J.Konstapel Leiden,30-8-2026
“Ik ben opgevoed in een christelijk, pacifistisch, socialistisch milieu in Leiden. Beatrice de Graaf heeft dat milieu drie keer van buitenaf gekwalificeerd: in haar proefschrift als doelwit van de Stasi, in 2011 als zwakke schakel van de NAVO, in 2025 als pseudopacifisme.”
Mijn vader en zijn familie kwam uit het centrum van de biblebelt vandaar dat ik de wereld van Srefan Paas en Beatrice de Graaf heel goed ken.
Aanleiding
De eerste radio-uitzending van de Ongelofelijke van de EO gisteravond .
Daar traden Beatrice de Graaf, Stefan Paas en David Boogerd. om hun boeken te promoten,
Ik heb over die boeken een essay geschreven”Two Models of Redemption” en gepubliceerd op Academia.
Blogs
1 Waarom de Deugden van De Graaf en Peels 400 Jaar Oud Zijn
2 Licht voordat licht gemaakt werd.
Op 30 september verschijnt De ongelooflijke geschiedenis. Auteurs: Beatrice de Graaf, Stefan Paas en David Boogerd.
Ondertitel: hoe het christendom onze cultuur vormde. De flaptekst eindigt met een opdracht. Wie onze waarden wil beschermen, moet weten waar ze vandaan komen.
Het is het derde boek uit dezelfde hoek in vier maanden. De zeven deugden gaf de deugden. Poetins tsaristische droom gaf de vijand. Dit boek geeft de oorsprong.
In mei schreef ik waar deze lijn vandaan komt: Beza, Dordrecht 1619, Kuyper, de Vrije Universiteit. Dat ging over instituties. Dit stuk gaat over het model eronder. Want De Graaf heeft twee keer beschreven wat verlossing is. Eén keer bij anderen. Eén keer bij zichzelf. Het is hetzelfde model.
Wat terroristen geloven
In 2021 verscheen Radicale verlossing. De Graaf sprak in gevangenissen met veroordeelde terroristen. Ze vroeg wat ze geloofden.
Het antwoord: verlossing. De bestaande orde is corrupt. Een hogere instantie roept. Eén beslissende daad maakt een einde aan de corrupte orde. Daarna begint een gezuiverde toestand.
Twee polen. Eén pool moet weg. Dan is het goed. In 2025 werd dit bij Oxford University Press een wetenschappelijk model: het radical redemption model.
Wat De Graaf gelooft
In 2016 publiceerde De Graaf een artikel in Philosophia Reformata, het tijdschrift van de reformatorische wijsbegeerte. Titel: “An End to Evil”. Een einde aan het kwaad. De publieksversie heet Heilige strijd (2017), geschreven op verzoek van de Protestantse Kerk.
Het betoog: veiligheid is een verlangen dat de staat nooit kan vervullen. Elke maatregel maakt nieuwe angst. De uitweg is het geloof dat het kwaad eindig is. Het kwaad is echt, maar het houdt op. Wie dat gelooft, kan nu met mate handelen. Hij hoeft niet alles zelf te beveiligen.
Twee polen. Eén pool verdwijnt. Dan is het goed.
Dit is hetzelfde model als bij de terrorist. De inhoud verschilt: wie het kwaad is, wanneer het ophoudt, wie het opruimt. De vorm is gelijk. Aan het eind blijft één kolom over.
Bij de terrorist heet het een narratief. Bij haarzelf heet het een fundament.
Waarom ze dat niet ziet
Rik Peels, haar vaste co-auteur, is opgeleid in de school van Alvin Plantinga. Daar geldt geloof als properly basic: het hoeft niet bewezen te worden, het is het uitgangspunt van waaruit je al het andere beoordeelt. Wie dat aanneemt, kan zijn eigen geloof niet als ideologie zien. Ideologie is wat anderen hebben.
Karl Mannheim schreef dat al in 1929. Het denken van de ander is ideologisch. Het eigen denken is inzicht.
Paas sluit het af. Zijn boeken Vrede op aarde en De weg van vrede leveren de theologische kant: het heil is er al, vrede is de bestemming, de taak is ontvangen. In de podcast op zaterdagavond oordeelt zij vanuit de geschiedenis, beaamt hij vanuit het heil, en stelt Boogerd de vraag van de twijfelaar. Die krijgt twee keer hetzelfde antwoord.
Het tweede model
Er is een andere manier om dezelfde teksten te lezen. Ik heb die in mei uitgewerkt in Licht voordat licht gemaakt werd. De kern is één regel uit de natuurkunde, en die regel is eenvoudig.
Iets bestaat alleen samen met zijn tegendeel. Een deeltje ontstaat tegelijk met zijn complement. Haal het complement weg en het deeltje wordt niet zuiver. Het wordt nul. Een knoop houdt omdat de draad door zijn eigen lus terugkomt. Er is geen knoop met één kant.
Als dat klopt, kan verlossing nooit het verwijderen van het tegendeel zijn. Wat kan er dan wel veranderen? De richting. Een toestand kan omslaan in zijn tegengestelde. Alles van buiten blijft gelijk. De kracht blijft gelijk. Alleen het teken keert.
De Bijbel zegt dat zelf. Jesaja 45:7: “Ik vorm het licht en schep de duisternis, Ik maak het heil en schep het onheil.” Beide polen komen van dezelfde bron. Paulus op de weg naar Damascus: dezelfde gelovigen, dezelfde opdracht, dezelfde ijver. Alleen de richting draait om. De graankorrel: hij moet helemaal uiteenvallen voor er iets nieuws uit komt. Openbaring 21: niet een gezuiverde wereld, maar een nieuwe. Met beide polen.
Dit model heeft ook theologische voorvaders, en geen kleine. Karl Barth: verzoening als omslag, niet als opruiming. Jürgen Moltmann: opstanding als ontkenning van de ontkenning. Geen van beiden eindigt met één kolom.
Waar ze uit elkaar gaan
Op één vraag. Valt de ontkenning op de pool of op het teken?
Bij De Graaf en Paas valt hij op de pool. Het kwaad wordt verwijderd. Tot die tijd moet de gemeenschap bijeengehouden worden tegen de pool die nog over is. Daarom zijn de deugden bij hen ordeningsprincipes van de gemeenschap. Daarom is rechtvaardigheid alleen rechtvaardig binnen de gemeenschap. Daarom is de dissident een risico voor de samenhang.
In het tweede model valt de ontkenning op het teken. De richting keert. Er is geen pool over om je tegen te wapenen. Er is een verhouding die kan draaien. De dissident is dan niet het risico. Hij is de plek waar het teken kan omslaan, en dus de plek met de meeste informatie.
De Graaf noemde in mei Van Leeuwenhoek als voorbeeld van moed. Hij vertrouwde zijn lens boven de mening van zijn omgeving. Dat is moed van het tweede model. Ze zette hem in het eerste.
Wat dit betekent
Voor veiligheid: in het eerste model beheer je de pool die over is. De Graaf noemde dat in 2013 zelf “veiligheid als ordeningsprincipe”. In het tweede model onderhoud je de sluiting. Niet: hoe houden we de dreiging buiten. Maar: waar zit de spanning, en wat sluit hem.
Voor democratie: in het eerste model is de gemeenschap eerst en het geweten afgeleid. In het tweede model is het geweten de plek van de omslag en kan dus niet afgeleid zijn. Dat is de positie van Arminius en Grotius, de Leidse lijn die in 1619 verloor.
Voor het gesprek: wat ontbreekt op zaterdagavond is niet de seculiere stem. Wat ontbreekt is iemand die dezelfde teksten leest en Jesaja 45:7 hoort als een uitspraak over volledigheid.
Wat dit stuk niet beweert
Niet dat De Graaf en Paas onoprecht zijn. Niet dat hun model fout is omdat het uit Dordrecht komt. Niet dat het tweede model waar is omdat het uit de natuurkunde komt.
Wel dit: er zijn twee architecturen. De Graaf heeft er één beschreven bij anderen en houdt hem zelf. De tweede staat in dezelfde Schrift, bij dezelfde theologen en in dezelfde Nederlandse geschiedenis. Welke je hanteert, hangt af van je instrument. Niet van je vroomheid.
Het Engelse artikel met de volledige afleiding staat hier: Two Models of Redemption.
Geannoteerde referentielijst
Beatrice de Graaf, “An End to Evil: An Eschatological Approach to Security”, Philosophia Reformata 81 (2016), 70–88. Waarom lezen? Dit is de bron. Hier staat, in wetenschappelijke vorm, dat het kwaad eindigt en wat dat voor veiligheid betekent. Let op het tijdschrift: de reformatorische wijsbegeerte, het denkhuis van de VU. Leesadvies: lees de laatste drie pagina’s eerst.
Beatrice de Graaf, Heilige strijd. Het verlangen naar veiligheid en het einde van het kwaad (Kok Boekencentrum, 2017). Waarom lezen? De publieksversie van het artikel hierboven. Korter, warmer, zelfde bouw. Leesadvies: het slothoofdstuk laat de eindtoestand in gewone taal zien.
Beatrice de Graaf, Radicale verlossing. Wat terroristen geloven (Prometheus, 2021). Waarom lezen? Om de vorm van het verlossingsverhaal bij terroristen te zien: corrupte orde, roep van boven, beslissende daad, gezuiverd einde. Leesadvies: leg het naast Heilige strijd en vergelijk de bouw, niet de inhoud.
Beatrice de Graaf, The Radical Redemption Model (Oxford University Press, 2025). Waarom lezen? Hier staat het model in formele termen. Dat zijn de termen die dit stuk gebruikt voor haar eigen positie. Leesadvies: hoofdstuk 1 volstaat.
Beatrice de Graaf, Theater van de angst (Boom, 2010). Waarom lezen? Haar beste boek over de spiegel: terrorist en terrorismebestrijder voeren elkaars toneelstuk op. Leesadvies: kijk waar de analyse stopt. Ze past de spiegel toe op het optreden, niet op de verlossing.
Beatrice de Graaf en George Harinck, “Een probleem van orde. Religie op de nationale veiligheidsagenda”, Religie & Samenleving 7 (2012), 13–37. Waarom lezen? Harinck is dé Kuyper-historicus. Dit artikel is de directe schakel tussen De Graafs veiligheidsgeschiedenis en de VU-school. Leesadvies: de inleiding.
Beatrice de Graaf en Rik Peels, De zeven deugden (Prometheus, 2026). Waarom lezen? De deugden als ordeningsprincipes van de gemeenschap, nu compleet met geloof, hoop en liefde. Leesadvies: zoek de zin dat rechtvaardigheid alleen in de context van de gemeenschap bestaat.
Beatrice de Graaf, Stefan Paas en David Boogerd, De ongelooflijke geschiedenis (Prometheus, 30 september 2026). Waarom lezen? Om te zien welk christendom bedoeld wordt. Leesadvies: lees eerst de flaptekst, dan het register. Zoek Dordrecht, Arminius, Grotius.
Stefan Paas, Vrede op aarde (2023) en De weg van vrede (2025), KokBoekencentrum. Waarom lezen? De theologische helft van het model: het heil is er al, vrede is de bestemming. Leesadvies: De weg van vrede is de toegankelijkste ingang.
Rik Peels en Stefan Paas, God bewijzen (Balans, 2013). Waarom lezen? Plantinga voor een Nederlands publiek. Geloof als uitgangspunt dat geen bewijs nodig heeft. Leesadvies: let op wat ontbreekt: een beschrijving van het eigen kader als kader.
Alvin Plantinga en Nicholas Wolterstorff (red.), Faith and Rationality (Notre Dame, 1983). Waarom lezen? Het grondboek van de Reformed Epistemology. Hier staat waarom het eigen geloof onzichtbaar wordt als ideologie. Leesadvies: alleen Plantinga’s bijdrage.
Karl Mannheim, Ideologie en utopie (1929). Waarom lezen? De klassieke vaststelling dat ideologie altijd bij de ander zit. Mannheims oplossing, een sociologie van de kennis, is wat het eerste model mist. Leesadvies: deel II.
J. Konstapel, “Licht voordat licht gemaakt werd”, constable.blog, 10 mei 2026. Waarom lezen? Hier staat het tweede model volledig, met alle bijbelteksten. Leesadvies: delen V en VI, met Jesaja 45:7 ernaast.
Peter Rowlands, Zero to Infinity (World Scientific, 2007). Waarom lezen? De natuurkundige bron van de regel dat iets alleen bestaat samen met zijn tegendeel. Leesadvies: technisch. De hoofdstukken 1–3, en alleen de bewering zelf is nodig.
J. Konstapel, “Waarom de deugden van De Graaf en Peels 400 jaar oud zijn”, constable.blog, 30 mei 2026. Waarom lezen? Het institutionele stuk: Beza, Dordrecht, Kuyper, VU, ChristenUnie. Leesadvies: lees dit eerst als de namen onbekend zijn.
Karl Barth, Kirchliche Dogmatik IV/1 (1953). Waarom lezen? Verzoening als omslag van buitenaf. Barth eindigt niet met één kolom; daarom kan het tweede model hem aanhalen. Leesadvies: §59.
Jürgen Moltmann, Theologie der Hoffnung (1964). Waarom lezen? Opstanding als tegenspraak van het heden, niet als voltooiing. Moltmann houdt de spanning open; De Graaf sluit hem. Leesadvies: hoofdstuk III.
Richard Muller, Christ and the Decree (Baker, 1986). Waarom lezen? Het standaardwerk over de verschuiving van Calvijn naar Beza. Hier staat waarom het latere “calvinisme” Bezaans is van bouw. Leesadvies: de hoofdstukken over Beza.
Jesaja 45:7, Handelingen 9, Johannes 12:24, Openbaring 21. Waarom lezen? Jesaja 45:7 is de toets. Wie het leest als goddelijke dubbelzinnigheid, hanteert het eerste model en moet de tekst wegverklaren. Wie het leest als volledigheid, hanteert het tweede. Leesadvies: een letterlijke vertaling, geen parafrase.
© 2026 J. Konstapel / Constable Research, Leiden.