Inleiding
Dit document brengt het bestuurlijke, politieke en economische netwerk rond Tata Steel Nederland (de voormalige Hoogovens) systematisch in kaart. De centrale these: de aanhoudende vervuiling, gezondheidsschade en bestuurlijke verlamming zijn geen gevolg van toeval, onbekwaamheid of angst — maar van een bewust ingericht systeem dat verantwoordelijkheid structureel ontwijkt en collectieve machteloosheid organiseert.
1. De Centrale Machtsstructuur
Provincie Noord-Holland
- Gedeputeerde Jeroen Olthof (PvdA) — portefeuillehouder milieu en gezondheid, verantwoordelijk voor het Programma Tata Steel 2020–2050.
- Gedeputeerde Staten (GS) — juridisch bevoegd gezag voor de milieuvergunningen van Tata Steel.
- Provinciale Staten (PS) — controlerend orgaan, formeel toezichthouder maar feitelijk grotendeels volgend.
Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG)
- Formeel uitvoerend orgaan voor vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH).
- Werkt onder mandaat van GS, maar voert opdrachten vooral technisch uit, zonder beleidsinitiatief.
- Sinds 2018 is GS zelf actiever gaan sturen, met wekelijkse “projectkamers” en “weeksignalen” om acute issues te beheersen.
2. De Lokale Schakelstructuur
Gemeenten in de IJmond
- Velsen, Beverwijk, Heemskerk – hebben geen zeggenschap, maar een adviserende rol in vergunningprocedures.
- Wethouders:
- Sebastian Dinjens (Velsen)
- Haydar Erol (Beverwijk)
- Marieke van Dijk (Heemskerk)
- Medeondertekenaars van het ‘Programma Tata Steel 2020–2050’, dat pretendeert te werken aan gezondheid, maar in de praktijk inzet op geleidelijke transitie zonder harde ingrepen.
Participatiestructuren
- Burgers worden betrokken via participatietafels, maar zonder beslissingsmacht.
- Milieuplatform IJmond en Dorpsraad Wijk aan Zee functioneren als klankbordgroepen, niet als sturingsorganen.
3. Externe Adviseurs en Belangenbewaarders
Nationale Netwerken
- Hans Wijers (ex-minister, D66): speelde een rol in de fusie Hoogovens–British Steel (1999) en adviseert recentelijk het kabinet inzake Tata’s ‘groene transitie’.
- Frans Blom (ex-BCG, Denkwerk): benoemd door EZK voor langetermijnadvies over Tata Steel.
Deze externe figuren opereren in het niemandsland tussen publieke legitimiteit en private continuïteit: hun aanbevelingen sturen beleid zonder democratische controle.
4. Politieke Verhaallijnen als Camouflage
Narratieven
- “We lobbyen bij het Rijk”
- “We balanceren tussen gezondheid en werkgelegenheid”
- “We willen Tata helpen verduurzamen”
In werkelijkheid functioneert dit taalgebruik als camouflage voor beleidsstagnatie. Terwijl tienduizenden omwonenden langdurig blootstaan aan bewezen schadelijke emissies, kiest het gehele netwerk ervoor om niet te interveniëren.
5. Juridische Dekking
- De milieuwetgeving biedt volop ruimte om vergunningen in te trekken of aan te passen (zie Wet milieubeheer, zorgplichtbeginsel, precautionary principle).
- Toch wordt telkens gekozen voor voortzetting via maatwerkafspraken en bestuurlijke trajecten zonder harde ingrepen.
- De juridische werkelijkheid is dus geen belemmering, maar een excuusmechanisme.
6. Samenvattend Netwerkkader
| Niveau | Actor | Functie |
|---|---|---|
| Provincie | Jeroen Olthof (GS) | Bevoegd gezag, politieke regie |
| Uitvoering | OD NZKG | Technische vergunningverlening en toezicht |
| Gemeenten | Erol, Dinjens, Van Dijk | Lokaal advies, participatie, communicatie |
| Staten | PS Noord-Holland | Controlerend orgaan zonder doorzettingsmacht |
| Adviseurs | Wijers, Blom | Informele sturing en legitimering |
7. Conclusie
Het netwerk rond Tata Steel is een modelvoorbeeld van structureel georganiseerd nietsdoen, in stand gehouden door:
- verdeling van verantwoordelijkheid over teveel actoren,
- het creëren van overlegstructuren zonder besliskracht,
- en het misbruiken van wetgeving als alibi voor passiviteit.
De Kaart van het Bedrog van de Hoogovens toont niet alleen wie waar zit — maar vooral dat niemand werkelijk optreedt.
Bronnen: Randstedelijke Rekenkamer, Programma Tata Steel 2020–2050, bestuurlijke documenten Noord-Holland, rapporten RIVM/GGD, mediapublicaties Joop/Bloomberg/NRC.