Leiden, Oct 30, 2026 · @hans konstapel

De oorlog levert aan beide kanten van het front een kleine groep grote winsten op, terwijl de overgrote meerderheid erbij verliest.

Dat is de uitkomst van 459 kleine, controleerbare feiten die ik de afgelopen dagen heb verzameld voor de nieuwe MAZE-dienstMmaze-Investigator

De vraag die ik toetste: houden netwerken die aan de oorlog verdienen haar in stand, ook over de frontlinie heen? Dat is een sterke bewering. Daarom zocht ik net zo hard naar feiten die haar tegenspreken als naar feiten die haar steunen.

De werkwijze was eenvoudig en streng:

• Eén feit per case. Geen samenvattingen, geen interpretaties. “Ivanov kreeg 13 jaar cel” is een case; “het ministerie is corrupt” niet.
• Twee bronnen. Elke case moest worden bevestigd door twee verschillende uitgevers. Dat lukte bij 411 van de 459. De overige 48 staan als zwakker gemarkeerd.
• Narekenen. Elk afgeleid getal is opnieuw berekend. Daarbij sneuvelden een paar cijfers die ik eerder zelf had overgenomen; die correcties staan verderop.
• Juridische stand. Een verdachte is geen veroordeelde. Bij elke case staat of het om een vonnis, een aanklacht, een verdenking of een bewering gaat.
• Tegenbewijs. 162 cases spreken de toetsvraag tegen, 195 steunen haar en 102 zijn neutraal.

De cases bestrijken acht lijnen: wie in Rusland verdient, corruptie in het Russische defensieministerie, het Midas-netwerk in Oekraïne, Oekraïense defensie-inkoop, de oligarchen tegenover de Oekraïense staat, geld dat de frontlinie oversteekt, westerse winsten, en het tegenbewijs. Hieronder volg ik die lijnen, van Moskou via Kyiv naar het Westen.

Rusland: een smalle top die rijker werd

De Russische miljardairs zijn samen rijker dan ooit: 155 personen met samen $696,5 miljard in 2026, tegen 123 personen met $606,2 miljard vlak voor de invasie. Na de val van 2022 steeg hun vermogen vier jaar op rij.

Forbes Rusland, jaarlijkse rangschikkingen 2021–2026 · inflatiecorrectie volgens CEPR VoxEU (Djankov & Golovchenko)

In dollars ligt het totaal 14,9% boven 2021. Wie voor inflatie corrigeert, ziet iets anders: het gemiddelde vermogen per miljardair lag begin 2025 op 72% van het vooroorlogse niveau. De groep is gegroeid, de gemiddelde rijkdom niet.

Opvallend is wie won. Van de miljardairs die na de invasie sancties kregen, werd ongeveer 40% rijker. Van wie géén sancties kreeg, viel ongeveer drie vijfde van de lijst af. Sancties dreven de rijken dichter naar de staat in plaats van ervan weg. De BBC noemde hen eind 2025 “rich and voiceless”: rijk, maar zonder stem.

Winst via defensiecontracten

Het Russische onderzoeksplatform Proekt vond dat minstens 81 van de 200 rijkste Russen bedrijven bezitten met lopende contracten met het defensieministerie, de Nationale Garde of de wapenindustrie. Samen ging het om minstens 220 miljard roebel. Sinds 2017 zijn de meeste defensiecontracten geheim, dus het werkelijke bedrag is hoger.

Enkele voorbeelden uit dat onderzoek:

• Igor Rotenberg bezit sinds 2017 de Toela-patronenfabriek, die munitie voor Kalasjnikovs maakt.
• Gennadi Timtsjenko is medeeigenaar van Sibur, dat volgens Proekt grondstoffen levert voor explosieven in FAB-500-bommen.
• Joeri Kovaltsjoek, via Bank Rossiya, financierde onderhoud aan een onderzeeër.

Het staatsconcern Rostec, dat een groot deel van de wapens maakt, zag zijn omzet stijgen van 2,06 biljoen roebel in 2021 naar 2,9 biljoen in 2023, een stijging van 41%. SIPRI schat de Russische militaire uitgaven in 2024 op $149 miljard: 7,1% van het bbp en 19% van alle overheidsuitgaven.

Winst via onteigening

De staat nam in twee jaar 411 bedrijven over met een waarde van 2,6 biljoen roebel. Een deel daarvan belandde bij mensen dicht bij de macht:

• Domodedovo, het tweede vliegveld van Moskou, werd in 2025 genationaliseerd en in januari 2026 voor 66,1 miljard roebel verkocht aan een dochter van Sjeremetjevo. Dat vliegveld wordt gelinkt aan Arkadi Rotenberg.
• Danone Rusland kwam in 2023 onder staatsbeheer. Ramzan Kadyrovs neef Jakoeb Zakrijev werd directeur. In 2024 ging het bedrijf voor 56% onder de marktwaarde weg; eind 2024 was een voormalig Tsjetsjeens bestuurder enig eigenaar.
• Agrocomplex, van de familie van oud-minister Aleksandr Tkatsjov, nam volgens Oekraïense eigenaren in 2022 zo’n 400.000 acres (ongeveer 1.600 km²) landbouwgrond in bezet Donetsk en Loehansk over. Tkatsjov staat sinds 2026 met $1,8 miljard op de miljardairslijst.

In de 16 onteigeningszaken die het onderzoeksbureau Cedar bestudeerde, ging het bezit in meer dan 90% van de gevallen naar staatsconcerns of naar structuren rond families zoals Kovaltsjoek, Rotenberg en Patroesjev. Dat percentage gaat over die 16 zaken, niet over de totale waarde.

Winst, en straf, in het defensieministerie

Het ministerie zelf was een bron van verrijking. Viceminister Timoer Ivanov, verantwoordelijk voor militaire bouw, kreeg in juli 2025 dertien jaar cel. Hij verduisterde 216 miljoen roebel bij de aankoop van twee veerboten en sluisde 3,9 miljard roebel weg via een failliete bank. Een rechtbank nam in december 2025 nog eens 1,2 miljard roebel aan bezit in beslag. Een tweede zaak, over 1,4 miljard roebel aan steekpenningen van een bouwer in bezet Marioepol, loopt nog.

Ivanov bleef niet alleen:

Wie	Functie	Uitkomst
Pavel Popov	viceminister	19 jaar cel (april 2026)
Joeri Koeznetsov	hoofd personeelszaken	12 jaar cel (september 2026)
Vadim Sjamarin	plaatsvervangend chef generale staf	7 jaar cel (april 2025)
Roeslan Tsalikov	eerste viceminister	aangeklaagd (maart 2026)
Dmitri Boelgakov	viceminister logistiek	in voorarrest, geen vonnis

Alle vier aangeklaagde viceministers waren mensen van Sergej Sjojgoe. Sjojgoe zelf werd in mei 2024 niet vervolgd, maar promoveerde tot secretaris van de Veiligheidsraad. Analisten van onder meer Carnegie lezen de zuivering daarom als een clanstrijd, waarin de vrijgekomen geldstromen naar een nieuwe groep rond minister Belousov gingen.

Ook de huurlingen verdienden. Poetin maakte zelf bekend dat de staat in één jaar 86,26 miljard roebel aan Wagner betaalde en dat Prigozjins cateringbedrijf Concord 80 miljard roebel verdiende aan legermaaltijden. Samen is dat 166 miljard roebel.

Oekraïne: geld rond de macht, en een staat die terugslaat

In Oekraïne verdienen vooral mensen dicht bij de staatsbedrijven en de defensie-inkoop. Tegelijk is Oekraïne het land waar die verrijking het vaakst door eigen diensten wordt blootgelegd. Beide kanten horen bij het beeld.

Het Midas-netwerk rond Energoatom

In november 2025 maakte de anticorruptiedienst NABU “Operatie Midas” openbaar. Volgens NABU moesten leveranciers van het nucleaire staatsbedrijf Energoatom 10 tot 15% van hun contractwaarde afdragen. Wie weigerde, kreeg zijn betalingen geblokkeerd. Via een witwaskantoor in Kyiv ging volgens NABU ongeveer $100 miljoen rond. NABU noemt dat de doorstroom, niet de vastgestelde schade.

De hoofdverdachte is Tymur Mindich, voor 50% eigenaar van Kvartal 95, het productiebedrijf dat Zelensky oprichtte. Hij vertrok op 10 november 2025 om 02:09 naar Polen, vier en een half uur voor de doorzoeking van zijn appartementen. Hij woont nu in Israël, dat niet heeft gereageerd op het uitleveringsverzoek.

Het netwerk raakte de top van de staat:

Wie	Functie	Stand op 30 oktober 2026
Tymur Mindich	mede-eigenaar Kvartal 95	verdachte, voortvluchtig in Israël
Herman Halushchenko	oud-minister van Energie en van Justitie	verdachte, op borg vrij (150 mln hryvnia)
Oleksiy Chernyshov	oud-vicepremier	verdachte, op borg vrij
Andriy Yermak	hoofd Presidentieel Bureau tot nov. 2025	verdachte van witwassen, op borg vrij (140 mln hryvnia)
Iryna Mudra	adjunct-hoofd Presidentieel Bureau	verdachte sinds augustus 2026
Rustem Umerov	oud-minister van Defensie	getuige, geen verdachte

Niemand is veroordeeld. Het onderzoek was in augustus 2026 nog niet naar de rechter gestuurd. NABU en de anticorruptieaanklager zeiden in mei 2026 uitdrukkelijk dat president Zelensky niet bij het onderzoek betrokken is.

Twee draden lopen naar Rusland. Het witwaskantoor zat volgens NABU in een pand van de familie van Andrii Derkach. Derkach is een gevluchte ex-parlementariër, nu Russisch senator, die in juli 2026 bij verstek vijftien jaar kreeg voor landverraad. Verdachte Ihor Myroniuk was ruim tien jaar zijn assistent. En volgens parlementslid Yaroslav Zhelezniak was Mindich tot december 2024 voor de helft eigenaar van een Russische producent van kunstmatige diamanten. De veiligheidsdienst SBU onderzoekt dat, maar heeft niemand aangeklaagd.

Eén ding past slecht bij het beeld van een strak gestuurd netwerk: de Oekraïense diensten bestrijden elkaar. In juli 2025 viel de SBU binnen bij NABU en hield de rechercheur vast die Midas had vastgelegd. Een dag later nam het parlement een wet aan die NABU onder het Openbaar Ministerie zette. Na negen dagen straatprotest werd die wet teruggedraaid.

Defensie-inkoop

Het tweede geldkanaal is de inkoop voor het leger. De bekendste zaken:

• Eieren van 17 hryvnia. In 2023 bleek dat Defensie eieren betaalde voor 17 hryvnia per stuk, terwijl de winkelprijs rond 7 lag: 2,4 keer zo duur. Het oud-hoofd inkoop en een leverancier zijn verdachten in een zaak van 733 miljoen hryvnia. Er is nog geen vonnis.
• Winterjassen. Een partij van 4.900 jassen stond op de Turkse factuur voor $142.000, maar Defensie betaalde $421.000. Dat is $29 tegen $86 per jas, bijna drie keer zo veel. De leverancier was medebezit van een neef van een parlementslid van de regeringspartij.
• Lviv Arsenal. Het staatsbedrijf kreeg in 2022 ongeveer 1,5 miljard hryvnia vooruitbetaald voor 100.000 mortiergranaten. Die zijn nooit geleverd. Het geld liep via Slowakije naar Kroatië.
• Ronselbureaus. Zelensky ontsloeg in augustus 2023 alle regionale hoofden van de ronselbureaus. Bij het hoofd van een keuringscommissie in Khmelnytskyi werd bijna $6 miljoen contant gevonden.

De grootste winnaar op papier is Fire Point, een jonge maker van drones en raketten. Het bedrijf leverde in 2024 voor 13,2 miljard hryvnia aan drones, bijna een derde van de dronebegroting van Defensie. Mindich probeerde volgens mede-eigenaar Denys Shtilerman twee keer de helft van de aandelen te krijgen, wat volgens het bedrijf werd geweigerd. Mindich ontkent elk eigendom. Er is geen verdenking tegen Fire Point.

De schandalen hadden wel effect. Na de eierenzaak keerde de inkoop terug naar het open aanbestedingssysteem Prozorro. Volgens de Oekraïense staatsauditdienst kost een ei voor het leger nu 5 tot 7 hryvnia.

De oude oligarchen verloren

De vooroorlogse oligarchen behoren niet tot de winnaars. Rinat Akhmetov zag zijn vermogen in 2022 dalen van $13,7 naar $4,4 miljard, vooral door het verlies van zijn staalfabrieken in Marioepol. De twintig rijkste Oekraïners verloren in het eerste oorlogsjaar samen meer dan $20 miljard.

De staat pakte hun bezit aan:

• Kolomoisky zit sinds september 2023 vast. Een Londense rechter veroordeelde hem en Boholiubov in november 2025 tot een betaling van meer dan $3 miljard aan PrivatBank.
• Firtash verloor zijn regionale gasbedrijven, die samen ongeveer 70% van het Oekraïense gas verdeelden, aan het staatsbedrijf Naftogaz.
• Medvedchuk, lange tijd Poetins naaste bondgenoot in Oekraïne, werd in 2022 aan Rusland overgedragen in ruil voor 215 Oekraïense krijgsgevangenen.
• Vijf strategische bedrijven, waaronder Ukrnafta en Motor Sich, werden in november 2022 onder de staat van beleg in beslag genomen.

De macht verschoof van oligarchen naar de staat en de kring rond de president. Het Midas-dossier laat zien dat die nieuwe concentratie nieuwe gelegenheden schept.

Over de frontlinie heen: het geld bleef stromen

De frontlinie was nooit een volledige scheiding. Tot 2025 betaalde Rusland Oekraïne voor gasdoorvoer, Europa kocht Russische energie, en Westerse banken verdienden in Rusland. Dat zijn geen geheime netwerken maar openbare handelsstromen. Ze laten wel zien dat beide kampen tegelijk geld van elkaar ontvingen.

Gas: Oekraïne verdiende aan Russisch gas

Oekraïne ontving van Gazprom ongeveer $6,2 miljard aan doorvoervergoeding over het contract van 2020 tot 2024. In 2022, het eerste oorlogsjaar, was dat ongeveer $1,2 miljard, in 2023 ongeveer $0,8 miljard. De hoeveelheid daalde van 41,6 miljard kubieke meter in 2021 naar 15,4 in 2024. Op 1 januari 2025 om 08:00 stopte de doorvoer, omdat Oekraïne het contract niet verlengde.

Naftogaz won daarna een arbitragezaak van $1,37 miljard tegen Gazprom over onbetaalde vergoedingen. Het Zwitserse hooggerechtshof maakte die uitspraak in 2026 definitief, en een rechter in Kazachstan gaf toestemming om het bedrag te innen.

Europa bleef Russische energie kopen

De EU betaalde Rusland tussen de invasie en medio 2025 meer dan €200 miljard voor energie, waarvan ongeveer €22 miljard in 2024. Drie routes vallen op:

• Vloeibaar gas. De EU importeerde in 2024 een record van 17,5 miljoen ton Russisch LNG, 14% meer dan in 2023. In de eerste helft van 2026 steeg de aanvoer uit Jamal nog met 18%, omdat handelaars voorraad aanlegden voor het verbod per 1 januari 2027.
• Olie via een omweg. India leverde in 2024 voor ongeveer $5 miljard aan diesel en kerosine aan de EU, voor ongeveer de helft gemaakt van Russische ruwe olie. Sinds de EU dat in januari 2026 verbood, daalde die aanvoer uit elf raffinaderijen met 69%.
• Kernbrandstof. De EU-import van Russische kernbrandstof steeg van €280 miljoen in 2022 naar €686 miljoen in 2023, ongeveer 2,5 keer zo veel. Amerikaanse kerncentrales kochten in 2025 nog bijna 26% van hun verrijkingsdiensten in Rusland.

Westerse banken en bedrijven verdienden in Rusland

Zeven Europese banken die in Rusland bleven, met Raiffeisen, UniCredit en OTP voorop, betaalden in 2023 ongeveer €800 miljoen belasting aan de Russische staat. Dat is vier keer zo veel als in 2021. Raiffeisen alleen boekte in Rusland ongeveer €1,8 miljard winst en droeg €464 miljoen belasting af. Oekraïne zette Auchan en OTP op zijn lijst van “internationale sponsors van de oorlog”; OTP werd daar weer afgehaald nadat Hongarije EU-steun blokkeerde.

Ook de Russische wapens draaien op buitenlandse onderdelen. De Oekraïense militaire inlichtingendienst telde in oktober 2026 6.262 buitenlandse onderdelen in 212 Russische wapens. China en Hongkong leverden in 2023 76% van de Russische import van zulke goederen; het aandeel van de EU daalde van 41% in 2021 naar 2%.

Geld dat de andere kant op ging

Niet alle grensoverschrijdende winst kwam bij Rusland terecht. Euroclear in Brussel verdient rente op de bevroren Russische centrale-bankreserves: ongeveer €4,4 miljard in 2023, €6,9 miljard in 2024 en €5 miljard in 2025. Die opbrengst betaalt de G7-lening van ongeveer $50 miljard aan Oekraïne terug. België hield er in 2024 ook €1,7 miljard vennootschapsbelasting aan over.

Mensen die van kamp wisselden

De meest directe verbinding over het front zijn personen. Andrii Derkach werd in 2020 door de VS “al tien jaar een actieve Russische agent” genoemd en is nu Russisch senator. Viktor Medvedchuk werd in 2022 aan Rusland overgedragen. Zelensky ontsloeg in juli 2022 het hoofd van de veiligheidsdienst SBU omdat medewerkers met Rusland samenwerkten. En het Derkach-pand in het Midas-dossier laat zien dat zulke oude verbindingen niet verdwijnen als een oorlog begint.

Het Westen: de wapenindustrie, energie en de wederopbouw

Buiten Rusland en Oekraïne verdienen vooral wapenmakers en energiebedrijven aan de oorlog. Hun winst is openbaar en legaal. De vraag is niet óf ze verdienen, maar of hun belang de oorlog beïnvloedt.

Wapenmakers

De honderd grootste wapenbedrijven ter wereld haalden in 2024 samen een record van $679 miljard aan wapenomzet, 5,9% meer dan in 2023, volgens het Zweedse onderzoeksinstituut SIPRI. De Europese bedrijven groeiden het hardst: 13%, naar $151 miljard.

De opvallendste gevallen:

Bedrijf	Wat er gebeurde
Rheinmetall (Duitsland)	koers 10 keer zo hoog: van €96,80 op 23 februari 2022 naar ongeveer €968 in februari 2025; omzet 2025 €9,9 mld (+29%), orderboek €63,8 mld
Czechoslovak Group (Tsjechië)	wapenomzet 2024 +193%, vooral artilleriegranaten voor Oekraïne; beursgang 2026 op €25 mld; eigenaar Michal Strnad daarmee de rijkste Tsjech
Lockheed Martin (VS)	orderboek $292 mld in september 2026, 51% meer dan eind 2025
BAE Systems (VK)	omzet 2025 £30,7 mld, recordorderboek £83,6 mld
Hanwha Aerospace (Zuid-Korea)	koers ruim 3.100% gestegen in vijf jaar; Polen bestelde 672 houwitsers en 1.000 tanks

Eén reeks feiten raakt direct aan de toetsvraag. Op 19 november 2025 daalden de koersen van Rheinmetall, Renk, BAE, Leonardo en Saab met 4 tot 7% na berichten over een Amerikaans vredesplan. Op 24 november zakten ze opnieuw na vooruitgang in de onderhandelingen. Beleggers rekenen vrede dus als slecht nieuws voor deze bedrijven. Dat is een prikkel, geen bewijs van invloed op de oorlog.

Die prikkel heeft wel kanalen. De Amerikaanse defensie-industrie gaf in 2025 bijna $200 miljoen uit aan lobbywerk, 24% meer dan in 2024. Lloyd Austin zat in het bestuur van Raytheon voordat hij in 2021 minister van Defensie werd.

Voor de beeldvorming is van belang waar het hulpgeld heen gaat. Volgens het Amerikaanse instituut AEI werd bijna 70% van de $175 miljard Amerikaanse Oekraïnesteun in de VS zelf uitgegeven of aan de eigen strijdkrachten. Steun aan Oekraïne is dus voor een groot deel ook een bestelling bij de eigen industrie. Europa bouwt daarop voort met SAFE, een leningfonds van €150 miljard voor wapenaankopen, en de NAVO-afspraak om in 2035 5% van het bbp aan defensie te besteden.

Energie

De energiecrisis van 2022 leverde recordwinsten op. ExxonMobil verdiende $55,7 miljard, 2,4 keer zo veel als in 2021. Shell boekte $39,9 miljard, de hoogste winst in zijn 115-jarige geschiedenis. Reuters schatte de gezamenlijke winst van Exxon, Chevron, Shell, BP en TotalEnergies dat jaar op ongeveer $199 miljard; wie de gerapporteerde nettowinsten optelt, komt op ongeveer $179 miljard. Het verschil zit in de winstdefinitie.

De Amerikaanse gasexporteurs namen de plaats van Rusland in. De VS leverden in 2025 57% van de Europese LNG-import. EU-landen gaven tussen 2022 en 2025 ongeveer €131 miljard uit aan Amerikaans LNG.

Niet iedereen won. BP boekte in het eerste kwartaal van 2022 $24,6 miljard aan afschrijvingen op zijn belang van 19,75% in Rosneft, en sloot dat kwartaal af met $20,4 miljard verlies. Shell rekende op $4 tot 5 miljard aan kosten voor zijn vertrek uit Rusland, Exxon schreef $3,4 miljard af op Sachalin.

Grondstoffen en wederopbouw

De wederopbouw is de volgende grote geldstroom. De Wereldbank en partners schatten de behoefte in 2026 op $588 miljard over tien jaar. In april 2025 sloten de VS en Oekraïne een grondstoffenakkoord, met een gezamenlijk investeringsfonds dat de helft van de nieuwe opbrengsten uit Oekraïense grondstoffen ontvangt.

De grote beleggers staan nog aan de kant. BlackRock stopte in januari 2025 met het werven van investeerders voor een Oekraïens wederopbouwfonds van $2 miljard, wegens gebrek aan belangstelling. In 2026 adviseert BlackRock kosteloos over een Amerikaans-Europees plan van $800 miljard, dat pas ingaat bij een staakt-het-vuren. Voor deze partij is vrede juist de voorwaarde voor winst.

Wie Oekraïne financiert, stelt ook voorwaarden. Het IMF verbond aan zijn lening van $8,1 miljard belastingmaatregelen, en de EU kortte in juli 2025 een uitkering van €4,5 naar €3,05 miljard omdat Oekraïne 13 van de 16 hervormingsdoelen haalde.

Het tegenbewijs: wat er níet bij de stelling past

Een eerlijke toets zoekt ook naar wat de stelling tegenspreekt. Van de 459 cases spreken er 162 haar tegen. Ze vallen in vier groepen.

1. De oorlog kost meer dan hij oplevert

De menselijke prijs is enorm en echt. De VN hebben tot juni 2026 16.431 gedode burgers geverifieerd, onder wie 803 kinderen; het werkelijke aantal ligt hoger. Mediazona en BBC Russian hebben 282.993 gesneuvelde Russische militairen met naam en toenaam vastgesteld (stand 23 oktober 2026). De Amerikaanse denktank CSIS schatte tot eind 2025 ongeveer 1,2 miljoen Russische slachtoffers (doden en gewonden), van wie 275.000 tot 325.000 doden, en 500.000 tot 600.000 Oekraïense slachtoffers, van wie 100.000 tot 140.000 doden.

Ook economisch is de oorlog voor beide staten verlies:

Rusland	Oekraïne
beleidsrente naar een record van 21% (oktober 2024), inflatie 9,5% in 2024	economie kromp 28,8% in 2022
begrotingstekort 5.645 mld roebel in 2025 (2,6% bbp)	economische verliezen $666,7 mld (Wereldbank, RDNA5)
olie- en gasinkomsten −23,8% in 2025	directe schade $195 mld
liquide deel van het Nationaal Welvaartsfonds van $113,5 mld naar $52 mld (−54%)
74 van de 89 regio’s met een begrotingstekort in 2025

Wie aan de oorlog verdient, verdient dus aan een staat die erop verliest. Dat is precies wat de stelling beweert: winst wordt geprivatiseerd, kosten worden gesocialiseerd. Maar het betekent ook dat de staten zelf er geen belang bij hebben de oorlog te rekken om het geld.

2. Veel rijken verloren

In Rusland daalde het aantal miljardairs na de inval van 123 naar 88. Wie zich uitsprak, betaalde: Oleg Tinkov zei dat hij zijn belang in zijn bank voor ongeveer 3% van de waarde moest verkopen, na een anti-oorlogsbericht op Instagram. Het bestuur van Lukoil riep op 3 maart 2022 op tot een snel einde van het conflict; voorzitter Ravil Maganov viel in september 2022 uit een ziekenhuisraam, onder omstreden omstandigheden. Het Gerecht van de EU vernietigde in april 2024 de sancties tegen Michail Fridman en Pjotr Aven, omdat niet bewezen was dat zij de oorlog steunden of ervan profiteerden.

In Oekraïne verloren de oude oligarchen het meest. Rinat Achmetovs vermogen daalde volgens Forbes Oekraïne in het eerste oorlogsjaar van $13,7 naar $4,4 miljard (−68%), vooral door de verwoesting van zijn staalfabrieken in Marioepol. De twintig rijkste Oekraïners verloren samen meer dan $20 miljard. Kolomojskyj werd gearresteerd, Motor Sitsj genationaliseerd.

3. De onderhandelingen strandden op grondgebied

Als zakelijke belangen de oorlog in stand houden, zou je verwachten dat vredesgesprekken stranden op geld. Dat blijkt niet uit de bronnen. Elke ronde liep vast op grondgebied en veiligheid:

• Istanbul, april 2022: Oekraïne stelde een vredesleger van 250.000 man voor, Rusland ten hoogste 85.000. Het overleg viel uit elkaar na de onthullingen over Boetsja en het geschil over een Russisch veto op veiligheidsgaranties.
• Juni 2024: Poetin bood een staakt-het-vuren aan als Oekraïne zich terugtrok uit vier hele provincies. Kyiv weigerde.
• Anchorage, augustus 2025: geen akkoord; Poetin eiste de rest van de Donbas.
• Abu Dhabi, februari 2026: Rusland eiste heel Donetsk, Oekraïne wilde de frontlijn bevriezen.
• September 2026: de Amerikaanse onderhandelaar Jared Kushner zei dat een akkoord klaarlag, op de Donbas na.

Eén tegenkanttekening hoort hier wel bij. Geld zat ook aan de onderhandelingstafel. De Russische investeringsfondsbaas Kirill Dmitrijev praatte in oktober 2025 mee over het Amerikaanse 28-puntenplan en stelde Amerikaans-Russische deals voor in AI en energie. Het plan zelf wilde bevroren Russische tegoeden deels naar gezamenlijke Amerikaans-Russische ondernemingen laten gaan. Zakelijke belangen bepaalden dus mee hoe vrede eruit zou zien, maar niet aantoonbaar of er vrede kwam.

Ook de bevolking speelt een rol die los staat van elites. In Rusland wilde in februari 2026 67% onderhandelen (Levada). In Oekraïne wees in oktober 2026 61% het afstaan van de Donbas categorisch af (KIIS).

4. Corruptie wordt bestreden, vooral in Oekraïne

Oekraïne scoort op de corruptie-index van Transparency International 36 (2025), tegen 32 vóór de oorlog. Rusland zakte naar 22, een dieptepunt. Het Oekraïense anticorruptiehof sprak tot juli 2026 398 veroordelingen en 33 vrijspraken uit. Toen het parlement in juli 2025 de onafhankelijkheid van de opsporingsdiensten NABU en SAPO inperkte, dwongen straatprotesten binnen negen dagen herstel af. Operatie Midas werd daarna juist door die diensten blootgelegd. Oekraïne stopte op 1 januari 2025 bovendien de doorvoer van Russisch gas, en gaf daarmee eigen inkomsten op.

In Rusland werkt het andersom: de zuivering van het defensieministerie trof vooral de kring rond Sjojgoe en lijkt meer op een machtswissel dan op een systeemherstel (zie hierboven).

Conclusie: wie profiteert, en wat dat wel en niet bewijst

De bronnen geven een helder antwoord op de vraag wíe profiteert. Het zijn vier groepen:

1. De Russische top rond de staat. Het aantal Russische miljardairs groeide van 88 in 2022 naar een record van 155 in 2026, met samen $696,5 miljard. De winst zit bij wie aan defensieorders, staatsbanken en onteigende westerse bedrijven kan komen. Tegelijk verloor het land zelf: tekorten, inflatie en een halve welvaartsfondsbuffer.
2. Een kring rond de Oekraïense macht. Operatie Midas toont een vermoedelijk steekpenningensysteem van ongeveer $100 miljoen bij Energoatom, met mensen tot dicht bij de president. Maar in Oekraïne zijn het de eigen opsporingsdiensten die dit blootleggen, en de oude oligarchen verloren juist het meest.
3. Handelaren over de frontlinie heen. Gasdoorvoer, Europese banken in Rusland, raffinaderijen in derde landen en sanctieontwijkers lieten het geld tot ver in de oorlog doorstromen.
4. Westerse wapen- en energiebedrijven. Zij verdienden het meest in absolute bedragen, volstrekt legaal: recordwinsten, recordorderboeken en koersen die dalen bij vredesnieuws.

De zwaardere stelling, dat deze netwerken de oorlog ook in stand houden, wordt door de bronnen niet gedragen. Drie dingen spreken haar tegen. De onderhandelingen liepen telkens vast op grondgebied, niet op geld. De staten zelf lijden zware verliezen. En veel van de rijksten verloren juist, of werden gestraft als ze zich tegen de oorlog uitspraken.

Wat overblijft is een zwakkere maar wel onderbouwde vorm: winstbejag verlengt en kleurt de oorlog. Het maakt de prijs van de oorlog lager voor wie hem voert, omdat het geld blijft stromen. Het geeft machtige partijen een belang bij herbewapening, ook na een vrede. En het bepaalt mee hoe een vredesakkoord eruitziet, zoals de economische paragrafen in het Amerikaanse plan laten zien.

De oorlog is dus geen dekmantel. Het is een echte oorlog over grondgebied en macht, waaraan aan beide kanten van het front, en ver daarbuiten, veel geld wordt verdiend.

Wat nog ontbreekt

Dit onderzoek heeft gaten. Ik noem ze, omdat ze de conclusie kunnen veranderen:

• de zaken rond de vestingbouw in Charkiv en Donetsk, en de jaarcijfers van NABU en SAPO over defensiezaken;
• de exportcijfers van westerse goederen via de Verenigde Arabische Emiraten en Armenië naar Rusland;
• de cijfers van RTX, General Dynamics, Northrop Grumman, Thales, Leonardo en Saab;
• de vonnissen in de tweede zaak tegen oud-viceminister Timur Ivanov en tegen generaal Dmitri Boelgakov, die op 30 oktober 2026 nog niet waren uitgesproken.

Van de 459 cases rusten er 48 op één bron. Die heb ik in de tekst zo veel mogelijk vermeden of als zodanig benoemd.

Geannoteerde referentielijst

Hieronder staan de 87 bronnen waarop deze blog het meest steunt, per hoofdstuk, met bij elke bron waarom hij de moeite waard is. Alle 748 bronnen achter de 459 cases staan in het databestand van maze-reporter (cases.jsonl, veld sources).

Bijna alle feiten in de tekst zijn met minstens twee onafhankelijke uitgevers gecontroleerd. Bronnen van partijen in het conflict (Oekraïense en Russische staatsmedia, de inlichtingendienst HUR) gebruik ik alleen voor wat ze zelf zeggen of doen.

Overzichtsstudies en methode

• CEPR VoxEU (2025). Who benefits from Russia’s war in Ukraine? cepr.org — Econometrische studie (Djankov & Golovchenko) naar welke Russische bedrijven en eigenaren profiteerden; bron van de bevinding dat een groot deel van de winnaars niet gesanctioneerd is. Lees dit eerst voor het Russische deel.
• Proekt (2023-07-31). A guide to Russia’s wartime oligarchs (original investigation). proekt.media — Het oorspronkelijke onderzoek van Proekt: 81 van de 200 rijkste Russen hadden lopende contracten met defensie en veiligheidsdiensten. De basis voor de stelling dat de Russische top aan de oorlog verdient.
• Meduza (2023-08-01). A guidebook to Russian wartime oligarchs. meduza.io — Engelstalige samenvatting van het Proekt-onderzoek, met namen per sector. Handig als ingang.
• The Insider (2025-05-02). The golden billionaires: Inside Russia’s fierce economic competition for limited wartime resources. theinsider.ru — Rekent de Forbes-cijfers om naar vaste prijzen: per miljardair was het vermogen in 2025 maar 72% van vóór de oorlog. Belangrijke nuance bij de records.
• Re:Russia (2025). Russian billionaires during the war. re-russia.net — Over de groei van het Russische miljardairsvermogen tijdens de oorlog, met uitsplitsing naar sector.
• CEPA (2025). Ukraine’s new unaccountable elites. cepa.org — Opiniestuk over het ontstaan van een nieuwe, ongecontroleerde Oekraïense elite rond de oorlogsuitgaven. Kritisch, maar duidelijk een standpunt.

Rusland

• The Moscow Times (2026-03-11). Record 155 Russians Make Forbes Billionaires List. themoscowtimes.com — Forbes 2026: 155 Russische miljardairs, samen $696,5 mld. Kerncijfer voor de grafiek in hoofdstuk 2.
• bne IntelliNews (2022). Invasion cuts Russian billionaire count to 88, Mordashov loses $11bn. intellinews.com — De daling naar 88 miljardairs in 2022. Nodig om het herstel daarna in verhouding te zien.
• bne IntelliNews (2026-02-19). Nationalisation hits 10% of Russian billionaires. intellinews.com — Eén op de tien Forbes-miljardairs verloor bezit door nationalisatie. Laat zien dat de staat ook afpakt.
• OCCRP (2026-05-07). Russian Court Orders Takeover of Major Food Producer Amid Wartime Rise in State Seizures. occrp.org — Over de golf van staatsovernames in 2025–2026, met de begunstigden.
• Business Standard (Reuters) (2023-07-19). Chechen leader’s nephew made head of seized Danone subsidiary in Russia. business-standard.com — Kadyrovs neef wordt directeur van het in beslag genomen Danone-dochterbedrijf. Concreet voorbeeld van wie westerse bedrijven krijgt.
• RFE/RL (2026). Knives Out 2.0: Russia’s Defense Ministry. rferl.org — Overzicht van alle zaken tegen het defensieministerie na het vertrek van Sjojgoe. Beste startpunt voor de zuivering.
• The Moscow Times (2025). Ex-deputy defense minister Timur Ivanov sentenced to 13 years in prison. themoscowtimes.com — Vonnis tegen oud-viceminister Timur Ivanov: 13 jaar. Basis voor de tabel in hoofdstuk 2.
• Meduza (2026-04-10). Russia sentences former deputy defense minister to 19 years in prison and strips him of his general rank. meduza.io — 19 jaar voor oud-viceminister Pavel Popov. Tweede bron bij de tabel.
• Carnegie Politika (2025-01-31). Shoigu clan repressions (Mikhail Komin). carnegieendowment.org — Duidt de zuivering als machtsstrijd tussen clans, niet als corruptiebestrijding. Belangrijke duiding.
• The Moscow Times. A timeline of Russia’s Defense Ministry purge. themoscowtimes.com — Tijdlijn van alle arrestaties bij het ministerie. Handig om data te controleren.
• Meduza (2023-06-27). Putin says Wagner Group was fully financed by Russian government. meduza.io — Poetin erkent dat de staat Wagner 86 mld roebel betaalde. Officiële bevestiging van een privéleger op staatskosten.
• Riddle Russia (Vladislav Inozemtsev) (2026-03-05). Deathonomics. ridl.io — De soldij van contractsoldaten werd ruim vijf keer zo hoog, overlijdensuitkeringen twee tot drie keer. Laat zien dat ook gewone gezinnen in arme regio’s ‘verdienen’, tegen een hoge prijs.

Oekraïne

• Ukrainska Pravda (2025-11-10). Operation Midas: Ukrainian anti-corruption agency reveals how funds from Energoatom were laundered. pravda.com.ua — De eerste NABU-onthullingen in Operatie Midas: hoe geld bij Energoatom werd weggesluisd.
• Euronews (2025-11-15). Operation Midas: all you need to know. euronews.com — Overzicht van Operatie Midas voor wie de zaak niet kent: personen, bedragen, tijdlijn.
• Kyiv Independent (2025-11-10). Who is Timur Mindich. kyivindependent.com — Portret van Tymur Mindich, mede-eigenaar van Kvartal 95 en vermoedelijke organisator.
• Kyiv Independent (2025-11-13). Explainer: How is Ukraine’s biggest corruption scheme linked to Russia? kyivindependent.com — Uitleg over de Russische banden van de Midas-verdachten. Kern van de lijn ‘over de frontlinie heen’.
• bne IntelliNews (2026-05-02). New NABU tapes implicate Zelenskiy’s inner circle in corruption. intellinews.com — De afluistertapes van 2026 die de kring rond Zelensky raken. Let op: verdenkingen, geen vonnissen.
• OCCRP (2025-11-28). Anti-Corruption Raids Prompt Resignation of Ukraine’s Top Presidential Aide. occrp.org — Het vertrek van stafchef Jermak na huiszoekingen.
• NV (New Voice of Ukraine) (2025-11-22). Defense contractor Fire Point addresses Mindich ties. english.nv.ua — Fire Point reageert op de banden met Mindich. Lees samen met de ontkenning van Mindich.
• ZN.UA (2023-08-12). Good and bad news about corruption in the Ministry of Defense. zn.ua — De krant die het ‘eierschandaal’ aan het licht bracht, over goede en slechte trends in defensie-inkoop.
• The Kyiv Independent (2023-09). Reznikov’s tenure as defense chief ends amid new corruption allegations. kyivindependent.com — Het einde van minister Reznikov te midden van inkoopschandalen.
• Kyiv Independent (2025-01-24). Ukraine’s weapons procurement clean-up at risk. kyivindependent.com — Hoe de hervorming van de wapeninkoop in 2025 onder druk kwam.
• Transparency International Ukraine (2026-05-01). The Kolomoiskyi Cases: Key Charges from NABU, the SSU, ESBU, and the PGO. ti-ukraine.org — Alle aanklachten tegen Kolomojskyj op een rij.
• OCCRP (2021-10-03). Pandora Papers Reveal Offshore Holdings of Ukrainian President and his Inner Circle. occrp.org — Offshorestructuren van Zelensky en zijn Kvartal-partners, van vóór de oorlog.
• The Kyiv Independent (2022-12-27). Forbes: Ukraine’s wealthiest 20 lose over $20 billion. kyivindependent.com — Forbes Oekraïne: de twintig rijksten verloren meer dan $20 mld. Tegenwicht bij het Oekraïense deel.
• UNIAN (2025). Ukraine’s government appoints Olha Buslavets acting energy minister. unian.info — Benoeming van een oud-medewerker van DTEK tot waarnemend energieminister onder Sjmyhal; illustreert de nabijheid van Achmetovs energiebedrijf tot de regering.

Over de frontlinie heen

• Wilson Center (Kennan Institute) (2025-02-04). Russia’s Gas Transit through Ukraine: The End of an Era. wilsoncenter.org — Over het einde van de Russische gasdoorvoer door Oekraïne. Duidelijkste overzicht van wie aan de doorvoer verdiende.
• Ukrinform (2026-03-13). Naftogaz definitively wins $1.4 billion lawsuit against Gazprom. ukrinform.net — Naftogaz wint definitief $1,4 mld van Gazprom. Gerechtelijke strijd tussen staatsbedrijven midden in de oorlog.
• KSE Institute (2026-06). Refining loophole (June 2026). institute.kse.ua — Rapport over het ‘raffinagelek’: Russische olie bereikt de EU via raffinaderijen in derde landen.
• PRM.ua (2025-06-16). EU has paid over €200bn for Russian energy since war began – FT. prm.ua — Samenvatting van een FT-berekening: de EU betaalde sinds de inval meer dan €200 mld voor Russische energie.
• Bruegel (2025). Ending European Union imports of Russian uranium. bruegel.org — Over de Europese afhankelijkheid van Russisch uranium en wat afbouw kost.
• Kyiv School of Economics (2025-03-27). China supplied 76% of Russia’s battlefield goods in 2023. kse.ua — China leverde 76% van de ‘slagveldgoederen’ aan Rusland in 2023.
• RUSI (2022-08-08). Silicon Lifeline: Western Electronics at the Heart of Russia’s War Machine. rusi.org — Westerse chips in Russische wapens. Standaardwerk over sanctieontwijking.
• RFE/RL (2023-06-22). Kyrgyz, Kazakh firms export sanctioned dual-use goods to Russian firms linked to Kremlin war machine. rferl.org — Kirgizische en Kazachse firma’s als doorvoerroute voor westerse technologie.
• Brookings (2025-04-25). The race to sanction Russia’s growing shadow fleet. brookings.edu — Over de schaduwvloot en de grenzen van sancties.
• bne IntelliNews (2024-04-30). European banks still in Russia see profits quadruple, pay over €800mn in taxes. intellinews.com — Europese banken in Rusland zagen hun winst verviervoudigen en betaalden €800 mln belasting.
• KSE Institute (2024-04-24). Foreign banks in Russia made $3.5 billion in net profit in 2023. kse.ua — Buitenlandse banken in Rusland verdienden $3,5 mld in 2023. Tweede bron bij de vorige.
• OCCRP (2025-03-25). Western banks sent billions in cash to Russia on eve of Ukraine invasion, data shows. occrp.org — Westerse banken stuurden vlak voor de inval miljarden aan contant geld naar Rusland.
• Babel (2024-02-01). Depository Euroclear for 2023 earned 4.4 billion on frozen Russian assets. babel.ua — Euroclear verdiende €4,4 mld aan bevroren Russische tegoeden in 2023.
• G7 Research Group, University of Toronto (2024-10-25). ERA Term Sheet (G7 Finance). g7.utoronto.ca — Officiële G7-afspraken over de lening van $50 mld uit de opbrengst van bevroren tegoeden.
• US Treasury (2020-09-10). Treasury Takes Further Action Against Foreign Interference in U.S. Election. treasury.gov — Amerikaanse sancties tegen Andrij Derkatsj als Russische agent; later Russisch senator.
• Ukrainska Pravda (2022-09-22). 215 defenders of Mariupol freed in exchange for Medvedchuk. pravda.com.ua — De ruil van Medvedtsjoek tegen 215 krijgsgevangenen. Persoonlijke netwerken die de frontlinie overstijgen.

Het Westen

• SIPRI (2025-12-01). SIPRI Top 100 arms producers see combined revenues surge. sipri.org — Record van $679 mld wapenomzet in 2024. Dé referentie voor de wapenindustrie.
• Rheinmetall AG (2026-03-11). Rheinmetall presents annual report for 2025. rheinmetall.com — Omzet en orderboek uit eerste hand.
• ZDFheute (2025-02-26). Rheinmetall: Aktienkurs hat sich verzehnfacht. zdfheute.de — Over de vertienvoudiging van de Rheinmetall-koers sinds de inval.
• BAE Systems (2026-02-18). 2025 Full Year Results. baesystems.com — Jaarcijfers 2025 uit eerste hand.
• Lockheed Martin (2026-10-22). Lockheed Martin Reports Third Quarter 2026 Financial Results. lockheedmartin.com — Orderboek van $292 mld.
• Prague Stock Exchange (2026-01-23). Czech arms firm CSG raises EUR3.8bn in Amsterdam stock debut. pse.cz — Beursgang van Czechoslovak Group, de grootste defensie-IPO ooit.
• Fortune (2025-03-28). Korea arms maker Hanwha Aerospace rally. fortune.com — Over de koersstijging van Hanwha Aerospace.
• Ukrainska Pravda (citing Reuters) (2025-11-19). Shares in EU defence companies fall amid US pressure over war in Ukraine. pravda.com.ua — Defensiekoersen dalen op nieuws over een vredesplan. Belangrijk voor de toets.
• Council of the European Union (2025). SAFE. consilium.europa.eu — Over SAFE, de leningregeling van €150 mld.
• CSIS (2024-04-18). How Supporting Ukraine Is Revitalizing the U.S. Defense Industrial Base. csis.org — Een groot deel van de Amerikaanse Oekraïnehulp wordt in de VS uitgegeven.
• Council on Foreign Relations (2026-10-23). How much U.S. aid is going to Ukraine? cfr.org — Bijgehouden overzicht van de Amerikaanse hulp. Goed om bedragen te controleren.
• Kyiv Independent (2025-04-30). Ukraine, US sign minerals deal. kyivindependent.com — De hoofdpunten van het grondstoffenakkoord VS–Oekraïne.
• Kyiv Independent (citing Bloomberg) (2025). BlackRock halted Ukraine recovery fund following Trump victory. kyivindependent.com — BlackRock stopt zijn wederopbouwfonds wegens gebrek aan beleggers.
• World Bank (2026-02-23). Updated Ukraine Recovery and Reconstruction Needs Assessment Released. worldbank.org — RDNA5: wederopbouw $588 mld, schade $195 mld, verliezen $667 mld.
• Euronews (2026-05-13). Two-thirds of Europe’s LNG imports to come from the US. euronews.com — Over het groeiende aandeel Amerikaans LNG in Europa.
• Offshore Technology (2023-02-08). Big oil profits soared to nearly $200bn in 2022. offshore-technology.com — De gezamenlijke recordwinst van de vijf oliemaatschappijen in 2022.
• Stars and Stripes (AP) (2022-05-04). Oil giants take multibillion-dollar charges leaving Russia. stripes.com — De afschrijvingen van BP, Shell en Exxon bij hun vertrek uit Rusland. Tegenwicht.
• Marketplace (citing OpenSecrets) (2026-05-15). Defense lobbying surges as Trump looks to boost military spending. marketplace.org — Defensielobby in Washington op recordhoogte in 2025.
• Project On Government Oversight (2020-12). In Search of Pentagon Officials Not Captured by Industry. pogo.org — Over de draaideur tussen Pentagon en industrie, met Lloyd Austin als voorbeeld.
• Ministerie van Financiën van Oekraïne (2026-02-26). IMF Executive Board approves USD 8.1 billion under EFF for Ukraine. kmu.gov.ua — Het IMF-programma van $8,1 mld en de voorwaarden.
• Euromaidan Press (2025-07-26). EU withholds nearly €1.5 billion package for Ukraine. euromaidanpress.com — De EU kort een uitkering omdat Oekraïne hervormingsdoelen mist.
• World Grain (2023-03-22). LDC sees surge in net profit. world-grain.com — Winststijging bij graanhandelaar Louis Dreyfus in 2022.

Tegenbewijs: kosten, verliezers en onderhandelingen

• Mediazona (2026-10-23). How many Russian soldiers died in the war with Ukraine. zona.media — De namenlijst van gesneuvelde Russische militairen. Methodisch het sterkste cijfer.
• PBS NewsHour (AP) (2026-01-28). Report warns combined casualties in Russia’s war on Ukraine could soon hit 2 million. pbs.org — De CSIS-schatting van de slachtoffers aan beide kanten.
• Euronews (2026-07-15). June was deadliest month for Ukraine civilians in over four years, UN monitors say. euronews.com — VN-monitoring van burgerslachtoffers.
• TASS (2024-10-25). Bank of Russia sharply raises key rate by 2 p.p. to record level of 21% per annum. tass.com — Russische centrale bank verhoogt de rente naar 21%. Officiële bron.
• The Moscow Times (2026). Russia to tap National Wealth Fund at record pace as oil and gas revenues slump. themoscowtimes.com — De uitputting van het Russische welvaartsfonds.
• The Moscow Times (2022-05-02). Russian bank founder says Kremlin forced sale of his group stake. themoscowtimes.com — Tinkov over de gedwongen verkoop van zijn bankbelang.
• S&P Global (2022-03-03). Lukoil calls for end to Ukraine conflict. spglobal.com — Lukoil roept op tot een einde van de oorlog.
• Hof van Justitie van de EU (2024-04-10). Press release: Judgments in Cases T-301/22 Aven v Council and T-304/22 Fridman v Council. curia.europa.eu — Persbericht over de vernietiging van de sancties tegen Fridman en Aven. Primaire bron.
• bne IntelliNews (2024). Fresh evidence suggests that the April 2022 Istanbul peace deal was stillborn. intellinews.com — Waarom het akkoord van Istanbul in 2022 strandde.
• Kyiv Independent (2025-08-16). We didn’t get there: Trump, Putin fail to reach a deal to end war in Ukraine. kyivindependent.com — De top in Anchorage zonder akkoord.
• Kyiv Independent (2025-11-22). 28 points later: why Trump’s latest peace plan for Ukraine is different. kyivindependent.com — Analyse van het Amerikaanse 28-puntenplan, inclusief de economische paragrafen.
• Algemeiner (Reuters) (2026-02-04). Ukraine, Russia wrap ‘productive’ first day of US-backed peace talks. algemeiner.com — De gesprekken in Abu Dhabi: Rusland eist heel Donetsk, Oekraïne wil bevriezen langs de frontlijn.
• Kyiv Independent (2026-09-13). Ukraine’s refusal to give up territory to Russia stalls peace deal, Trump envoy says. kyivindependent.com — Kushner: het akkoord ligt klaar, op de Donbas na. Sterkste aanwijzing dat grondgebied het struikelblok is.
• NV (2025-02). Ukraine loses one point in global corruption ranking. english.nv.ua — Oekraïne op de corruptie-index van Transparency International.
• Transparency International Ukraine (2026-09). HACC seven years: results. ti-ukraine.org — Alle vonnissen van het anticorruptiehof sinds 2019.
• The Moscow Times (Russischtalig) (2026-03-06). Доля желающих продолжения войны россиян упала до минимума. ru.themoscowtimes.com — Levada-peiling: 67% van de Russen wil onderhandelen.
• Interfax-Ukraine (2026-10-19). 61% of Ukrainians reject ceding Donbas – KIIS. interfax.com.ua — KIIS-peiling oktober 2026: 61% van de Oekraïners wijst het afstaan van de Donbas af.