J.Konstapel Leiden 28 juli 2025 All Rights reserved.
Interesse Sttuur me een email.
Waarden vs Partijen
Deze visualisatie toont hoe goed Nederlandse partijen hun plannen afstemmen op de belangrijkste maatschappelijke spanningsvelden — van bestaanszekerheid tot machtconcentratie.
Elke cel geeft de spanning weer tussen belofte en realisatie:
- 🟢 Groen betekent: consistent, uitvoerbaar, maatschappelijk afgestemd.
- 🟡 Geel duidt op: lichte spanning, onduidelijkheid of uitvoeringsproblemen.
- 🔴 Rood markeert: hoge spanning, ideologische mismatch of onhaalbare plannen.
Hoe groener de partijkolom, hoe meer hun visie en praktijk in balans zijn met de werkelijkheid. Deze kaart laat in één oogopslag zien waar politieke spanningen ontstaan — en waar juist stabiliteit heerst.
“Stel je Nederland voor als een kubus met vier waarden aan de randen: samenleven, geld, regels en toekomstvisie. Tussen die waarden ontstaan spanningen — net als in een familie. De linten in deze kubus laten zien waar het schuurt. En het middelpunt? Daar willen we eigenlijk heen: een evenwicht waarin iedereen mee kan.”
deze blog bevat een volledige uitleg over het onderzoek en de resultaten waarin de data en onderzoeken van de planinstituten CPB, CBS, SCP en PBL zijn gebruikt maar ook hun gedrag in de 2e kamer..
De spanningen in de Samenleving
📊 Toelichting bij de Spanningskaart
Deze spanningskaart toont de spanning tussen de vier variabelen: Samenleven (groen), Geld & Werk (rood), Regels & Macht (blauw), Toekomstvisie (geel). Elke cel vertegenwoordigt een met data onderbouwd maatschappelijk spanningsveld:
- 🔴 Rood: Hoge spanning — hier botsen waarden of beleidslogica’s zichtbaar. Denk aan thema’s als bestaanszekerheid of systeemkritiek.
- 🟡 Geel: Latente spanning — er is beweging, maar geen open conflict. Bijvoorbeeld waardenkloof of beleidswrijving.
- 🟢 Groen: Lage spanning — waarden zijn in balans of vormen synergie. Hier kan juist ruimte zijn voor vernieuwing of samenwerking..
Voor meer uitleg lees en kijk verder.
De Waardenkubus is een driedimensionale representatie van de fundamentele spanningsvelden in de Nederlandse samenleving. Elk vlak staat voor een kernwaarde, en elke rib (lijn tussen twee vlakken) representeert een structurele spanning — een zogeheten dyade.
🟦 De 4 maatschappelijke vlakken
Deze vlakken vormen de pijlers van ons publieke debat:
- 🟢 Samenleven — de groene kant van verbinding, zorg, gemeenschap
- 🔴 Geld & Werk — de rode kant van economie, bestaanszekerheid, arbeid
- 🔵 Regels & Macht — de blauwe kant van instituties, beleid en handhaving
- 🟡 Toekomstvisie — de gele kant van innovatie, duurzaamheid en verbeelding
🧩 De 12 spanningsdyades (ribben)
Tussen deze vier kernwaarden lopen twaalf spanningslijnen. Elke rib verbindt twee waarden en geeft een fundamenteel maatschappelijk spanningsveld weer:
- Bestaanszekerheid (Samenleven ↔ Geld & Werk)
- Vertrouwenskloof (Samenleven ↔ Regels & Macht)
- Zorgstructuur (Samenleven ↔ Toekomstvisie)
- Systeemmismatch (Geld & Werk ↔ Regels & Macht)
- Toekomstinvestering (Geld & Werk ↔ Toekomstvisie)
- Implementatiekloof (Regels & Macht ↔ Toekomstvisie)
- Verdelingsvraagstuk (Binnen Geld & Werk)
- Gemeenschapsverlies (Binnen Samenleven)
- Controleparadox (Binnen Regels & Macht)
- Visiekloof (Binnen Toekomstvisie)
- Beleidsconflict (Geld & Werk ↔ Regels & Macht ↔ Samenleven)
- Transitiefrictie (Toekomstvisie ↔ Samenleven ↔ Macht)
Deze blog is een onderdeel van het ontwikkelen van een verkiezingsmonitor die ook kan worden gebruikt als monitor voor Nederland in het algemeen.
Deze blog gaat over een specifieke afbeelding die ik de waardenkaart noem en de wijze waarop ik die heb ontwikkeld met de hulp van GPT, die een kei is in het realtime verzamelen van data.
De oorsprong ligt in de emotietheorie van Nico Frijda en PoC van Will McWhinney, waardoor er een waardenspiraal ontstaat die je weer kunt afbeelden in het platte vlak, waardoor er vele mogelijke “views” ontstaan.
NB: de plaatjes zijn ook door GPT gemaakt en nog niet door mij geoptimaliseerd.
Kaart van de Ideologie
Peilingwijzer:
Kaart van de Plannen
In deze matrix staan de thema’s van de programma’s links, de partijen onder, en bevat elk hokje een indicatie of de partij het thema samenhangend (groen) of volledig onsamenhangend tot niet heeft uitgewerkt.
Waardenkaart (visualisatie is nog in ontwikkeling)
Waardenkaart van Nederland – Onderzoeksrapport
1. Doel van het onderzoek
Het doel van dit onderzoek is het in kaart brengen van de actuele waardenstructuur van Nederland. Deze waardenkaart vormt een instrument voor beleidsanalyse, maatschappelijke reflectie en collectieve besluitvorming. Door waarden te koppelen aan spanningsvelden, emoties en institutionele context, wordt het mogelijk om niet alleen de status quo te meten, maar ook transitiepaden en potentieel herstel van balans te identificeren. De kaart richt zich op de onderliggende belangenstructuren van politieke, sociale en economische posities.
2. Theoretisch kader
2.1 Emoties als belangen – Nico Frijda
Volgens Nico Frijda zijn emoties actiegericht en ontstaan ze uit betekenisvolle gebeurtenissen die relevant zijn voor iemands belangen. Emoties zijn dus belang-indicatoren en sturen gedrag richting behoud, herstel of versterking van wat iemand waardevol acht.
2.2 Paths of Change (PoC)
Het PoC-model van Will McWhinney verdeelt de werkelijkheid in vier fundamentele wereldbeelden:
- Groen: sociaal (emotie, empathie, verbondenheid)
- Blauw: rationeel/institutioneel (regels, orde, macht)
- Rood: transactioneel/materieel (geld, bezit, overleven)
- Geel: visionair/mythisch (waarden, toekomst, verbeelding)
Deze wereldbeelden combineren in dyades en transformeren cyclisch via een PoC-pad, dat zich spiraalsgewijs ontwikkelt.
2.3 Het centrum van de cyclus
De combinatie van de vier wereldbeelden in één structuur creëert een holistisch hart — het “midden van het midden” — dat als referentiepunt dient voor balans en spanningsanalyse.
2.4 De Convergence Engine
De Convergence Engine integreert emoties, belangen, spanningen en cyclische dynamiek in één reflectieve structuur. Deze engine projecteert waardenbewegingen op een kubisch, cyclisch of vlak model — en maakt analyse van structurele disbalans, polarisatie en herstelrichting mogelijk.
3. Databronnen
De data voor dit onderzoek is afkomstig uit openbare en gevalideerde bronnen:
- SCP – Sociaal en Cultureel Planbureau (Burgerperspectieven, Vertrouwenstrends, Sociale samenhang)
- PBL – Planbureau voor de Leefomgeving (Welvaart in Brede Zin, duurzaamheid, participatie)
- CPB – Centraal Planbureau (Inkomens- en vermogensverdeling)
- CBS – Centraal Bureau voor de Statistiek (trends, demografie, armoede)
- Eurobarometer / LISS Paneldata / TNO Klimaatpsychologie
- Diverse blogs, beleidsdocumenten en wetenschappelijke publicaties
4. Geordende data per dyade
Groen–Blauw (Sociaal vertrouwen ↔ Politiek vertrouwen)
- Sociaal vertrouwen: ~66,7%
- Politiek vertrouwen: ~27%
- Kloof: 39,7% (structurele wanverhouding)
Groen–Rood (Verbinding ↔ Ongelijkheid)
- Inkomensongelijkheid (Gini): 0,285 (stabiel)
- Vermogensongelijkheid: 0,71 (zeer hoog)
- Bestaansonzekerheid: ~40% maakt zich zorgen
Groen–Geel (Verbinding ↔ Idealistische participatie)
- Klimaatzorg: ~75% maakt zich zorgen
- Actieve participatie in idealistische initiatieven: ~8%
- Vertrouwen in collectieve oplossingen: ~35%
Blauw–Rood, Blauw–Geel, Rood–Geel (secundaire dyades)
- Nog niet gevisualiseerd in dit rapport — optioneel in volgende fase
5. Bepaling van het balanscentrum (midden van het midden)
Het normatieve balanspunt wordt gedefinieerd als:
- Gelijkmatige aanwezigheid van de vier belangenvelden
- Binnen vooraf bepaalde normbandbreedtes per indicator
- Minimale spanningsdelta (<15% verschil) tussen verbonden dyades
De “afstand tot balans” wordt gemeten via afwijking van dit middenpunt — wat leidt tot een vectoriële spanning (richting + intensiteit).
6. Visualisatiemethoden
6.1 Vierkantsvlak (Belangenmatrix)
- 2D vlak met hoeken: Groen, Blauw, Rood, Geel
- Centrum = balans
- Spanningen zichtbaar als lijnen, pijlen of vlakken
6.2 Kubus (Relationele topologie)
- 3D-projectie met assen en ribben als dyades
- Verheldert meervoudige disbalans (bijv. Rood–Blauw–Groen)
6.3 Spiraalmodel (Cyclische dynamiek)
- Verbeeldt tijd en transformatie
- Geschikt voor narratieve of historische analyse
Vervolg
Op basis van dit fundament kunnen nu:
- Tijdsreeksen, groepsvergelijkingen en beleidseffecten worden geprojecteerd
- Visualisaties gegenereerd worden per domein of doelgroep
- Reflectieve en strategische toepassingen ontwikkeld worden (Convergence Engine / KAYS)
Einde rapport – Versie 1.0
Waardenkaart van Nederland: Een Cyclische Analyse van Maatschappelijke Spanningen en Belangen
Hans Konstapel, Leiden, juli 2025
Abstract
Dit artikel presenteert een cyclisch model van maatschappelijke spanningsvelden in Nederland, gebaseerd op het concept van ‘waardenkaarten’. Vanuit het werk van Nico Frijda (emoties als belangen), Will McWhinney’s Paths of Change (PoC), en het spiraalmodel van de Convergence Engine, analyseren we hoe vier fundamentele wereldbeelden — sociaal, institutioneel, transactioneel en visionair — interacteren in primaire en secundaire dyades. Empirische data van SCP, CPB, PBL, CBS en Eurobarometer wordt geprojecteerd op deze structuur. Resultaten tonen diepe disbalans tussen sociaal vertrouwen en institutioneel vertrouwen, en structurele spanning tussen economische ongelijkheid en participatie. Visualisatiemethoden worden geëvalueerd, en implicaties voor beleid en systeemvernieuwing worden besproken.
1. Inleiding
De huidige maatschappelijke dynamiek in Nederland kenmerkt zich door toenemende polarisatie, structureel wantrouwen richting instituties, en onvermogen tot collectieve visievorming. Deze fenomenen zijn niet losstaande gegevens, maar reflecties van spanningsvelden tussen onderliggende waardenoriëntaties. In dit artikel ontwikkelen we een cyclisch meet- en analysekader voor deze spanningen: de Waardenkaart van Nederland.
Doel van dit onderzoek is:
- Een structurele mapping van belangen en emoties
- Detectie van spanningsvectoren tussen maatschappelijke domeinen
- Visualisatie van systeemonevenwichten en potentieel herstel
2. Theoretisch Kader
2.1 Emotie als Belang (Frijda)
Emoties ontstaan volgens Frijda uit betekenisvolle gebeurtenissen die onze belangen raken. Zij functioneren als interne signalen van externe verstoringen. Dit maakt emoties geschikt als fundamentele indicator voor maatschappelijke waardenverschuiving.
2.2 Paths of Change (McWhinney)
De vier wereldbeelden van PoC:
- Groen: sociaal – empathie, verbinding
- Blauw: institutioneel – orde, wet, controle
- Rood: transactioneel – geld, bezit, materie
- Geel: visionair – verbeelding, waarden, zingeving
Combinaties van twee wereldbeelden vormen dyades. Combinaties van vier vormen cycli. Cyclische onbalans leidt tot maatschappelijke frictie.
2.3 Convergence Engine
De Convergence Engine projecteert maatschappelijke verschuivingen als vectoren in een 2D of 3D model, cyclisch geordend. De GEPL-cyclus (Gebeurtenis–Emotie–Plan–Lering) koppelt individuele ervaring aan maatschappelijke transformatie.
3. Methode en Bronnen
3.1 Bronnen
- SCP: Vertrouwenstrends, Burgerperspectieven
- CPB: Gini-coëfficiënt, inkomensongelijkheid
- PBL: Brede Welvaart Indicatoren
- CBS: demografie, bestaanszekerheid, opleidingsniveau
- Eurobarometer / LISS Panel / TNO Klimaatpsychologie
3.2 Meetmodel
- Iedere dyade bestaat uit twee PoC-oriëntaties
- Per dyade worden empirische indicatoren gekozen
- Normwaarden (bandbreedtes) zijn afgeleid uit 2010–2015-data
- Afwijkingen vormen spanningsvectoren: richting + intensiteit
4. Resultaten: Primaire en Secundaire Dyades
4.1 Groen–Blauw (Vertrouwen sociaal ↔ politiek)
| Indicator | Waarde 2025 | Norm (2010–2015) | Bron |
|---|---|---|---|
| Sociaal vertrouwen | 66,7% | 60–75% | SCP |
| Politiek vertrouwen | 27% | 40–55% | SCP |
| Spanningsafstand | 39,7% | Berekening |
4.2 Groen–Rood (Zorg ↔ Ongelijkheid)
| Indicator | Waarde 2025 | Norm (2010–2015) | Bron |
|---|---|---|---|
| Inkomensongelijkheid (Gini) | 0,285 | 0,25–0,30 | CPB |
| Vermogensongelijkheid (Gini) | 0,71 | 0,55–0,62 | CPB |
| Bestaanszekerheid (subjectief) | 40% zorg | <25% | CBS |
4.3 Groen–Geel (Verbinding ↔ Visie)
| Indicator | Waarde 2025 | Norm | Bron |
|---|---|---|---|
| Klimaatzorg | 75% | 65–80% | Eurobarometer |
| Deelname idealistische initiatieven | 8% | >15% | SCP |
| Vertrouwen in collectieve oplossingen | 35% | 50–60% | SCP |
4.4 Blauw–Rood (Orde ↔ Economie)
| Indicator | Waarde | Norm | Bron |
|---|---|---|---|
| Beleidsvertrouwen (laagste inkomens) | 18% | >35% | SCP |
| Koopkrachtperceptie (negatief) | 62% | <40% | CPB |
4.5 Blauw–Geel (Institutie ↔ Idealiteit)
| Indicator | Waarde | Norm | Bron |
|---|---|---|---|
| Vertrouwen in klimaatbeleid | 32% | >50% | PBL |
| Toekomstvertrouwen jongeren | 28% | >45% | LISS |
4.6 Rood–Geel (Geld ↔ Waarden)
| Indicator | Waarde | Norm | Bron |
|---|---|---|---|
| Acceptatie duurzaamheid bij lage SES | 24% | >40% | TNO |
| Economisch wantrouwen | 51% | <35% | SCP |
5. Analyse
- Grootste disbalans ligt tussen Groen–Blauw en Groen–Rood → maatschappelijke onveiligheid + wantrouwen
- Geel-dyades tonen verzwakte participatie en visievorming
- Rood–Geel toont conflict tussen overleven en waarden → politiek explosieve zone
6. Visualisatievoorstel
- Vierkantsvlak: spanningsvectoren vanuit centrum naar dyades
- Spiraalmodel: cyclische escalatie of herstel (via GEPL)
- Kubusprojectie: 3D-verhouding tussen alle velden tegelijk
7. Conclusie
De waardenkaart toont structurele spanningen in de Nederlandse maatschappij. De combinatie van dalend politiek vertrouwen, hoge ongelijkheid en lage participatie in idealen creëert een systeem dat uit balans is. Cyclische benadering via GEPL en PoC biedt niet alleen analyse, maar ook richtingen voor systemisch herstel.
8. Literatuur
- Frijda, N. (1986). The Emotions. Cambridge University Press.
- McWhinney, W. (1997). Paths of Change. Sage.
- Horowitz, L. (2004). Interpersonal Foundations of Psychopathology. APA.
- Walker et al. (2004). Resilience, Adaptability and Transformability.
- Konstapel, H. (2025). De Architectuur van Worden. constable.blog