Dit is een vervolg van 9 augustus 2025 — Nederland in verschuivend krachtenveld

De VVD profileerde zich rechtser dan rechts, dus PvdA/GroenLinks moest het omgekeerde doen, met als resultaat een 100% onhaalbaar verkiezingsprogramma waarbij men probeert om een betonnen-beleidsblok vele kanten op te duwen waardoor er niets verandert.

Het programma bevredigt vermoedelijk de kiezers die links stemmen, maar ons land en het klimaat worden er niet beter van.

Helaas hoor ik niets over het simpele alternatief P-Anarchie gebaseerd op de Sociocratie.

Het verkiezingsprogramma van GroenLinks-PvdA presenteert een coherent verhaal over solidariteit en herverdeling.

Onder de oppervlakte zitten fundamentele spanningen die de uitvoerbaarheid volledig ondermijnen.

De personeel-illusie

De grootste zwakte van het programma is de dooddoener van “meer personeel” in zorg en onderwijs. Nederland heeft een structureel personeelstekort dat niet met geld wordt opgelost. Je kunt wel hogere lonen beloven, maar als er geen mensen zijn om de banen te vervullen, blijft het een papieren exercitie. Het programma erkent dit probleem nergens en biedt geen realistische oplossing voor de arbeidscapaciteit.

De woning-paradox

Bij wonen zit een ingebouwde tegenstrijdigheid. Enerzijds wil GL-PvdA massaal bouwen, anderzijds de huurmarkt zwaar reguleren en speculatie aanpakken. Het resultaat: beleggers en ontwikkelaars trekken zich terug, waardoor er juist minder wordt gebouwd. De partij wil tegelijk het probleem oplossen (meer woningen) en de oplossers wegpesten (investeerders). Dat gaat niet samen.

Klimaat zonder draagvlak

De klimaatplannen zijn technisch mogelijk maar sociaal naïef. CO2-heffingen werken als prikkel, maar raken direct de portemonnee van gewone mensen. Het programma onderschat hoeveel weerstand dit oproept. De Gele Hesjes in Frankrijk laten zien wat er gebeurt als je ambitieuze klimaatdoelen oplegt zonder breed draagvlak. GL-PvdA heeft hier geen antwoord op.

De uitvoering vergeten

Het programma denkt vanuit de landelijke politiek, maar vergeet dat uitvoering lokaal gebeurt. Gemeenten moeten de sociale woningbouw realiseren, scholen moeten de extra leraren vinden, zorginstellingen het personeel werven. Deze uitvoeringslagen zijn nu al overbelast. Meer ambities betekent meer frustratie als het niet lukt.

Rigiditeit als risico

GL-PvdA kiest voor sterke overheidssturing en regelgeving. Dat kan effectief zijn, maar wordt rigide als de werkelijkheid anders uitpakt. Het programma mist flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Er is weinig ruimte voor experimenten, lokale variatie of marktdynamiek die wél zou kunnen helpen.

De rekening-realiteit

Het rechtse frame van “peperdure plannen” raakt wel een zenuw. Hogere belastingen op bedrijven en kapitaal kunnen leiden tot minder investeringen en banen. Het programma gaat ervan uit dat dit effect beperkt blijft, maar heeft geen plan B als bedrijven massaal vertrekken of stoppen met investeren.

Wat ontbreekt

Het programma mist vooral creativiteit en aanpassingsvermogen. Het denkt in rechte lijnen: probleem → overheidsingrijpen → oplossing. Maar complexe problemen vragen om iteratie, experiment en de bereidheid om bij te sturen. GL-PvdA biedt een strak plan zonder route terug.

Conclusie

GroenLinks-PvdA heeft een moreel consistent verhaal, maar faalt in de praktische uitwerking. De partij onderschat systematisch de complexiteit van uitvoering en overschat de mogelijkheden van overheidssturing. Het resultaat is een programma dat goed bedoeld is, maar waarschijnlijk vastloopt op de harde werkelijkheid van personeelstekorten, lokale capaciteit en maatschappelijke weerstand.