  De “moeder” van alle  groupware-applicaties is Lotus Notes.

Typische toepassingen zijn Communicatie (E-mail, Chat, Nieuwsgroepen, Verzendlijsten),  Agendering, Schedulen, Plannen, Ideeëngeneratie (bv. Brainstorm, Gedeeld Whiteboard), Documentverwerking (Delen document, Opslag, Archief, Zoeken), Overleggen (Video-conferencing),  Besturing (Workflow) en Spellen.

Groupware kan naar verschillende taakgebieden worden gespecialiseerd. Voorbeelden zijn “afstandsleren”, “afstandwerken” etc. Naast het gebruik van de standaardapplicaties kan men ook zelf applicaties maken.

Steeds meer groupware-toepassingen worden ontwikkeld om op het World-wide-web te kunnen functioneren. Ze zijn soms gratis.

Ondanks diverse pogingen tot centrale coördinatie vindt de implementatie van Groupware meestal decentraal plaats. In de praktijk ontstaan er in korte tijd vele overlappende databases en applicaties, die het netwerk sterk kunnen gaan belasten. De meeste gebruikers hebben weinig tijd voor beheer, zodat er een administratieve chaos ontstaat.

Problemen rondom Groupware zijn (Grudin,1989):

  • Juiste verdeling van werk: sommige groepsleden steken er meer tijd in dan de anderen.
  • Verkrijgen kritieke massa: applicaties zijn pas zinvol als veel (soms alle) mensen meedoen.
  • Verstoring sociale processen: het informele netwerk kan in de war worden gebracht, waardoor de groepscohesie achteruitgaat. Mensen praten niet meer met elkaar, maar mailen.
  • Verstoring werkprocessen: er wordt veel meer “geritseld” dan men denkt. Het formeel regelen kan processen in de war brengen (bv. budgetteren).
  • Verstoring management: men vraagt veel meer om toestemming dan men gewend was. Als mensen niet beschikbaar zijn (op vakantie) ligt een proces stil.
  • Privacy: Er komen gegevens beschikbaar (bijv. wachttijd), die voordien onbekend waren. Medewerkers worden op basis van deze data beoordeeld.
  • Verdwijnen intuïtie: men wordt deel van een stroom en ziet maar een deel.
  • Invoering: Mensen moeten anders gaan werken.

Informatie over Groupware en CSCW is te vinden op http://www.notesdesign.com/

8.6       Consequenties voor de praktijk van het leren.

Discours:  Leerlingen moeten een “kritische” taalanalyse kunnen uitvoeren. 

Leerlingen moeten bewust worden gemaakt van de mogelijkheden die er zijn om betekenissen te benadrukken (manipuleren). Deze kennis is zinvol om een onderscheid te kunnen maken tussen propaganda, reclame en “onafhankelijke” communicatie.

Constructie: Mensen dragen door te communiceren acties aan elkaar over. Hierdoor vindt coördinatie plaats en ontstaan permanente sociale structuren.

Scholen zijn dragers van samenwerkingsprocessen. Het verwezenlijken van “Groupware” in de vorm van “afstandsleren” dient weloverwogen plaats te vinden. Het ondoordacht gebruik van netwerken (E-mail) en bijbehorende procesbesturing (workflow) kan sociale structuren in de war brengen. Het is aan te bevelen om een analysemethode als DEMO te gebruiken om de communicatiestructuren te onderzoeken en te behouden. Bij het automatiseren van de workflow is het aan te bevelen om prioriteit te geven aan producten als “Action-Workflow”.

Groupware: Groupware biedt de mogelijkheden om samen betekenis te geven.

Een bijeenkomst is de manier om betekenis te geven. Men legt steeds meer de nadruk op collectieve leerprocessen. Groupware kan hier ondersteuning bieden. Naast “samen in de tijd” is er erg veel aandacht voor “op afstand leren”. Hierbij gebruikt men vaak het oude vertrouwde “broadcast”-model. De leraar zendt zijn lessen naar de leerling uit. Met dit model tracht men te besparen (meer leerlingen per leraar). Broadcast kan goedkoop via de Tv-kanalen plaatsvinden. Hier is geen “Groupware” voor nodig. Een combinatie van de twee modellen (het z.g. “two-window”-concept) biedt alle mogelijkheden en is in het bekabelde Nederland goed uitvoerbaar.

9        Logica en Wiskunde.

9.1      Wiskunde.

De wiskunde is het vakgebied dat zich druk maakt over structuren en structureren. In tegenstelling tot de meeste andere wetenschappen is de wiskunde een sterk samenhangend gebied. Via een stringent proces van bewijzen worden onderdelen samengevoegd. De waarschijnlijkheidsrekening en de statistiek (gestuurd door de natuurkunde) hebben in de financiële wereld gezorgd voor enorme productinnovaties (opties, riskmanagement). De Retailsector kan niet zonder het voorspellen en analyseren van klantgedrag. Het is mogelijk om met een aantal parameters het actuele koopgedrag te voorspellen. Statistiek (in combinatie met agenttechnologie) is ook de belangrijkste drijfveer achter ontwikkelingen in zoekmachines (Moukas, 1999).

In het verleden was het ontwikkelen van statistische modellen een aangelegenheid van specialisten. In de loop der tijd zijn er speciale pakketten (bijv. SAS, FOCUS) gemaakt, die de complexiteit van de analyse deels verbergen. In de vorm van z.g. data-mining-software zijn er nu automatische patroon-herkenners in de handel. Ze kunnen trends zoeken, classificaties maken, associaties en clusters zoeken. Men kan ook structuur vinden in tekstverzamelingen (hypes), muziek (genre) en beeldmateriaal. Dit laatste wordt al frequent toegepast bij beveiligingscamera’s.

De meest gebruikte technieken zijn neurale netwerken en genetische algoritmen.

Het grote voordeel van deze technieken is dat ze geen model veronderstellen. Dit in tegenstelling tot de “oude technieken”, die meestal uitgingen van een lineair verband. Niet-lineaire verbanden waren vanwege de enorme rekenpartij meestal niet uit te zoeken.

Evolutionaire algoritmen, ook genetische algoritmen genoemd, zijn berekeningsmethoden die gebaseerd zijn op de evolutieleer (Holland (1992), Goldberg (1989)). Voor een bepaald probleem wordt een populatie van mogelijke oplossingen samengesteld die achtereenvolgens herhaaldelijk wordt veranderd en verbeterd door de evolutionaire concepten selectie, “survival of the fittest”, mutatie en recombinatie.  Doel is om goede,  optimale oplossingen te creëren.  Oplossingen met een hoge kwaliteit (fitness) hebben een grotere kans om in de nieuwe populatie te  komen. Bij  recombinatie worden van twee oplossingen twee nieuwe  gemaakt. Recombinatie maakt het mogelijk om  goede deeloplossingen te combineren tot een beter geheel. Het gaat om  het overbrengen van een goed idee naar een nieuwe context en dus een  vorm van innovatie. Een nadeel van de modellen die deze algoritmen opleveren is dat ze geen verklaring geven. In tegenstelling tot de mens worden de meest “vreemde” combinaties onderzocht. Mensen zijn erg gevoelig voor lineaire causale verbanden. (Zie http://www.cs.bham.ac.uk/~anp/sites.html#general ).

9.2      Logica.

Logica (Zie http://crossroads.freethought.net/logic.html ) is de wetenschap van het analyseren van argumenten, in het bijzonder het formuleren van regels waarmee de geldigheid van een redenering gecontroleerd kan worden. De Grieken zagen logica als een waardevol management hulpmiddel voor de intelligente bestuurder. Uit de logica is o.m. door toedoen van Von Neumann de  computer en door Turing en Chomsky de computertaal ontstaan. Er zijn vele talen. De meest gebruikte talen zijn Cobol (administratief), Fortran (technisch) en C(PC, varianten zijn C++ en JAVA). Ze worden door een “vertaler” naar “machinecode” vertaald.  Men noemt deze talen “imperatief”, omdat men een reeks bevelen uitschrijft, die de computer moet uitvoeren. De vertaler denkt niet na. Dat doet de programmeur. Imperatieve talen scheppen onbegrijpelijke en daardoor slecht te onderhouden software. Met name ervaren programmeurs bezitten een heel repertoire van “kunstjes” die een collega niet snapt. Naast de “imperatieve” stijl bestaat de “declaratieve” stijl. Men vertelt de computer niet “hoe” het moet gebeuren, maar “wat” er moet gebeuren. De vertaler is nu “intelligent”. Een belangrijke ontwikkeling hier zijn de z.g. functionele programmeertalen. Ze zijn gebaseerd op het wiskundige begrip “functie”. De correctheid van de met deze programmeertalen ontwikkelde programma’s is bewijsbaar. Ze lenen zich voor het formuleren van complexe wiskundige berekeningen. Een probleem is de abstractie, waarin men moet werken. Imperatieve programmeurs denken in de taal van de computer. Functionele programmeurs gaan op zoek naar de essentie van het probleem. Het zijn vaak wiskundigen. Alhoewel deze ontwikkeling (net als constraint-programming)  erg veel voordelen biedt is het vrijwel zeker, dat ze niet zullen aanslaan. Er komt gewoonweg te weinig “wiskundig talent” beschikbaar. Voorbeelden van dergelijke talen zijn Clean en Haskell. Zie voor meer informatie:

http://compiler.kaist.ac.kr/~sokim/html/functional.html ).

Er zijn naast de binaire logica (ja & nee) andere logica’s gemaakt. Een voorbeeld is de “fuzzy logica” (Resner, 1969). Hier is het mogelijk om begrippen, die meerwaardig zijn (bijv. haarkleur) of bestaan uit een interval (bijv. temperatuur) in een redenering te betrekken.  Een andere ontwikkeling is de niet-monotone logica. In deze logica heeft het toevoegen van een uitspraak mogelijk een effect op de andere uitspraken (Reiter, 1980). Reiter maakt hiertoe gebruik van z.g. “defaults”. Ze zijn waar totdat we “beter weten”. Er is een ook een logica gemaakt om te redeneren met verplichtingen (Deontic Logic). Deze logica wordt gebruikt bij het automatiseren van de rechtspraak (Dignum 1995).

9.3       Consequenties voor de praktijk van het leren.

Patronenherkenning: Door Data-mining zal men steeds meer verbanden in de wereld gaan vinden, die compleet ondoorzichtig zijn en toch werken.

Data-mining (ook wel knowledge-discovery) zal een grote hoeveelheid uiterst werkzame patronen gaan vinden. Veel processen (bijv. bij de bevoorrading van winkels) worden er afhankelijk van. De inzichtelijkheid van de verbanden is meestal slecht. Ze hebben daardoor een “magisch karakter”. In het verkopen zullen zij uiterst verleidelijke aanbiedingen doen. Bij de nieuwsgaring zullen ze precies de informatie gaan leveren, die men “nodig heeft” of die de verzender nodig acht. Ze passen zich aan aan de behoefte van de gebruiker. De stappen Analyse en Combinatie in de kennisspiraal kunnen worden vervangen door Patroonherkenning. Als de software kennis heeft van de gebruiker kan het user-interface zich aanpassen aan de mens. Op deze manier wordt de spiraal volledig kortgesloten. Dergelijke ontwikkelingen zijn gaande in de Research (bijv. naar nieuwe geneesmiddelen). Nadeel is dat men geen idee meer heeft hoe de software tot een conclusie is gekomen. Men moet het letterlijk geloven. 

Logica: De logica kan helpen om complexe zaken inzichtelijk te maken. Redeneren moet een vak worden, dat iedereen op zijn niveau moet krijgen.

In de huidige wereld vinden zeer complexe discussies plaats en worden uitgebreide wetsystemen gemaakt. De meeste mensen doorzien deze discussies niet meer. De wetsystemen zijn door hun inconsequenties niet te automatiseren. De logica richt zich vooral op de wiskunde en is hiermee voorbehouden aan een kleine groep uiterst analytische mensen.  De logica kan erg veel hulp bieden om zaken inzichtelijk te maken. Ze zou hiertoe uit haar “ivoren toren” moeten komen.

Nieuwe begrippen: de meeste mensen denken in een wereldbeeld van honderden jaren geleden. Ze houden hiermee “de oude wereld” in stand en scheppen onnodige problemen.

De afstand tussen de exacte vakken en de wereld van de burger is enorm groot. Met taal onderhouden we de menselijke wereld. De overgrote meerderheid heeft een taalwereld die met moeite het wereldbeeld van Newton kan beschrijven. Mensen willen niet voor niets causale en lineaire modellen. Er moet goed gekeken worden naar het “discours” die de meeste leraren onderhouden. Indien nodig moet deze door training in “nieuwe inzichten” up-to-date worden gemaakt.

10     De nieuwe leer/werk-omgeving.

10.1   Inleiding.

In dit hoofdstuk wordt geprobeerd om een synthese te bereiken. De ontwikkelingen in de maatschappij maken het onmogelijk om zich van tevoren voor te bereiden op een bepaald beroep. Het gaat er om dat men als het nodig is kennis kan vergaren. Deze kennis moet zo snel mogelijk worden omgezet in ervaring. Ervaring is geld waard. Deze kan worden verkregen door belangrijke faalsituaties in versneld tempo te doorlopen in een simulator.

Kennis = Gegevens x Ervaring x Vaardigheden x Attitude.

Gegevens kunnen op afroep worden geleverd mits men de juiste zoekcriteria kan formuleren. Het is niet nodig om veel te onthouden. Als men iets moet onthouden (bijv. bij een taal) zijn er (oude) technieken om data snel en langdurig in het geheugen op te slaan.

Vaardigheden zijn mensgebonden. Sommige vaardigheden zullen worden overgenomen door software. Andere vaardigheden zijn sterk verbonden met een beroep. Ze moeten worden vergaard als het nodig is. Er blijven een aantal generieke vaardigheden over die de jeugd moeten aanleren voor ze aan het werk gaat. Het gaat om samenwerken, informatieanalyse en “kritisch denken”. Men moet voorbereid worden op de maatschappij van de verleiding.

De software zal zich zo goed als mogelijk is richten op zijn gebruiker. Hulpmiddelen zullen zich instellen op de mens en geavanceerde helpfaciliteiten bieden gekoppeld aan een expert op afstand.

De steeds toenemende kennis van verleiding moet worden gebruikt om de jeugd naar de school te lokken. De leeromgeving moet niet afwijken van de meest geavanceerde spelomgevingen. Ze moet aansluiten op de jeugdcultuur. Het aanbod  moet integer en compact zijn. Men moet snel alles kunnen vinden. Bij het ontwikkelen van educatieve software moet een concept worden gebruikt dat als richtlijn fungeert voor de ontwikkelaars. Er wordt aangesloten bij de denkbeelden van Case-based-Learning. Als laatste wordt uitgebreid ingegaan op de benodigde software-infrastructuur. Het KennisNet is niet alleen een communicatiemiddel maar vooral een manier om gegevens en software te delen.

10.2   Just-in-time leren.

In de dienstensector (80% van de economie) is het verschil tussen huis en kantoor, tussen werken en leren aan het vervagen (“blur”). Davis (1998) heeft een groot aantal “Blurs” verzameld. Het verschil tussen: 

  • Product en Dienst (“geen product zonder service”),
  • Koper en Verkoper (“bedrijven betalen voor informatie”),
  • Bedrijf en Individu (de “resourcepool”, de “netwerkorganisatie”) is aan het verdwijnen.

Hierdoor neemt het belang van maatschappelijke instituties af. Er komen veel kortdurende verbanden. De rol van informatie (“intangible”) neemt toe. Economische wetten veranderen. Er  wordt weggeven om marktaandeel te kopen. Er worden veel “ventures” gestart, waarvan het grootste deel mislukt (maximaal 20% is succesvol). Er wordt dus veel verspild. Er wordt steeds meer met “verwachtingen” en “portfolio’s” gewerkt. Men neemt de kennis over de toekomst al mee in het heden. Er zijn veel kortdurende hypes. Inzichten veranderen snel. Traditionele beroepsindelingen zijn niet meer van toepassing. Mensen spelen op een dag vele rollen en krijgen meerdere banen en werkgevers. Redenen voor deze ontwikkeling zijn o.m. de toenemende onafhankelijkheid van tijd en plaats,  het beschikbare sociale en economische vangnet en de toenemende doorzichtigheid van structuren. Men kan thuis zelf een baan zoeken, een diagnose stellen en prijzen van producten vergelijken. De vervaging en de versnelling maakt een lange termijn perspectief problematisch. In plaats van preventief te leren komt het aan op “just-in-time” reageren. Volwassenen zullen vooral leren door samen te werken met hun werkomgeving. Deze zal zich gaan aanpassen aan zijn gebruiker. Als de aanpassing niet lukt, is er training beschikbaar die in de werkomgeving zit (“geavanceerde HELP”).

10.3   Vaardigheden: Samenwerken, Analyseren, Kritisch denken en ….

De aanpak van Taylor in het Onderwijs veronderstelt een duidelijk inzicht in wat er moet worden gemaakt, zodat men de onderdelen kan bepalen, die deel uitmaken van de standaardoutput van de lopende band. In een onzekere situatie is een stochastische aanpak veel effectiever. Met hagel schiet men altijd raak. Men moet veel meer op zijn beloop laten en de mogelijkheid bieden om op het moment dat het nodig is training te verkrijgen.

Het is niet mogelijk om alles op zijn beloop te laten. Er moeten een aantal basisvaardigheden worden aangeleerd. Het is de vraag welke vaardigheden (“skills”) dit zijn. In deze notitie is grote nadruk gelegd op sociale vaardigheden (“collaborate”), taalvaardigheid, analyseren en redeneren (“Critical & Creative thinking”, Hfdst 6.5). De computer is het instrument om het ontwikkelen van deze vaardigheden te ondersteunen (“Mindtools”, Hfdst 6.5). Het is van groot belang om zich te wapenen tegen de steeds krachtiger wordende verleiders.

Daarnaast moet men voor een beroep bepaalde specifieke vaardigheden ontwikkelen. Mensen zijn breed inzetbaar als ze een vaardighedenprofiel hebben wat door veel beroepen wordt gedeeld. Eisen voor een beroep worden vaak geformuleerd in benodigde kennis. Deze is “just-in-time” te vergaren. Vaardigheden verzamelen kost tijd. Vaardigheden zijn verzamelingen van “failures” (miskleunen). Men moet de miskleunen die weinig voorkomen en een grote impact hebben oefenen. Deze aanpak is te zien bij geldhandelaren, piloten (vgl. vliegtuigsimulators) en in het leger (“battle-games”). Opvallend is dat in de praktijk de simulator de werkomgeving wordt.  Werken wordt het analyseren van scenario’s.

De vaak voorkomende fouten leert men wel in de praktijk af te handelen. Het is aan te bevelen om een databank op te zetten waarin de relatie beroep, vaardigheid en “faalsituatie” staan opgeslagen. Een case is een goede manier om een faalsituatie in op te slaan.

Een belangrijke vraag is vanaf welke leeftijd een kind zijn of haar eigen weg kan zoeken (>= 11 jaar?). Duidelijk zal zijn, dat er rekening gehouden moet worden met kinderen, die door een sociale of lichamelijke handicap de vrijheid niet aankunnen.

10.4   Gebruikersvriendelijke en zelflerende systemen.

In het bedrijfsleven wordt veel kennis in software en databases gestopt. Het is veel goedkoper en meer toekomstvast om kennis over complexe producten als verzekeren en financiële planning in een adviessysteem te stoppen. Als de accountmanager verdwijnt blijft de kennis behouden. Daarnaast weet men zeker, dat redelijk uniform en verantwoord (denk aan aansprakelijkheid) wordt gehandeld.

De hoeveelheid adviessystemen zal toenemen en steeds meer complexe taken overnemen (Zie Hfdst 9.). Hier staat de software net als bij de Mindtools naast de mens. Ook over apparatuur zal de bedienbaarheid en instelbaarheid toenemen. In iedere softwaresysteem zal geavanceerde helpfuncties zitten met doorkoppelingen naar Support-systemen (“Call-centres, Video-centres”).  Het preventief trainen voor dit soort software en zijn inhoud is zinloos. In dit kader moet er ook ernstig worden getwijfeld aan het feitelijk nut van Digitale Rijbewijzen en andere methoden om mensen te laten bewijzen, dat ze met de huidige soms zeer  gebruikersonvriendelijke software om kunnen gaan.

10.5   Verleiden en suggestie.

Marketing is lang gericht geweest op “uniforme” doelgroepen. Door statistisch onderzoek probeerde men de verschuivingen in deze groepen bij te houden. Het aantal groepen en de snelheid van verandering werd in de loop der tijd groter. Deze fragmentatie is typerend voor de ontwikkelingen in de Westerse maatschappij.

Door het netwerk (Internet) is het mogelijk om individueel contact te gaan onderhouden. Door het verzamelen van koopgedrag en andere persoonlijke voorkeuren probeert men de klant volledig in te pakken (” Customer Intimacy”).  Verkopers krijgen steeds meer greep op hun klanten. Door het verbreden van de (taal-)context naar een “merk (brand)” worden clusters van producten en diensten voorzien van een bepaalde “emotie”.  Men koppelt net als Pavlov een teken aan een (koop)-ervaring.

De pogingen om te manipuleren en te verleiden zijn ook van toepassing op ideologieën. Dragers van “Issues (bv. Greenpeace)” beginnen steeds meer aan macht te winnen en belagen politieke partijen en ondernemingen (bijv. Shell & Brentspar).

Het is opvallend, dat de kennis over het manipuleren en verleiden (Zie Hfdst. 7.8) niet in het onderwijs wordt toegepast. Jongeren zijn sterk gemotiveerd om energie (bijbaantjes, zakgeld) te steken in het verkrijgen van goed gemarkete statussymbolen als Nike.  Ze zijn daar tegenover met geen stok naar school te slaan. 

10.6   De aandacht vasthouden.

De “voorstelling” op school kan de aandacht niet vasthouden.  Alhoewel ouderen minder kritisch zijn dan de jeugd, zal men met het aanbod ook hier rekening moeten gaan houden met wat gangbaar is in de media. De televisie (“lean backwards”) en de personal-computer (“lean forwards”) zijn twee manieren om vanuit het huis de buitenwereld in te kijken. De TV is nog steeds het massamedium. De gebruiker ondergaat de programmering die in principe eenrichtingverkeer is. Er komen steeds meer kanalen, die het aanbod zodanig vergroten, dat de gebruiker geen zin of tijd heeft om een doordachte keuze te maken. Gegeven het vermoeden, dat er altijd wel ergens iets van zijn of haar gading te vinden is wordt langs de zenders “gezapt”. Om op dit gedrag te anticiperen zijn concepten ontwikkeld, die de aandacht onmiddellijk proberen te vangen en te behouden. De jeugd is gewend, zo niet verslaafd, aan deze manier van TV kijken (Tapscott, 1997). De jeugd wil compacte essentiële informatie en geen uitweiding en gedoe er omheen. De vorm die de meeste aandacht vasthoudt van de jeugd is het computerspel.

10.7   Gericht zoeken.

Naast het vasthouden van de aandacht is het ook nodig om ordening en richting te geven. Het aanbod in de vorm van boeken en CD-ROM is reeds enorm. Dit aanbod zal door het gebruik van het netwerk alleen maar toenemen. Er zal een instrument (“Train-O-theker”) moeten worden ontwikkeld, dat de behoefte aan leerstof van de leerling koppelt aan de behoefte (bv via een beroepskeuzetest gekoppeld aan een CV). Hier kan van dezelfde technologie worden gebruik gemaakt als die wordt gebruikt in de commerciële wereld (“Agents, Data-mining”). 

10.8    Het Educatieve concept.

Leren vindt plaats als het lichaam (“de chemische persoonlijkheid”) in een andere omgeving komt, waardoor de structurele koppeling zich aanpast. Men leert hier door te doen. Deze aanpassing moet aansluiten bij wat er is gaande is en wat er is (“het talent”). Grote veranderingen dienen stap voor stap plaats te vinden anders ontstaat stress (Zie Hfdst 4.4). Van iedere leerling moet bekend zijn wat de potentie is. Psychische blokkades dienen met toestemming van de leerling te worden weggenomen (Zie NLP, Derks 1997).

Het talige deel van de mens ( “de symbolische persoonlijkheid”) drijft op het geheugen en de fantasie. Positieve suggestie en een ontspannende omgeving werken bevorderend (Zie o.m. Hfdst.  4.2, 4.3 en 7.7 en 7.8). Een mens leert het snelst als hij in een veilige omgeving faalt. Het spel en de computersimulatie gevoed met praktijkgevallen (Cases (CBR), Verhalen) zijn hier ideaal voor. Ze sluiten ook mooi aan bij de jeugdcultuur. Het verst doorgevoerde concept is Case-Based-Learning (Schank,1995). Het is aan te bevelen om dit concept samen met Schank (VS, Chicago, Institute for the Learning Sciences) verder uit te werken en met commerciële partijen te verwezenlijken. Een belangrijk onderdeel is een collectieve kennis-infrastructuur een z.g.“Case-archief” (Zie Hfdst 7.10 Ervaring)

10.9    De Infrastructuur.

In dit hoofdstuk wordt de infrastructuur geschetst, zoals die nodig is om een leerbedrijf te laten functioneren. Er zal vooral worden ingegaan op de noodzaak deze software zelf te ontwikkelen en te beheren en de distributie van deze software en de bijbehorende gegevens.

Kennis zit in de hoofden van mensen en in opslagmedia (boeken, databases). In dit hoofdstuk wordt geen aandacht besteed aan socialisatie (Zie Hfdst. 4).

Software is op de volgende manier in te delen:

10.9.1 Ontwikkelen en Projectmanagement

  • Kopen of maken.

Men kan zelf software maken of deze kopen. In het laatste geval moet men de gekochte componenten zelf aan de bestaande componenten koppelen. Sommige componenten zijn zo gemaakt dat ze uitsluitend met andere componenten van dezelfde leverancier(sgroep) samenwerken. De producten van Microsoft vertonen dit gedrag. Er zijn continu pogingen gaande om via internationale standaards (ISO, ANSI, DAVIC etc.) koppelbaarheid te bewerkstelligen. Deze pogingen mislukken vrijwel altijd. Het is dan ook raadzaam om te streven naar een samenwerkingsverband van leveranciers.

Het maken van software, die door veel gebruikers wordt gebruikt, kost veel tijd, deskundigheid en daardoor geld (Tanenbaum,1998). Men komt pas via een aantal iteraties tot de essentie.

Er zijn maar een paar bedrijven instaat om dergelijke software te maken. Het gaat dan om de bekende “hardwareleveranciers”: Compaq, Sun, IBM, Hewlett Packard etc. Het ontwikkelen van een educatieve infrastructuur moet met deze bedrijven samen plaatsvinden. Om dominantie van één partij uit te sluiten moet men streven naar een combinatie van twee of meer partijen het liefst uit meerdere “kampen”. De Nederlandse overheid moet hier het initiatief nemen.

Het is aan te raden om de systeemontwikkeling in de educatieve sector te beperken tot schoolspecifieke data (“procesinformatie”).

  • Personeel

Bedrijven als CMG, CAP Gemini etc zijn uitzendbureaus (“body shoppers”), die in de praktijk de verantwoordelijkheid voor het resultaat op het bord van de opdrachtgever schuiven. Men moet dan goed weten wat men wil en goed kunnen besturen. Het ontwikkelen van passende software staat of valt met de aanwezigheid van materiedeskundigheid. Dit is een groot probleem in het onderwijsveld. Men heeft de neiging om binnen een school zelf “amateuristisch” te ontwikkelen. Dit komt vooral door de hoge kosten die inhuur van een gerenommeerd bedrijf opleveren. Grote scholengemeenschappen (bijv. in de HBO-sector) hebben eigen ontwikkelafdelingen. Het is aan te bevelen om deze te laten samenwerken of fuseren.

  • Visie

Het ontbreekt aan een “educatief concept” en een idee welke processen er in de toekomst moeten gaan komen. Het is aan te bevelen om een collectief proces (bijv. via workshops) van systeemontwikkeling te starten. Op deze wijze kan komen tot het draagvlak voor een educatieve architectuur en een migratiepad.

  • Content VS Software

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen het automatiseren van educatieve processen en het maken van educatieve inhoud. In principe is er echter geen verschil of men gegevens in een generator, een database of een programmabibliotheek stopt. Men zal altijd moeten “ontwerpen”.

  • Afschermen complexiteit voor materiedeskundigen.

In de onderwijssector is het ontwikkelen van inhoud altijd een gezamenlijke operatie geweest van leraren samen met uitgevers. Door de verandering van de distributiekanaal (het netwerk) en de vorm (multimedia) is dit proces in de war geraakt. De complexiteit van de systeemontwikkeling kan aanmerkelijk worden gereduceerd door hulpmiddelen te maken, die bruikbaar zijn door inhoudsdeskundigen.

Via een generator kan deze inhoud worden overgebracht naar de “educatieve” koppellaag. Het is aan te bevelen om bij de hulpmiddelen uit te gaan van User-Interaction-Design (Zie Hfdst 5.6). Daarnaast kunnen er softwarebouwstenen worden ontwikkeld, die bepaalde (kwaliteits)eisen afdwingen. Een voorbeeld is een standaard voor het User-interface.  Standaarden op papier worden altijd aan de “laars gelapt”.

  • Hergebruik.

Er worden veel losstaande en overlappende componenten ontwikkeld. Ze sluiten niet op elkaar aan. Het is aan te bevelen om deze componenten naar de scholen te distribueren via een tussenstation dat beschikt over mogelijkheden om componenten aan te passen aan de standaard of te splitsen (re-engineering). Ze moeten daartoe worden opgeslagen in een repository. Het wordt op deze manier mogelijk om te hergebruiken. Dit zal de kosten sterk omlaag brengen.

10.9.2 Ondersteunen

Men moet het gebruik van de software ondersteunen. Hier zijn voldoende pakketten voor op de markt, zodat zelf ontwikkelen hier zinloos is. Als men zelf weinig ontwikkeld kan men terugvallen op de ondersteuning van de leverancier (Tweedelijns-support). Het invoeren van een Eerste Lijns support-Organisatie (ELO) in de school heeft grote voordelen (zie Hfdst 7.3). Men dient zich te houden aan ITIL (zie Hfdst. 5.5). Als men zelf ontwikkelt dienen de gegevens voor de ondersteuning (bijv. helpteksten en scripts) tijdens de ontwikkeling te worden verzameld.

10.9.3 Beheren en exploiteren

De software moet worden onderhouden en functioneren. Deze functies worden uitgeoefend door een computercentrum. Uit onderzoek blijkt, dat kleine computercentra zeer kostbaar zijn. Er is dan ook een ontwikkeling tot concentratie gaande. Hierbij worden ook meerdere kleine servers vervangen door één grote (meestal UNIX of S390). Het is aan te bevelen om te komen tot één Nationaal Educatief Computercentrum. De scholen kunnen via het KennisNet gebruik maken van de services.

10.9.4 Netwerk

Men moet berichten kunnen uitwisselen. Er is een integratie komende van de spraak (telefoon), beeld (TV) en computer (bits)-netwerken via het Internet-Protocol (TCP-IP). Er zijn ook andere protocollen, zoals LU 6.2, X25 en ISO/LAN. Het KennisNet gebruikt  TCP-IP en wordt aangelegd om deze mogelijkheden bij de scholen (en thuis?) aan te bieden. De mogelijkheden van Digitale TV dienen in deze ontwikkeling te worden meegenomen.

Het is raadzaam om eisen te formuleren (via standaards, een generator of een koppellaag), zodat de applicaties zonder al te veel aanpassing kunnen meegroeien met de ontwikkeling van dit netwerk en zijn eindpunten (de appliances). Het is aan te bevelen om te onderzoeken in hoeverre applicaties afhankelijk kunnen worden gemaakt in hun gedrag van de beschikbare capaciteit.

Veel ontwikkelingen op het Internet worden getrokken middels het World-Wide-Web-Consortium (W3C). Dit consortium werkt op basis van consensus. Partijen, die lid zijn kunnen op eigen initiatief nieuwe werkgroepen starten. Het is raadzaam om dominant te gaan sturen in het W3C in het gebied educatieve software en bijbehorende softwarelagen (bijv. SMIL).

10.9.5   Koppellaag (Middleware)

De koppellaag ligt op de netwerklaag en heeft als doel om de eigen software(makers) af te schermen van de complexiteit en de veranderlijkheid van de onderlagen. De laag maakt het mogelijk om meerdere protocollen naast elkaar te gebruiken of om van het ene protocol over te schakelen op het andere.  De koppellaag is verder de sleutel tot “gedistribueerd werken”. Dit betekent, dat de software en de data over meer dan één computer worden verdeeld. De software van de koppellaag regelt dit zelf.

De meeste distributiemodellen gaan uit van 3-lagen (z.g. 3-tier). Een voorbeeld van een verdeling is: collectieve voorzieningen (Zware computer, zware beveiliging), School, Leraar/Leerling op school of thuis (Lichte computer, lichte beveiliging). Dit is vergelijkbaar met de verdeling Hoofdkantoor, Kantoor, Medewerker/Klant bij een bank. Deze verdeling is vrijwel volledig bepaald door de capaciteit (en kosten) van het netwerk. Door de komst van het Internet komen er steeds meer directe koppelingen (2-tier). De kracht van de centrale computer moet dan wel omhoog (mainframe)

De eerste laag in de koppellaag is de Procesmanager (bijv. HP Changengine). Deze koppelt via processen mensen en applicaties aan elkaar. De procesmanager maakt “Workflow” (Zie Hfdst 5.2) en “Groupware” (Zie Hfdst. 8.5) mogelijk. De procesmanager kan van tevoren worden gevuld met de meest voorkomende processen in een onderwijsinstelling en de gerelateerde organisaties. Dit procesmodel kan dan op lokaal niveau naar eigen inzicht worden aangepast. Het is aan te bevelen om Kennisnet te voorzien van een Procesmanager.

Er zijn meerdere soorten “Middleware” n.l.

  • RPC (Remote Procedure Call)

Vanuit een programma worden berichten naar andere programma’s gestuurd via het aanroepen van een subroutine. Die subroutine kan op een andere computer werken. RPC is ontwikkeld als communicatiemiddel binnen DCE. DCE is een standaard voor de Distributed Computing Environment. DCE bevat veel faciliteiten en is door veel leveranciers geïmplementeerd. Het heeft geen groot marktaandeel.

  • MOM (Message Oriented Middleware).

Binnen MOM communiceren applicaties via een bericht. Er zijn vele soorten MOM. MQ (Message Queing) van IBM is gebaseerd op het idee van Que (Wachtrij). Berichten worden opgeslagen in een wachtrij die volgens een afgesproken prioriteit wordt verwerkt. Een ander voorbeeld is Publish/Subscribe (TIBCO). Een applicatie “abonneert” zich op de data die het nodig heeft. Op deze wijze is het mogelijk om dynamisch data, processen en computers toe te voegen. Deze methode lijkt erg bruikbaar voor een schoolomgeving waar de vraag naar gegevens niet duidelijk vaststaat en aan verandering onderhevig is.

  • DTP (Distributed Transaction Processing).

DTP komt voort uit de wereld van de transactieverwerking op grote mainframes bij bijv. banken. Het gaat hier om zeer grote transactievolumes. DTP was bedoeld om de database te isoleren van de programma’s die de data ophaalden. Deze z.g. TP-monitors (bv. CICS van IBM) zijn zeer betrouwbaar.

  • ORB (Object Request Broker).

Een ORB richt zich speciaal op Object-oriented (OO) software (Zie Hfdst. 5.4). De ORB coördineert verspreide objecten in een netwerk. Er is een standaard CORBA en vele bedrijfsspecifieke implementaties. De implementatie van Microsoft (COM/DCOM) heeft het grootste marktaandeel. De wereld van OO is sterk in beweging en zeker niet stabiel.

10.9.6 De applicatielaag.

De applicatielaag bevat functionaliteit, die herkenbaar is voor de school. We kunnen een school verdelen in ondersteunende processen en het leerproces. De ondersteunende processen zijn weer te verdelen in algemeen bedrijfsmatig (bv. betalen en administreren), schoolspecifiek (roosteren en leerlingvolgsystemen) en implementatiespecifiek (uniek voor de school zelf). Een school is een proces waar leerlingen, inhoud, locaties en leraren op een bepaalde tijd synchroon en a-synchroon aan elkaar worden gekoppeld. De software die hier voor nodig is, is niet uniek en lijkt veel op logistieke software. Het is zeker dat alle ondersteunende software te koop is.

Grote softwareleveranciers als Oracle en IBM (via Lotus Notes) hebben specialisaties van hun algemene pakketten voor het onderwijs ontwikkeld. Ze gaan daarbij uit van de manier waarop hun thuismarkt (het Amerikaanse onderwijssysteem) werkt. Deze thuismarkt is zeer conservatief. De software kan gedistribueerd werken op de meest voorkomende middlewarelagen. Het is aan te raden om deze software gedistribueerd te laten werken vanuit een server op het Kennisnet, die wordt beheerd door  het Educatieve Computercentrum. 

De belangrijkste keuze is de manier waarop het leerproces gestalte gaat krijgen (Zie Hfdst. 10.3). Het primaire proces bepaalt nog altijd de wijze van ondersteuning. De meeste leveranciers hebben hier geen duidelijk idee over. Men presenteert (hyper)tekst (Boek+) op het scherm.

10.9.7 Persoonlijk.

Deze software gebruikt men om persoonlijke activiteiten te ondersteunen. Het gaat om  tekstverwerking, spreadsheet, etc. Er zijn meestal gegevens nodig uit  algemene databases. Daarnaast onderhouden de meeste gebruikers eigen bestanden. Het is aan te raden uit oogpunt van beheersbaarheid en beveiliging zo min mogelijk programma’s en data op de PC op te slaan.

10.9.8   Appliances.

Dit zijn gespecialiseerde combinaties van software en hardware (b.v. Monitor, Muis, Joystick, E-book, GSM, Opslag, Kaart). De meeste mensen denken dat een computer bestaat uit een aantal delen, die niet los van elkaar kunnen worden gebruikt. Niets is minder waar. Door het uitwisselen van boodschappen kunnen alle apparaten en onderdelen met elkaar communiceren. De te overbruggen afstand veroorzaakt een lichte vertraging. Deze kan oplopen als tussenliggende computers in het netwerk overbelast raken. Sommige onderdelen (bijv. een printer) zijn zo complex, dat ze eigen processor en software nodig hebben.  In een auto zitten tientallen processoren.

De hoeveelheid appliances neemt toe. Ze worden steeds meer voorzien van draadloze communicatiemogelijkheden zodat een netwerk niet meer nodig is. Hier doet zich een nieuwe distributieprobleem  voor.  Er moet worden uitgezocht welke appliances leraren en leerlingen gaan gebruiken. Het ziet er naar uit, dat het interessant wordt om een fijnmazig netwerk te ontwikkelen waar men via draadloze communicatie appliances op kan aansluiten. Voor de scholen is het raadzaam om zoveel mogelijk losstaande componenten aan te schaffen. Er zijn ontwikkelingen gaande (JINI van SUN) om alle mogelijke apparaten met elkaar te laten communiceren via TCP-IP.

10.9.9 User-interface.

Het uiterlijk van de applicaties dient te worden gestandaardiseerd. Hierbij ontstaat het probleem dat er vele mogelijkheden komen om gegevens op weer te geven (GSM, Monitor, etc.).

10.10   Vertaling naar de huidige situatie in de onderwijswereld.

De meeste mensen hebben automatisering ontdekt door een PC-privé-project. Hierdoor is de PC het referentiepunt geworden. De PC heeft de automatisering gedemocratiseerd. Daarnaast is ze de oorzaak van veel problemen. Dit komt omdat we in alles wat we doen niet zonder elkaar kunnen. De Personal Computer staat echter alleen op de wereld. Om aan de vraag naar samenwerken te voldoen moeten we PC’s koppelen. Iedere PC heeft echter zijn eigen instellingen en software-versies. Hoe vaak komt het niet voor dat we iets van een ander niet kunnen lezen of (erger) dat het onze PC in de war brengt. Software, die  moet samenwerken met andere software, moet als zodanig worden ontworpen. Veranderingen kunnen niet meer locaal worden doorgevoerd. Alles hangt met alles samen. Plotseling is de democratisering over. Big Brother (het Computercentrum) neemt over en de PC wordt een manier om te bedienen.  Het maken van gedistribueerde software is een kunst die weinigen beheersen. In essentie is deze kunst vooral te vinden bij bedrijven die al heel lang (tientallen jaren) met “het bijltje hakken”. Het gaat dan om hardware-leveranciers als IBM, HP en Compaq (voorheen DEC, Tandem) , grote banken en verzekeringsmaatschappijen etc.

Scholen en hun toeleveranciers (de uitgevers) worden of ze het willen of niet de wereld van het netwerk ingeduwd. Als ze niet goed opletten zullen ze in alle valkuilen van hun voorgangers vallen. Het is waarschijnlijk niet te beseffen hoe kostbaar dit is.  De meeste mislukte projecten zijn nooit in krant gekomen. Een succespercentage van 20% is een mooie score. Naast de ramp van het koppelen is het probleem van het vertalen van de mens naar software niet opgelost. Het ondersteunen van een school is “simpel”. Het vervangen van de leraar is ondoenlijk. In deze nota wordt dan ernstig gewaarschuwd voor het zelf ontwikklen en exploiteren van educatieve software. Hier kan het KennisNet hulp bieden. Het is beter om problemen op één plaats te determineren en te verhelpen dan op honderden plaatsen.

11   De markt.

11.1   Inleiding.

Er zijn twee soorten Educatieve software te onderscheiden n.l. ondersteunende software (leerproces) en inhoud (leerstof). De ondersteunende software bevat de inhoud (bijv. een bibliotheek) of regelt dat de inhoud, leerling, leraar en faciliteiten bij elkaar komen op het juiste moment. De leerstof wordt aan de leerling getoond middels een presentatiemiddel. Presentatiemiddelen zijn o.m. boek, PC, TV en E-Book. De leerstof is gericht op een onderwerp of is bedoeld om een hulpmiddel of proces te trainen. Leerstof wordt ontwikkeld en gedistribueerd.

De markt is te verdelen in de “retail”, “profit” en “non-profit” sector.

11.2   De “non-profit” markt.

De “non-profit” markt is ondoorzichtig en heeft weinig geld beschikbaar. In het bedrijfsleven wordt zoveel geld besteed aan allerlei vormen van trainen, dat de overgrote verzameling leveranciers de “non-profit” markt als “tijdverspilling” zien. Het kost teveel marketingcapaciteit in verhouding tot de winstmarges. Hierbij speelt een grote rol, dat de beide segmenten een afwijkende manier van werken hebben. Het klassikale systeem is in het bedrijfsleven aan het verdwijnen.

Er wordt nog erg veel boek gebruikt. Net als in het bedrijfsleven komen in het beroepsonderwijs hulpmiddelen met een trainingsomgeving op de markt.

De uitgevers (bv. Wolters Kluwer) zijn erg afhankelijk van de vraag die vanuit het schoolsysteem opkomt. Hier wordt de leerstof, het presentatiemiddel en de infrastructuur bepaald. In het verleden leverden de leraren een bijdrage en fungeerde de uitgever als distributiekanaal. Door de komst van het netwerk en de PC is het kanaal  aan het veranderen. Men moet compleet nieuwe kennis opbouwen. Een voorbeeld om te innoveren en tegelijkertijd marktaandeel te verkrijgen is het Vespucci-project een samenwerkingsverband tussen de uitgever Wolters Noordhoff en de scholengemeenschap Fontys. Beide partijen zijn van oudsher geen softwareontwikkelaars. Ze hebben hiertoe een relatie met Microsoft.

In de “non-profit” sector wordt erg veel inhoud zelf gemaakt.

11.3   De retailmarkt

De retailmarkt is zich sterk aan het ontwikkelen. Ouders vervullen hier de rol van leraar. Ze kopen steeds meer educatieve software. Hierbij dient te worden aangetekend, dat het soms erg onduidelijk is wat het “educatieve” in de software behelst. Leuke spelletjes met rekensommen doen het goed.

De ontwikkelfunctie is ondergebracht bij vele kleine gespecialiseerde bedrijfjes in binnen- en buitenland. Deze zetten de software op CD-ROM. DVD is in opkomst. Er wordt heel beperkt voor het netwerk ontwikkeld. Het zijn bijna allemaal “stand-alone” applicaties. Gedistribueerde omgevingen kosten erg veel geld en vergen schaarse specialisten. Men heeft vaak veel verstand van techniek en minder van educatie. Dit is hard nodig, omdat de techniek permanent en soms drastisch aan het veranderen is. Men probeert bibliotheken met softwarecomponenten op te bouwen om de hoeveelheid werk en de kosten te beperken. De distributie en soms de vertaling (lokalisatie) gebeurd door een uitgever. De verkoop vindt plaats via boekhandels, websites en computerwinkels. Ze wordt meestal via een multimedia PC getoond.

Partijen als LOI en Open Universiteit bieden van oudsher afstandsonderwijs aan en zijn druk bezig om deze activiteiten uit te breiden naar het Internet. Bij de LOI wordt de afwikkeling van het huiswerk via E-mail gedaan. Er komt sterke concurrentie van vergelijkbare instellingen in het buitenland (bijv. de Engelse Open Universiteit). Men ontwikkelt, distribueert en verkoopt zelf.

De TV wordt ook als presentatiemedium gebruikt. De gesubsidieerde omroepen (bijv. TELEAC) maken educatieve programma’s. Men is aan het experimenteren met gerelateerde Websites. Men werkt ook voor de non-profitsector (Schooltelevisie). In het buitenland zijn er educatieve themazenders, die ook veel met het Internet werken. PC en TV schuiven in elkaar (WebTV, Digitale TV). 

11.4   De profit-markt

De grote bedrijven hebben de ondersteuning van hun trainingsprocessen geautomatiseerd met gespecialiseerde HRM-pakketten (bijv. SAP) of eigen software geschreven in bijv. Lotus Notes. In het bedrijfsleven  wordt de training meestal uitbesteed of gekocht. Er zijn meer dan 1200 aanbieders (Zie http://www.opleidingnet.com).

Voor de meest belangrijke hulpmiddelen (bijv. SAP), pakketten genaamd, zijn geïntegreerde trainingsomgeving te koop. Pakketten worden afhankelijk van de prijs gekocht via een Inkoopfunctie of door een project te starten. Zelfgemaakte software wordt voorzien van Helpfuncties, Instructies en Training. De deskundigheid om deze trainingen te maken wordt meestal ingekocht per project Ook hier is de training vaak geïntegreerd in de software. De grote trainingsbedrijven krijgen steeds meer IT-specialisten in dienst. Er wordt aandacht besteed aan bruikbaarheid door de inzet van gespecialiseerde designers. De bruikbaarheid wordt getest in speciale “usability-labs”. Sommige bedrijven (bijv. ABN AMRO) hebben in hun softwarearchitectuur rekening gehouden met trainingsfaciliteiten. Tijdens het ontwikkelen worden de benodigde trainingsgegevens in de daartoe ontwikkelde databases gestopt. De leraar heeft de rol van coach of ondersteuner is meestal een collega.

De meest geavanceerde afnemers (en leveranciers) zitten in de IT-sector (CAP Gemini, Origin). Men beschikt over op Internet gebaseerde trainingen (bv Virtual Classroom (VC) van CAP Gemini), die de medewerkers thuis kunnen uitvoeren. CAP beschikt al jaren over een individueel leersysteem. De leerling werkt cases uit en kan zijn coach om hulp vragen. VC automatiseert deze aanpak. De coach kan door de leerling worden besteld. Deze werkt via E-mail of Video-conferencing. De coach kan alles zien wat de leerling heeft gedaan met de computer. De leerstof zelf is nog niet vernieuwd. De leerling  krijgt boeken via de post. Sommige delen maken gebruik van Hypertext. Daarnaast worden aangekochte multimediale trainingen gebruikt. Het is een allegaartje van onderdelen. Een probleem is de integratie van de trainingsmiddelen van verschillende leveranciers Er wordt gezocht naar een manier om trainingsbouwstenen te definiëren die aan elkaar kunnen worden gekoppeld. CAP en Origin verkopen hun interne training ook extern (bijv. aan de IT-afdelingen van het  bankwezen). In de IT-industrie wordt het werk ondersteund door computers (CASE). De “CASE-tools” beschikken zelf weer over ingebouwde trainingsmiddelen. Op dit ogenblik is Kennismanagement erg in. Men is nog niet veel verder dan het ondersteunen van “Communities”.

12   Strategie.

12.1   Een scenario.

De profit- en de retailmarkt gaan steeds verder afwijken van de “non-profit” markt.

De ouders die hun kinderen niets willen misgunnen scheppen een alternatieve onderwijswereld, de “thuiswereld”. Deze thuiswereld opereert in eerste instantie “stand-alone”. Binnen een aantal jaren krijgt men via breedbandverbindingen (bv @Home) de beschikking over gedistribueerde omgevingen, die via allerlei mobiele “gadgets” benaderd kunnen worden. Men kan de thuiswereld overal gebruiken.

Er komen themazenders, die 7X24 uur gaan uitzenden. Deze zenders worden interactief, integreren met de Internetwereld en bieden E-commerce.

De kinderopvang adopteert de thuiswereld snel. Kinderen zullen hierdoor het grootste deel van hun tijd in de thuiswereld doorbrengen. Zo sluit het net zich langzaam om het reguliere onderwijs.

Het bedrijfsleven gaat zijn functie-eisen baseren op talent en motivatie in plaats van op vooropleiding. Het gaat er niet om wat je weet maar wat je kunt. Dit is helemaal in lijn met de individualisering. Er komen allerlei on-line diensten om vast te stellen wat je kunt en wat je moet doen om er te komen. Beroepsgroepen maken hun eigen “Communities” waar ervaringen worden uitgewisseld. Leraren worden uitgenodigd om mee te gaan praten en doen. Men gaat proberen om talenten zo vroeg mogelijk te ontdekken en te binden.

Er komen interactieve “Speel- en Leergroepen”, die gekoppeld worden aan geliefde TV-programma’s (Teletubbies) en films. Op deze wijze geeft het bedrijfsleven kinderen en hun ouders de gelegenheid om “Communities” te scheppen. Kinderen worden betaald om andere passende kinderen lid te maken. Sommige groepen (bijv. de Nike-sportacademie) worden een rage.

Er zijn zoveel mogelijkheden dat men door de bomen het bos niet ziet. Er komen dan ook gespecialiseerde winkels, adviseurs en testen waarmee men kan bepalen welk product het beste aansluit bij de behoefte. Daarnaast kan men prijs- en kwaliteit vergelijken. Men kan deze producten met een druk op de knop afnemen en betalen. Door vertaalprogramma’s kan men ook buitenlandse (en vooral Engelse) producten afnemen. Veel kinderen praten trouwens vloeiend Engels.

Het reguliere onderwijs gebruikt “kwaliteit” als argument tegen de thuiswereld.  Men haalt geen examens als men TV kijkt, speelt, surft of via E-mail of Video-conferencing deelnemen in “speel- en leergroepen”. Deze komen de school binnen omdat als het even kan rustig doorgaat met wat men thuis aan het doen was. Veel kinderen nemen de draadloze toegang tot hun speelwereld mee naar school. Leveranciers vinden steeds nieuwe mogelijkheden om ze in te bouwen in apparaten die een enorme hoeveelheid functies hebben. Ouders kunnen bijvoorbeeld zien waar hun kinderen zijn.  Er komt een discussie over zin en onzin van toetsen op het reproduceren van kennis. De tegenstanders van toetsen laten zien, dat de thuisomgeving binnen enkele seconden alles kan leveren wat men wil weten. Als het nodig is kan men deze kennis s’nachts in het geheugen zetten.

Het geconcentreerd in een klas zitten wordt steeds minder mogelijk omdat iedereen wat anders aan het doen is. De gebouwen worden omgebouwd tot leef- en leeromgevingen. Het ontmoeten van anderen, samen dingen doen, muziek maken, dansen etc blijft een leuke tijdsbesteding.

Veel ouders en ouderen hebben hulp nodig om gewend te raken aan de nieuwste ontwikkelingen. Leraren in samenwerking met ouders bieden aan om te helpen. Ze gaan samenwerken met andere wijkdiensten, die inmiddels ook veel gebruik maken van het netwerk dat gratis toegang geeft aan alle mensen die dat willen.

Zo ontwikkelt de school zich langzamerhand van trainingspunt naar ondersteuningspunt.

De leraren schuiven de maatschappij in. Via een speciaal uitzendbureau krijgen ze de gelegenheid om in eerste instantie eens wat rond te kijken. Sommigen blijven bij een netwerk hangen. Er komt steeds meer behoefte aan het overbrengen van ervaring. Ouderen, nog lang niet uitgeput en in steeds ruimere mate aanwezig, bieden scholen en kinderopvang (inmiddels gefuseerd) aan om wat te helpen. Het parttime leraarschap wordt langzamerhand een sociale verplichting.    

12.2   Belangrijke stuurvariabelen.

In dit hoofdstuk worden de stuurvariabelen behandeld. De belangrijkste trekkende krachten zijn de Individualisering, de techniek en het bedrijfsleven. Een remmende, te trekken kracht, is de leraar. Per variabele wordt een strategie geformuleerd. Deze wordt in het volgende hoofdstuk samengevat.

  • Leraar.

De leraar levert een deel van zijn autonomie in. Dit gaat  ten koste van zijn status die aan het zakken is. De leraar heeft daardoor het idee dat hij vastzit.

De strategie is om het discours rondom het begrip “leraar” aan te passen. De leraar is de ervaringsdeskundige bij uitstek. Hij moet de “content” leveren. Als hij nog geen expert is moet hem een “uitweg” worden geboden door herscholing. Leraar is in principe een bijbaan.  Dit betekent dat “experts” hun tijd aan het onderwijs moeten gaan besteden. Een speciaal uitzendbureau kan hier hulp bieden.

  • Techniek.

De  ontwikkelingen in de techniek zijn niet te beïnvloeden en bijna niet te voorspellen.

Een belangrijke ontwikkeling in de techniek wordt “convergence” genoemd. Deze convergentie behelst het in  elkaar schuiven van o.m. de consumenten elektronica (TV, Video, DVD, etc),  de telecommunicatie (satelliet, kabel en Internet) en de consumenten software (m.n. Microsoft).  Ze heeft invloed op alle bedrijfstakken, maar vooral op de media en de uitgeverijen. Dit zijn precies de bedrijfstakken die de meeste invloed hebben uitgeoefend op de school. In de praktijk worden steeds meer materiële, mechanische en elektromagnetische onderdelen vervangen door softwarecomponenten, die met elkaar communiceren (appliances). Door de toenemende standaardisatie van het netwerk wordt de wereld de marktplaats. De belangrijkste krachten zitten in de VS. Amerikanen hebben een sterke pioniersmentaliteit. Gedreven door een potentieel grote markt en een sterk financieringspotentieel probeert men van alles uit. Nederland wordt door veel Amerikanen gezien als het bruggenhoofd naar Europa. Door o.m. de aanwezigheid van de kabelinfrastructuur, de kennis van de Engelse taal en de cultuur (actiegericht) wordt Nederland gezien als een belangrijke testmarkt.

De strategie is om met een aantal internationaal belangrijke partijen (bv. IBM, HP, Sun) een consortium te vormen teneinde “educatieve” infrastructuur en inhoud te maken. Een idee is om samen te werken met partijen in Engeland. De Nederlandse uitgevers Elsevier, Wolters en VNU moeten in dit alles een belangrijke rol spelen.

  • Educatief concept

De nadruk moet liggen op het verkrijgen van ervaring (“Cases”). De leeromgeving moet kunnen concurreren met geavanceerde commerciële producten. De VS zit vast met zijn educatieve systeem.

De strategie is om Nederland voor de educatieve software als gidsland te laten fungeren voor de VS en de producten te exporteren.

  •  Individualisering.

We bewegen ons naar de netwerkmaatschappij. Er wordt erg veel nadruk gelegd op het zelf doen. De politiek loopt sterk achter wat betreft kennis en daadkracht. Ze is terrein aan het verliezen. Er wordt veel aan het bedrijfsleven overgelaten.

De strategie is om het individu (leerling, leraar, ouder etc) als trekker te zien van de nieuwe ontwikkelingen. De retailmarkt is de plaats waar het moet gaan gebeuren.

  • Ouders & Leerlingen.

Ouders nemen steeds minder verantwoordelijkheid voor hun kinderen. Kinderen bepalen veel zelf (vanaf 10-11 jr.). Ouders zijn consument en zelf afnemer van training. De leerling wil een leeromgeving die aansluit op zijn leefomgeving.

De strategie is om ouders en kinderen dezelfde leeromgeving thuis te geven.

  • Bedrijfsleven

Het bedrijfsleven is de grote afnemer van training. Een belangrijke reden is “onbruikbaarheid van software”. Dit moet worden aangepakt.

Men is net als de scholen op zoek naar een nieuw educatief concept (Kennismanagement).

Grote structuren vallen uiteen in netwerkstructuren. Leren is een aangelegenheid van de medewerker zelf. De “Communities”, die hier gaan ontstaan moeten worden gemengd met leraren en leerlingen. Ervaring in de dienstensector wordt belangrijker in tegenstelling tot status en diploma’s. Men kiest voor de korte termijn.

Een groot probleem is het vinden van risicokapitaal. Banken en managers gaan voor zekerheid. Veel investeerders snappen de techniek niet en durven het niet aan.  Subsidies worden aan partijen gegeven die de echte problemen niet zien of niet willen zien.

In de media wordt het Studio-model de standaard. Men moet vier keer verliezen en èèn keer een kassucces aankunnen.

De strategie is om risico’s te beperken en zelf een zet te geven voor de infrastructuur. Deze infrastructuur moet zowel voor het bedrijfsleven als voor de scholen zin hebben.

  • Ontwikkelen.

Er zijn geen grote ervaren draagkrachtige softwareontwikkelaars. De meeste leveren mensen en geen producten. De kleintjes worstelen met de techniek. Als er geen richting wordt gegeven in de zin van een architectuur of een concept blijft het behelpen. Het ontwikkelen van complexe geïntegreerde software is een kunst apart en vergt veel investeringen. Er gaat veel mis.

De strategie is om condities te scheppen om een sterk educatief softwarebedrijf op te richten. Dit kan gebeuren door een clearinghouse richting het onderwijssysteem in te richten en alle transport naar de scholen via dit clearinghouse te laten lopen. Het zelf ontwikkelen van software door scholen moet worden tegen gegaan.

  • Wetenschap.

Wetenschap moet zich bezig houden met lange termijnproblematiek. Er zijn erg veel specialisaties die niet of nauwelijks met elkaar samen werken. Men is gericht op publiceren en minder op maken. De individuele wetenschapper gaat zijn eigen weg. Hij moet erg veel tijd besteden om aan geld te komen. Het onderwerp “educatieve software” is verdeeld over vele disciplines. De Onderwijskunde is de wetenschap die moet integreren. Er is recent door NWO/ PROO (ProgrammaRaad OnderwijsOnderzoek) een onderzoek gedaan naar de stand van zaken (Dool, 1998, Zie ook Hfdst 7.9). Het centrum van onderzoek is de TU Twente.

Over de software-engineering (Methoden, Technieken, Hulpmiddelen, Architecturen) is er veel kennis.  Het centrum van dit onderzoek is het CWI. Samenwerking met het bedrijfsleven moet plaatsvinden via het Telematica TopInstituut (TTI). De dragers van dit instituut (TNO, CWI, TU Twente, TU Delft, TRC) richten zich vooral op het netwerk (Teletraining). Het is nog niet gelukt om innovatieve partijen als CAP Gemini, Origin, of Wolters Kluwer te binden aan een project binnen het TTI.

Strategie is om concrete problemen op de lange termijn van het innovatieve bedrijfsleven als richtsnoer te nemen.

  • Commercie.

Door de opkomst van de Electronic Commerce worden er totaal nieuwe werkwijzen geïntroduceerd. De markt is niet meer beperkt tot het eigen land. Het is van belang dat men snel een marktstandaard zet. Dit doet men door in eerste instantie de prijs laag te houden. Daarna worden op basis van de standaard diensten verkocht. Het marketen, verkopen en distribueren van digitale leerstof kan volledig via het netwerk plaatsvinden.

De strategie is om een “educatieve standaard” te zetten, die ontwikkelaars dwingt om hun inhoud via de educatieve infrastructuur aan te bieden.

12.3   De Strategie.

  • Definieer een educatief concept dat is gebaseerd op ervaringsleren.

Doe dit samen met de Nederlandse Universiteiten en Topinstituten.

  • Ontwikkel, gebaseerd op dit concept, een openbare kennis-infrastructuur.

Doe dit samen met een tweetal belangrijke ontwikkelaars van software-infrastructuur (bijv. IBM & Hewlett Packard). Gebruik zoveel mogelijk het openbare netwerk.

  • Bundel en ondersteun educatieve content- en softwareontwikkelaars.

Richt een  educatieve software-factory op. Doe dit samen met de Nederlandse uitgevers. Laat het bedrijfsleven de ervaringsdata leveren.

  • Verkoop de inhoud wereldwijd.

13   Vervolgacties

In dit laatste hoofdstuk wordt de aanzet gegeven voor vervolgacties. Deze worden gebaseerd op de vier onderdelen van de strategie. De onderwerpen zijn verbonden maar kunnen voor een groot deel parallel worden uitgevoerd.

13.1   Validatie.

In deze nota staan een groot aantal zaken die moeten worden getoetst op inhoud en haalbaarheid. Het voorstel is om een 10-tal experts mondeling commentaar te vragen en de reacties als bijlage bij dit document te stoppen. Als het document fouten of tekortkomingen heeft moet de tekst natuurlijk worden aangepast.

13.2   Educatief concept.

Een belangrijk onderdeel van het concept is Case-Based-Learning (Schank, 1995). CBL is ontwikkeld aan het Institute for the Learning Sciences (ILS) in Chicago. Schank is wetenschappelijk directeur van dit instituut. Het ILS is een “super-faculteit” van Northwestern University. Men combineert kennis op het gebied van AI, Psychologie, ICT en Liberal Arts (kunst, design etc.). ILS bestaat 10 jaar en wordt gesponsord door grote Amerikaanse bedrijven en het leger. Er bestaat een “off-spin”  Cognitive Arts, die software en kennis van het ILS verkoopt.

In Nederlands is er geen wetenschappelijke kennis over Case-Based-Reasoning. Daarnaast zijn er geen plaatsen waar kennis van Wiskunde (Datamining), Artificial Intelligence, (Cognitie-)Psychologie, ICT en “Kunst” (Design, Kunsthistorie) samenwerken gericht op educatieve software. Er zijn een tweetal wetenschappelijke opleidingen “Multimedia” in oprichting (Leiden, Utrecht) waar men experimenteert met een deel van de combinatie.

Het ILS is practisch bezig met het “uitproberen” van concepten door het maken van trainingen. Roger Schank heeft zich bereid verklaard om kennis naar Nederland over te brengen. Het overnemen van de kennis van het ILS is cruciaal. Als dit niet lukt moet er erg veel worden uitgezocht. Deze kennis is niet aanwezig in Nederland.

Het idee is om een vergelijkbare constructie in Nederland in het leven te roepen in de vorm van een “Instituut voor Toegepaste Kennistechnologie”. Dit instituut moet prioriteit geven aan de Applicatielaag en de Ontwikkel-omgeving (Zie Hfdst 10.6.1 en 10.6.6) en geen aandacht besteden aan Netwerk en Middleware (Tele-training). Het instituut moet worden betaald door het bedrijfsleven (50%) en de overheid (50%) en net als het ILS geavanceerde trainingen bouwen. De bouwstenen worden doorgeschoven naar de software-factory. Daarnaast moet het Instituut lange termijn onderzoek coordineren bij Universiteiten en Onderzoekinstellingen in Binnen- en Buitenland.

Een belangrijk onderdeel zijn ervaringsprofielen (“skills, failures”) per beroepsgroep. Voor zover bekend is deze kennis niet beschikbaar. De profielen moeten in kaart worden gebracht door experts te interviewen.  Het sturen van analisten is erg kostbaar en wellicht niet nodig. Er moet een middel worden ontwikkeld waarin de experts hun kennis zelf kunnen invoeren. Dit gaat in de vorm van praktijkverhalen. De input moet worden veredeld. Het blijkt dat verhalen van experts niet voldoende drama bevatten. Dit is de taak van scenarioschrijvers, acteurs en filmmakers. Het eindproduct is een dynamische spelomgeving.

13.3   Educatieve software-factory.

Er zijn veel kleine content-ontwikkelbedrijven in binnen- en buitenland. Uitgevers kopen deze content op. De ontwikkel-bedrijven hollen achter de technische mogelijkheden aan. De technische mogelijkheden maken realistische gedistribueerde spellen mogelijk. Het maken van dit soort content is zeer kostbaar, omdat men feitelijk bij iedere nieuwe innovatie opnieuw moet gaan beginnen.

Om te kunnen aanslaan bij de jeugd is het noodzakelijk om een vergelijkbaar niveau te halen als de commerciele wereld. Hier zijn bijvoorbeeld Disney en Sony de top. Zij bundelen TV, film en spelomgevingen en hergebruiken succesvolle personages, verhaalstructuren en werelden.  De meeste kleine ontwikkelbedrijven ontwikkelen nu nog “stand-alone” applicaties. Om te komen tot uitgebreide spelomgevingen is “agent-technologie” nodig. Hier is in Nederland zowel bij bedrijven als kennisinstellingen vrijwel geen kennis over aanwezig.

Kosten gaan omlaag als er veel kan worden hergebruikt en men is afgeschermd van de meeste veranderingen. Dit kan middels een gedeelde softwarelaag (Zie middleware, Hfdst. 10.6.5) en/of software-componenten en/of een generator. Veel bedrijven hebben nu eigen software-libraries. Er zijn standaardontwikkelomgevingen aan het opkomen (bijv. DirectX van Microsoft).

Het idee is om een tussen-station te bouwen tussen ontwikkelaars en scholen. Dit tussenstation ontwikkelt componenten, bezit een generator die de componenten via het netwerk op de scholen of  de werkplek assembleert. Daarnaast zorgt de software-factory voor een testomgeving en releasemanagement. De componenten worden wereldwijd gekocht en indien nodig vermaakt (gere-engineerd). Ontwikkelaars die zich aansluiten bij de factory kunnen hierin deelnemen en/of hun componenten direct en/of op termijn verkopen. Onderzocht moet worden of er interesse is bij de ontwikkelaars, welke vorm (cooperatie?) en welke middelen (hulpmiddelen en geld) nodig zijn. De factory kan de impuls geven voor een bloeiende industrie.

13.4   Open Kennis-infrastructuur.

Er is veel nodig om een kennisinfrastructuur 100% beschikbaar en bruikbaar te houden. Grote bedrijven kunnen dit aan. Personen en het MKB zijn hier niet toe in staat. Het gevolg is dat er veel geld wordt verspild omdat iets niet (meer) werkt. De infrastructuur moet het voor bedrijven mogelijk maken om in ieder geval het hele scala aan “groupware-diensten” te benutten (Zie Hfdst 8.5), nieuwe software te installeren en ondersteuning te krijgen. Er moet onderzocht worden welke niveau van functionaliteit nodig is. Als voorbeeld kan Virtual Classroom van CAP Gemini gelden. Partijen als de LOI en de Open Universiteit kunnen aan deze infrastructuur koppelen.

13.5   Verkopen kennis en content.

Nederland is het land met het grootste aantal adviseurs op het gebied van onderwijs en training. Een deel van de adviseurs werkt gesubsidieerd een ander deel is commercieel bezig of naar deze positie aan het groeien. Training, therapie en andere veranderkundige vaardigheden worden steeds belangrijker naar mate de technologische verandering versnelt. Er moet onderzocht worden in welke vorm en op welke wijze de kennis en content op het gebied van het onderwijs kan worden geëxporteerd. Een belangrijk punt is meertaligheid en onafhankelijkheid van de cultuur. Hiermee moet van het begin af aan rekening worden gehouden.

13.6   Korte termijn acties richting het onderwijssysteem.

Als de strategie wordt uitgevoerd zal hij pas over een aantal jaren effect hebben. Op de korte termijn moet vooral aandacht worden gegeven aan het voorkomen van problemen die implementatie in de weg gaan staan. Een enorme diversiteit aan infrastructuur, eigen en gekochte software en databases zal al snel alle middelen en aandacht gaan opslurpen. Hierdoor zal er vrijwel geen aandacht meer overblijven voor de toekomst. Het is dan ook aan te raden om aan de ene kant het management van scholen op dit punt te instrueren en aan de andere kant via KennisNet of andere distributiekanalen zoveel mogelijk middelen aan te bieden.

Litteratuur

Althüller G, (1996), And Suddenly the Inventor Appeared, Technical Innovation Center Inc. Worcester

Anderson, J.A. (1995). Introduction to Neural Networks. Cambridge, MA: MIT Press.

Austin, J.L. (1962), How to do things with words, Oxford, Oxford University Press.

Assagioli R. (1973), The act of will, New york, Viking press.

Breuker,J.A., editor (1990). EUROHELP: Developing Intelligent Help Systems. EC, Copenhagen, 1990. The final report.

Boasson M, (1998), Reactieve computersystemen als model voor complexe organisaties in De onvermijdelijke culture revolutie, SMO-98-3, blz. 119-132.

Brooks F.P, (1995), The Mythical Man Month: Essays on Software Engineering, Anniversary Edition, Addison-Wesley.

Brooks R. (1991), Intelligence without Reason, Artificial Intellgence, 47, 139 -159.

Clark Andy, (1997) Being There: Putting Brain, Body and World Together Again, MIT Press.

Callahan R. (1962) Education and the Cult of Effiency, The University of Chicago Press.

Csikszentmihalyi M, (1993), The Evolving Self, Harper, New York.

Davis S, Meyer C.,(1998),  Blur:  The speed of change in the connected economy, Addison Wesley

Denett D., (1991), Consciousness explained, Little, Brown.

Derks L, Hollander J, (1997), Essenties van NLP, Servire

Dietz J.L.G, Mulder H.B.F,(1996), Realising strategic management reengineering objectives with DEMO, in [Dignum et al.].

Dignum F. en Weigand H.,(1995), Communication and Deontic Logic, In R. Wieringa and R. Feenstra (eds.) Information Systems, Correctness and Reusability, pages 242-260, World Scientific, Singapore.

Dool van den P.C., Moonen J.C.M.M, Kraan A.G, (1998), Van Didactische Driehoek naar Lerend Veelvlak, Bureau NWO/PROO, Den Haag.

Egan K, (1986), Teaching as story-telling: An Alternative Approach to Teaching and Curriculum in the Elementary School, Althouse Press, Londen.

Zie ook : http://www.educ.sfu.ca/people/faculty/kegan/default.html.

Egan K. (1997), The Educated Mind, How Cognitive Tools Shape Our Understanding, The Unversity of Chigaco Press, Chicago.

Eklund J. (1995), Adaptive Learning Environments: The future of tutorial software?, Faculty of Education University of Sydney, zie http://nabil.vuse.vanderbilt.edu/Adaptive_Learning.htm

Erickson M, 1989, “Nature of Hypnosis and Suggestion”.

Finke R, 1990, Creative Imagery, Lawrence Erlbaum Associates, Hillsdale, New Yersey

Flores F. , Ludlow J.J., (1980),  Doing and Speaking in the Office, in Decision Support Systems, Issues and Challenges, G. Fick H. Spraque (Eds), Pergamonn Press, New York.

Foucault M, (1978), History of Sexuality, part 1: an introduction, New York, Patheon.

Goldberg D.E., (1989), Genetic Algorithms in Search, Optimization, and Machine Learning, Addison-Wesley.

Griethuysen, J.J. (1982) editor, Concepts and terminology for the conceptual schema and the information base, Publ. nr. ISO/TC97/SCS-N695.

Gross R., McIlven R., (1999), Memory, Hodder & Stoughton.

Grudin, J., 1989. Why groupware applications fail: Problems in design and evaluation. Office: Technology and People, 4, 3, 245-264.

Habermas J,  (1987), The Theory of Communicative Action: Reason and the Rationalization of Society, Volume One, Beacon Press, Boston, 1987.

Hofstädter D., 1995,  Fluid concepts and creative analogies, New York, BasicBooks.

Hoog, R. de, e.a., The CommonKADS model set, Esprit Project P5248 KADS-II/M1/DM1b/UvA/018/6.0, University of Amsterdam, Lloyd’s Register, Touche Ross Management Consultants, Free University of Brussels, June 1994.

Holland J.H., (1992), Adaptation in Natural and Artifical Systems, MIT Press, Cambridge.

IOWA Department of Education, (1989), A guide to developing higher order thinking across the curriculum, Des Moines, IA: Department of Education.

Jonassen, David H. (1996). Computers in the classroom: Mindtools for critical thinking, Englewood Cliffs, NJ. Prentice Hall.

Kaufmann S., (1993), The Origins of Order: Self Organisation and Selection in Evolution, New York.

Kaufmann S., (1995), At home in the Universe, Oxford Press.

Kerckhove D, (1996), Gekoppelde intelligentie, De opkomst van de WEB-maatschappij, SMO-boek nr 96-9+10.

Kuhn, T. (1962), The Structure of Scientific Revolutions. Chicago: University of Chicago Press.

Lozanov G., (1978), Suggestology and Outlines of Suggestopedy, Gordon and Breach Publishers. 

Lozanov, G, Gateva, 1988, The foreign language teacher’s suggestopedic manual, Gordon and Breach Science Publishers Inc.

Matarana H., and Varela F. (1987), The Tree of Knowledge: The biological Roots of Human Understanding, Shambala Publications, Boston

Maimon O, Horowitz R. (1998), Sufficient Conditions for Inventive Solutions, Nog niet gepubliceerd (Tel Aviv University)

Mingers John, (1995), Self-Producing Systems, Implications and Applications of Autopoiesis, Plenum Press, New York.

Morssink P.B, Kranendonk A, (1984), De voorkant van het automatiseren, Stenfert Kroese, Leiden.

Moukas A., Maes P.,(1999), Amalthea: An evolving Multi-Agent Information Filtering and Discovery System for the WWW, Kluwer Academic Publishers.

Mumford, E., (1995),Effective Systems Design and Requirements Analysis – the ETHICS approach, MacMillan Press Ltd., Hapshire, 1995.

Nonaka Ikujiro, Takeuchi Hirotaka, (1995), The Knowledge Creating Company, Oxford University Press.

Norman D, (1988), The psychology of Everday Things, Basic Books, New York.

Olle T.W., Sol H.G., Verrijn-Stuart A.A. (eds), (1982), Information Systems Design Methodologies: A Comparative Review, North Holland.

Olle T.W., Sol H.G., Verrijn-Stuart A.A. (eds), (1986), Information Systems Design Methodologies: Improving the Practice, North-Holland.

Olle T.W., (1989), Information Systems Design Methologies: A Framework for Understanding, Addison-Wesley.

Papert, S., (1990), Introduction in I. Harel (ed.), Constructionist Learning. Boston MIT Lab.

Reisbeck, C.K, & Schank, R.C. (1989). Inside Case-Based Reasoning. Lawrence Erlbaum Associates, Hillsdale, NJ, US.

Reeves B., Nass C., (1998), The Media Equation, How people treat computers , …, like real people and places, Cambrigde University Press.

Reiter, R., A Logic for Default Reasoning, Artificial Intelligence 13, 1980, pp.81-132.

Resner N., (1969), Many-valued Logic, McGraw-Hill: New York.

Schank R., (1977), Scripts, Plans, Goals and Understanding: An  Inquiry Into Human

Knowledge Structures. With R.Abelson, Lawrence Erlbaum Associates, Hillsdale, NJ

Schank R., Cleary C., (1995), Engines for Education, Lawrence Erlbaum Associates,

NewYersey.

Schank R. (1997), Virtual Learning, McGraw-Hill, New York.

Schank R., (1982), Dynamic Memory: A theory of reminding and learning in computers

and people, Cambridge Universitt Press.

Schank R., (1995), Tell Me A Story.  Charles Scribner’s Sons,  New York, NY, 1990.

Sinclair, K. E . (1993). The Versatile Computer: Both Tutor and Cognitive Tool. Australian Educational Computing, September, 1993.

Searle J. R. (1969), Speech Acts, Cambridge University Press.

Skinner B.F, (1984), Over gedrag, Boom, Meppel.

Starreveld R.W. , H.B. de Mare en R.W. Joéls, (1994), Bestuurlijke informatieverzorging deel 1: Algemene grondslagen, Samsom, 4e dr.

Spek R. van der, Spijkervet, A.(1997). Kennismanagement, Intelligent omgaan met kennis. Kenniscentrum CIBIT, nr. 1.

Spence Jonathan, (1984), The Memory Palace of Matteo Ricci, Viking Penquin.

Tapscott Don, 1997, Growing Up Digital: The Rise of the Net Generation, Mc Graw-Hill,

Zie http://www.growingupdigital.com ).

Tanenbaum A.S, Konstapel J.(1998), Keep it simple, In De onvermijdelijke Culturele Revolutie, SMO-boek 98-3.

Varela F. ,(1979), Principles of Biological Autonomy, North Holland, Amsterdam.

Verharen E.M, 1997, A Language action perspective on the design of Cooperative Information Agents. Proefschrift Katholieke Universiteit Brabant, NUGI 855.

Vroon P.,(1989), Tranen van een krokodil, Ambo.

Vroon P, (1992), Wolfsklem, De evolutie van het menselijke gedrag, AMBO Amsterdam.

Vygotsky L., (1986), Thought and Language, MIT Press.

Watson I, (1997), Applying Case-Based Reasoning, Techniques for Enterprise Systems, Morgan Kaufmann Publishers.

Weick, K. E. (1979). The social psychology of organizing (2nd ed.). Reading, MA: Addison-Wesley.

Weick, K. E. (1996). Sensemaking in organizations. Newbury Park, CA: Sage

Wenger W, Poe R, 1996, The Einstein Factor, Prima Publishing, Rocklin.

Winograd, T., & F. Flores, (1986), Understanding Computers and Cognition: A New Foundation for Design, Addison-Wesley

Winograd Terry, (1996),  Bringing design to software, ACM Press

Wintraecken J.J.V.R. (1985),  Informatie-analyse volgens NIAM, In theorie en praktiek, AcademicService, The Hague

Wilson Edward O, Hölldobler B, (1990), The Ants, Belknap Press

Wilson Edward O, (1998), Consilience, The Unity of Knowlege, Alfred A.Knopf, New York.

Yates Frances, (1966), The Art of Memory, University Press, Chicago.

Onderzoek E-Learning 2001.

 Opdracht

1.        Inleiding

Dit document bevat een overzicht van de E-learning markt in 2000. Deze markt is door het grote succes van E-learning aan het exploderen. E-learning blijkt fors  kosten te besparen. Het effect van dit alles is dat ieder bedrijf zich met dit onderwerp lijkt bezig te houden en dat het openen van een ingang onmiddelijk weer nieuwe facetten toont. Het is dan ook bijna onmogelijk is om door de bomen het bos te zien. Deze notitie moet dan ook gezien worden als een poging tot ordenen. In eerste instantie (Hfdst 5.) is leren in al zijn facetten in kaart gebracht. Leren is een generiek concept dat bijna op alles van toepassing kan worden verklaart. Door van generiek naar specifiek te gaan wordt langzamerhand  een kader gebouwd. Dit kader wordt in Hfdst 6. gebruikt om een zoek-vraag te formuleren die in de volgende hoofdstukken wordt uitgewerkt. In het laatste hoofdstuk ( 10) staan aanbevelingen.

2.        Gebruikte documenten

3.        Samenvatting

4.        Gevolgde aanpak

In een aantal gesprekken is de opdracht helder gemaakt. In eerste instantie is geprobeerd om een kader te maken. Dit kader komt voort uit eigen inzichten ten aanzien van het onderwerp. Naar het gebruikte materiaal wordt via voetnoten gerefereerd. Op basis van dit kader zijn vragen uitgezet in het netwerk en zijn documenten gezocht c.q. opgevraagd. In totaal zijn is  meer dan 1000 bladzijden documenten ontvangen en doorgenomen. Deze zijn geanalyseerd en gerelateerd aan het kader. Daarna is geprobeerd om een relevante zoekvraag te formuleren zodat de markt in kaart kon worden gebracht. Als laatste is geprobeerd om uit de enorme hoeveelheid aspecten relevante aanbevelingen te destilleren. Er moet worden opgemerkt dat dit niet eenvoudig bleek te zij. Het maken van dit rapport was gezien de korte doorlooptijd en gezien de enorme input aan documenten  een enorme opgave.

5.        Algemeen kader

5.1.   Leren

Leren is het aanpassen van een organisme (bijv. een mens) aan zijn omgeving[1]. Leren vind in het algemeen niet intentioneel plaats. Het gaat als vanzelf. Een belangrijke bron van leren voor de mens is de steeds weer veranderende werkomgeving.

Het organisme kan worden opgedeeld in verschillende onderdelen (bijv. zintuigen, hersenen,  spieren, organen, immuunsysteem, etc.). De veranderingen in de omgeving (de impuls) worden opgemerkt door de zintuigen. Op basis van de informatie die de zintuigen opvangen gaat een onderdeel of een aantal onderdelen van het organisme zich anders gedragen. De meeste veranderingen spelen zich af binnen het organisme (het lichaam). Ze zijn voor een externe waarnemer niet zichtbaar.

Als de impuls zich vaak herhaalt zal het organisme op termijn een permanente verandering ondergaan[2].  Er ontstaat een standaard reactiepatroon (script).[3] Organismen hebben zich gewapend tegen al te snelle veranderingen. Het is uit op continuiteit. De bestaande scripts bepalen voor het grootste deel wat men kan leren.  Scripts kunnen worden aangepast doordat het verwachtingspatroon verbonden aan het script niet uitkomt (een expectation-failure). Men leert door fouten te maken[4]. Naarmate een organisme langer bestaat is het steeds minder in staat tot aanpassing. 

Er zijn grenzen aan het aanpassings-vermogen. Als deze grens (het talent, de potentie) wordt overschreden vertoont het organisme stress. Langdurige stress veroorzaakt ziektes en uiteindelijk het sterven van het organisme.

5.2.   Opleiden

In principe leren mensen altijd iets. Een belangrijk punt is de sprong die men maakt in zijn kenns. Het gaat dan om het verkrijgen van een inzicht of een paradigm-shift. Een belangrijke impliciete leeromgeving is het werk. Het ondersteunen van het leer-proces op het werk (meer in de zin van exploreren) wordt performance-support genoemd.

Opleiden (c.q. Training) is het doelgericht veranderen van de kennis van een mens. Er is sprake van een leerdoel. Kennis is het vermogen om binnen grenzen (het kennisdomein) voorspelbaar te kunnen reageren op onverwachte situaties. Opleiden richt zich vooral op van buiten waarneembare, te toetsen, permanente veranderingen. Een belangrijk punt bij opleiding is de doorlooptijd van een verandering (het inleren). Deze moet binnen afzienbare, vooraf vastgestelde tijd, plaatsvinden. Als deze tijd niet wordt gehaald is de opleiding (in het algemeen de leerling) mislukt.

Op dit moment verkeert de cognitieve wetenschap in een stroomversnelling. Het wordt steeds duidelijker hoe mensen leren (zie Hfdst 5.1). De kennis over het leren sijpelt langzaam door in het bestaande systeem. Er ontstaan combinaties van traditioneel leren en innovatief leren[5]. Duidelijk zal zijn dat de markt zich vooral op de eerste categorie richt.

Kennis kan worden gedefinieerd met de formule Kennis = Gegevens x Ervaring x Vaardigheden x Attitude[6]. Gegevens zijn van de mens ontkoppelde kennis en daarmee eenvoudig door te geven. Gegevens worden opgeslagen in en opgehaald uit het geheugen (herinneren). Ervaring en vaardigheid worden verkregen door te doen. Ze kunnen vooral worden gerelateerd aan aanpassing van het gedrag van de spieren. Ze worden overgedragen door voor te doen (copieren). Attitude is een onderdeel van de persoonlijkheid en daardoor een gegeven. De laatste drie factoren worden vaak aangeduid met de term “impliciete” kennis (praktijk).  De eerste met expliciete kennis (theorie).

5.3.   De kennisspiraal van Nonaka[7]

Groepen van mensen, meestal samengebracht in een onderneming of beroepsgroep, bouwen indien ze langdurig met elkaar optrekken een kennis-infrastructuur op. Deze infrastructuur bestaat uit boeken, verhalen, gegevens, procedures, software-programma’s, ervaring, tradities en verwachtingen. De technische- en applicatieinfrastructuur van een bedrijf maakt deel uit van deze kennis-infrastructuur. Ze is opgeslagen in databases, archieven maar vooral in het geheugen van de mensen zelf. De expliciete kennis is het meest mens-onafhankelijk. Men moet de kennis wel kunnen begrijpen. De meeste kennis is echter mens-gebonden. Als een medewerker een onderneming verlaat kan dit dan ook grote problemen geven. Kennis-intensieve ondernemingen (bijv. banken) doen er dan ook alles aan om belangrijke specialisten (experts) te behouden of om hun impliciete kennis expliciet te maken (b.v. middels expert-systemen). 

Het bouwproces van de kennis-infrastructuur, wel de kennisspiraal genoemd, vindt in zijn totaliteit meestal ad-hoc plaats. Sommige delen van het proces worden sterk bestuurd, andere delen worden op hun beloop gelaten.

In de westerse samenleving is er volgens Nonaka een te grote nadruk gelegd op expliciete kennis, theorie. Men geeft minder aandacht aan wat de mens spontaan opbouwt (de ervaring) en bezit (het talent). Door de aspecten praktijk en theorie met elkaar te combineren ontstaan er vier transformaties van kennis n.l. Socialisatie, Externalisatie, Combinatie en Internalisatie. Door te analyseren (Externalisatie) en  te Combineren ontstaat nieuwe expliciete kennis. Deze kennis moet worden getraind en ingeleerd (Internalisatie).   Het is ook mogelijk dat praktijk-kennis rechtstreeks wordt overgedragen (Socialisatie). Externalisatie is in de loop der tijd bijna volledig het domein van de automatisering geworden. Ook het combineren (denk aan Business Intelligence, End-User-Computing, Neurale Netwerken) begint sterk doortrokken te worden van ICT.

Figuur 1 De kennis-spiraal van Nonaka

Iedere transformatie kan een externe relatie hebben. Er worden medewerkers ontslagen en in dienst genomen. Er wordt externe kennis (bijv. een methode) en externe training ingekocht. Ook de Kennis-infrasructuur heeft relaties naar buiten. Er stroomt via het netwerk data in en uit (bijv. nieuwe wet- en regelgeving). Deze data krijgt steeds meer ongestructureerde (tekst) en multimediale kenmerken (plaatjes, video). In dit rapport wordt dit soort data aangeduid met de term content.

De kennis-spiraal is in grote ondernemingen tot op heden nog nooit als geheel bestuurd. Ze begint door de steeds toenemende innovatie steeds sneller te draaien. In onder-nemingen draait de spiraal met horten en stoten en vindt er verlies van geld en kennis plaats. Kennis-intensieve ondernemingen, zoals de Belastingdienst,  worden steeds meer genoodzaakt om de complete kennisspiraal te integreren en onder één besturing te brengen (Kennis-management). Er zijn ondernemingen die de spiraal methodisch  proberen te besturen[8]. Als voorbeeld bevat Figuur 2 de uitkomst van een onderzoek dat Cisco[9] heeft gedaan samen met Intellinex. 

Figuur 2:  Een voorbeeld van een kennis-spiraal (Cisco).

  • De E-Kennis-spiraal

Door de opkomst van de Tele-Communicatie is het efficient koppelen van mensen en software (Keten-integratie, E-Commerce) via een netwerk (het Internet) een steeds grotere rol gaan spelen. Het wordt mogelijk om functies van af een willekeurig plaats (distributie) en op een willekeurig tijdstip te gebruiken. Ook Opleiding heeft een E-aspect gekregen en heet nu E-Learning. E-Learning  is in essentie de automatisering en de distributie van het Internalisatie-proces.

  • E-socialisatie

Het is nog onduidelijk hoe de automatisering van het Socialisatie-proces zal gaan plaatsvinden. Dit komt omdat het hier gaat om de uitwisseling van impliciete kennis. Automatisering houdt zich nu eenmaal  vooral bezig met het expliciet maken van kennis (vertalen in gegevens). Mensen leren het beste als ze samen met anderen nieuwe voor hen betekenisvolle kennis construeren en ervaring delen[10]. Het gaat dan om het voeren van een (gestructureerde) dialoog[11].  Deze kan plaatsvinden in de vorm van een project. Men deelt dan een gezamenlijk doel . Hier ligt een sterke relatie naar groupware (collaborative learning).

Een technologie die zich concentreert op het expliciet maken en overdragen van ervaringskennis is Case-Based Reasoning (CBR)[12]. In opleidingen wordt gebruikt gemaakt van de denkwereld achter CBR door het presenteren van cases en het uitvoeren van simulaties in de vorm van rollenspellen. De digitale vorm is te vinden in  computer-games en simulators (denk aan de flight-simulator). Een samenhangende aanpak die gebruikt maakt van de inzichten achter CBR is Goal-Based-Learning [13]

  • Relatie Kennis-management en Change-management

E-Learning heeft als input-relaties de producten van de Externalisatie en Combinatie. Regels en gegevens worden omgezet in programma’s en databases en komen in de technische- cq. de applicatie-infrastructuur terecht. E-Learning heeft een output-relatie naar het proces van Socialisatie (het delen van ervaring). De medewerker krijgt (educatieve) content aangeboden. E-Learning legt de nadruk op het gebruik van de gestructureerde vorm van de Kennis-Infrastructuur (b.v. databases). De directe input-relaties hebben vooral het karakter van organisatorische changes (veranderen vantaken, werkwijze). De changes die betrekking hebben op expliciete kennis (data, programma’s) worden via Automatiseringsprojecten geimplementeerd. Er bestaat een sterke relatie tussen Kennis-management en Change-management.

Figuur 3: Positionering van E-learning in de Kennis-spiraal

 

  • Performance support

Software wordt steeds complexer in zijn werking. Door de toenemende gebruikers-interactie wordt gebruikers-vriendelijkheid (usability) steeds belangrijker. Om het werkproces te kunnen ondersteunen worden Help-systemen[14] (ook wel Electronic Performance Support Systemen (EPSS) genoemd) ontwikkeld.

Het adviseren van de klant ten aanzien van complexe producten zoals verzekeringen wordt steeds meer ondersteund door Advies-systemen die meestal gebaseerd zijn op kennis-technologie (AI). Deze advies-systemen nemen de rol en de kennis (de regels) van de adviseur over en worden steeds meer direct via het Internet ter beschikking gesteld aan de klant. Kennis-regels kunnen centraal worden opgeslagen en hergebruikt. Een voorbeeld van een markleider  in dit gebied is AIONDS (Platinum nu eigendom van CA). E-Learning-systemen kunnen deze kennis-regels hergebruiken.

Help-systemen en advies-systemen kunnen een deel van de opleidingsinspanning binnen een onderneming overnemen of zelfs doen verdwijnen als de taak van de adviseur door software wordt overgenomen. Ze maken eigenlijk deel uit van het E-learning-instrumentarium maar worden tot op heden in de hoek van de complexe automatisering of de performance-support geplaatst. Via Help- en adviessystemen kan op de werkplek just-in-time E-learning-content ter beschikking worden gesteld.

Het is aan te raden om het ontwikkelen van software en de training die nodig is om deze software effectief te kunnen gebruiken in samenhang te gaan ontwikkelen. In deze nota wordt dit aspect niet verder uitgewerkt.

  • Logistiek management en opleiden

Het schoolsysteem van de 20e eeuw is gebaseerd op de principes van Taylor[15]. Een belangrijk criterium is “efficiency” (logistiek management). Het gaat om standaardisatie en procesbesturing (ERP, workflow, proces-managers). Een belangrijk onderwerp is het verkorten c.q. integreren van waardeketens door het weghalen van tussenpersonen (value-chain-management). E-learning is een voorbeeld van een dergelijke waardeketen-integratie waarbij de afstand tussen de zender van content (de uitgever) en de leerling wordt verkleind.

Door de enorme instroom van leerlingen werd het noodzakelijk om de inzet van leraren en de beschikbare ruimtes (het klaslokaal) te gaan optimaliseren. De leerlingen werden hiertoe via een aantal lopende banden (klassen) geassembleerd in een beperkt aantal standaard types dat aan het einde van de opleiding zo aan de “echte” lopende band kan aanschuiven. Op een aantal plaatsen wordt getest of een onderdeel aan de gestelde eisen voldoet. Door de grote snelheid van verandering in de maatschappij wordt het steeds moeilijker om de output-standaard te formuleren. Omdat men niet meer weet wat men moet weten wordt er steeds meer nadruk gelegd op zelf uit- en opzoeken (leren leren etc.). Hier spelen zoekmachines een grote rol. De rol van de leraar verandert van instructeur naar coach c.q. supporter.

In essentie is het huidige E-learning nog steeds gebaseerd op de Tayloriaanse manier van opleiden. De efficiency kan door de inzet van ICT verder worden opgevoerd. Het logistiek management-systeem (het Learning Management Systeem, LMS) speelt dan ook een dominante rol in de huidige E-Learning-pakketten.

  • Het ontwikkelen van educatieve content

De standaard-output  wordt door de behoefte aan differentiatie van de leerling steeds meer gedetailleerd. Net als in de industrie wordt opleiding een assemblage-proces dat op basis van de behoefte van de klant just-in-time componenten (learning-objects) koppelt. Het uiteindelijke doel is maatwerk per leerling (vgl. personalisatie in E-Commerce).

Een learning-object wordt beschreven door kenmerken. Deze kenmerken worden samengevoegd tot een meta-model (of taxanomie). Het meta-model kan worden opgeslagen in een (learning-object)repository. 

De taxonomie moet per bedrijf of bedijfstak worden ontworpen. Ze moet worden afgeleid uit de toekomstige opleidingsbehoefte van de organisatie. Afhankelijk van het type organisatie-onderdeel (staf, lijn), de branche (bijv. het bankwezen), de beschikbare budgetten en de manier van werken (veel of weinig eigen regels) is er content te koop (bijv. automatisering) of moet ze zelf worden ontwikkeld.  De kans is erg klein dat er content te koop is om het primaire proces van de Belastingdienst te ondersteunen. De meeste content wordt in de Engelse taal opgeleverd.

De bestaande content werd tot voor kort ter beschikking gesteld in de vorm van boeken. Deze boeken worden nu gedigitaliseerd en via een user-interface (de PC, E-Book etc) ter beschikking gesteld. Ze bestaat voor het grootste deel nog uit veel te grote niet op elkaar aan te sluiten componenten.  Een nog groter  probleem is het op elkaar aansluiten van de componenten van verschillende leveranciers. Hiertoe zijn internationale standaarden nodig.

Het ontwerpen van het juiste niveau component (de granulariteit) en het definieren van de meest passende taxonomie is cruciaal. Het kost erg veel capaciteit om in een later stadium als er veel componenten zijn gemaakt extra meta-data toe te gaan voegen of bestaande meta-data aan te passen. Het is niet aan te raden om op dit moment over te gaan tot het zelfstandig ontwerpen van complexe learning-objectstructuren. Hier speelt een vergelijkbare problematiek (en aanpak) als bij het ontwerpen van OO-gebaseerde systemen. Het wachten is op Learning-object-(class)librarys.

Er bestaat nog geen standaard-model voor learning-objects. Dit model is nog in ontwikkeling. Als deze standaard wordt vastgesteld is het zeker dat deze standaard niet volledig zal passen op de Belastingdienst. Men zal moeten toevoegen of aanpassen. Het dilemma is dat dit weer problemen gaat opleveren met de uitwisselbaarheid van de content.

Een alternatieve manier is om de meta-data rechtstreeks af te leiden uit de content. Hiertoe moet een geavanceerde pratroonherkenner (bijv. met behulp van genetische algoritmen

) worden ontwikkeld. Deze patroonherkenners bestaan nog niet.

  • Standaarden

Om educatieve content en pakketten te kunnen koppelen moeten internationale standaarden worden ontwikkeld.  Het is van belang dat deze standaarden zich baseren op de bekende Internet-(content)standaarden als HTML, XML,  XSLT transformation en

XSL-fo

Er zijn nog geen internationaal vastgestelde standaarden. Ze zijn nog in ontwikkeling. De vier belangrijkste initiatieven zijn IEEE’s Learning Technology Standards Committee (IEEE LTSC), het IMS Global Learning Consortium (IMS), Advanced Distributed Learning (ADL) in combinatie met Sharable Content Object Reference Model (ADL SCORM), en het Aviation Industry CBT Committee (AICC). (Zie Bijlage I).

Los van specifieke E-learning-standaarden is de Dublin Core-standaard van belang. Dit is een algemene standaard om het zoeken in ongestructureerde tekst te stroomlijnen (ten behoeve van bibliotheken en search-engines). In het algemeen kan worden gesteld dat de E-Learning-standaarden een specialisatie zijn van bibliotheek-standaarden.

De meest belangrijkste internationale standaard is AICC. Ze is van groot belang voor de uitwisseling/ compatibiliteit van content met al of niet multimedia onderdelen,  LMS-en, Authoring-systemen en ‘of the shelff’ producten van content-leveranciers als NetG, Smarttrainer,Smartforce en Global Knowledge. De standaard SCORM speelt alleen in de defensie wereld. Deze standaard is instabiel.

Een groot probleem is de aggregatie van learning-objects . Naast verschillende terminologieen, worden er ook verschillende niveau’s gebruikt. Een voorbeeld van een aggregatie in vier lagen is Course, Lesson, Topic, Subtopic. Een subtopic is een plaatje, graphic, stukje tekst.

De standaarden zijn meervoudig te interpreteren. Zelfs als producten voldoen aan de AICC-standaard is het integreren geen “plug and play”. Er moet intensief worden getest. Vaak moeten op basis van deze test converters (API’s) worden gebouwd.

Een voorbeeld van een nieuwe uitgebreide en goed ontworpen (Nederlandse) standaard is EML[16]. EML wordt waarschijnlijk opgenomen in IMS. EML staat daarom op dit moment erg in de belangstelling. Het EML-model bestaat uit drie onderdelen n.l. het leer-model (welke leermethode), het unit of study-model (het learning-object) en het domein-model (het  kennisdomein).

Per unit worden o.m. de volgende variabelen ingevuld:

  • Welke rollen (cursisten en docenten) zijn er?
  • Welke leerdoelen moeten er worden bereikt?
  • Welke ingangseisen worden er gesteld?
  • Welke activiteiten moeten de verschillende cursisten uitvoeren om de gestelde leerdoelen te bereiken en in welke volgorde? Wie bepaalt de volgorde (leerling, cursist of een bepaald schema)?
  • Welke hulpmiddelen (online of realiteit) heeft de cursist nodig om de activiteiten uit te voeren (litteratuur, communicatie-faciliteiten, toetsen, zoeksystemen, tools)?
  • Welke docent-faciliteiten zijn nodig en welke hulpmiddelen gebruikt de docent?
  • Matchen van content en leerlingDe statische leerbehoefte en competenties

Het koppelen van de juiste leer-componenten aan de behoefte van een leerling is in feite een matching-proces. Hiertoe moeten kenmerken van de leerling (b.v. de competentie) en zijn (toekomstige) taak of functie worden gerelateerd aan de kenmerken die bij de leer-objecten zijn opgenomen (b.v. welke kennis heeft men op nodig en welke leeraanpak is passend). Het ontwikkelen van competentie- en functieprofielen is een taak van het Human Resource Management (HRM).

Figuur 4:   Matchen van behoeftes en content

Het is zeker dat er ten behoeve van het matchen zowel aan de kant van de leerling als aan de kant van de componenten extra meta-data moet worden toegevoegd. Ook hier zal een meta-data-model moeten worden ontwikkeld (c.q. gekocht).

Als de juiste componenten worden gevonden is de kans aanwezig (en bij veel componenten groot, vgl zoekmachines) dat men nog handmatig moet filteren. Daarna moeten de componenten tot een opleidingen worden samengevoegd. Hiertoe is educatieve expertise (een educatief ontwerper) nodig.

  • De dynamische leerbehoefte

Leer-componenten bevatten ongestuctureerde data (tekst, plaatjes). Op dit gebied vertonen ze grote overeenkomst met andere content-objecten. Het verschil tussen leer-componenten en andere kennis-objecten zoals nieuws, wijzigingen wetteksten, en jurisprudentie is gelegen in de dynamiek en de meta-data waarmee ze worden beschreven. Normale kennis-objecten hebben geen koppeling met de meta-data die de leeraanpak beschrijft. 

De topstructuur van educatieve objecten (course, lesson) veranderen langzamer dan de onderliggende kennis-objecten (topic, sub-topic). Ze zijn gericht op de lange termijn behoefte aan kennis (preventie, carriereplanning). De investering in het veredelen van de objecten door ze te filteren, te voorzien van meta-data en ze te koppelen tot een cursus is zinvol als de cursus zijn rendement oplevert en dus langere tijd meegaat.

Duidelijk mag zijn dat faciliteren van de korte en de lange termijn kennisbehoefte op infrastructureel niveau sterk met elkaar is gerelateerd.  Er is sprake van gedeelde (wellicht meer gedetailleerde) profielen op het gebied van zowel de content als de medewerker. Daarnaast is er sprake van gelijksoortige technologie (bijv. search-engines, samenvatters, vertalers, dictionaries). Ten aanzien van zeer dynamische content is het niet mogelijk om handmatig te classificeren. Dit gebeurt automatisch. Automatische classificaties kunnen indien nodig worden omgezet in handmatige codes.

Leren en informeren hebben een sterke relatie. Dynamische content kan in een aantal gevallen worden gebruikt in cases of als voorbeeld. Daarnaast is mogelijk dat een medewerker bij het interpreteren van dynamische content behoefte heeft aan uitleg of bijstand van een expert (ask the expert). Op die manier wordt het (statische) opleidings-gebied weer betreden.

  • De zoekvraag

Het doel van dit rapport is het uitvoeren van een marktonderzoek. In het vorige hoofdstuk is geprobeerd om de meeste aspecten gerelateerd aan leren onder één noemer te brengen.

Gezien het feit dat leren, leven en werken erg veel met elkaar te maken blijken te hebben is het mogelijk om alle soorten technologien en onderverdelingen (CRM, HRM, E-Commerce etc.) te relateren. Door alles te zoeken vind men uiteindelijk niets. Om iets te kunnen vinden zal er dus moeten worden afgebakend en versimpeld.  

In het zoekmodel wordt uitgegaan van de verdeling content-ontwikkeling (Learning Content Management ((LCM), de Uitgever)), het beschikbaar stellen van content (Learning Management Systems ((LMS), de Opleider) en het construeren en delen van kennis en ervaring (Collaborative Learning, Ontwerpen, Exploreren).

Het gaat in feite om het matchen van kenmerken die hangen aan de content (meta-data) en de medewerker (zijn competentie, taken, loopbaan) en de medewerkers onderling (experts).

Het ontwikkelen van Competentie-profielen en functie-profielen behoort tot het domein van het Human Resource Management. Er wordt naar dit aspect geen verder onderzoek gedaan. 

Figuur 5 Afbakenen zoekvraag

Ten aanzien van Collaborative Learning is al opgemerkt dat dit aspect een sterke relatie heeft met Groupware. Er zal aan dit onderwerp geen aandacht meer worden besteed aangezien de Belastingdienst reeds beschikt over een “full-flash” groupware-systeem (Lotus). Het is duidelijk dat er in of op Lotus faciliteiten dienen te worden gebouwd c.q. gekocht (bijv. het matchen van experts of het faciliteren van dialogen (bijv. moderating)). 

Sommige E-learning-leveranciers, zoals Intellinex en Saba faciliteren Collaborative Learning.

Er is vastgesteld dat de kennis-spiraal in ondernemingen steeds sneller gaat draaien en dat er dan ook behoefte zal gaan komen aan een geintegreerd change-management-systeem dat organisatorische- en technische changes coordineert. Aan dit onderwerp zal in dit rapport verder geen aandacht meer worden geschonken.

E-learning kan op commercieele basis worden uitgevoerd. In dit kader zijn E-commerce-faciliteiten nodig zoals betalen en copyright-management. In dit rapport wordt aan  dit aspect geen aandacht gegeven.

Als laatste drijft de kennis-infrastructuur op de applicatie- en technische infrastructuur. Ze wordt in dit rapport als een gegeven gezien. In principe moet het mogelijk zijn om gebruik te maken van wat er is of (wellicht beter) om het aspect E-Learning uit te besteden in de vorm van een externe ASP zodat de relatie met de techniek “loosely coupled” wordt.

  • De markt
    • Algemeen beeld

Tegelijkertijd met het instorten van de Intermarkt kwamen er zeer positieve cases op het gebied van E-learning beschikbaar zowel in het school-systeem als bij bedrijven. E-Learning blijkt kosten te besparen. Op dit moment stelt al 50% van de Amerikaanse Colleges zijn traning on-line beschikbaar. De hogere segmenten (Universities etc) stomen snel op. Alleen deze markt wordt in 2005 al geschat op 20 miljard dollar.

De omzet van de groten op de markt (bv. Smartforce, Intellinex, SABA, Click2Learn, DigitalThink en Docent) neemt nog steeds toe. De meesten maken nog fors verlies (Saba en Docent $60 mio, Intellinex speelt quitte). Op de markt zijn Smarforce, Intellinex en Netg overduidelijk de grootste.  Docent geeft om marktaandeel te veroveren op dit moment software gratis weg. Het is de kleinste. De sales- en supportafdelingen van de grote spelers als Saba en Intellinex zijn in Europa net in ontwikkeling.  Kleinere leveranciers, zoals Docent, zijn volledig afhankelijk van hun implementatie-partners. 

Figuur 6: Verhouding omzet E-learning leveranciers (2000) (bron IDC).

Er worden laatste tijd in snel tempo grote lucratieve contracten afgesloten (bijv. met Eastman Kodak’s, 80,000 medewerkers).  Dit staat in schril kontrast met de bedrijven die zich op E-Commerce hebben gestort. Het gevolg is dat alle groten (bijv. Oracle, Microsoft, IBM) en kleintjes zich in snel tempo gaan profileren als E-learning-company.

  • De spelers

De markt kan worden verdeeld in leveranciers van Content, Pakketten (Delivery Solutions, LMS, LCMS) en Consulting. Sommige leveranciers leveren combinaties.

Figuur 7: De spelers op de Europese markt (bron IDC).

De meeste consulting bedrijven leveren specialisten op het gebied van E-learning. Deze consultancy-bureau’s hebben een relatie met meestal een aantal pakketten-leverancier. Sommigen gebruiken zelf E-Learning pakketten (bijv. Deloitte Saba). De  onafhankelijkheid van de meeste consutnacy-bedrijven kan worden betwijfeld. E&Y is een voorbeeld van een consultancy-bedrijf dat (via Intellinex) zijn eigen E-learning-systeem en content verkoopt.

  • Trends bij kopersPrijsconcurrentie

Er wordt door kopers steeds meer aandacht gegeven aan kwantitatieve aspecten zoals kostenbesparing en prijs. Er is sprake van toenemende prijsconcurrentie. Microsoft’s is bijvoorbeeld om prijstechnische redenen recent veranderd van Click2learn naar SmartForce.

  • Financiele draagkracht leveranciers

Vanwege de zich aftekenende consolidatie kiezen klanten steeds meer voor marktleiders waardoor veel start-ups, als ze niet worden overgekocht, failliet gaan. De markt is aan het consolideren. Er vinden veel overnames plaats (bijv. Intellinex koopt Teach.com). De financiele kracht van een onderneming is een belangrijk selectiecriterium.

  • Content becomes the king

Het gaat bij E-learning in toenemende mate om het kopen c.q. delen van content. De openheid van deze content wordt daarom van groot belang (Zie Standaarden). Steeds meer bedrijven concentreren zich op content (bijv. Smartforce, Global Knowledge en NetG). Dit is ook het snelst groeiende marktsegment. De verhouding Delivery Solutions : Services : Content is nu 1 : 1 : 1 en zal (in 2004 volgens IDC) veranderen naar 1 : 2 : 7. De openheid van het LMS naar allerlei soorten content is cruciaal.

  • Standaarden

Bedrijven die niet voldoen aan internationale standaarden (AITC) worden niet meer  geselecteerd [17].

  • End-to-end oplossingen

Kopers zijn steeds meer op zoek naar end-to-end oplossingen. In dit kader komen de bekende integrators als IBM (met Mindspan Solutions) en Microsoft (samen met Blackbord) naar voren. Naast interne integratie is er grote belangstelling voor ASP-oplossingen.

  • Technologie

De learning-objects zijn sterk in opkomst. Dit idee wordt gepropageerd door een toenemende groep bedrijven verenigd in de  LCMS Vendor Council. Er is steeds meer aandacht voor collaboratieve technologien (“learning by doing”).

  • Implementatie-tijd

Het implementeren van complexe pakketten (vgl. SAP) kost erg veel tijd. Soms mislukt de implementatie. Berucht is SABA (net aangeschaft door ABN AMRO). Het pakket heeft een enorme functionaliteit. Het is daarom erg in trek bij consultants. Het kost vele manjaren en soms jaren om dit pakket in te stellen. Cisco is om deze reden eind 1999 overgeschakeld naar Intellinex dat een veel beter implementatie-track-record heeft (meestal binnen 3 maanden).

  • E-Learning management systeem (LMS)

Zoals in hoofdstuk 7 in grote lijnen uiteengezet kent de E-Learning markt drie voorname invalshoeken:

  • Content (generatie),
  • (Consulting) Services en
  • Delivery Solutions (LMS, LCMS)

(Voor het gemak en de eenduidigheid is hier gekozen voor de term Learning Managament System of LMS).

N.B.: De relatie met de in LEERNET gebruikte terminologie is gelegd door tussen haakjes (vet cursieve) print.

De functionaliteit van verschillende LMS-en is zo  complex dat ze eigenlijk alleen met uitgebreide demonstraties te vergelijken is. Enkele willekeurige voorbeelden van vragen over functies:

  • hoe zit de push mail functie in elkaar.
  • Kunnen mensen meer dan 1 adres hebben.
  • Hoeveel lagen kunnen learning approval geven,
  • hoeveel lagen diep kun je een organisatieschema kwijt.
  • Hoe werkt het competentie management deel;
  • Hoe de matching?
  • Hetzelfde met Forum discussie functies.
    • Met de backoffice,
    • met report functies voor het management informatie systeem, etc.

Op een hoog abstracteniveau lijken LMS’en sterk op elkaar. Omdat alle LMS’en beogen een complete “end-to-end” oplossing te bieden, moet binnen het pakket alles aan de orde komen, met alle klassieke gevaren van overlap met reeds bestaande functies:

  1. Content generatie of Learning Development System, (LDS)
  2. Consulting services

Maar daarnaast dus:

  • Registratie algemeen
  • (inschrijving, aanwezigheid, (deelname initieel/ just in time leren)
  • Competentie registratie en Personalisatie:
  • HRS-koppeling, certificatie (competentiekaart), verificatie (afvinken)
  • individuele rapportage, carrière-“yield”,
  • curriculum planning (leereis, leeradvies, Goal based learning), vordering binnen curriculum (reflectie)
  • workflow aspecten.
  • Logistiek planning
  • (roostering, ruimten en fysieke middelen)
  • Architectuur compliantie met de “business” en de technische infrastructuur.

Accurate en betrouwbare vastlegging en sturing is -gezien de ermee gemoeide belangen- vanzelfsprekend een bepalend criterium . Maar bovendien kan ook nog een andere indeling worden aangebracht gezien de factor tijd en urgentie: een horiontale gelaagdheid

  • Hoogdynamische (dag tot dag) operationele content (actueel nieuws)
  • Dynamische, vakgebonden (fiscale) content (nieuwe wetgeving, jurisprudentie (cf. bijvoorbeeld LexisNexis) (just in time leren)
  • Statische(r) generieke content : formele kennis, competenties, skills, carriere info  (diploma’s, credentials, milestones) (in virtuele leergroep)

Tenslotte kennen alle LMS pakketten nog de mogelijkheid van een E-Commerce module voor het verwerken van facturen, opleidings-vouchers (waardebonnen), creditcard betalingen, enzovoort. Waarschijnlijk is deze voor de Belastingdienst irrelevant.

  1. eCommerce module

Al met al een onbruikbaar complexe indeling Om daarin tegen de achtergrond van B/C ICT -in het kader van LEERNET– goed onderscheid aan te kunnen brengen dient eenduidigheid te bestaan over welke (knock off) criteria moeten worden gehanteerd. Er kunnen een groot aantal invalshoeken worden gekozen, maar gegeven de grootte en de aard van de B/C ICT  populatie moeten als die van het grootste belang worden beschouwd[18]:

  1. Registratie algemeen
    1. Competentie registratie & personalisatie
    1. Logistiek planning & workflow
    1. Architectuur compliantie

8.1       Registratie algemeen

Een goed Learning Management Systeem, of  LMS moet vanzelfsprekend eenduidig kunnen registreren. Maar als het volledig is heeft het tevens alle functionaliteit om de personeels ontwikkel kant in HR geheel te managen evenals een complete en grote complexe opleidings functie zodat een organisatie nog slechts een HR systeem (in dit geval SAP-HR) nodig heeft om de administratieve (klassieke) kant te managen. Voor de Belastingdienst moet de vraag worden beantwoord waar de “knip” qua functies moet komen te liggen.

8.2       Competentieregistratie & personalisatie

Het LMS kan de cursusregistratie dus koppelen aan een competentie-registratie of PDP (personel development plan).(Bepalen en schrijven leerroute). Zo’n personeel ontwikkelplan is afgeleid van een “gap analysis” tussen het eigen competentie profiel, (wellicht tot stand gekomen na een assessment), en een gewenst profiel (te verwerven competenties) passend bij een rol of functie.

Natuurlijk kunnen te stellen competentie eisen op alle mogelijke manieren gekoppeld worden aan individuen, rollen, organisatie onderdelen, etc. Hierin en in de leermodules en curricula kan ook volop ge-searched en ge-browsed worden. (Leernet matching functie, leerdossier). Met on-line leren kan snel een grote groep worden (bij)geschoold/ gepraat. Als de functionaliteit volledig wordt benut treden er drie neven effecten op.

  1. Ten eerste is resource planning goed mogelijk omdat de Belastingdienst precies weet wat de kwalitatieve en kwantitatieve competenties zijn.
  2. Ten tweede zal de Belastingdienst over een ongekend aantal ‘facts and figures’rondom leerprocessen en faciliteiten beschikken. Een belangrijke bron voor sturing, kosten reductie en optimalisering.
  3. Ten derde zal het systeem integreren met kennis management. Leerervaringen vanuit de toepassing worden uitgewisseld en kunnen, bi-directioneel dus, omgezet worden in on-line kennis/modules.
  • Logistiek planning & workflow

Een goed LMS “manage-t” ook de workshops, klassikale leerprocessen, seminars, zelfstudie etc. (arrangeren, inroosteren). Het backoffice behoort krachtig genoeg te zijn om tienduizenden mensen in een complexe organisatie te begeleiden, plannen, coördineren, rapporteren, monitoren, qua leren, faciliteren etc. Ook alle lokalen, hotels, beamers, (externe /co-) docenten en kosten. (uitvoerbaarheid testen, accorderen, klaarzetten, doorbelasten).

Betrokkenen hoeven op hun systeem niets te downloaden. De lerende evenmin als de manager. Alle PC’s en laptops binnen de Belastingdienst kunnen, indien aangesloten op intranet danwel internet, dienstdoen als leerstation. Leren vanaf de eigen werkplek kan voor de lerende kosteloos indien deze inlogt op het eigen intranet waarbij het net ‘terugbelt’en de kosten voor de Belastingdienst neemt.

De beheerfunctie voor de organisatie kan beperkt worden tot een aantal “ster”gebruikers, bijvoorbeeld planners en coödinatoren voor leerroute/leertaak ondersteuning en een aantal report administrators inclusief enkele regelaars voor complexe automatic mail activiteiten, die bijvoorbeeld alle informatie aanleveren als deel van een MIS. Daarnaast indien gewenst discussie- moderatoren worden ingevoerd. Tenslotte is een beperkte eerste lijn helpdesk nodig.

Omdat leren via verschillende distributiekanalen en communicatie kanalen kan plaatsvinden en de leerstof op verschillende wijzen vastgelegd kan zijn is het mogelijk om een lerende vooraf een (entry)test af te nemen en de didactisch meest optimale vorm voor het leerproces te bepalen. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan teamwerk tussen de projectleider, (soms kunnen mensen meer dan één rol op zich nemen), educational designer, subject matter expert, graphic designer, programmer, multimedia specialist, onderwijs coördinator, etc. On-line authoring maakt het bovendien mogelijk om met externe experts een gemeenschappelijk team te vormen.

Alle andere fucties en rollen kunnen worden ge-outsourced (en kunnen desgewenst  in een ASP pakketprijs worden begrepen). Bij huidige grootschalig geimplementeerde LMS situaties blijkt deze opzet veruit populair.  De motivatie is in de regel: substantiële reductie (vaak > 30 % ) in kosten en in de regel aanleiding tot reorganisatie/stroomlijning  van de interne opleidings functie.

Workflow-aspecten:

Het opstellen van een leeradvies en vervolgens het accorderen van een concreet leerplan kan in principe worden ondervangen binnen reeds bestaande workflow-functionaliteit(!). Maar kan ook binnen een LMS op 3 niveau’s plaatsvinden: bijvoorbeeld door mentor, manager, opleidings coördinator. De leerstof ontwikkeling en het onderhoud (I:O:C: model, cognitieve/ervaringstaken) gaat in dat geval volledig online. Een compleet LMS heeft bovendien fase-functies voor leerplannen:

  • historie,
    • in de wacht,
    • gepland maar nog niet geaccordeerd,
    • onder handen leerproces

Een LMS hoort te ondersteunen de niveau’s curriculum, cursus, module, les, topic, subtopic. (Een subtopic is een leerobject, tekst, plaatje, model, figuur, etc.) Op dit niveau kan dan ook door een cursus heen genavigeerd worden.

De communicatie/distributie kanalen voor leerprocessen en coördinatie, begeleiding kunnen ook door de organisatie worden gebruikt ter voorbereiding of vervanging van meetings, om top down iets naar vele doelgroepen te communiceren, of om discussie te voeren. (Plan van aanpak, reflectie/interventie)

8.4       Architectuur compliantie

Vanzelfsprekend is inbedding in de bestaande Business-, Informatie- en Infrastructuur Architecturen van de Belastingdienst onontbeerlijk. Van bijzonder belang is de eerder genoemde koppeling met SAP-HR. Verder zal zodra een definitieve keuze van B/C ICT bekend wordt ten aanzien van een overkoepelende workflow management oplossing, integratie daarmee een hard vereiste zijn.

Door veel leveranciers wordt exclusief de nadruk gelegd op onderscheidende eigenschappen op het multimediale, perceptieve vlak.. Men kan zich afvragen in hoeverre dat voor B/C ICT relevante criteria oplevert. Internet faciliteiten zijn inmiddels goed genoeg om streaming audio en static video aan te kunnen, naast modellen, plaatjes, drag and drop oefeningen, spelletjes en simulaties. Waar relevant kunnen zeer indringende WEB based modules worden samengesteld.

Gegeven de aard en omvang van de Belastingdienst is het onwaarschijnlijk dat een kleinere LMS of Delivery Solution leverancier voldoende functionele en logistieke capaciteit en schaalbaarheid kan bieden om implementatie bij de Belastingdienst binnen een acceptabel tijdbestek mogelijk te maken. De ervaringsgegevens over implementatie effort en –kosten lopen sterk uiteen en dienen een belangrijk keuze kriterium te zijn.

Om die reden zal de keus zich kunnen beperken tot de als  bijlage II opgenomen matrix van de grootste vier LMS leveranciers (zie ook 7.3) en de functionaliteit die ze bieden.[19]

Aanbeveling:

Om reden van integratie en uit oogpunt van kosten en doelmatigheid raden wij sterk aan een volledige ASP oplossing te kiezen. Er zijn leveranciers die inmiddels meer dan 1 miljoen lerenden worldwide “hosten” in strikt beveiligde omgevingen met een performance van 99,97 % op een geplande beschikbaarheid van 24 x 7 x 365 h ofwel “zero down”. Tevens is externe hosting op ASP basis mogelijk bij een eigen extranet oplossing waarbij de volledige infrastuctuur onder beheer van de klant valt. Dit puur om extra security redenen.

  • Learning Content Management Systems (LCMS)
    •  Web-content-management

Het verschil tussen “normale” content en leer-content is in zekere zin arbitrair. Het belangrijke verschil is gelegen in het toekennen van gespecialiseerde meta-gegevens en het koppelen van componenten via een workflow tot een cursus of curriculum (Zie Hfdst 5.9). De content moet door het LMS worden herkend.

Het ontwikkelen en presenteren van educatieve content kan plaatsvinden met (Web-)content-management-systemen. Voordeel is dat er geen verschil hoeft te worden gemaakt tussen leer-objecten en andere kennis-objecten.

Geavanceerde content-management-systemen ondersteunen o.m. vele content-typen (multimedia),  workflow, indexeren/zoeken en personalisatie. Ze hebben vele standaard- interfaces naar “third-party” software (SAP, Peoplesoft, ..).

De content-management komt voort uit document-management. De tradionele  leveranciers hier zijn Interwoven, Documentum en Xpedio.  Er zijn bedrijven die zich hebben gespecialiseerd in web-content-management (o.m. Microsoft, Aptrix (in combinatie met Lotus), Tridion). Als laatste zijn er leveranciers die ook nog hebben gespecialiseerd in personalisatie (Vignette,Broadvision) [20]. De laatstste twee zijn de top in de markt. Alle content-management-leveranciers zijn zich aan het etaleren richting E-learning. Voorbeelden van samenwerkingsverbanden zijn Vignette/OutStart [21],  Broadvision/Powered Inc [22] en Documentum/Plateau[23]. De partners zijn kleine start-ups. 

Er wordt op dit moment onderzoek gedaan bij de Belastingdienst naar een content-management-systeem. Aangeraden wordt om het verband tussen het onderzoek naar E-learning en het content-management-onderzoek in de gaten te houden. Indien er sprake zal zijn van separate systemen zal er een koppeling moeten worden gemaakt.

  • Authoring systems

Het ontwikkelen van educatieve content vindt plaats met z.g. authoring tools. Deze authoring tools ondersteunen educatieve ontwikkelaars, die geen computerexperts zijn, om op eenvoudige wijze educatieve content in te voeren (via templates) en onderling te verbinden (bijv. via een flow-chart). Daarnaast kunnen training-specifieke aspecten zoals verschillende testsoorten, meten voortgang leerling en feedback van de leerling worden gekoppeld.

In een later stadium zijn de hulpmiddelen geschikt gemaakt voor het Internet en voor multimediale objecten (plaatjes, films etc). Naarmate de ontwikkelaar meer geavanceerde functies wil toevoegen zal de ontwikkelaar moeten gaan programmeren. Hiertoe kan hij normale talen gebruiken (bijv. Java). Daarnaast zijn er speciale scripting-talen ontwikkeld (bijv. Javascript). De geavanceerde authoring-hulpmiddelen verschillen qua besturing (testen,  configuratie-management, autorisatie, archivering,  etc.) niet veel meer van de normale content-management-hulpmiddelen.

Om content te kunnen doorgeven naar een LMS is het noodzakelijk dat de content voldoet aan standaarden van de AITC of ADL (Scorm).

Ook hier is er sprake van een uitbouw van bestaande markleiders op het gebied van authoring naar de E-learning-wereld. Zo heeft Macromedia onder meer Authorware en Dreamweaver met Coursebuilder ontwikkeld.  Een overzicht van de belangrijkste authoring-tools staat in [24].

Het belangrijkste onderdeel van een authoring-hulpmiddel is de database met herbruikbare objecten (plaatjes, video’s, tabellen, audio, tekst etc.). De leveranciers gebruiken hiertoe allemaal de normaal beschikbare DBMS’en (vaak met ODBC en soms JDBC). Om deze objecten te kunnen vinden moeten de objecten voorzien worden van meta-data door de auteur.

Als laatste is onafhankelijkheid van presentatie van de content door de toenemende diversiteit van user-interfaces (TV, PC, Spel-computer, GSM) van groot belang. Hier speelt mobiliteit een grote rol (Appliances).

Een voorbeeld van de top in web-based authoring tool is LEAP van Intellinex. Alle markleiders hebben eigen vormen van een min of meer gesloten LCMS’en.

Op het gebied van Learning Objects timmert WBT-systems (met Topclass) aan de weg. Opgemerkt dient te worden dat bedrijven als WBT erg klein zijn en dat het onwaarschijnlijk wordt geacht dat ze de enorme investering die nodig is om een dergelijk geavanceerd LCMS te kunnen ontwikkelen kunnen opbrengen. Het wachten is dan ook op een overname of een faillisement.

  • Uitgevers

E-learning is het integreren van de waardeketen tussen de (educatieve) content-producent en de leerling. Een belangrijke speler op dit gebied zijn uitgevers. Ze zijn allemaal bezig om hun content digitaal te maken en via het Internet of via data-feeds (bijv. nieuws) ter beschikking te stelen. Een volgende stap in de keten-integratie is het “direct” koppelen van de auteur aan de leerling via een “clearing-house”. Dit clearing house zorgt o.m. voor het digitaliseren van de content, , het omzetten van de content naar passende componenten (conversie), het aanbrengen van meta-data en indexen (de taxanomie), centrale opslag, zoekmogelijkheden,  het transformeren naar de juiste presentatie-vorm (channel-management bijv. web, CD, ..), het samenvoegen van de juiste componentent tot een cursus en het zorgen voor betaling en copy-right-management. Een voorbeeld van een dergelijk Nederlands clearing-house is VelvetTree (ex. Bosch en Koening). VelvetTree heeft een engine ontwikkeld gebaseerd op XML-technologie. 

  1. Aanbeveling

De E-learning-markt is aan het exploderen in omzet, functionaliteit, taalgebruik en ondernemingen. Kortom E-learning is een hype aan het worden! Naast traditionele leveranciers van trainingen (bijv. Smartforce, Intellinex) en training-technologie (bijv. Saba) zijn alle leveranciers van onderdelen van E-learning (bijv. workflow/groupware (Lotus), content-management (Vignette), authoring (Macromedia), databases (Oracle), infrastructuur (IBM, Microsoft) en consultancy (KPMG, Deloitte, E&Y, Accenture) zich aan het profileren. De markt is op weg naar een enorme shake-out. Het is dan ook aan te bevelen om de financiele en R&D-kracht van een bedrijf als belangrijk selectie-criterium te nemen.

Het ontwikkelen van een curriculum vooral als dit is gebaseerd op een geavanceerd concept als goal-based-learning is vakwerk. Het gaat hier om een redelijk klein aantal specialisten die kennis hebben van o.m. technologie, (leer/cognitie-)psychologie, implementie (veranderkunde) en exploitatie. Deze kennis moet niet bij één concultancy-bedrijf worden gezocht. Bekend is dat deze bedrijven zeer snel om hun inkomen op te voeren grote hoeveelheden onervaren medewerkers in gaan zetten. Deze medewerkers krijgen ervaring op kosten van de klant. Gezien de belangstelling voor Goal-Based-Learning wordt aangeraden om in ieder geval Roger Schank bij het vervolgtraject te betrekken.

Het betrekken van consulting bedrijven heeft alleen zin als er sprake is van een implementatie (instellen van de parameters). Op dit gebied bepaalt de leverancier van de infrastructuur in zekere zin de keuze van het consultancy-bedrijf. Op dit gebied is Deloitte verbonden met Saba, E&Y met Intellinex en Accenture met Docent (hier zijn ze aandeelhouder van).

Technology-bedrijven zitten eigenlijk in hetzelfde vaarwater als de consultants. Ze hebben hun eigen producten als voorkeur maar pretederen “onafhankelijkheid”. Gezien de dominantie van IBM is een relatie met IBM voor de hand liggend (Zie IBM Mindspan Solutions). Hierbij moet worden opgemerkt dat dergelijke bedrijven geen echte ervaring hebben met training van belasting-personeel. Een belangrijk keuze-critrerium moet zijn dat datgene wat het bedrijf adviseert het ook zelf moet worden gebruikt. Waarbij de vraag naar boven komt welk E-learning-systeem IBM zelf gebruikt!

De E-learning-infrastructuur is aan het stabiliseren en standaardiseren in de vorm van Learning-Management-Systemen. Ze zijn uitgekristalliseerd in de praktijk van de training-leveranciers. Op dit gebied kan in zee worden gegaan met één van de marktleiders (Zie bijlage II).  Hierbij moet worden aangetekend dat Saba bij een groot aantal klanten implementatie-problemen geeft vanwege de enorme functionaliteit. Daarnaast is Docent als bedrijf te klein.

Het belangrijkste onderdeel is content. Hierbij moet onderscheid worden gemaakt tussen statische specifieke educatieve content (het curriculum) en dynamische content die meer in de hoek van performance-support zit. Op het eerste gebied is er sprake van het ontwikkelen van herbruikbare componenten (learning-objects). Deze ontwikkeling is in het beginstadium. De meeste leveranciers gebruiken nog een hierarchisch model met een aantal vaste lagen (max. 4). Pogingen tot standaardisering binnen AITC, IMS (bijv. EML) en ADL (Scorm) zullen hier overduidelijk een rol spelen. In essentie gaat het in alle gevallen om het matchen van profielen van de medewerker met profielen die aan de content zijn gekoppeld. Het ontwerpen van een dergelijk meta-model is cruciaal en een zeer complexe aangelegenheid. Het zal moeten plaatsvinden of in samenspraak met een leverancier of (wellicht beter) door een team van onafhankelijke deskundigen dat in een later stadium de specificatie overdraagt aan de leverancier.

Ten aanzien van de dynamische content in combinatie met performance-support is een samenwerkingsverband met een (educatieve) uitgever van belang. Het is zinvol om het idee van een Belastingdienst-clearing-house verder uit te werken.

Ten aanzien van de integratie in de Belasting-infrastructuur kunnen grote problemen worden verwacht. E-learning raakt aan alles! Het is dan ook aan te bevelen om te gaan kiezen voor een loosely coupled ASP-oplossing.

Kort samengevat wordt geadviseerd om voordat er sprake is van een “beauty-contest” vooral de content-architectuur (het LCMS) verder uit te werken.  Het in zee gaan met wat voor partij dan ook impliceert een keuze voor een product.  Indien men dit toch wil doen zijn Intellinex (E&Y), Deloitte (Saba) , IBM (Lotus/Mindspan) en Accenture (Docent) in deze volgorde de beste gesprekspartners. 

Bijlage I: Belangrijke standaards in E-Learning

IEEE Learning Technology Standards Committee (LTSC)

Approximately 20 different working groups within the IEEE’s Learning Technology

Standards Committee are each creating a separate but related e-Learning standard.

Topics covered include learning object metadata, learner profiles, lesson sequencing,

computer managed instruction, and content packaging.

The IEEE is influential because nearly every global initiative working on e-Learning standards has agreed to abide by the process for certifying standards set forth in IEEE LTSC P1484. The IEEE LTSC is taking specifications developed by those groups and crafting them into accredited standards that meet strict quality requirement set forth by standards bodies like ANSI and ISO. The LTSC membership is made of individuals and organizations. The LTS also coordinates work with the ISO JTC1 SC36. ISO members are nations rather than individuals or organizations. As e-Learning specifications evolve, the IEEE LTSC is turning them into reliable, verifiable standards with worldwide recognition.

AICC  | The Aviation Industry CBT Committee

The AICC is an international association of technology-based training professionals that was formed to standardize instructional material for aircraft manufacturers and buyers. Going back to the days when DOS was the dominant operating system, the AICC specifications have served, at times, as an early benchmark for the e-Learning industry as a whole.AICC specifications cover nine major areas – from learning objects to learning management systems. Typically, when a company says it complies with AICC specifications, it means it complies at least in part with one or more of the group’s nine guidelines and recommendations. AICC operates a certification program and provides a test suite that e-Learning vendors can use to double-check that their products are in fact compatible with other AICC-compliant systems. This certification is currently available only for an earlier version of the AICC specification. It’s important to note that the AICC remains focused on specific requirements of one industry– its primary goal is to create guidelines that serve the needs of the aviation industry and its vendors. The broader exploration of e-Learning standards is being done today within the more inclusive IMS Global Learning Consortium.

ADL  | Advanced Distributed Learning Initiative

The U.S. government’s Advanced Distributed Learning initiative is the group responsible for creating the Sharable Content Object Reference Model (SCORM). SCORM is the government’s blueprint for an interoperable, learning object-based e-Learning system. The specification was developed to help ensure that government-training materials were interoperable. The result is a set of rules that encourage extreme degrees of granularity – defining very small segments of e-Learning that can be combined to create full courses. Rather than creating specifications out of thin air, the SCORM technical working groups are reusing existing specifications, such as portions of the AICC and IMS specifications. Ongoing work is done in close cooperation with those groups and the IEEE LTSC. This standard is important to any organization or group creating e-Learning modules that will be used by military and government organizations, but is also increasingly getting traction in corporate learning because it benefits from more development resources and better testing than the AICC specification.

IMS  | Instructional Management System Global Learning Consortium

The IMS Global Learning Consortium is comprised of members from educational, commercial, and government organizations. Their charter is to develop and promote open specifications for facilitating online learning activities. This group has been clarifying how e-Learning content should be identified or tagged and how to organize learner information for exchange between the different services involved in learning management. Other specifications include enterprise level data exchange, content packaging, content sequencing, accessibility, reusable competency definitions and question and testing mechanisms. The IMS is the most active standards specification initiative and, because of its broad scope, will present some of the most useful features for customers. It’s worth noting that the IMS has been an active participant¾in cooperation with other groups – in the development of a specification for metadata. These rules will spell out how learning objects are tagged with cataloguing information, such as course titles, authors, publishers and formats. This specification is currently being finalized by the IEEE LTSC and may become the first to become a real, recognized e-Learning standard. The IMS has developed and is maintaining the XML binding to encode the metadata.

Microsoft’s Learning Resource Interchange (LRN)

LRN was the first commercial implementation of the IMS Content Packaging Specification developed by the e-Learning industry and the IMS Global Learning Consortium. LRN is an XML-based schema that defines course content, allowing organizations and e-Learning providers to easily create and manage compatible online learning content. Now that the SCORM specification has incorporated the IMS Content Packaging specification, LRN has largely faded from view as a separate specification.

PROMETEUS: Promoting Multimedia Access to Education and Training in European Society

The various special interest groups (SIGs) of PROMETEUS work to apply and integrate IEEE LTSC standards into Europe’s context and cultures. Their clear underlying ideal is to promote access to education and training to all European citizens – regardless of their age, geographical location or social status. 

PROMETEUS has brought together hundreds of public and private sector organizations. Their goal is tobridge the gap between research and actual use of learning technologies, content, and services. PROMETEUS also provides guidelines, best practice handbooks, and recommendations that will be submitted to Education and Training Authorities and to European Union and International Standards Bodies.

The Dublin Core: Metadata for Electronic Resources

The Dublin Core group is building an interdisciplinary, international consensus around a metadata element set that will make it easier for people to search and find all kinds of electronic resources – including e-Learning building blocks. The Dublin Core group’s initiative has attracted the attention of museums, libraries and government agencies and other organizations involved in cataloguing electronic resources to make information easier to find. e-Learning groups are developing both the IMS metadata specification and the IEEE LTSC Learning Object Metadata (LOM) standard in cooperation with the Dublin Core group. As a result, the LOM standard will incorporate the generic Dublin Core descriptors along with additional data specific to learning objects.

The Dublin Core is an important group to watch because they have active participation and promotion in over 20 countries in North America, Europe, Australia, and Asia.

BIJLAGE II: Functionaliteit bij top-tier vendors [25]

he following table shows a high level analysis of features and functionality with top tier vendors.

Last Updated:  August 9, 2001

NA = Not available

Note:  On December 11, 2000 Saba released a new version of their LMS.  The matrix below does not yet  reflect the new version. 

FEATUREDocent Enterprise 4.7Saba Learning EnterpriseClick2learn
Ingenium 6.0
INTELLINEX
Learning Zone 2.6.1
 
RegistrationStrongWeakStrongStrong 
Self RegistrationYesNAYesYes 
Online Registration & ConfirmationYesYesYesYes 
Call Center RegistrationNoYesNoNo 
Conflict CheckingYesYesYesYes 
Prerequisites CheckingYesYesYesYes 
Registration ApprovalYesYesYesYes 
Individual CalendarsYesNoYesYes 
Workgroup CalendarsYesNoYesYes 
Event SchedulingYesYesYesYes 
Home Page/PersonalizationWeakWeakWeakStrong 
System Driven-Display:
Upcoming and Active Learning
Waiting Lists, Pending Registration Approval Certifications
Learning History
NAYesYesYes 
Learner Driven-PersonalizationNANoNoYes** 
Learning StatusStrongStrongEquivalentEquivalent 
Learning CertificationsYesYesYesYes 
Learning/Training Plan
Current Learning
Learning History
Waiting Lists
Certification Status
YesYesYesYes 
Employee TranscriptsYesYesYesYes 
Certification & Compliance IssuesYesYesYesYes 
Reporting of Course CompletionYesYesYesYes 
Learning information:
Upcoming scheduled
Active/nonscheduled
Waiting lists
Registration waiting-list approval
NAYesYesYes 
Skills-Based (Competency)EquivalentEquivalentEquivalentEquivalent 
Skills InventoryYesYesYesYes 
Skill RequirementsYesYesYesYes 
Skill CertificationsYesYesYesYes 
Multiple Jobs and OrganizationsYesYesYesYes 
Class EnablersStrongWeakEquivalentEquivalent 
Attendance TrackingYesNoYesYes 
On-Line Class RosterYesYesYesYes 
E-CommerceStrongStrongWeakStrong
Credit Card PurchasesYesYesYesYes
VouchersNoNoNoYes
Charge-BacksYesYesYesYes*
Multiple CurrenciesYesNANoNo
Multiple Language Credit TransactionsNANoNANo
Browse/Search-Locate LearningStrongStrongStrongStrong
Learning CatalogsYesYesYesYes
Browsing and Searching OptionsYesYesYesYes
Web-Based LearningYesYesYesYes
CD-ROM, Uploading ResultsYesYesYesNo*****
EntitlementYesYesYesYes
Performance Measurement/ManagementStrongStrongWeakStrong
Career PlanningYesYesYesYes
Tracking and Reporting of Learner ProgressYesYesYesYes
Evaluation of Performance ImprovementYesYesYesYes
Alignment of Training and Competencies With Business GoalsNoYesNoYes
Learner CommunicationStrongStrongStrongStrong
E-Mail MessagingYesNoYesYes
Online Collaboration Tools (chat, messaging, threaded discussion groups)YesYesYesYes
Virtual Classroom and Live Conferencing ToolsYesYesYesYes
Curriculum DevelopmentStrongStrongEquivalentEquivalent
Budgeting & ForecastingYesYesYesYes
Support for Alternate Learning ActivitiesYesYesYesYes
Learning MapsNoNoYesYes
Skill Gap AnalysisYesYesYesYes
Integration CapabilitiesStrongStrongStrongStrong
Ability to Integrate Third-Party ContentYesYes***YesYes
Upload ResultsYesYesYesYes/No****
Course DeliveryStrongStrongStrongStrong**
Multiple Language SupportYesYesYesYes**

*If you are not using the Intellinex e-commerce capabilities, then clients can use the CORE product charge-back feature.

** Planned between Q4 2001 and the end of Q2 2002.

*** Must be AICC compliant.

**** The Learning Zone uploads results from courses taken offline (like NETg courses), but this functionality is not available to all   vendors, or for our own LDS courses (which currently are not available for offline delivery).

*****Through the LMS Monitoring of results is possible, not the uploading.


[1] Matarana H., and Varela F. (1987), The Tree of Knowledge: The biological Roots of Human Understanding, Shambala Publications, Boston

[2] Skinner B.F, (1984), Over gedrag, Boom, Meppel.

[3] Schank R., (1977), Scripts, Plans, Goals and Understanding: An  Inquiry Into Human

Knowledge Structures. With R.Abelson, Lawrence Erlbaum Associates, Hillsdale, NJ

[4] Schank R., (1982), Dynamic Memory: A theory of reminding and learning in computers

and people, Cambridge University Press.

[5] Schank, R.C, (2001), Designing World-Class E-Learning, McGraw-Hill Professional Publishing.

[6] Spek R. van der, Spijkervet, A.(1997). Kennismanagement, Intelligent omgaan met kennis. CIBIT, nr. 1.

[7] Nonaka Ikujiro, Takeuchi Hirotaka, (1995), The Knowledge Creating Company, Oxford University Press.

[8] Marc, J. Rosenberg, (2001), Building successful E-learning strategies, McGrawHill.

[9] Tom Kelly, Vice President of Worldwide Training, Cisco Systems

: About 14 months ago, we approached Intellinex and asked if they could help us develop a learning solution. At first, we told them they had about seven months to develop the solution for us–from the technology, to the site development, content development and portal–but then, in true Cisco fashion, we changed our minds and asked Intellinex if it could be done in three months and they did it.

[10] Papert, S., (1990), Introduction in I. Harel (ed.), Constructionist Learning. Boston MIT

[11] Isaacs, W, Senge P.,(1999),  Dialogue and the Art of Thinking Together : A Pioneering Approach to Communicating in Business and in Life, Doubleday;

[12] Watson I, (1997), Applying Case-Based Reasoning, Techniques for Enterprise Systems, Morgan Kaufmann Publishers.

[13] Schank, R., (1995), Engines for Education, Lawrence Erlbaum.

[14] Breuker,J.A., editor (1990). EUROHELP: Developing Intelligent Help Systems. EC, Copenhagen, 1990. .

[15] Callahan R. (1962) Education and the Cult of Effiency, The University of Chicago Press.

[16] Koper. R (2001), Modelling units of study from a pedagogical perspective, Open Universiteit

[17] Voor een lijst met AITC gecertificeerde producten zie http://www.aicc.org/pages/cert.htm

[18] Er van uit gaand dat het belang van E-Learning duidelijk is, d.w.z. niet door “marketing” hoeft te worden “verkocht”

[19] Bron: Brandon Hall Ph.D. , Sunnyvale CA (www.brandon-hall.com)

[20] Zie voor meer informatie het onderzoek van META Group Consulting naar Tridion Dialog ServerÒ en alternatieven, d.d. november 2001

[21] zie http://www.outstart.com

[22] zie http://www.powered.com/

[23] zie http:www.plateau.com

[24] C. Dean, (2001), Technology Based Training & On-line Learning, Zie http://www.deancbt.demon.co.uk/authrep.htm

[25] Bron: Brandon Hall Ph.D. , Sunnyvale CA (www.brandon-hall.com)

“The limits of my language mean the limits of my world” (Wittgenstein, 1921).

“The limits of my software mean the limits of my world” (Konstapel, 1998).

Written 1998.

Het lijkt erop alsof we gevangen zijn geraakt in de Ban van de Software.

De automatiseringswereld is in twintig jaar getransformeerd van een kleine verzameling programmeurs naar een de mens omvattende wereld van software.

Het lijkt erop alsof software de macht over ons heeft overgenomen. Software tiert net als planten, dieren en mensen. Hierbij moet groeien worden gezien als een continu proces van ontstaan, ontwikkelen en sterven van steeds nieuwe soorten.

De productie aan software is zo groot en onsamenhangend geworden, dat we mee moeten gaan met de stroom. Ondanks het feit, dat er geen centrale regisseur is ontdekken we toch eilanden van structuur.

Er komt software op ons af, die onze eigen softwarewereld aanvalt. Hier moeten we ons tegen verdedigen (virussen).

Om de wereld om ons heen te verklaren ontlenen  we steeds meer denkbeelden uit de Evolutietheorie.

Het aardige is, dat deze theorie sterk in beweging is. De nieuwe inzichten hebben een brede toepassing. In dit artikel probeer ik deze inzichten te gebruiken om te achterhalen wat er aan de hand is. Ik vermoed, dat we in de ban zijn geraakt van het meme wiskunde.

De evolutietheorie kan worden verklaard uit het gedrag van een netwerk.

Richard Kauffmann toont in zijn boek “The Origins of Order” (1993) aan, dat ordening een eigenschap is van bepaalde zichzelf reproducerende netwerkstructuren.  Belangrijk zijn de verhouding tussen het aantal verbindingen, het aantal knooppunten en de mate van terugkoppeling in het netwerk. Netwerken met gemiddelde twee verbindingen per knooppunt vertonen vanzelf een hoge mate van ordening. Hoe meer koppelingen hoe lager de ordening. Netwerkstructuren kunnen in de tijd convergeren, divergeren en trillen op de grens tussen orde en chaos  Deze laatste toestand is de meest adaptieve toestand. De drie toestanden zijn te vergelijken met vaste stof, gas en vloeistof.

Kaufmann’s theorie is toepasbaar op vele structuren, van het DNA tot de maatschappij. We kunnen een idee-> mens-> software – netwerk bedenken.  De mens fungeert als een transformatiestation van idee naar software. Het totale netwerk kan een ordening gaan krijgen, instabiel worden of op de grens van de chaos gaan verkeren. Het past zich middels een selectiemechanisme gradueel aan. Het netwerk bevat terugkoppeling. Kaufmann’s boek gaat voor het grootste deel over de biochemie, maar in een tweetal   bladzijden probeert hij zijn theorie uit op technologie transfer en concepten. Hij komt tot de volgende conclusies:

  • Hoe meer verschillende knooppunten in het netwerk worden gekoppeld hoe meer diversiteit er ontstaat. Deze diversiteit kan omslaan in ongestructureerdheid.
    De komst van de PC en de koppeling tussen de PC’s (het Internet) schept een enorme diversiteit. Deze is aan het omslaan naar een chaotische toestand. Hierbij moet worden opgemerkt, dat we verschil moeten maken tussen de persoonlijke en de wetenschappelijke beleving van dit fenomeen. Als een mens niet meer beschikt over woorden en concepten om iets te vatten wordt het automatisch chaos genoemd. (“Our brains have a certain capacity for detecting regularity. To the extent that the world matches these characteristics of ours, we can see structure and pattern. To the extent that behavior in the world exceeds our capacities, the excess amount of sophistication in the stimulus is lost on us and turns into randomness, into apparent structure less-ness that we can’t represent”) (Crutchfield and Kann, 1996).
  • Hoe verder men vooruit denkt hoe meer diversiteit er ontstaat.
    Ad-hoc werken geeft sterke ordening en uiteindelijk stilstand. Het systeem kan niet meer reageren op grote veranderingen in de omgeving en stabiliseert. Door te spelen met de termijn van planning kunnen we de diversiteit beïnvloeden. We kunnen de software-diversiteit verminderen door geen plannen meer te maken.
  • Hoe beter een systeem ontworpen is, hoe kwetsbaarder het is voor verandering.
    Deze regel pleit er voor om ontwerpen te maken, die niet precies passen op het op te lossen probleem.  We denken altijd, dat onze oplossing eeuwigheidswaarde heeft. Niets is minder waar. Een hoge graad van redundantie vermindert de kwetsbaarheid. Wellicht moet er toch meer op “z’n beloop gelaten worden”.
  • Er komen altijd verstoringen voor. 
    Dit is de wet van Murphy. Er zit trouwens wel regelmaat in het voorkomen van dergelijke foutsituaties. Het is nodig om dit te weten, omdat men anders gaat zoeken naar oorzaken, die er niet zijn.
  • Hoe beter het model van de werkelijkheid hoe chaotischer het gedrag.
    Het loont helemaal niet om informatiesystemen te verbeteren. Uiteindelijk kan een onderneming aan een perfecte informatievoorziening ten onder gaan. Alles weten is niet goed voor een mens. We zullen het besturingsmodel van de onderneming en de mens eens op deze inzichten moeten aanpassen. Minder regelen levert op (Peters, 1987).

Het netwerk is een belangrijk concept aan het worden

Zowel in de automatisering, als in de biologie en de cognitiepsychologie is het netwerk een belangrijk concept aan het worden. In de verschillende wetenschappen zijn de knooppunten (computers, genen en neuronen) anders van inhoud. Toch worden gelijksoortige conclusies getrokken. Er is sprake van een nieuwe kandidaat voor een “Theory of everything” (Capra, 1996). Door het netwerk stroomt  informatie. Deze informatie wordt gedragen door een medium (elektronen, RNA).

Structuur ontstaat door weloverwogen met koppelingen om te gaan en de terugkoppeling in het netwerk te regelen.  Door “schotjes” tussen compartimenten te plaatsen of weg te halen ontwikkelen delen zich alleen of samen. De informatie stroomt dan via andere kanalen. Soms lopen paden dood. Andere paden sluiten in zichzelf: een “loop”. Gekoppelde delen streven naar een evenwicht. Soms lukt dit niet en wordt het patroon (tijdelijk) chaotisch. Het netwerk kan zich hierdoor aan een observator vast, vloeibaar (beweeglijk) en chaotisch van structuur tonen.

De meest flexibele structuur is vloeibaar. In vloeibare toestand kan een deel van het netwerk structuur hebben en een ander deel chaotisch zijn. Een vloeibare structuur kan zich snel reconstrueren en instellen op veranderingen in de buitenwereld. Een kleine verandering kan een gestructureerd gebied op grote schaal van structuur doen veranderen. Sommige gebieden zijn bestand tegen veranderingen. Ze herstructureren pas na grote druk.

Een organisatie is een stabiel netwerk van mensen

Als we van mensen en hun communicatie een netwerk maken ontstaan organisaties en projecten. Dit zijn patronen, die geruime tijd blijven bestaan. Ze blijven langere tijd in stand, omdat ze zichzelf reproduceren en bestand zijn tegen veranderingen (Mingers, 1995). De structuur van het netwerk bewerkstelligt dit. Er is een afbakening gemaakt tussen binnen en buiten. De mensen hebben een bril van taal op gekregen, die ze het idee geeft, dat de binnen- en buitenwereld stabiel is of voorspelbaar verandert. Deze bril noemen we vaak cultuur of visie (Dongen, 1996). Door de komst van communicatienetwerken worden steeds meer connecties tussen mensen gemaakt. Dit resulteert in andere bestendige patronen dan de huidige. We noemen deze patronen netwerkorganisaties.  De afscherming tussen bedrijfsonderdelen door een hiërarchie werkt niet meer. De “top” wordt hierdoor geïsoleerd van zijn onderlaag.  Projecten transformeren zich in  “autonome teams”, die zich in onderling overleg specialiseren in een bepaald productieproces.

Een flexibel mensennetwerk is vloeibaar.

Een vloeibare mensenstructuur is een structuur die bijna uit elkaar valt. Indien een team langdurig een vast patroon vertoont, moet de manager zorgdragen voor nieuwe “losheid”. Menselijke structuren hebben nu eenmaal de neiging om te verstarren. Het is niet de bedoeling, dat managers structuren permanent “kapot maken”. Dit geeft stress. Indien een structuur doelgericht werkt is vastigheid een noodzaak. Soms kan het verplaatsen van één medewerker al nieuwe vloeibaarheid bewerkstelligen (“never change a winning team”). Een mensennetwerk deelt concepten. Een stabiele mensenstructuur betekent een stabiel patroon (een ritme) van datauitwisseling en daardoor gedeelde concepten. Concepten veranderen mensen en mensen veranderen concepten. Hoe meer koppelingen er komen, hoe meer concepten zullen worden gedeeld. Er ontstaat een evenwichtstoestand. Ook hier moet iemand de evenwichtstoestand verstoren als binnen- en buitenwereld teveel van elkaar gaan afwijken. Mensen hebben de eigenschap om hun beeld van de buitenwereld aan te passen aan hun binnenwereld.

Onze denkwereld is een netwerk van concepten

In het boek ” Fluid concepts and creative analogies (1995)” doet Hofstadter verslag van zijn experimenten over “Fundamental mechanisms of thought”. Creativiteit is volgens hem een product van “subcognitive pressure” that probabilistically influence the building and reforming of representations […] Cognititive representations are relativily immune to contextual pressure […] A crucial role is played by the inner structure of concepts and conceptual neighborhoods”. Creativiteit verschijnt door het uitoefenen van druk, waardoor er  foutjes ontstaan in meestal stabiele structuren (“slips of the tongue”). Deze stabiele structuren bestaan uit concepten met hun omgeving.

Nieuwe concepten ontstaan in mensen onder druk. Ze komen meestal spontaan in mensen op na een periode van spanning. Op het juiste moment tijdens het examen komt een briljante inval. Kunstenaars maken gebruik van deze aanpak om bijzondere dingen te laten ontstaan. Z e stellen de creatieve daad uit tot het laatste moment (deadlinen). Inspiratie resulteert helaas niet altijd in briljante ideeën. Niet alle foutjes zijn bruikbaar net als in de evolutie.

Mensen krijgen briljante invallen. Ze maken sluiting tussen onbekende gebieden.

Sommige mensen hebben meer dan anderen last van briljantie. We noemen ze wonderkinderen of genieën. Vaak hebben ze interesse in vele haaks op elkaar staande vakgebieden. Ze brengen nog onbekende combinaties tot stand, zodat er letterlijk een nieuwe vonk kan overspringen. Naast briljante mensen zijn er mensen nodig die de gaten opvullen, die door de voortrekkers zijn gemaakt. Hofstadter (1995) heeft software gemaakt, die rare combinaties van concepten (analogieën) maakt en hun waarde onderzoekt. Hij past dit toe op een hele kleine conceptenwereld. Die is al ingewikkeld genoeg.

Concepten veranderen via mensen de werkelijkheid

Aansprekende concepten verleiden mensen tot realisatie. Deze realisatie vindt plaats in de wereld waar men deel van uitmaakt. Men zet de componenten die men kent en een beperkt aantal nieuwe, in de gewenste volgorde. Vaak zijn er standaardpatronen om een passende volgorde te bewerkstelligen.

Realisatie blijkt plaats te vinden via vaste patronen.

De architect Christopher Alexander heeft veertien jaar gewerkt aan het boek ” The Timeless Way of Building” (1979). Het boek gaat over het ontwerpen en realiseren van drie dimensionale structuren in de materiele wereld. Te denken valt aan een tuin, een gebouw of een stad. De structuren beschikken over “Quality without a name “. Dit begrip is wellicht het best te beschrijven met “het gevoel, dat het goed zit”.  “Quality without a name” ontstaat door het gebruik van “design patterns ( = ontwerppatroon)”. Een ontwerppatroon is een aanpak om in een bepaalde (fysieke) context een krachtenveld in balans te krijgen. Dit krachtenveld bestaat uit natuurlijke krachten (b.v. de zwaartekracht) en menselijke krachten. Bij de menselijke krachten kan gedacht worden aan de behoefte om in bepaalde (omschreven) gevallen alleen te zijn en de behoefte om in andere omstandigheden ruimte te delen. De krachten verkeren soms in een wankele balans. Ze trillen rondom om een evenwicht. Het ontwikkelen van een patroon gaat gepaard met vele jaren observatie en verbetering. Alexander vergelijkt de moeilijkheidsgraad met “anything in theoretical physics”. Men krijgt gauw een gevoel, maar “it is very hard to be precise, because there is never any one formulation of the pattern which is perfectly exact”. Een goede beschrijving is een “a kind of fluid image, a swirling intuition about form, which captures the invariant field”. Het formuleren van een patroon als een spanning tussen krachten is een prachtig idee.  Het hele boek geeft je trouwens het gevoel, dat er een “quality without a name” in zit. Alexander heeft in de veertien jaar van schrijven waarschijnlijk zoveel geschrapt, herschreven,  gewikt en gewogen, dat de essentie er echt in staat.

Patronen overlappen en verwekken daarmee nieuwe patronen. Een patroon kan een ander patroon starten. Dit betekent, dat er veel vanzelf gaat. Door het “goede gevoel” gaan mensen ook als vanzelfsprekend mee. Zij groeien in hun omgeving en laten hun omgeving groeien. Een combinatie van patronen noemt Alexander een taal. Een taal is “a good one”, als ze “morfologisch’ compleet is. Dit betekent, dat men het eindresultaat kan visualiseren. We kunnen het resultaat “voor ons zien”. Daarnaast moeten in alle mogelijke combinaties van patronen de krachten in evenwicht blijven. Er blijft dan harmonie bestaan. Een cultuur is een specifieke verzameling patronen. Ontwerpen is het innemen van de ideeënruimte en verwezenlijken is het veroveren van de  materiële ruimte. In beide worden patronen gevolgd. De ruimte is vrijwel nooit leeg. Zij dwingt tot aanpassing. De goede ontwerper voelt de lopende patronen in de ruimte en gaat met ze mee. De som van patronen biedt altijd ruimte tot manoeuvreren, maar geen oneindige variatie.

In het artikel “The architecture of Life” legt Donald Ingler (1998) het principe van “tensegrity” uit. Dit principe bestuurt het ontwerp van alle organische structuren in mens, dier en plant. In dergelijke structuren zijn vaste (bijv. de botten) en beweeglijke (bijv. de spieren) delen volgens een geometrisch patroon aan elkaar verbonden. Dergelijke structuren zijn ook al voorgesteld om het atoom en het heelal (D’arcy Thompson, 1942) te verklaren. Tensegrity is gelijk aan “quality without a name”. We lijken op weg naar een herwaardering van de “harmonie der  spheren”.

De denk/realisatiewereld bestaat uit vele lagen. Hoger liggende lagen schermen onderliggende lagen af voor snelle verandering. In de kern staat de tijd stil.

In de materiële wereld bevatten diepere lagen de infrastructuur. Het kost veel moeite om de materie de goede kant op te krijgen. Het implementeren van een infrastructuur kost dan ook veel tijd. Zo kost het aanleggen van een spoorlijn al gauw tien jaar. In de denkwereld komt hetzelfde voor. Een hogere ordening, een structuur, bevat regels, die invloed uitoefenen op de onderdelen van de “lagere” structuur.  De lagere structuur wordt hiermee “stil gezet”. Als men zich aan de regels houdt gaat alles goed. Hoe dieper je door de lagen in de denkwereld kijkt hoe langzamer het veranderingsproces verloopt.  We praten dan over paradigma’s. Er zijn steeds meer wetten zichtbaar. Diepe structuren kunnen letterlijk geen kant op. Ze dragen de last van de hogere structuren. In de kern staat de tijd stil. Hier bevindt zich de “eeuwige waarheid”. Je kunt een structuur in een hogere versnelling zetten als je de regels van de hogere weghaalt. Bij mensen spreken we dan van een cultuurverandering. Grote aanpassingen gaan als schokgolven door vele lagen heen. Mensen worden ziek als er een grote reorganisatie plaatsvindt. Vaak worden bij reorganisatie de echte regels niet weggehaald of onderkend. Alles blijft hetzelfde. In de storm buigen de bomen mee. Na de storm gaan de bomen weer rechtop staan.

Mensen beroeren met behulp van hun instrumenten andere diepere structuren

Men kan in diepere structuren reiken door hulpmiddelen te maken. Je kunt rijden met een auto. Het waarnemingsveld wordt tot de rand van de auto uitgebreid. Je speelt muziek met een viool. Er ontstaat een directe koppeling tussen de partituur en de hand die de snaar bespeelt. Je kunt de atomenruimte bekijken met een electronenmicroscoop. Deze instrumenten beroeren de diepere structuur. Na enige tijd zijn mensen één met hun instrument. Het instrument heeft ze van binnen geordend. Het vervangen van een instrument heeft vaak grote invloed op de mens die hem gebruikt. Men komt van de ene in de andere ruimte. De  instrumenten hebben zich in de tijd verbonden met de hand, het oog en het oor. Meestal spelen ze het spel op juiste manier. Ze veranderen de ruimte niet fundamenteel. Ze laten de schotten op de oude plaats staan. In het verleden waren alle instrumenten analoog of mechanisch van aard. Het koppelen van mechanische instrumenten met raderen en tandwielen is een hele klus. Koppelingen van instrumenten voor oog en oor werden makkelijker door de vloeibaarheid en kneedbaarheid van het licht en de electronenstroom. We gebruiken hier spiegels, lenzen en transistoren. Allemaal namen, die slaan op koppelen/ verbinden  Deze  hulpmiddelen worden nu vervangen door software (digitaal). Software is in de materie uitgekristalliseerde denkkracht. We zijn deze softwarestructuren ook weer aan het koppelen. Koppelingen tussen software zijn erg vloeibaar. Dit maakt, dat we voorheen niet gekoppelde of diepere lagen in beroering brengen. Ze komen in een gezamenlijk evenwicht of raken een tijdje chaotisch. Software koppelt steeds meer ruimten en maakt steeds  meer tussenlagen overbodig. Ook tussen softwarecomponenten zitten schotten. We noemen ze interfaces. Veel  interfaces zijn slecht gedefinieerd. Ze vallen niet op en laten dan ook weinig informatiestroom door. Softwaresystemen met dergelijke koppelingen zijn inflexibel. Het zijn meestal grote oude brokken software of stukken software die erg nieuw zijn. Ze hebben nog geen ontwikkeling doorgemaakt. De meest vloeibare koppeling tussen softwaresystemen is een koppeling via informatie. Op dit ogenblik zijn er nog vrijwel geen zelfstructurerende softwarecomplexen. Ze zullen er zeker gaan komen.

Concepten worden omgezet met behulp van taal omgezet in software.

Taal is het instrument van de hersenen, het denken. Software (“taal geordend volgens Chomsky”) bevat ook “design patterns”. De “design patterns” van Alexander zijn op dit ogenblik de nieuwe rage in de software-engineering. In dit zeer technische vakgebied probeert men om complexe softwaresystemen te bouwen, die meestal op de achtergrond functies uitvoeren in de infrastructuur.

Men heeft tientallen jaren nagedacht over hoe een structuur flexibel kan worden ontworpen. Gebleken is dat aanpassen van onderliggende lagen grote invloed heeft op de bovenliggende lagen. Men laat de zaken liever hetzelfde. Hoe dieper je in de software duikt hoe ouder ze wordt. Men is er wel achter gekomen, dat flexibele systemen moeten bestaan uit softwareonderdelen, die uitsluitend met elkaar communiceren met behulp van berichten. Denk hierbij aan mensen, die met elkaar praten. Op geen enkele wijze mag de softwarebouwsteen, object genoemd, zijn interne structuur laten zien. Op deze wijze wordt het mogelijk om de binnenkant aan te passen zonder dat de interactie moet worden aangepast. Daarnaast is men druk bezig om zoveel mogelijk onderdelen te hergebruiken. Dit doet men door verzamelingen, klassen genoemd, te onderscheiden. Een object zit in een klasse (bijv. de klasse mensen). Deze klasse heeft eigenschappen (bijv. mensen lopen). Deze eigenschap wordt doorgegeven naar een deelverzameling (bijv. vrouwen), die zelf weer eigen eigenschappen heeft (kinderen baren). Vrouwen lopen doordat ze deel uit maken van de verzameling mensen. Zo zijn enorme verzamelingstructuren ontstaan met steeds andere meestal technische (bijv. de klasse van de printer of het scherm) uitgangspunten. Er blijkt geen eenduidige indeling te bestaan. Twee ontwerpers lossen hetzelfde probleem soms totaal anders op. Dit maakt het ideaal van het één keer maken en daarna overal toepassen een “fata morgana”. De “design patterns” zijn een koppeling van meerdere objecten. Er blijken net als in de 3D-wereld een aantal zeer vaak voorkomende grotere structuren te zijn, die een software ontwerper het “goede gevoel” geven.

Krachtige memen zijn een krachtenveld in balans.

De theorie van de objecten is zonder veel problemen om te zetten naar andere vakgebieden. Ze is een ideale manier om structuur aan te brengen. Eigenlijk ben je bezig om met taal te spelen. Objecten zijn zelfstandige naamwoorden en verbindingen tussen deze objecten zijn werkwoorden. Deze analogie geeft de gelegenheid om Alexander los te laten op memen (Denett, 1991), de genen van de taal. Deze zouden de “design patterns” in onze taal zijn, die de taalruimte innemen en samengaan met bestaande patronen. Een meme is dan een “krachtenveld in balans”. Meestal de spanning, die tussen  tegendelen hangt. Een krachtig meme beschikt over “the quality without a name”.

Wiskunde is het grootste sterk samenhangende meme op aarde.

Conceptcomplexen (memen) fungeren als selectiemiddel voor andere complexen. Net als de leeuw het schaap dwingt om te veranderen in de tijd of om eeuwig als zijn voedsel te dienen. Sterke memen drukken zwakke memen weg. Het is gelukkig nog niet duidelijk welk mechanisme hier een rol speelt. Als we het zouden weten zouden met reclame/ indoctrinatie iedereen onder controle kunnen brengen. Sterke memen beschikken waarschijnlijk over zelfreferentie en bezitten in het netwerk van concepten, hun semantisch netwerk, meerdere terugkoppelingen. Op deze wijze reiken ze horizontaal in vele structuren en vormen ze verticaal een gesloten structuur. Wiskunde is de meest pure en samenhangende conceptenwereld. Een goed bewijs geeft het “gevoel, dat het goed zit”. Een wiskundige wordt door een mooi bewijs tot tranen toe geroerd. Een mooi bewijs klinkt hem als muziek in de oren. Geen wonder dat vele beroemde wiskundigen ook filosoof zijn. Ze hebben hun tovenarij met concepten ook op andere denkwerelden toegepast. Wiskundig gestructureerde muziek spreekt velen aan (Bach). In de wiskunde wordt ieder nieuw stukje naadloos aan het oude gekit. Hier bestaat een hulpmiddel voor, dat we “bewijzen” noemen. Iedereen gelooft, dat “bewijzen” de “eeuwige waarheid” schept. Het wiskundecomplex is zo groot en krachtig, dat het bestand is tegen vrijwel alle aanvallen van andere conceptstructuren.  Het complex heeft via de computer zijn weg naar de werkelijkheid gevonden en wordt steeds machtiger. Niemand is op zoek naar een verdedigingsmechanisme. Het is niet onwaarschijnlijk, dat op termijn met voldoende rekenkracht beschikbaar, de werkelijkheid zich aan de wiskunde zal gaan aanpassen. De druk om te verwezenlijken is immens. Wie dit niet acceptabel vindt zal de aanval moeten gaan inzetten en een nieuwe overtuiging, een alternatief voor “bewijzen” moeten gaan vinden.

Gedachten over een nieuwe wanorde en wellicht het “eeuwig leven”.

Kaufmann (1993) geeft uitzicht op een oplossing. Als we zijn denkbeelden over orde (en wiskunde) bekijken kunnen we een aanval tegen de wiskunde, de maximale gestructureerdheid,  formuleren. Belangrijk is, dat we accepteren, dat we continue net voorbij de grens van orde en wanorde moeten zien te blijven. We moeten net niet “verdampen”. We mogen nooit “in slaap vallen” of verveeld raken. We moeten kortom permanent “scherp” zijn. Dit soort gedachten stemt overeen met denkbeelden, die er zijn rondom het verkrijgen van “het eeuwig leven”. Men probeert “Magere Hein” te misleiden door permanent te veranderen. We komen dan tot de volgende aanbevelingen:

  • Verbreek snel oude koppelingen als zich het begin van stabilisatie voordoet. Breng permanent nieuwe verbindingen aan.
  • Richt je op de verre toekomst (het oneindige, de hemel). Kijk niet om.
  • Streef naar overlap. Passende oplossingen zijn verslavend.
  • Veroorzaak en verwelkom verstoringen en fouten.
  • Fixeer je op een paar variabelen en negeer de rest. Maak geen passend model.

Voor zover ik het kan overzien leidt dit alles tot “pure gekheid”. Het lijkt er dus op, dat we moeten kiezen tussen normaal en sterfelijk en gek en eeuwig levend. Wellicht is de dood niet zo’n gekke oplossing.

Littteratuur.

Alexander C. 1979, The Timeless Way of Building, New York, Oxford University Press.

Capra F., 1996, The web of Life, New York, First Anchor Books.

D’Arcy W. Thomson, 1942, On growth and form, Cambridge University Press.

Denett D.C., Consciousness Explained, New York, Little, Brown and Company

Crutchfield J and N. Kahn, 1996, Turbulent Landscapes: A Dialogue. Sante Fe Institute Working papers 96-07-051.

Dongen van H.J., Laat de W.A.M., Maas A.J.J.A, 1996, Een kwestie van verschil, Eberon, Delft.

Hofstadter D., 1995,  Fluid concepts and creative analogies, New York, BasicBooks.

Ingher D. E., 1998, The Architecture of Life, Scientific American 1-1998.

Kaufmann S.,. 1993, The origins of order, New York, Oxford University Press.

Mingers J. , 1995, Self Reproducing Systems, New York, Plenum Press.

Peters T., 1987, Triving on Chaos, New York, Kropf. Wittgenstein L., 1992, Tractatus Logico-Philosophicus, Pears, D.F. and McGuinness, B.F., 1974editi

Over Lichaam, Taal en Metaforen

Zo’n 30 jaar geleden waren verhalen er vooral voor kinderen en oudere mensen. ‘Serieuze’ mensen bestudeerden de wetenschap – om de feiten. Inmiddels zijn we er wel achter we niet in een wereld van feiten leven. We leven in wereld, vol van betekenis, in een wereld van mythen en metaforen, gecreeërd door onze verbeelding.    

Inleiding

Telkens als we iets beschrijven in termen van iets anders, creëren we een metafoor. Mijn liefde is als een bloem, mijn leven als een ontdekkingsreis, mijn bedrijf als een kind, mijn werk als een struggle. Een metafoor projecteert een ervaring van het ene (mijn liefde) en contasteert het met iets (een bloem). Elementen in de ervaring van liefde, worden begrepen in het licht van een object, de bloem.

Dit is de manier waarop mensen betekenis geven; door een ervaring te vergelijken met iets. Of door ‘iets’ met ‘iets’ anders te vergelijken. Met iedere metafoor nemen sommige ervaringen in belang toe, en andere af. Alle verhalen en analogieën bevatten metaforen, of we nu willen of niet. We kunnen niet niet in metaforen praten, denken, voelen en leven. Metaforen worden soms opzettelijk gebruikt in onderwijs, therapie, bedrijfsvoering en politiek, omdat ze:

  • Domeinen van betekenis aan elkaar relateren.
  • Een context bieden.
  • Ervaring in perspectief plaatsen.
  • Onze ervaringen ‘versimpelen’.
  • Sequenties van emotionele staten en reakties bevatten.
  • Geconstrueerd of verwijderd kunnen worden.
  • Afkomstig zijn van bestaande of imaginaire analogieën.
  • Duidelijk aanwezig zijn of opgenomen in iets anders.
  • De dragers zijn van veronderstellingen, overtuigingen, criteria en gewenste staten/toestanden.
  • Omdat ze overal voorkomen waar mensen niet verwijzen naar het hier en nu, zoals als we over sport discussiëren, mensen, de toestand in de wereld. Zelfs als we naar muziek luisteren (Faulkner, 1993).

De impact van metaforen is enorm. Onlangs werkten we mee aan een nogal ambitueus researchproject. Na verloop van tijd verliep het wat stroef; zodanig dat de situatie was gefixeerd. Door een aantal mensen werd de voortgang als ‘doelloos’ en ‘ongestructureerd’ ervaren. Anderen hadden het gevoel alleen met het proces van het project bezig te zijn, in plaats van een inhoudelijke verdiepingsslag. Middels gesprekken inventariseerden we onder andere metaforen. Wat bleek was dat er twee verschillende manieren waren waarop het project werd ervaren. Een groot deel van de projectmedewerkers zag het project als een ‘ontdekkingsreis’. Bij een ontdekkingsreis is er wel een eindbestemming, maar de weg ernaartoe is niet vastomlijnd. Er is een vertrek, een queeste (of avontuur), een tijd van contemplatie en een aankomst. Waar die aankomst is, hangt af van de bestemming. Een ander deel van de projectmedewerkers beschouwt zichzelf als deelnemer aan een denktank. Heel letterlijk kunnen we een denktank opvatten als een vat waarin je iets gooit, er er vervolgens iets ‘uit’ komt rollen. Er is een duidelijk begin en eind. Begin is een moeilijk vraagstuk en eind is een oplossing (of meerdere). Het impliceert een ‘informatie’verwerkend proces, waarbij wat er in de ‘tank’ gebeurt niet eens zoveel uitmaakt. Het gaat erom dat er iets van waarde uit komt ‘rollen’. Daarnaast impliceert ‘denktank’ ook een ‘binnen’ en een ‘buiten’, kortom: veel duidelijker afbakening ten opzichte van de context. Medewerkers met de ‘denktank’ metafoor vonden dat e.e.a. te rommelig en ongestructureerd verliep. Medewerkers met de ‘ontdekkingsreis’ metafoor waren op zich tevreden, maar hadden meer behoefte aan inhoudelijke richting. Een combinatie van beide metaforen en de explicitering daarvan, was nodig om het project nieuw leven in te blazen.

Andere mogelijke metaforen voor een dergelijk project kunnen zijn:

  • een spel,waarin je kunt winnen of verliezen.
  • een machine, die begint als nieuw, vervolgens ‘in gebruik’ is, verouderd en tenslotte aan vervanging toe is.
  • een verhaal, met een begin, een midden, een climax en een einde, vaak rondom een held.
  • een toneelstuk, met een 1e akte, een 2e akte, een climax en een einde.
  • een seizoen (of het proces van de jaargetijden, met de overgangen van zomer naar herfst, naar winter, naar lente en zomer. Tijdens de seizoenen wisselt het activiteitenniveau zich af met reflectie en rust).

Het inbrengen van één van deze ‘metaforen’ kan een nieuw licht op de doelstelling, het ontwerp en de aanpak van het project werpen. Betrokkenen dienen zich bewust te zijn van de gehanteerde metafoor. De kans dat er ‘misverstanden’ optreden en inefficiency ontstaat wordt dan sterk gereduceerd.

Hierboven hebben we het meest zichtbare van metaforen toegelicht; hoe we ze in het dagelijks leven relatief duidelijk tegenkomen. Echter, metaforen impliceren meer. Wat ligt er aan ten grondslag, hoe creërt de mens metaforen en waar komen ze vandaan? Voor een antwoord moeten we kijken naar de relatie tussen taal en lichaam.    

Niet bewijzen, maar geloven

Het onderzoek naar metaforen is in een stroomversnelling geraakt door Lakoff [1].  Lakoff  houdt zich al jaren bezig met de achtergronden van taal. In eerste instantie was hij bezig om taal wiskundig te beschrijven (syntax, semantiek). Het bleek niet mogelijk om de wijze waarop we dagelijks met elkaar praten op deze manier te verklaren. Onze taal is doorspekt met beelden, metaforen, en bestaat niet slechts uit ‘feiten’ zoals de wiskunde die definieert. Lakoff bereikte een doorbraak door het uitgangspunt te kiezen dat alle redeneringen gebaseerd zijn op het gebruik van metaforen.

Uitgangspunt is dat we niet figuurlijk maar letterlijk redeneren. Als we iemand horen praten vertalen we onbewust alle metaforen razendsnel in ons bekende termen. We snappen het. Als we letterlijk naar iemand luisteren kunnen we nog veel meer te weten komen over de drijfveren (de levensmetaforen) van onze gesprekpartner. We begrijpen nieuwe dingen door ze te relateren aan vergelijkbare verklaringen uit het verleden. Dit in tegenstelling met de “wiskundige aanpak” die sterk denkt in “bewijzen”, “gelijk zijn” en “deel uit van maken van”. Lakoff kwam er achter dat mensen niet bewijzen maar geloven. Geloven is gebaseerd op het gebruik van metaforen. Als iets lijkt op datgene wat we al kennen (en vertrouwen) voelt het goed. 

Meer over metaforen

Containermetafoor

Ik heb vreselijk het land

Aan begrenzing, maar niet aan grenzen.

L. Vroman: Twee gedichten

Metaforen worden aangeleerd door de voortdurende interactie tussen de mens en de buitenwereld. We zijn fysieke wezens en worden van de rest van de wereld gescheiden door onze huid. We ervaren de rest van de wereld als iets dat buiten onszelf is. Ieder van ons is een ‘container’, met een begrenzend oppervlak, de huid, en een binnen en buiten oriëntatie (Lakoff, 1980, p.29). We projecteren onze binnen/buiten-oriëntatie op andere fysieke objecten die door iets worden gescheiden; we denken dat ze op ons lijken. We bekijken ze dus ook als containers. Kamers en huizen zijn containers. Als we van de ene kamer in de andere lopen, begeven we ons van de ene container naar de andere. We gaan uit het een, naar het ander. Als we geboren worden leren we door te kruipen dat we ergens naartoe kunnen, het doel, en door op te staan leren we het verschil tussen op– en neer. De betekenis van ‘op’, ‘neer’, ‘uit’, ‘naartoe’, ‘boven’, ‘onder’ wordt al zeer vroeg in onze kinderjaren vastgesteld. In alle talen staat de term “op” voor positief en de term “neer” voor negatief. Dit heeft enorme implicaties voor de wijze waarop mensen, organisaties en de maatschappij functioneren.

Personificatie

Naast tastbare (zichtbare, reukbare) begrippen, zoals een  bloem en een stoel, zijn er ook constructies die bedoeld zijn om de wereld simpel en compact te maken. Dit is nodig omdat we in geval van gevaar snel moeten kunnen reageren. Hier maken we impliciet gebruik van de verzamelingenleer; we scharen iets onder een geheel. We praten dan niet over een ‘stoel’ maar over ‘meubelen’. Het begrip ‘meubelen’ kunnen we ons echter niet voorstellen. Zie maar eens ‘meubelen’. Dan zie je vast een verzameling stoelen, tafels en banken, maar ‘meubelen’ an sich, kunnen we ons niet voorstellen. We voelen het niet. In de praktijk blijven we daarentegen toch doorgaan met het gebruik van onze zintuigelijke ervaring. Ieder mens gebruikt bij het abstracte redeneren een deel van de verzameling (een prototype, bijv. de stoel) om door te kunnen redeneren. We plakken eigenschappen van het deel aan het geheel (een meubel is een soort stoel). Zo ontstaat het idee van de lerende organisatie door een eigenschap van de mens (leren) de koppelen aan het geheel, de organisatie.

Metaforen en hun cyclisch karakter

Metaforen worden aangeleerd door de interactie van de mens met de wereld buiten hem.  De werkelijkheid bevat vele cycli. We zijn lichamelijk en geestelijk tussen de middag op onze top (Rossi,…). Iedere dag gaat de zon op en onder. Ieder jaar maken we seizoenen mee. De kortste en de langste dag zijn al eeuwenlang gebeurtenissen waarop krachtige rituelen werden en worden uitgevoerd (denk aan Kerstmis). Aangezien metaforen gebaseerd zijn op “directe” waarnemening hebben ze onderling een cyclisch verband. Na de winter komt de lente. Na de nacht komt de dag. De winter is “neer” en de dag is “op”. In ons redeneren maken we gebruik van dit soort patronen. De overgang naar een volgende stap in de cyclus gaat bijna altijd gepaard met een dramatische gebeurtenis die wordt vertaald in een ritueel (a ritual of passage). We moeten er even “doorheen”. Belangrijke cycli en hun overgangen zijn door middel van mythes generatie op generatie doorgegeven. Denk bij voorbeeld aan de zondvloed. 

Metaforen verbindt wetenschap en sprookjes

Achter het wetenschappelijke denken liggen een aantal standaardmetaforen. Lakoff heeft deze aanpak toegepast op de filosofie en wiskunde en komt met opmerkelijke resultaten. Zelfs de wiskunde blijkt lichamelijk te zijn gefundeerd[2]. Het doorvertalen van Lakoff naar andere vakgebieden staat nog in de kinderschoenen maar zal zeker enorme invloed hebben.

Een belangrijke consequentie van het onderzoek van Lakoff is dat het idee over waarheid moet worden aangepast. Op dit moment worden er twee waarheden onderscheiden: de wetenschappelijke waarheid voornamelijk gebaseerd op de wiskunde en de logica en de waarheid van het volk te vinden in de spreektaal. De laatste waarheid  wordt geassocieerd met geloven. In de spreektaal wordt kennis doorgegeven in de vorm van onder meer sprookjes, mythes en spreekwoorden.  Nu de wiskunde een metaforisch fundament blijkt te hebben, schuiven de twee werkelijkheden weer in elkaar. Als deze trend doorzet is het voorspelbaar dat vakgebieden die door de dominatie van de wiskunde (de exacte vakken) in waardering zijn gezakt, zoals de literatuur, weer in waarde zullen stijgen. Dit is al te zien in de toenemende interesse in verhalen bij organisatie-ontwikkeling en strategie-formulering (narratives, cases).

Opkomende metaforen

De metafoor van de machine (computer, stoommachine), de fabriek en de lopende band (componenten, standaardisatie, logistiek) zijn tot op heden dominante metaforen. Ze hebben hun impact gehad in vele vakgebieden. Ziekenhuizen zijn in dertig jaar tijd getransformeerd van kloosters waar nonnen het lijden en de loutering van de patienten begeleiden naar fabrieken. In deze fabriek wordt de mens gezien wordt als een ‘kapotte machine’ waar onderdelen moeten worden vervangen. Dokters zijn getransformeerd in technici. Wachtlijsten zijn een gevolg van het logistieke denken.

Zodra een metafoor te dominant wordt, springen we, via een dramatische gebeurtenis, naar een volgende stap in een cyclus. Door de machine is de zingeving in de westerse wereld op de achtergrond geraakt. De wereld is in de winter terecht gekomen. Ze is koud en guur. De westerse wereld wacht op de lente. Geen wonder dat in vele vakgebieden het eenheidsdenken (de centrale besturing) wordt verlaten en de metaforen van het leven (chaos, organisme), de wensdroom, het theater en het pretpark aan het opkomen zijn.

Wat kunnen en willen we er mee?

Het toepassen van de denkbeelden van Lakoff is niet simpel. We zitten enorm ‘vast’ in het wetenschappelijke, figuurlijke, denken. Het letterlijke denken met behulp van metaforen vindt op andere niveaus plaats. Het kost moeite om ons ervan bewust te worden. Als we het gaan toepassen worden zaken erg duidelijk. We zeggen waar het op staat en dat wordt over het algemeen niet op prijs gesteld. We hebben het “door”. Het toepassen van het metaforisch denken is confronterend. We achterhalen het denkraam (de world-view) van een persoon. Mensen houden ten koste van veel vast aan hun paradigma’s. Ze geven zekerheid. Het transformeren van metaforen van mensen en organisaties is mogelijk. Het probleem hierbij is dat we methoden en technieken gebruiken die “vreemd overkomen”. Ze worden niet als “wetenschappelijk” gezien. Daarnaast staat het onderzoek nog in de kinderschoenen. Er zijn nog geen complete bibliotheken met metaforen. We weten nog te weinig over onderlinge relaties.

‘There’s no choice on how to start.

 The path has been entered or it hasn’t’.

(Will McWhinney, 2001)

Literatuur

Faulkner, C. (1993). The Mythic Wheel of Life. Audio Cassette seminar. Genesis II, Lyons.

Lakoff, G., Johnson, G. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press. Chicago & London.


[1] Lakoff G., Johnson M. (1999), Philosophy in the flesh, Basic Books;

[2]Lakoff G,  Nunez R (2000), Where Mathematics Comes From: How the Embodied Mind Brings Mathematics into Being, Basic Books;

How to Stabilize the Immunesystem

Immunologist prof. dr. Huub Savelkoul of Wageningen university stated that: “EMF treatment can lead to enhanced innate resistance”.

The Immunesystem.

The First part of this Blog is written in English. The last part is written in Dutch.

Experiments with exposure to a specific type of ElectroMagnetic field have shown that immune cells have increased activity levels after exposure.

The quality of the Immunesystem is dependent on Age and Lifestyle.

There is a simple cheap and tested way to measure the quality of the immunesystem. This system is based on BioPhotons.

Smoking, Alcohol, loneliness, poor nutrition, stress and old age weakens the system.

Instead of a Biological Vaccine we could use an Electro Magnetic Vaccine to re-Activate the immune-system.

Cells produce Light.

This light is called a Biophoton. The quality of the immunesystem shows itself in the quality of the biophoton-production. When your immunesystem is down you need MagneticTherapy.

History of Magnetic Therapy.

Magnetic therapy dates as far back as the ancient Egyptians. Magnets have long been believed to have healing powers associated with muscle pain and stiffness.

Chinese healers as early as 200 b.c. were said to use magnetic lodestones on the body to correct unhealthy imbalances in the flow of chi or life-energy. The ancient Chinese medical text known as The Yellow Emperor’s Canon of Internal Medicine describes this procedure.

When the first cosmonauts and astronauts were going into space, physicians noted that they experienced bone calcium loss and muscle cramps when they were out of the Earth’s magnetic field for any extended period of time. After this discovery was made, artificIal magnetic fields were placed in the space capsules.

Research in Magnetic Therapy.

When you search the Internet with the terms “magnetic Field” and “immune system” you will see that Low Frequency Fields have a healing effect.

For a list of References see the end of this Blog.

Corona (COVID-19) infections can be reduced in severity (quicker, easier recovery, less hospitalisations, less ICU admittance, less mortality) and infectiousness (lower R) by making the immune system react faster and stronger early in the infection.

The virus gets less chance and time to grow exponentially and the infection is kept smaller and easier to eradicate.

Both infectious disease and auto immune disease are linked to insufficient activity of the primary immune system.

Many of the diseases in these categories have no satisfactory treatment and cause significant suffering, healthcare cost and -workload.

Sometimes the Immune-system can get in an overdrive called a Cytokine Storm. cytokines are small proteins released by many different cells in the body, including those of the immune system where they coordinate the body’s response against infection.

The primary immune system has three functions:

  • 1)  to decrease the growth of infections in the period before the secondary immune system kicks in,
  • 2)  to detect pathogens, break them up and produce cytokines and antibodies that activate and direct the secondary immune system,
  • 3)  to clean-up the debris after a successful immune reaction so that auto-immune disease is prevented.

The Activator is a small, low cost medical device that activates the primary immune system of patients to respond much faster to infections and to clean-up immune debris better.

We need about 1 mio Euro to finalize clinical trial and start production of the device.

Our device is without risks or side effects, suitable for home and practice settings.

Faster response helps to fight and prevent infectious disease, and better clean-up helps reduce auto immune disease.

The technology addresses high volume medical problems, urgent for patients and physicians alike, making it valuable for society and attractive for business and governments.

Experiments with exposure to a specific type of electromagnetic field have shown that:

  • immune cells have increased activity levels after exposure
  • mortality in animals suffering from infectious disease decreases by a factor 2.5: from 50% after 17 days to 20%.
  • feed conversion and therefore productivity in broiler chicken increased (probably due to enhanced health) by more than 20%.

The mechanisms that are expected to play a role in this activation of the immune system are universally present in all vertebrae animals, including fish, all farm animals and humans.”

Applications of this effect can include:

  • treatment of infectious disease in situations where antibiotics are ineffective, undesired or too expensive;
  • prevention of infectious disease in risk situations or risk periods.

Products that support such applications (treatment probably 30 minutes per week)can include:

  • a small treatment box for an individual human,
  • an optional component to be included in feed stations or milking stations for cattle
  • installations for mass treatment in fish farms, poultry farms or other meat production facilities.

Markets for such products are expected to develop in human medicine, fish farms, farms with high value animals such as dairy cows, and in meat production facilities.

Market development will be supported by an ever growing disease pressure in high density populations, decreasing effectiveness and increasing cost of antibiotics and the threat of epidemics. Market size will be large, at least several 100 Million euro.

A device can be produced for 50$ that can treat 1500 people per week (30 minutes times 10 persons times simultaneously) and run on a car battery or AC taking less than 5 Watts.

Ideal for Low and Middle Income Countries.

It will work for other infections and future pandemics, never generate bacterial resistance and also be effective for other (including resistant bacterial) infections.

Besides immune-system activation Pulsed Electro Magnetic Field (PEMF) has showed a lot of applications in many area’s of the body. including Wound healing, Pain reduction, Rheumatoid Arthritis, Depression, Immune Stimulation for milder, Urinary tract infection, Acné inversa and other Serious Skin diseases, Immune Stimulation for milder and less Inflammatory bowel diseases, including Crohn and Colitis Ulcerosa rtc. etc..

Please help us finish the device engineering and, run a clinical trial. We are looking for investors that are not looking for the big money although there is a lot money to make.

In this case we want to invest a part of the eprofit in to a dedicated R&D-Unit linked to Universities, Hospitals, Animal breaders and other Users of the technology. We believe that the Electro Magnetic Field has a lot to offer to Mankind.

Dutch Text:

Theorie over het Immuunsysteem:
Prof Savelkoul Over het Immuunsysteem.
Prof Savelkoul Over het Immuunsysteem en het Coronavirus

Doel en werking van een vaccin zijn het vroegtijdig op gang brengen van een immuunrespons waardoor de infectie klein blijft en snel en makkelijk opgeruimd kan worden.

Dat leidt tot mildere of geen ziekteverschijnselen, en minder ziekenhuisopnames en lagere mortaliteit.

Een goed werkend immuunsysteem kan het coronavirus volledig blokkeren:

Invloed van het Magnetische Veld:

Twintig jaar Onderzoek bij de Mens (humaan) en praktijkervaring in veehouderij aat zien dat eenzelfde effect als een vaccin of medicatie bewerkstelligd kan worden door het primaire immuunsysteem te activeren, harder en sneller te laten reageren (zie referenties/ onderzoek Savelkoul).

Het immuunsystem wordt geactiveerd middels een kleine elektromagnetische stimulus die door geïnduceerde spanningen in cellen een lichte stress op cellen zet, te weinig voor negatieve effecten, maar wel voldoende om cellen te stimuleren tot productie van cytokines die het immuunsysteem ‘aan’ zetten.

De activator is een klein apparaat met toepassing in zowel ziekenhuis, huisartsenpraktijk maar ook thuis.

Hoe staat het er nu voor met de Activator?

Het apparaat is in de praktijk uitgeprobeerd en wordt in productie genomen zodra er voldoende kapitaal is gevonden.

Maatschappelijk betrokken investeerders zijn welkom.

Interesse neem contact op met Hans Konstapel, Tunicaduin 2318 XE Leiden, T 071 5231126, M: 06 53843188.

Email: Hans.konstapel@gmail.com.

Over de Veerkracht. van ons lichaam en waarom uiteindelijk de zaak enorm in de war raakt en er zelfs eiweitten zijn die de troep weer opruimen.

Referenties:

  1. Golbach LA, Portelli LA, Savelkoul HF, Terwel SR, Kuster N, de Vries RB, Verburg-van Kemenade BM. Calcium homeostasis and low-frequency magnetic and electric field exposure: A systematic review and meta-analysis of in vitro studies. Environ Int. 2016 Jul-Aug;92-93:695-706.
  2. Golbach LA, Scheer MH, Cuppen JJ, Savelkoul H, Verburg-van Kemenade BM. Low-Frequency Electromagnetic Field Exposure Enhances Extracellular Trap Formation by Human Neutrophils through the NADPH Pathway. J Innate Immun. 2015;7(5):459-65.
  3. Elmusharaf MA, Cuppen JJ, Grooten HN, Beynen AC. Antagonistic effect of electromagnetic field exposure on coccidiosis infection in broiler chickens. Poult Sci. 2007 Oct;86(10):2139-43.
  4. de Kleijn S, Bouwens M, Verburg-van Kemenade BM, Cuppen JJ, Ferwerda G, Hermans PW. Extremely low frequency electromagnetic field exposure does not modulate toll-like receptor signaling in human peripheral blood mononuclear cells. Cytokine. 2011 Apr;54(1):43-50.
  5. Cuppen JJM, Wiegertjes GF, Lobee HWJ, Savelkoul HFJ, Elmusharaf MA, Beynen AC, Grooten HNA, Smink W, Immune stimulation in fish and chicken through weak low frequency electromagnetic fields. Environmentalist 2007.

LINKS.

Over Veerkracht.

About Loci

Method of loci

To use the method of loci bring to mind a familiar building, such as your house. Take a moment to conduct a mental walk through the rooms in your house.

Pay particular attention to the details , noticing any imperfections, like scratches: anything that makes your mental images more vivid. Make sure you can move easily from one room to another.

Along your route create a list of “loci” :i.e. well defined parts of the room that you can use later to memorize things.A locus can be a door, a bed, an oven, etc. Be sure that you can easily go from locus to locus as you visit the house.

Now, when you are faced with a list of words or ideas to be memorized, you must form visual images for each of the words and place them, in order, on the loci in your route. To recall the words or ideas now you take a mental walk throughout your house, asking yourself , “What is on the living-room door? What’s on the sleeping room bed. What’s in the oven?” And so on.

Associating the words or ideas to remember with the loci, you should create surprising images. More striking is the created image, more easily you will remember the thing.


This is all about the method! What follows is,instead, just a short FAQ if you are curious about what is behind this method.

Who invented the Method of loci?

According to Cicero’s De Oratore, the greek poet Simonides invented it. The legend says that Simonides escaped a disaster that destroyed the building where he was having a dinner with other dignitaries. He was able to name the victims by recalling where they had been seated.

What is the relationship between the method and the “Art of Memory”?

The Art of Memory was about the use of space to remember things and was based indeed on the method of loci.So the method of loci is almost a synonym of Art of Memory.This mnemonic technique was used by the ancient rhetoricians and later orators until the invention of the press.The major points of speeches were remembered using the method. The orator would visualize walking through the rooms of their memory palace and associating the next point to be addressed with a successive locus. This is perhaps why we now say “in the first place.”

Why Frances Yates is often cited when speaking of the Art of Memory ?

Frances Yates has written the best in depth account on the history of the Art during its long evolution from Simonides to its demise in the 17 century. In this book,named “The Art of Memory” and easily readable by anyone,Frances rediscovers the Art after two centuries of oblivion.Yates main point is that the learning of the Art was central to the formation of cultured people for twenty centuries. For this reason the Art is one of the central points in Western Culture.

Are there signs of the influence of the Art still visible in our cities ?

Medioeval cathedrals were build to work also as memory places.Dante also, in the Divina Commedia, builds a kind of memory place.

Can you give examples of uses of the Art by cultured people?

Monks used the Art to commit to memory their sermons, lawyers would memorize their speech in the same way.

What is the connection between the Art of Memory, Giordano Bruno and Hermetism?

Giordano Bruno , a dominican monk, left the convent where he learned the Art and wandered throughout Europe telling the secrets of the Art to all who would listen to him including the King of France.He was in 1600 burned at the stake for heresy.You can read online the most famous of his books : The Shadows of Ideas in latin but with some fascinating drawings of “memory wheels”.Bruno,following the teaching of Neoplatonists ,thought that learning the Art gave magic powers:this was the Hermetic Art of Memory. This is a short Introduction To The Hermetic Art Of Memory
Images stored in the loci become more than a mnemonic device. They help us in getting a better understanding of the world. Through them we discover the true essence of things and their relationship. They have also magical powers acting like talismans.They are in fact the “Shadows of Ideas”:the essence of reality.

After his death he was and is presented as a martyr of Science.The truth is that ,when he lived, modern science was not really born and we don’t really know why the Inquisition decided to condemn him( all documents about his process have been lost). But, if the idea that Bruno lost his life because of his support for Copernicanism is probably false, the idea that he was condemned because of his beliefs about the magic powers of the Art of Memory, is probably true.So he may very well be a martyr of the method of loci!

(Here other online texts from Bruno.)

What is the connection of the Art with the discipline of Rhetoric?

The Art was learned as part of the Rhetoric by Greek and Roman orators. Later it was integrated by Thomas Aquinas under the virtue of Prudence.

Can you give some specific example of striking images?

In an ancient text about the Art (Rhetorica Ad Herennium) there is this image to be used by a lawyer working on a case of poisoning to gain an inheritance with many witnesses: the defendant is at the bedside of the poisoned man holding in his right hand a cup(the poison) and in his left, tablets (inheritance) and a ram’s testicles (testes i.e. the witnesses in latin).
If you are curious this manual about mnemonics contains hundreds of examples of ridiculous images used to remember things plus some rules on how to create them.

What is the link between the Method of Loci and the Camillo Memory Theatre?

The “Idea” of the Theatre by Giulio Camillo, was essentially the following: instead of having cultured people imagine complex architectures to store all the knowledge,why not build a physical place and then store all knowledge in this place. Now you can learn simply by walking in this Memory Theatre.

Should we use necessarily real buildings or we can use also a imaginary place?

As “building” for the loci almost every structure both real and imaginary that extends in space, has been used.A city, an abbey, a tree, the human body, a schematic drawing, etc,etc.The so called mnemonic major system or peg system uses as loci images connected to the numbers 1 , 2, 3 ..This manual about mnemonics describes how these images are created in a systematic way from a list of words connected to the original numbers. You start from 1(t,d,th), 2(n), 3(m),4(r),5(l),6(g),7(c,k,gh),8(f,v),9(p,b),0(z,s) and then 16 becomes the word “dog” (d=1,g=6) and the image of the dog.

Is the method still used today?

Some memory performers on stage or television use the method.One of these is the famous italian mnemonist Gianni Golfera.
Also the most studied mnemonist, a certain Shereshevsky(S.) followed for 30 years by the russian psychologist Luria, discovered the Method by himself.He really didn’t need it to remember things: apparently ,for him, being synaesthetic,every experience was so compelling to be unforgettable.But when asked to remember ,for example, 50 items in order, he would put them along some street that he knew very well.This would make the recollection of the items in the right order more easy for him.
This paper reports that in many known cases of normal people with exceptional memory (excluding thus autistic people with savant syndrome) this method is used.
Many Universities and colleges include the Method as a mnemonic device in their pages of advices to students. This is a typical example of information on mnemonic devices for students.
The famous novelist Thomas Harris in the novel about Hannibal Lecter (“Hannibal”) describes in detail how Dr. Lecter uses the method . Unfortunately all this has been lost in the movie version.

How many things can you memorize with the method of loci?

People would memorize palaces with hundreds if not thousands of loci .With such a memory palace you can remember a lot of things but you also need to train a lot to use properly such big places. Memory performers use them routinely but their experience is that they have to rehearse for hours every day to use them.

There are images left by the ancients of these memory palaces?

Yes there are some striking images included in memory treatises or just printed without accompanying text to be used specifically for this purpose.Medioeval university teachers would,for example,represent all the items of their subject matter organized spatially in some striking image and have this image used by students to learn their topic.
You find some examples here.

Why some authors consider the Art of Memory as a tool of creation?

Mary Carruthers and others modern authors point out that the ancient Art of memory was considered more than a way to remember things, a tool to create new things. We now think about this technique as something where you have, for example, a sermon already written and then you memorize the main points using the Art and then recollect your images to deliver the speech. Something that in modern days would be done by reading the words from a sheet of paper. In fact, things were slightly different. There was no previous written sermon! The sermon was created directly from the memory images! In the same way people would create also literary composition like poems or simply meditate about God or other items. For example, in the case of meditations, the written word (in the Bible) was only a starting point, then the creation of the memory images and its recollection walking in memory palaces would organize and expand the original material allowing the person to explore and learn more about the subject matter.

What is the relationship between memory palaces and hypertext?

Both use space to make learning easier.An hypertext with its clickable icons and images is like a memory palace and each link is a locus .When you click, the idea stored there appears as a new document.The only difference is that you don’t have to memorize the structure . From this point of view hypertext is much more like the Camillo Theatre: a physical space where you learn by walking.
See also Hypertext and the Art of Memory from Visible Language 31.2:1997

What is the relationship between the memory palaces and virtual reality?

Virtual Reality is essentially a 3D hypertext.You now navigate not only with the mouse but with all your body:the dream of Camillo becomes true.We can now build a place where you learn only by walking.

What is the relationship between the Art of Memory and computer interface?

It is by now clear that both the human and digital memory aren’t merely a repository, but a theatrical stage. We access computer data by clicking and in general using an interface based on a spatial metaphor.The same we do with our memory using the method of loci.So the Art has been the first computer interface invented by man and used to make better use of the biggest computer ever built:our brain.It was the first model for data storage and retrieval and now is driving the the research on new computer interfaces.
You can read an introduction on this fascinating matter on this paper by Peter Matussek about the The Renaissance of the Theater of Memory

What is the relationship between the Art of Memory and scientific visualization

The Art of Memory is a special case of visual thinking : i.e. high level manipulation of visual information by our brain. Scientific visualization tries to help our powerful capacity to handle visual information by creating visual representations of abstract or invisible objects for example a molecule or the interactions between particles. Like for the development of computer interfaces, we don’t know why some representations seem to work and others no, but the method of loci is a powerful paradigm that we know works, and that helps us find effective visualizations. In the method there are two fundamental components:

  1. the interiorization of the images in the loci
  2. the interiorization of the path (a muscular activity)

So ,for example, the successful visualization of a complex molecule includes not only static images of its parts but also the capability to travel inside the molecule using the mouse.

Does the method really work?

Yes,although there is no proof that it works better than other methods, like for example rote learning.An interesting article on this subject(This is the electronic version without pictures of:

Bower:Analysis of a mnemonic device-Am.Sci. Sep,Oct 75?

. See also this Master memories are made not born. And also Testing-the-Limits in a mnemonic technique: A study of cognitive plasticity in very old age.In these studies the participants are trained in using the method as a mnemonic device to remember word lists.

Works Cited

  • Carruthers, Mary. The Book of Memory: A Study of Memory in Medieval Culture. Cambridge: Cambridge UP, 1990.
  • Carruthers, Mary. The Craft of Thought: Meditation, Rhetoric and the Making of Images, 400-1200. Cambridge: Cambridge UP, 1998.
  • Parker, Cahill,McGaugh A Case of Unusual Autobiographical RememberingNeurocase(2006) 12, 35-49
  • Rossi, Paolo. Logic and the Art of Memory. Trans. Stephen Clucas. Chicago: U of Chicago P, 2000.
  • Yates, Frances. The Art of Memory. Chicago: U of Chicago P, 1966.