J. Konstapel,Leiden,2-10-2026.
Dit is een vrvolg op Klimaatbeleid zonder bodem en water werkt niet: zo herstel je balans
De diagnose
In het klimaatdebat is CO2 de thermostaat. Meer CO2 is meer warmte, minder CO2 is minder warmte. Het hele beleid rust op die ene relatie.
De relatie bestaat. Zij is gemeten. Maar zij is veel kleiner dan het debat doet voorkomen. Het grootste deel van de opwarming komt niet van CO2 zelf. Het komt van water.
De som
In 1750 bevatte de lucht 278 deeltjes CO2 per miljoen. Nu zijn het er 429. Die stijging houdt 2,33 watt per vierkante meter extra warmte vast.
Een warmere aarde straalt meer uit: 3,22 watt per vierkante meter per graad. De som is dan eenvoudig:
- 2,33 gedeeld door 3,22 is 0,72 graad
Dat is alles wat CO2 zelf doet. Deze werking is in het veld gemeten, op twee plaatsen, tien jaar lang (Feldman, 2015).
Wat er gemeten wordt
De aarde was in 2025 gemiddeld 1,44 graad warmer dan rond 1850. Dat is het dubbele van de 0,72. En het systeem is nog niet uitgewerkt: de oceaan neemt nog steeds negen tiende van de extra warmte op.
Het verschil is water, in drie vormen.
- Damp. Warmere lucht bevat meer waterdamp. Waterdamp houdt zelf warmte vast.
- Wolken. Ze verschuiven en veranderen van soort.
- IJs en sneeuw. Ze trekken zich terug. Donker land en water nemen meer zonlicht op.
Het klimaatpanel van de VN heeft deze termen per graad opwarming vastgesteld. Van de 3,22 watt die de aarde extra uitstraalt, komt 1,30 terug via waterdamp, 0,42 via wolken en 0,35 via ijs en sneeuw. Netto raakt de aarde per graad 1,16 watt kwijt.
Bij een verdubbeling van CO2 geeft dat:
- CO2 zelf: 3,71 gedeeld door 3,22 is 1,15 graad
- het geheel: 3,71 gedeeld door 1,16 is 3,2 graad
- aandeel van CO2 zelf: 36 procent
De andere 64 procent is water.
De ijstijd zegt hetzelfde
Tussen de laatste ijstijd en de warme tijd daarna ging CO2 van 180 naar 280 deeltjes per miljoen. Dat is 2,36 watt per vierkante meter. Vrijwel dezelfde stap als de 2,33 van nu.
De aarde werd toen 6,1 graad warmer. CO2 zelf is daarvan 0,73 graad: 12 procent. Met de reactie van het water erbij een derde. De rest kwam van de ijskappen en de baan van de aarde.
In het ijs van Antarctica lopen CO2 en temperatuur gelijk op. Geen van beide gaat voorop (Parrenin, 2013).
Twee dingen die erbij horen
Elke volgende ppm doet minder. De werking neemt af naarmate er meer CO2 is. In 1750 gaf één deeltje per miljoen erbij 0,0192 watt. Nu is dat 0,0125. Een derde minder.
De CO2 van nu komt niet uit een warmere oceaan. In het ijsarchief hoort bij één graad ongeveer 16 deeltjes per miljoen. Bij 1,44 graad is dat 24. Er zijn er 151 bij gekomen, en de oceaan neemt CO2 op. De extra CO2 komt van verbranden en van uitgeputte bodems.
Aflezing en toestand
Het beeld van vacuum.net is een visnet onder spanning. In dat beeld zijn CO2 en temperatuur geen oorzaak en gevolg. Het zijn twee aflezingen van één toestand. Het ijs laat dat zien: ze bewegen samen.
CO2 verschuift de spanning een kleine stap. Water bepaalt de vorm en de grootte van wat klimaatverandering heet. Wolken zijn daarin de grootste onbekende: de schatting loopt van licht koelend tot sterk verwarmend.
Het beleid behandelt de 36 procent als het geheel. Het water staat niet in de boekhouding.
Welk water binnen bereik ligt
Het water in de lucht volgt de temperatuur. Daar is geen greep op.
Het water op het land is een andere zaak. Dat volgt wat mensen met de grond doen. Eén millimeter verdamping per dag voert 28,4 watt per vierkante meter af. De hele CO2-term is 2,33. Op de plek zelf scheelt dat een factor twaalf.
Sinds 1700 is 3,4 miljoen vierkante kilometer moerasland drooggelegd, een vijfde van het totaal. Het land verdampt nu 1.260 tot 3.500 kubieke kilometer per jaar minder dan vroeger. Waar het water weg is, blijft de warmte op de grond staan. Daar wonen mensen en staan de gewassen.
De slotsom
CO2 doet wat het doet: 0,72 graad voor de hele stijging tot nu. Wie de opwarming wil begrijpen, moet naar het water kijken. Wie er iets aan wil doen ook.
Het deel van het water dat binnen bereik ligt, ligt in de grond: het peil in de polder, de sloot, het moeras, het veen. Daar heeft de balans een adres.
Om verder uit te zoeken
Konstapel, J. (2026). Waarom het CO2-getal niemand in beweging brengt. constable.blog. Waarom lezen? De voorganger van deze blog. Waar de CO2 vandaan komt, en waarom veen laat zien dat water en koolstof één toestand zijn.
IPCC (2021). AR6 Werkgroep I, hoofdstuk 7: The Earth’s Energy Budget, Climate Feedbacks and Climate Sensitivity. Waarom lezen? De bron van de verhouding 36 tegen 64. Alle termen per graad staan er op een rij. Leesadvies: tabel 7.10, en daarna de paragraaf over wolken. Daar staat hoe groot de onzekerheid is.
Feldman, D. R. e.a. (2015). Observational determination of surface radiative forcing by CO2 from 2000 to 2010. Nature 519. Waarom lezen? De directe werking van CO2, niet berekend maar gemeten. In het voorjaar, als planten CO2 opnemen, is de dip in de straling te zien.
WMO (2026). State of the Global Climate 2025. Waarom lezen? De gemeten opwarming van 1,44 graad en de warmte-inhoud van de oceaan. Die laatste laat zien dat het systeem nog niet is uitgewerkt.
NOAA Global Monitoring Laboratory. Trends in Atmospheric Carbon Dioxide. gml.noaa.gov/ccgg/trends Waarom lezen? De CO2-stand zelf, per maand, met de meetmethode.
Parrenin, F. e.a. (2013). Synchronous change of atmospheric CO2 and Antarctic temperature during the last deglacial warming. Science 339. Waarom lezen? De timing in het ijs. CO2 en temperatuur lopen gelijk op. Wie zoekt naar wat voorop gaat, vindt het hier niet.
Tierney, J. E. e.a. (2020). Glacial cooling and climate sensitivity revisited. Nature 584. Waarom lezen? De 6,1 graad van de laatste ijstijd. De maat waartegen de CO2-stap van toen en nu wordt afgelezen.
Sterling, S., Ducharne, A., Polcher, J. (2013). The impact of global land-cover change on the terrestrial water cycle. Nature Climate Change 3. Waarom lezen? Hoeveel minder het land verdampt sinds de mens het heeft veranderd. Leesadvies: leg Boisier e.a. (2014) ernaast voor de lagere schatting.
Fluet-Chouinard, E. e.a. (2023). Extensive global wetland loss over the past three centuries. Nature 614. Waarom lezen? De 3,4 miljoen vierkante kilometer drooggelegd moeras, op basis van ruim 3.000 archiefbronnen. Europa staat bovenaan.
Konstapel, J. (2026). Setting the State, Not the Screen. constable.blog. Waarom lezen? Dezelfde lezing toegepast op het plan om de zon af te schermen. Bevat de afleiding van de 28,4 watt per millimeter verdamping.