Deze volledig gedocumenteerde blog toont aan wat velen al vermoeden, namelijk dat de democratie in Nederland niet (meer?) bestaat.
Deze blog is een vervolg op Hoe geweld weer Gewoon is geworden, die weer onderdeel is van een onderzoek naar de rol van de Media in de politiek.
In deze blog wordt het netwerk dat de democratie stelselmatig ondermijnt verder in kaart gebracht, waardoor het ook duidelijk wordt waarom Mark Rutte de topman van de NAVO is geworden en een grote vriend is van Donald Trump en JD Vance, beiden machtig zijn geworden door de steun van de man achter Palantir, Peter Thiel.
Inleiding
Palantir Technologies, opgericht in 2003 met steun van In-Q-Tel (het investeringsvehikel van de CIA), is een bedrijf dat wereldwijd inlichtingendiensten, politiediensten en commerciële partijen voorziet van geavanceerde analysetools voor data-integratie, patroonherkenning en besluitvorming.
De wortels liggen in de mislukte ‘Total Information Awareness’-architectuur uit de nasleep van 9/11, die door brede kritiek in de VS werd afgeblazen, maar in gemodificeerde vorm verderging via private contractanten¹.
Palantir groeide daardoor uit tot het meest invloedrijke surveillancebedrijf van het Westen.
Het bedrijf, genoemd naar de “ziende stenen” uit Tolkiens Middle-earth, werd opgericht door Peter Thiel (PayPal-medeoprichter), Stephen Cohen, Joe Lonsdale en Alex Karp².
Thiel, bekend om zijn anti-democratische uitspraken en nauwe banden met Donald Trump en J.D. Vance³, heeft het bedrijf gepositioneerd als een “missie-georiënteerde onderneming” die software vergelijkbaar met PayPal’s fraudedetectiesystemen kan toepassen om “terrorisme te verminderen terwijl burgerlijke vrijheden behouden blijven”⁴.
Internationale Context en Kritiek
Wereldwijde Operaties en Controverse
De software van Palantir is intensief ingezet in oorlogssituaties (Irak, Afghanistan), maar ook bij migratiemonitoring (Frontex), zorgsystemen (NHS, UK), veiligheidsdiensten (DGSI, Frankrijk) en deelstaten in Duitsland⁵.
Het bedrijf heeft recent een lucratief contract van $10 miljard afgesloten met het Amerikaanse Ministerie van Defensie⁶.
Mensenrechtenorganisaties hebben herhaaldelijk gewaarschuwd voor de risico’s. In 2020 uitte Amnesty International bezorgdheid over een “hoog risico” dat Palantir “bijdraagt aan mensenrechtenschendingen van asielzoekers en migranten”⁷.
De samenwerking met Amerikaanse immigratiedienst ICE (Immigration and Customs Enforcement) heeft tot bijzondere kritiek geleid⁸.
Duitse Rechtspraak: Grondwettelijke Grenzen
Het Duitse Bundesverfassungsgericht heeft in februari 2023 een baanbrekende uitspraak gedaan die het gebruik van geautomatiseerde data-analyse door politie in Hessen en Hamburg grotendeels verbood⁹. De rechtbank oordeelde dat:
- § 25a van de Hessische wet en § 49 van de Hamburgse wet ongrondwettelijk zijn
- Ze het recht op “informationele zelfbeschikking” schenden
- De drempels voor inmenging te laag zijn gesteld
- Hessen tot 30 september 2023 tijd kreeg om nieuwe wetgeving op te stellen
De uitspraak betrof specifiek het “hessenDATA” platform, dat sinds 2017 gebruikmaakt van Palantir’s “Gotham” software en tot 15.000 keer per jaar wordt ingezet¹⁰.
Professor Bob de Graaf van de Universiteit Utrecht noemde het Nederlandse gebruik van deze controversiële software “zeer zorgwekkend”¹¹.
Europese Weerstand Groeit
Na de Duitse uitspraak hebben meerdere Duitse deelstaten hun plannen voor Palantir-software geschrapt¹².
Hamburg sprak zich expliciet uit voor een “soevereine Europese oplossing” die “het gebruik van producten van de marktleidende Amerikaanse aanbieder Palantir uitsluit”¹³. De huidige geopolitieke situatie vereist volgens Hamburg “toenemende Europese autonomie en onafhankelijkheid in de veiligheidssector”¹⁴.
Ook Europol, dat sinds 2016 Palantir’s “Gotham” software gebruikte via een contract van 7,5 miljoen euro met Capgemini, heeft afstand genomen van verdere samenwerking¹⁵.
Bundesdaglid Konstantin von Notz (Groenen) stelde dat “Palantir’s programma’s nooit de veiligheidspolitieke verwachtingen hebben ingelost”¹⁶.
Cloud Act en Schrems II: Juridische Risico’s
De Cloud Act (2018) en het Schrems II-arrest (2020) maken het gebruik van Amerikaanse clouddiensten in de EU juridisch uiterst precair: alle data die Palantir verwerkt kan in theorie door Amerikaanse autoriteiten worden opgevraagd zonder Europese rechtsbescherming¹⁷.
Nederlandse Casus: Heimelijke Invoering
Eerste Fase: Schoof’s Ondertekening (2011-2013)
Uit Woo-verzoeken (bijv. dossier “7072 Palantir”) blijkt dat Palantir al sinds 2011 in Nederland aanwezig is¹⁸.
De eerste governance-high-level besluitvorming (GHV) vond plaats onder nationaal coördinator terrorismebestrijding Dick Schoof, die als directeur-generaal Politie bij het ministerie van Veiligheid en Justitie het eerste contract ondertekende¹⁹.
Dit project kreeg de naam “Proeftuin” en liep tot 2013²⁰.
In een interne memo van de politie staat expliciet vermeld dat Nederland sinds 2011 gebruik maakt van Palantir, waarbij Schoof persoonlijk verantwoordelijk was voor de ondertekening²¹.
Deze contractsluiting gebeurde zonder medeweten van de Tweede Kamer en buiten democratische controle om²².
Uitbreiding onder Bouman en Veefkind (2015)
In 2015 volgde een nieuwe GHV-ronde onder korpschef Gerard Bouman, met escalatie naar Koos Veefkind (Directeur ICT Politie)²³.
Bouman ondertekende een nieuwe Confidentiality and Security Agreement met Palantir om het contract uit te breiden²⁴.
Project Raffinaderij: Woelders’ Regie (2017-2018)
Vanaf 2017/2018 nam Willem Woelders (plaatsvervangend politiechef) de regie over de inkoop²⁵.
Een memo van 23 juli 2018 spreekt expliciet van “heimelijke verwerving van analysesoftware”²⁶.
Minister van Weel bevestigde later dat Palantir heimelijk werd verworven omdat de thema’s “zeer gevoelig zijn en een hoog afbreukrisico kennen”²⁷.
Vervolgens werden meerdere Statements of Work en Faseplannen opgesteld, culminerend in Project Raffinaderij: een grote datafusiemachine van de Nationale Politie met directe koppeling aan Palantir²⁸.
Hiervoor werd een Stuurgroep Raffinaderij opgericht, waarin topfunctionarissen zoals Pieter-Jaap Aalbersberg (toen hoofd Operatiën, later NCTV) participeerden²⁹.
COVID-19 Uitbreiding: Gratis Toegang als Lokstrategie
Tijdens de coronacrisis kwam er een extra laag: zes veiligheidsregio’s in Zuid-Nederland kregen gratis toegang tot Palantir-software³⁰.
Privacyexpert Wesley Feijth vergeleek dit met een drugsdeal: “Zoals een dealer de eerste dosis gratis geeft, deed Palantir hetzelfde”³¹.
In ruil voor deze gratis toegang kreeg het bedrijf toegang tot netwerken van politie, brandweer en andere hulpdiensten³².
Onbevestigde bronnen spreken ook van een rol bij de totstandkoming van het coronadashboard³³.
Er zat vanuit de politie iemand op sociale media om “binnen het virusnarratief de situatie te monitoren”³⁴.
Huidige Situatie: Integrale Datakoppeling
Het Palantir-systeem is inmiddels gekoppeld aan:
- Politiedata en het Centraal Justitieel Incassobureau
- Slachtofferhulp en het Openbaar Ministerie
- Gemeentelijke systemen
- Veiligheidsregio’s
- Mogelijk andere overheidsinstanties³⁵
Minister van Weel bevestigde dat de politie Palantir gebruikt binnen de “Raffinaderij” analyseomgeving en “alleen wordt aangewend voor de bestrijding van zware en georganiseerde criminaliteit en het voorkomen van aanslagen”³⁶.
De software maakt “voorspellende politiezorg” mogelijk waarbij burgers niet meer verdacht worden op basis van een misdaad, maar op basis van een profiel³⁷.
Kamervragen en Parlementaire Controle
Van Houwelingen’s Doorbraak (Augustus 2025)
In augustus 2025 werden cruciale Kamervragen gesteld (referentie 2025Z15031) door Pepijn van Houwelingen (FVD) over het gebruik van Palantir bij de politie en de koppeling met internationale surveillance³⁸.
Deze vragen volgden op onderzoek van Wob-onderzoeker Cees van den Bos, die ontdekte dat Schoof in 2011 zonder medeweten van de Tweede Kamer het contract met Palantir ondertekende³⁹.
Het Ministerie van JenV bevestigde de betrokkenheid, maar verwees naar “operationele noodzaak” en “vertrouwelijkheid”⁴⁰. Van Weel verklaarde dat een deel van de software ontwikkeld is door een team van de politie dat “zeer nauw betrokken is bij de operatie” en dat openbaarmaking “inzicht zou geven in gehanteerde onderzoeksmethoden”⁴¹.
Juridische Vraagtekens
Onafhankelijk onderzoeker Cees van den Bos stelt dat de contracten mogelijk illegaal zijn omdat:
- De wettelijke aanbestedingsprocedures niet werden gevolgd
- Er geen parlementaire goedkeuring was
- De nieuwe Wet Gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) mogelijk speciaal is ontworpen om Palantir’s gebruik achteraf te legitimeren⁴²
Van den Bos suggereert ook een mogelijke link tussen Palantir en de Toeslagenaffaire: “De manier waarop ouders werden geframed op basis van ‘opvallend’ gedrag past precies bij de werkwijze van Palantir”⁴³.
Maatschappelijke Kritiek en Weerstand
Privacyorganisaties
Organisaties zoals Bits of Freedom, Amnesty Nederland en Privacy International hebben herhaaldelijk gewezen op de risico’s van Palantir:
- Vendor lock-in en verlies van democratische controle
- Schending van privacyrechten en ondermijning van de rechtsstaat
- Risico van discriminatie en vooringenomenheid in algoritmen
- Gebrek aan transparantie over de werking van de software⁴⁴
Internationale Solidariteit
De Duitse Chaos Computer Club (CCC) heeft gewaarschuwd dat “Palantir’s dragnet-style manhunt een enorme hoeveelheid mensen opslorpt” en “data samenbrengt die voorheen gescheiden waren en voor heel verschillende doeleinden bedoeld waren”⁴⁵. CCC-woordvoerder Constanze Kurz bekritiseerde ook de afhankelijkheid van de controversiële Amerikaanse onderneming⁴⁶.
Politieke Oppositie
Stephan van Baarle (Denk) uitte zorgen over Schoof’s benoeming tot premier, gezien zijn rol bij de NCTV: “De NCTV zag moslims niet als bondgenoot, maar als potentieel gevaar”⁴⁷.
Thierry Baudet (FVD) stelde: “Nederland stemde op Geert Wilders, en we krijgen een voormalige PvdA-functionaris die al jaren mensen bespioneert”⁴⁸.
Internationale Vergelijking: Nederland als Testland
Ideale Testomgeving
Volgens privacydeskundigen Wesley Feijth en David Boerstra is Nederland een ideaal testland voor Palantir vanwege:
- Goede organisatie en hoge digitalisering
- Weinig publieke discussie over privacy
- Relatief weinig juridische belemmeringen
- Sterke transatlantische banden⁴⁹
Lessons from Denmark
Palantir wijst vaak naar de Deense Nationale Politie als succesverhaal.
Die selecteerde Palantir via een jarenlange openbare competitie met uitgebreide gegevensbeschermingsvereisten, waarbij alle andere concurrenten afvielen vanwege de complexiteit⁵⁰.
De Deense politie beschreef de samenwerking als “de belangrijkste acquisitie in de geschiedenis van de Deense politie op het gebied van gegevensbescherming”⁵¹.
Het verschil met Nederland is opvallend: waar Denemarken een transparant aanbestedingsproces volgde, gebeurde de Nederlandse inkoop heimelijk en zonder democratische controle.
Analyse: Systematische Ondermijning
Lock-in Strategie
De kern van het probleem is dat Palantir geen gewone leverancier is, maar een bedrijf dat systemisch in veiligheidsarchitecturen wordt ingebouwd.
Het bedrijf dwingt een lock-in af door cruciale datafusie en analyses onmisbaar te maken⁵².
Voor Nederland betekent dit dat strategische besluitvorming over veiligheid en opsporing feitelijk afhankelijk wordt van Amerikaanse infrastructuur.
Vendor Dependence
Privacy-expert Wesley Feijth vergelijkt Palantir’s strategie met een drugsdealer: “Zoals een dealer de eerste dosis gratis geeft, deed Palantir hetzelfde. Ze mochten hun systemen integreren in de Nederlandse infrastructuur”⁵³. Het gevolg is een systematische afhankelijkheid die moeilijk ongedaan te maken is.
Democratic Accountability Gap
De heimelijke invoering en het gebrek aan transparantie creëren een democratisch controletekort.
Zoals David Boerstra waarschuwt: “We gaan richting een samenleving waar de toeslagenaffaire kinderspel bij is. Zodra je data tegen je gebruikt worden, ben je te laat”⁵⁴.
Juridische Implicaties
Mogelijke Landverraad?
Sommige critici suggereren dat de heimelijke ondertekening zonder parlementaire goedkeuring mogelijk valt onder artikel 93 van het Wetboek van Strafrecht (landverraad), dat stelt: “De aanslag ondernomen met het oogmerk om het Rijk geheel of gedeeltelijk onder vreemde heerschappij te brengen”⁵⁵.
Europees Recht
De Cloud Act en het Schrems II-arrest versterken de juridische risico’s.
Alle data die Palantir verwerkt kan door Amerikaanse autoriteiten worden opgevraagd, wat de Nederlandse soevereiniteit ondermijnt⁵⁶.
Conclusie
Nederland is ongemerkt onderdeel geworden van de Palantir-architectuur.
Wat begon als internationale counterterrorismetechnologie is uitgegroeid tot een sluipende afhankelijkheid in de kern van de Nederlandse politie. De namen en rollen zijn helder: Schoof, Bouman, Veefkind, Woelders, Aalbersberg, Van den Berg en Van Essen hebben in verschillende fasen de deur geopend⁵⁷.
De democratische controle is minimaal geweest, de transparantie beperkt tot wat via Woo boven tafel kwam. De Duitse rechtspraak toont aan dat grondwettelijke grenzen overschreden kunnen worden, terwijl de groeiende Europese weerstand tegen Amerikaanse surveillance-infrastructuur Nederland in een isolement dreigt te brengen.
De vraag die blijft: wie controleert Palantir, en wie controleert de overheid die Palantir binnenliet? Het antwoord lijkt te zijn: niemand. En dat is precies het punt.
Bronnen
Primaire Documenten
- Woo-document Politie “7072 Palantir” (2011–2021)
- Kamervragen Tweede Kamer, 20 augustus 2025, 2025Z15031 – Van Houwelingen (FVD)
- Antwoord Minister van Weel op Kamervragen Palantir, augustus 2025
- Bundesverfassungsgericht Urteil, 16 februari 2023 (1 BvR 1547/19)
- Police.nl WOO-verzoeken Palantir, januari 2024
Juridische Bronnen
- Cloud Act (2018) – H.R.4943 – CLOUD Act
- Schrems II arrest – CJEU, 16 juli 2020 (C-311/18)
- Wetboek van Strafrecht, artikel 93 (landverraad)
- Wet Gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS)
Onderzoeksdocumenten
- Cees van den Bos onderzoek Palantir Nederland, De Andere Krant, augustus 2025
- Pro Privacy Podcast, Wesley Feijth & David Boerstra, 2025
- Amnesty International rapporten over Palantir (2016–2022)
- Bits of Freedom analyses Palantir (2019–2025)
- Privacy International dossiers Frontex & Palantir
Nederlandse Media
- “Ook Nederlandse politie gebruikt omstreden software van Palantir”, Welingelichte Kringen, 22 augustus 2025
- “Dick Schoof ondertekende contract Palantir zonder medeweten Tweede Kamer”, NineForNews, 2025
- “Palantir in de polder”, De Andere Krant, augustus 2025
- “Hoe Nederlandse overheid politiestaat optuigt met Palantir”, NieuwRechts.nl, 2025
- “Politie gebruikt heimelijk Palantir”, De Dagelijkse Standaard, 21 augustus 2025
Internationale Media
- “Dutch police also use controversial AI intelligence software by American Palantir”, NL Times, 22 augustus 2025
- “German Constitutional Court blocks police use of surveillance software”, IAPP, 2023
- “German Court Places Limits On Mass Surveillance”, Techdirt, 28 februari 2023
- “Palantir: Growing resistance to US big data software”, Heise Online, 14 april 2025
- “Germany: Legal challenge alleges unconstitutional data analysis”, Posteo, 2025
Academische Bronnen
- Bob de Graaf (Universiteit Utrecht) commentaar, Volkskrant, 2025
- Constanze Kurz (Chaos Computer Club) verklaring, 2023
- Konstantin von Notz (Bundestag) interview, taz, 2025
Bedrijfsdocumenten
- Palantir Technologies SEC filings
- “Palantir Nederland: Veelgestelde Vragen”, Palantir Blog, 5 februari 2024
- Palantir quarterly reports aan aandeelhouders
Overige Primaire Bronnen
- Hamburgische Bürgerschaft Drucks 22/1758 & 22/7701
- HessLTDrucks 19/6502 (wetgevingsgeschiedenis)
- Tweets Pepijn van Houwelingen (@PvanHouwelingen), augustus 2025
- Netzpolitik.org onderzoek Duitse deelstaten, januari 2024
- CyberScoop rapportage Disruptive Technology Strike Force, 2023
Verwijzingen naar Specifieke Citaten
[1] Total Information Awareness geschiedenis – Palantir oprichting 2003
[2] Wikipedia Palantir Technologies – oprichters
[3] Euronews profiel Dick Schoof, 29 mei 2024 [
4] Handelsblatt interview Jan Hiesserich (Palantir), 2023
[5] Internationale usage Palantir – diverse bronnen
[6] NL Times, 22 augustus 2025 – $10 miljard DoD contract
[7] Amnesty International rapport 2020 – mensenrechtenschendingen [
8] ICE contracts rapportage [
9] Bundesverfassungsgericht uitspraak 16 februari 2023
[10] Heise Online – hessenDATA gebruik statistieken
[11] NL Times – Bob de Graaf citaat [
12] Netzpolitik.org – Duitse deelstaten afwijzing Palantir
[13-14] Heise Online – Hamburg soevereine oplossing
[15] Netzpolitik.org – Europol beëindiging samenwerking
[16] taz interview Konstantin von Notz
[17] Cloud Act & Schrems II juridische analyse [
18] Woo-documenten politie.nl
[19-24] Diverse bronnen over Nederlandse contractsluiting
[25-29] Project Raffinaderij ontwikkeling
[30-34] COVID-19 uitbreiding Palantir
[35] Systeemkoppelingen – Minister van Weel antwoorden
36] Van Weel Kamervragen antwoord
[37] Pro Privacy Podcast – voorspellende politie
[38] Kamerstukken 2025Z15031
[39] Cees van den Bos onderzoek
[40-41] Van Weel ministerantwoorden
[42-43] Van den Bos juridische analyse + Toeslagenaffaire
[44] Privacy organisaties standpunten
[45-46] Chaos Computer Club verklaringen
[47-48] Politieke reacties Denk & FVD
[49] Pro Privacy Podcast – Nederland als testland
[50-51] Palantir blog – Deense politie voorbeeld
[52-54] Privacy experts analyse lock-in & democratie
[55] Wetboek van Strafrecht artikel 93 discussie
[56] Europees recht analyse
[57] Samenvatting betrokken functionarissen