Armoede betekent niets als je arm bent, zolang je jezelf niet als tekort ervaart.

Jaques Lacan

Volgens de psychiater Jacques Lacan (1901-1981) worden we geboren met een tekort (“Lack“) waardoor we gaan zoeken naar een overschot elders (Motive).

Het past nooit waardoor we soms weer teveel hebben.

Dat kunnen we weggeven of oppotten en met ons meedragen of ergens verstoppen.

Als je het vindt hoef je het niet meer te zoeken.

Als je plezier hebt in zoeken, moet je zoeken wat niet bestaat, het ongrijpbare.

Direct naar de samenvatting druk hier

Direct naar de conclusie druk hier.

Het kapitalisme dicteert de logica van het genot waardoor het gezin een onderneming wordt.

Inleiding:

Ketens Verwijderen

De Tarot-kaart van Duivel vertegenwoordigt onze schaduwkanten, de verborgen aspecten van onszelf die we liever negeren.

Dit kunnen verslavingen, negatieve patronen, onderdrukte verlangens of destructieve gewoonten zijn. Deze kaart toont dat de mens zich makkelijk kan bevrijden van zijn of haar ketens door ze simpelweg op te tillen.

Ontregelen

Het kapitalistische systeem regelt zowel de rangorde (wie de hoogste is en wat het hoogste is) als de volgorde (“oorzaak en gevolg”, de logistiek) waarmee we onze behoeften bevredigen en voorkomt daarmee dat we dat zelf of samen regelen.

Spel

Het leven is een spel dat steeds weer nieuwe spellen bedenkt.

Deze blog is een vervolg op Waarom het Kapitalisme Verslavend en Besmettelijk is. en toont aan waarom Gezin en Familie zeer relevant concepten zijn.

2 Het Verplichte Genieten:

De video “The Social Superego and Liberation” van Daniel Tutt bespreekt het idee van een ‘sociaal superego’ dat is ontstaan door de sterke invloed van de markt op ons leven.

Volgens Tutt is er een verschuiving van het onderdrukken van problemen naar het ‘uiten’ ervan, vaak gericht op succes in werk en carrière.

Tutt baseert zich op het werk van Christopher Lasch, die stelt dat deze ontwikkeling niet leidt tot bevrijding, maar juist tot een gevoel van leegte en agressie.

Het sociale superego ondermijnt traditionele vormen van identificatie en leidt tot cynisme en individualisering.

De video koppelt dit ook aan de ideeën van Lacan en Žižek, die het superego zien als een bevel om te ‘genieten’.

Dit kan leiden tot een paradox waarbij we ons verplicht voelen om gelukkig te zijn en ons schuldig voelen als dit niet lukt.

Daniel Tutt stelt voor dat we ons bewust moeten worden van de onderliggende structuren die ons verlangen sturen, zoals die door Lacan zijn beschreven.

Door inzicht te krijgen in hoe deze structuren ons beïnvloeden, kunnen we meer vrijheid ervaren ten opzichte van onze verlangens en de objecten die we nastreven.

Het gaat erom dat we ons niet langer blindelings laten leiden door onze verlangens, maar dat we een bewuste relatie met ze aangaan.

3 Fenomenologie

In de vorige blog ben ik al uitgebreid ingegaan op de fenomenologie die een reactie was op de Verlichting en de industriële revolutie.

De voorspellingen uit die tijd komen helaas uit, en een koersverandering wordt steeds moeilijker.

We zullen een aantal stappen terug moeten doen en een alternatief moeten zoeken voor het kapitalisme.

de ISTER

4 Het Gezin:

Volgens George Lakoff wordt de Politieke keuze in de VS bepaald door het gezin en de voorkeur voor de Autoritaire Vader of de Zorgzame Moeder, het Patriarchaat of het Matriarchaat.

Het kapitalisme heeft de gezinsstructuren en het huwelijk ingrijpend veranderd.

Waar huwelijken vroeger vaak functioneerden als economische eenheden, zijn ze nu meer gericht op persoonlijke vervulling en romantische relaties, vooral na de seksuele revolutie.

Dit heeft geleid tot de het beoordelen van relaties op hun rendement, waarbij de nadruk ligt op zelfverwezenlijking en emotionele stabiliteit.

Deze blog is een vervolg op Waarom het Kapitalisme Verslavend en Besmettelijk is. en gebruikt onderstaand plaatje weer als uitgangspunt:

het is het universele relatiemodel van Alan Fiske.

Hoe Verdien ik aan een Relatie

In de loop van de tijd zijn de vier relatietypen van Fiske sterk beïnvloed door sociale en culturele veranderingen.

De nadruk is verschoven van hiërarchische en behoefte-gebaseerde relaties naar meer egalitaire en marktgerichte relaties, waarbij partners steeds meer als gelijken worden gezien en relaties vaak worden geïnstrumentaliseerd voor persoonlijk gewin.

Deze veranderingen zijn het resultaat van de opkomst van kapitalisme, de seksuele revolutie en de verschuiving naar een individualistische samenleving, waarbij persoonlijke vervulling en zelfverwezenlijking steeds belangrijker worden in relaties.

Dit heeft geresulteerd in meer eenzaamheid, narcisme en geweldadigheid en stijgend beroep op de jeugdzorg.

AR+MP besturen ook de Markt (Vraag en Aanbod), de Kunsten (creatief Vakmanschap), het Uitvinden (Idee vs Toepassing).en vooral ook de Politiek (Regels vs Sociale Netwerken).

5 Terug naar het Lichaam

We moeten uit de abstractie(Ratio) terug naar het zelfbewegende lichaam (action) dat onderhevig is aan de reacties van het eigen hormonale systeem (Social, Motive).

Need Machine

Door het analyseren van de behoeften heeft de technologie een Behoeften Machine ontwikkeld.

Alles speelt zich nu af in de Mental Space van de Machine.

6 Collages,Drifting,Fragments,Games,Play,

de Situationistische Internationale had rond 1968 door dat het kapitalisme bezig was om de vrijheid van de mens te beperken door de perfecte ervaring niet alleen aan te bieden maar zelfs te bewerkstelligen door de geest te besturen.

Guy Debord de wereld is een Georganiseerd Spektakel:

Guy Debord is de auteur van The Society of the Spectacle:

Debord betoogde dat de dominante cultuur in de kapitalistische maatschappij, door middel van de productie van beelden en consumptie, de menselijke ervaring reduceerde tot een passieve toeschouwer van de realiteit, wat leidt tot vervreemding en verlies van echte sociale relaties.

Debord maakte deel uit van de Situationistische Internationale (SI die zich richtte zich op het ondermijnen van de consumptiecultuur.

7 Daniel Tutt: Gezin->Individu

De traditionele gezinsstructuren in de 19e en vroege 20e eeuw werden sterk beïnvloed door de opkomst van de bourgeoisie en de nadruk op het gezin als een eenheid die stabiliteit bood in een kapitalistische samenleving,

In de periode na de Tweede Wereldoorlog, vooral in het neoliberale tijdperk, is de gezinsstructuur door de afname van sociale vangnetten sterk veranderd, waarbij het gezin steeds meer een geïndividualiseerde eenheid werd.

Dr. Daniel Tutt bespreekt zijn boek “Psychoanalyse en de politiek van het gezin”, waarin hij de rol van het gezin in de samenleving onderzoekt met behulp van psychoanalytische instrumenten. Hij onderzoekt hoe het gezin functioneert als een ideologische machine in een kapitalistische samenleving en hoe het de dynamiek van gezinnen heeft veranderd.

8 Ève Chiapello

Chiapello, samen met Luc Boltanski, onderzocht in The New Spirit of Capitalism hoe artistieke en culturele kritiek op kapitalisme uiteindelijk werd geabsorbeerd door de kapitalistische logica.

Ze maken een onderscheid tussen twee belangrijke fasen van kapitalisme:

Het traditionele kapitalisme (18e-19e eeuw), dat gebaseerd was op een hiërarchische werkstructuur en een nadruk op arbeid als plicht.

Het nieuwe kapitalisme (20e en 21e eeuw), dat gericht is op flexibiliteit, creativiteit en individualisme. Dit moderne kapitalisme legt de nadruk op netwerken, mobiliteit en zelfontplooiing.

Het calvinisme, en in het bijzonder de leer van de predestinatie, leidde tot een specifieke werkethiek die de basis legde voor de ontwikkeling van het kapitalisme. In een samenleving waarin men niet zeker kon weten of men “uitverkoren” was, zou men zichzelf willen bewijzen door hard werken en succes in het zakelijke leven. Deze ethiek egt de nadruk op bescheidenheid, discipline en de wens om materiële welvaart te vergaren als een teken van Gods zegen.

De Drang naar Accumulatie: Het kapitalisme heeft als fundamentele drijfveer de voortdurende zoektocht naar kapitaalaccumulatie. Het systeem blijft zich vernieuwen om waarde te creëren en winst te maken, en is voortdurend op zoek naar nieuwe markten en mogelijkheden voor groei. Dit betekent dat kapitalisme niet stil staat, maar altijd zoekt naar manieren om zichzelf te vernieuwen en winst te genereren.

De Flexibiliteit van Waarden: Het kapitalisme is in staat om verschillende maatschappelijke waarden en normen te integreren en te gebruiken als instrumenten voor winstmaximalisatie. Boltanski en Chiapello benadrukken hoe het kapitalisme in staat is om waarden als autonomie, creativiteit en duurzaamheid te absorberen en ze om te zetten in middelen voor het vergroten van de winst. Dit maakt het systeem flexibel en bestand tegen kritiek, omdat het zich aanpast aan de veranderende maatschappelijke verwachtingen.

Individualisering: In het moderne kapitalisme is er een sterke nadruk op individualisme. Het systeem bevordert een cultuur waarbij individuen verantwoordelijk worden gehouden voor hun eigen succes of falen. Dit creëert een gevoel van persoonlijke verantwoordelijkheid en moedigt mensen aan zich aan te passen aan de veranderende marktomstandigheden. Het kapitalisme verschuift de verantwoordelijkheid voor economische omstandigheden van het systeem naar het individu.

De Zoektocht naar Legitimatie: Kapitalisme moet voortdurend zijn bestaansrecht rechtvaardigen. Het moet een “geest” of set van waarden aanbieden die de economische activiteit legitimiseren. Deze “geest” is niet statisch, maar verandert om in te spelen op maatschappelijke kritiek en economische ontwikkelingen. Dit maakt het systeem in staat om zich aan te passen aan de tijdsgeest en kritiek te neutraliseren door het in te nemen in zijn eigen waarden.

9 Gilles Lipovetsky

Lipovetsky is bekend voor zijn werk over de invloed van consumptie en mode op de cultuur. Hij bespreekt hoe de opkomst van individualisme en hyperconsumptie heeft geleid tot een cultuur van tijdelijke bevrediging, waarbij diepere waarden zoals gemeenschap en traditie op de achtergrond raken.

10 Zygmunt Bauman

Bauman was een sociaal wetenschapper die bekend staat om zijn werk over de “vluchtige” samenleving, waarin hij de invloed van het kapitalisme en globalisering op sociale relaties en cultuur beschrijft. Hij stelt dat het kapitalisme leidt tot een samenleving waarin mensen voortdurend in beweging zijn, zonder diepe verbindingen of langdurige bindingen.

11 Samenvatting

Het kapitalisme beïnvloedt steeds meer onze persoonlijke waarden en relaties, waarbij consumptie en individuele prestaties centraal staan.

Denkers zoals Lipovetsky en Bauman wijzen op de vluchtigheid van deze samenleving, terwijl Debord de rol van technologie in het creëren van onophoudelijke verlangens benadrukt.

Het gezin is ook getransformeerd, van een structurele eenheid naar een marktgerichte constructie.

Kritiek op het kapitalisme benadrukt de verschuiving van materiële accumulatie naar zelfontplooiing en creativiteit.

Er is echter hoop op verandering door de nadruk te leggen op menselijke verbondenheid, fysieke gezondheid en duurzame gemeenschappen, in plaats van op economische waarden.

12 Hoofdstukindeling

1 Inleiding: Vervolg op Het kapitalisme als verslavend systeem Het belang van Gezin en Familie.Uitleg van de theorie van Lacan, die laat zien dat we veel energie stoppen in het onbereilbare.

2 Het Verplichte Genieten: Het kapitalisme en de invloed op ons morele kompas (Über-Ich); De cyclus van verlangen en ontevredenheid; De moeilijkheid van bevrijding uit onderdrukkende structuren

3 Fenomenologie De reactie op de Verlichting en de Industriële Revolutie; De voorspellingen die werkelijkheid zijn geworden De zoektocht naar een alternatief voor het kapitalisme Analyse van The Ister (2004) en de filosofische implicaties

4 Het Gezin George Lakoff’s theorie van de politieke keuzes in de VS, bepaald door gezinsstructuren Het veranderende huwelijk en gezinsstructuren in de kapitalistische samenleving De verschuiving naar zelfverwezenlijking en de gevolgen voor relaties Het universele relatietypemodel van Alan Fiske

5 Terug naar het Lichaam Het belang van het lichaam en de hormonale reacties in plaats van abstracte ratio; Het concept van de “Need Machine” en de invloed van technologie op onze behoeften; Het model van Collaborative Learning;

6 Collages, Drifting, Fragmenten, Games, Play; De rol van de Situationistische Internationale en de kritiek op de consumptiecultuur; Guy Debord’s visie op de wereld als georganiseerd spektakel en het verlies van sociale relaties

7 Daniel Tutt: Gezin -> Individu De veranderende gezinsstructuren en de opkomst van de geïndividualiseerde eenheid; De invloed van psychoanalyse op het gezinsmodel in kapitalistische samenlevingen; De vier relatietypen van Fiske en hun invloed op het huwelijk;

8 Ève Chiapello De absorptie van artistieke en culturele kritiek door het kapitalisme; De twee fasen van kapitalisme: traditioneel vs. nieuw kapitalisme; De invloed van calvinisme op de werkethiek en de drang naar kapitaalaccumulatie; Het kapitalisme als flexibel systeem dat maatschappelijke waarden benut;

9 Gilles Lipovetsky De invloed van consumptie en mode op cultuur; De cultuur van tijdelijke bevrediging en de verschuiving van waarden zoals gemeenschap naar individualisme;

10 Zygmunt Bauman De “vluchtige” samenleving en de invloed van kapitalisme en globalisering op sociale relaties; Het effect van de vluchtige samenleving op langdurige verbindingen en bindingen

11 Samenvatting De invloed van kapitalisme op persoonlijke waarden en relatiesKritieken van Lipovetsky, Bauman en Debord op de vluchtigheid van de samenleving en de rol van technologie De verschuiving van materiële accumulatie naar zelfontplooiing en creativiteit Oproep tot verandering en de nadruk op verbondenheid, gezondheid en duurzame gemeenschappen

Terug naar het begin druk hier

13 Conclusie

Lacan

Deze blog was weer een ontdekkingsreis waardoor ik Lacan ontdekte.

Ik ben nieuwsgierig en gemotiveerd door het ervaren van de aha-erlebnissen van het krijgen van een nieuw inzicht.

Mijn verlangen ontstaat door een tekort aan begrip voor wat ik denk dat er in mijn buitenwereld gebeurt.

Spiegel

Hierbij kijk ik af en toe in de spiegel en besef dan dat het einde nadert.

Boeddhisme

Lacan zijn filosofie lijkt op het boeddhisme.

Beide systemen zien verlangen als een bron van lijden, en Lacan’s concept van verlangen vertoont parallellen met de boeddhistische visie op verlangen en lijden.

De meditatie-techniek van het Boeddhisme is door het Kapitalisme slim aangewend om de stress van het presteren te verminderen.

Concept	Žižek/Lacanian Psychoanalyse	Boeddhisme
Zelf	Ego als een constructie, een object gevormd in het “spiegelstadium”. Geen “ware zelf” die ontdekt moet worden.	“Geen zelf” (anatta) – het zelf is een illusie, een verzameling van vergankelijke eigenschappen.
Verlangen	Fundamentele, onreduceerbare drijvende kracht van het subject. Niet te elimineren maar om mee om te gaan.	Wortel van lijden (dukkha) die begrepen en uiteindelijk overstegen moet worden.
Lijden	Inherent aspect van de menselijke conditie, sommige vormen kunnen betekenisvol zijn.	Fundamentele waarheid van het bestaan (dukkha). Doel is bevrijding van lijden (nirvana).
Het “Reële”	Traumatische, onuitsprekelijke kern van de realiteit die symbolisering weerstaat.	“Leegte” (sunyata) – de afwezigheid van inherent bestaan in alle fenomenen.
Doel/Bevrijding	“Het doorlopen van de fantasie,” omgaan met verlangen en het “Reële.”	Verlichting (nirvana) – het ophouden van lijden en de cyclus van wedergeboorte.
Ethiek	Geworteld in de betrokkenheid van het subject bij de symbolische orde en het “Reële.” Nadruk op actie en interventie.	Gebaseerd op compassie (karuna), geweldloosheid (ahimsa) en het Achtvoudige Pad.

Jacques Lacan werd geïnspireerd door:

1 Sigmund Freud – Psychoanalyse;

2 Ferdinand de Saussure – Structurele linguïstiek Het onderscheid tussen “signifiant” (teken) en “signifié” (betekenis);

3 Karl Marx – Dialektische materialisme hoe sociale structuren invloed hebben op het individu:

4 Georg Wilhelm Friedrich Hegel – Dialectiek en het zelfbewustzijn dialectische benadering van de werkelijkheid

5 Maurice Merleau-Ponty – Fenomenologie ervaring altijd gemedieerd door perceptie en taal.

6 Jacques Derrida – Deconstructie en poststructuralismede instabiliteit van taal en betekenis.

7 Martin Heidegger – Existentialisme en het zijn.

Over de laatste heb ik een prachtige documentaire de Ister in deze blog.opgenomen.

Ik mis mijn ouders.

Terug naar het begin druk hier