J. Konstapel, Leiden, 23 September 2026.

Het valt mij op dat de NCTV zich erg richt op wat zij Extreem ~Rechts noemen, terwijl er ook internationale Christelijke en katholieken netwerken zijn die experts zijn in het verhullen van hun boodschap zoals de “ongelofelijke” EO-coryfeen Baetrice de Graaf en Stefan Paas,

Kijk ook hier: over het Katholieke netwerk met de Amerikaanse vice-president JD Vance, die ook bij CPAC was “De Strijd om de Vrije Wil: Politiek en Religie wordt Gevoerd met Enorm veel Geld.“

CPACmet Eva Vlaardingerbroek:

1. De Aanleiding

Op 22 september publiceerden AIVD en NCTV het rapport Achter de façade. Het beschrijft hoe rechts-extremisten hun gedachtegoed normaliseren. Het kernbegrip is façadepolitiek: naar buiten gematigd, naar binnen extremer.

Het rapport ziet iets wezenlijks. Het is ook bruikbaarder dan het zelf beseft. Het begrip façade past niet alleen op extreemrechts. Het past op elk programma dat zich in een neutraler vocabulaire presenteert dan waarin het gedacht is. Deze week lagen er drie van zulke gevels naast elkaar: de rechts-extremistische, de protestants-christelijke en de katholieke.

Ze zijn niet gelijk. Juist het verschil maakt ze leesbaar.

2. Wat het rapport goed ziet

Het rapport definieert rechts-extremisme met twee kenmerken: ongelijkwaardigheid en witte superioriteit. Het einddoel is volgens de diensten een witte etnostaat. White Lives Matter wil een Nederland dat minstens 99 procent wit is. De overige 1 procent krijgt een tijdelijke status en een dienende rol.

De strategie heet metapolitiek. Eerst de cultuur, dan de politiek. Het idee komt van Gramsci en werd door de Franse Nouvelle Droite overgenomen. Het rapport zegt er eerlijk bij dat metapolitiek een normaal democratisch middel is. De vraag is waartoe het dient.

Twee woorden dragen het geheel. “Omvolking” is de diagnose. Volgens Kieskompas gelooft 15 procent van de Nederlanders dat een deel van de elite de bevolking bewust vervangt. “Remigratie” is het medicijn. Het woord overspant programma’s van betaalde vrijwillige terugkeer tot het intrekken van staatsburgerschap. Het gedeelde woord verbindt ze.

De gevel is hier gedocumenteerd. De GNSV noemt Vlamingen en Nederlanders publiek “één volk”. Intern bedoelt ze één wit volk. Het WLM-handboek schrijft letterlijk voor om op te gaan in de omgeving.

3. Drie soorten gevel

Wie het begrip breder gebruikt, ziet drie soorten.

De eerste is verhulling. De binnenkant is geheim en wijkt bewust af van de buitenkant. Dat is de rechts-extremistische gevel.

De tweede is vertaling zonder etiket. Het programma is openbaar, maar wordt per publiek anders verwoord. In het ene kanaal staat de religieuze grond expliciet. In het andere kanaal lijkt het neutrale wijsheid. Dat is de protestantse gevel.

De derde is infrastructuur. Alles is openbaar, maar verspreid over leerstoelen, fondsen, encyclieken en regeringsposten. Niemand verbergt iets. De lezer moet het alleen zelf samenleggen. Dat is de katholieke gevel.

Het onderscheid is belangrijk. Een etnostaat met 99 procent witte burgers is geen kwestie van framing. Het is een doel dat botst met artikel 1 van de Grondwet. De tweede en derde gevel vallen in het vrije debat. Ze verdienen wel dezelfde vraag: wat staat er binnen dat buiten niet staat?

4. De protestantse gevel

Beatrice de Graaf is een serieuze historica. Haar werk over terrorisme behandelt daders als mensen met overtuigingen. Ze waarschuwde in 2025 tegen het wegzetten van antifascisme als terrorisme. Dat is geen reflexmatige veiligheidshavik.

Haar NRC-werk heeft wel een vaste vorm. Tussen januari 2025 en september 2026 verschenen 31 stukken. Elf daarvan schreef ze samen met Rik Peels of Stefan Paas, beiden uit de christelijke academische wereld. Dat is 35 procent.

De reeks met Peels pleitte voor een terugkeer van de “klassieke deugden”. Het werden er zeven: de vier klassieke plus geloof, hoop en liefde. Zeven is niet klassiek. Zeven is het schema van Ambrosius en Thomas van Aquino. De NRC-lezer kreeg Thomas en hoorde Aristoteles.

Veel titels volgen de vorm van een gereformeerde preek. Eerst een verborgen schuld in een collectief “wij”: “We zijn corrupter dan we denken.” Dan de oproep tot inkeer. Dan hoop. Het nieuwe boek met Paas en Boogerd eindigt met de zin dat we christelijker zijn dan we denken. Zelfde grammatica, zelfde “wij”. In het Reformatorisch Dagblad noemt De Graaf de achterliggende mensvisie zelf: de mens is gebroken en gedreven door macht en eigenliefde. In het RD is dat geloof. In NRC is het geschiedenis.

Dan de verbinding met het rapport. Het sleutelwoord van Achter de façade is weerbaarheid. Dat is ook het sleutelwoord van De Graafs columns (“Geestelijke weerbaarheid”) en van Adapt!, het crisisonderzoek dat zij leidt met 23 miljoen euro NWO-geld. Het rapport verwijst twee keer naar de Utrechtse studie Spelen met vuur, over Kamer en sociale media. De Engelse versie daarvan staat op haar publicatielijst. De stem van de staat en de stem van de columnist delen hun vocabulaire. Dat is geen samenzwering. Het is een klein land met een kleine kring. Maar de lezer ziet het niet.

Er is een tweede, scherpere overlap. Het rapport stelt dat extreemrechts inhaakt op discussies over christelijke feestdagen en de “teloorgang van de Europese beschaving”. De Graaf, Paas en Boogerd betogen dat onze waarden christelijk erfgoed zijn. Zij gebruiken die stelling voor gelijkwaardigheid en de bescherming van zwakken. Identitairen gebruiken dezelfde stelling voor uitsluiting. De premisse is gedeeld; de conclusies zijn tegengesteld. Wie de premisse populariseert, opent een deur waar ook anderen doorheen lopen.

5. De katholieke gevel

Het katholieke huis heeft twee vleugels. Eerder stuk: One Catholic House, Two Wings.

De linkervleugel is sociaal en ecologisch. Het handvest is Laudato Si’ (2015). Aan de Radboud Universiteit staat sinds december 2023 een Laudato Si’ Instituut. Daar bekleedt Carmody Grey haar leerstoel. Porticus, het fonds van de familie Brenninkmeijer, is een van de financiers. Het familievermogen wordt geschat op zo’n 35 miljard euro. De familie hielp ooit het CDA financieren en betaalde het pausbezoek van 1985.

De rechtervleugel is politiek. De Amerikaanse postliberalen Deneen, Vermeule en Ahmari vormen het gezicht. Deneen vraagt in Regime Change (2023) om de vreedzame maar krachtige omverwerping van een liberale elite. Vicepresident Vance, bekeerd in 2019, trad met hem op. Peter Thiel financierde Vances campagne.

De vleugels bestrijden elkaar. Ze delen wel het fundament: het seculiere bestaat niet, het liberalisme sterft, en de vraag “wat is de mens?” hoort bij de traditie. John Milbank opende de school in 1990 met de zin dat er ooit geen seculier domein was.

De gevel zit hier in de taal. De leer werkt met analogie. Geen kernwoord ligt lang genoeg stil om getoetst te worden. Daardoor kan geen meting het kader raken. Elke wetenschappelijke vondst wordt een huurder die huur betaalt aan het kader. Grey weigerde in augustus een uitnodiging van Anthropic. Ze bekritiseerde de ongedefinieerde mensbeelden van het bedrijf en zette er het ongedefinieerde mensbeeld van haar school tegenover.

Ook hier is de methode metapolitiek. Eerst de cultuur, via leerstoelen, instituten en encyclieken. Dan de politiek. Het rapport noemt die methode normaal. Dat is ze ook. De vraag blijft waartoe ze dient.

6. En de staat?

Het rapport heeft zelf ook een gevel, zij het een kleine. Het noemt zes groepen van enkele tientallen leden. Het noemt geen partijen, terwijl het wel stelt dat partijen op de rechterflank van binnenuit worden benaderd. Critici van rechts noemen dat verdachtmaking zonder namen. De keuze is dus omstreden.

Het rapport spreekt verder van “onze waarden” en “onze democratische rechtsorde”. Dat is terecht. Maar het is ook een wij-vorm, net als bij De Graaf. De vraag wie tot dat “wij” behoort, stellen alle drie de gevels. Ze beantwoorden haar verschillend.

7. De mensen erachter

Achter de categorieën staan mensen.

Jonge mannen trainen in clubs van vijftien man. Ze zoeken broederschap en een lichaam, en krijgen er een ideologie bij. Dorpsbewoners in Loosdrecht kregen op korte termijn een azc. De meesten protesteerden vreedzaam en werden daarna door anderen geclaimd. Nederlanders met een migratieachtergrond wonen hier vaak al generaties. Programma’s over “niet-geassimileerde burgers” gaan over hen.

Dan de NRC-lezer, die een historicus wil en een preek krijgt zonder dat iemand het zegt. De seculiere meerderheid, moslims en humanisten horen dat hun waarden geleend christelijk kapitaal zijn. Studenten in Nijmegen krijgen een mensbeeld dat zich als wetenschap presenteert. En Amerikaanse kiezers kregen een vicepresident wiens vocabulaire uit een seminarie komt.

Het rapport benoemt zelf wat hen verbindt. Ontvankelijkheid groeit met onzekerheid over bestaan, welzijn en erbij horen. Het vertrouwen in de politiek is laag. Elke gevel biedt op die onzekerheid een antwoord en een “wij”.

8. De toets

Er zijn in Nederland vele gevels. Ze verschillen sterk in ernst. Eén verbergt een etnostaat. De andere twee verbergen niets, maar spreken per publiek een andere taal.

De toets is voor alle drie dezelfde. Drie vragen volstaan. Wie definieert de dragende woorden: wij, beschaving, deugd, de mens, remigratie? Wie betaalt de stoel van waaruit gesproken wordt? En wat staat er binnen dat buiten niet staat?

Wie die vragen consequent stelt, hoeft niemand te verdenken. Het is genoeg om de gevels naast elkaar te leggen.

Geannoteerde referenties

AIVD & NCTV (2026). Achter de façade. Strategische normalisering vanuit de rechts-extremistische beweging. September 2026. aivd.nl

Waarom lezen? De officiële definitie van façadepolitiek en metapolitiek, en de aanleiding van dit stuk.

Leesadvies: Lees hoofdstuk 4 en daarna de eindnoten; die vormen een complete literatuurlijst.

Konstapel, J. (2026). Behind the Façade, in Their Own Words. Constable Research, 23 september 2026.

Waarom lezen? Zet naast het rapport wat de betrokken groepen en sprekers zelf zeggen, met de tabel “one word, four programmes”.

Leesadvies: Begin bij paragraaf 5.

Konstapel, J. (2026). The Sermon in the Column: Frame and Bias in Beatrice de Graaf’s NRC Writing, 2025–2026. Constable Research.

Waarom lezen? De corpusanalyse achter paragraaf 4: 31 columns, co-auteurs, kanalen en het zeven-deugdenschema.

Konstapel, J. (2026). One Catholic House, Two Wings. Constable Research, 8 augustus 2026.

Waarom lezen? De bron voor paragraaf 5, met de doctrinaire lijn van Plato tot Grey en de geldstromen.

Leesadvies: Lees de appendix over de ervaringsverslagen; die vergelijking wordt zelden gemaakt.

Universiteit Utrecht (2026). Publications – Prof. dr. Beatrice de Graaf. uu.nl/staff/BAdeGraaf/Publications

Waarom lezen? De ruwe data: alle NRC-stukken met datum en co-auteur, naast de publicaties in christelijke media.

Leesadvies: Sorteer 2025–2026 op co-auteur en kanaal.

Bakker, J., De Graaf, B. e.a. (2023/2024). Spelen met vuur / Playing with Fire. Universiteit Utrecht.

Waarom lezen? Het onderzoek naar Kamer en sociale media dat het AIVD-rapport twee keer aanhaalt. Laat zien waar staat en wetenschap elkaars taal lenen.

De Graaf, B. & Peels, R. (2026). De zeven deugden. Prometheus.

Waarom lezen? De boekversie van de NRC-reeks.

Leesadvies: Begin met de hoofdstukken over hoop en liefde; daar is de theologische grond zichtbaar.

De Graaf, B., Paas, S. & Boogerd, D. (2026). De ongelooflijke geschiedenis. Prometheus.

Waarom lezen? De stelling dat westerse waarden christelijk erfgoed zijn, volledig uitgewerkt.

Leesadvies: Lees de epiloog naast de passage in het AIVD-rapport over “de teloorgang van de Europese beschaving”.

Grey, C. (2026). “Waarom deze Nijmeegse filosoof Anthropic afwees.” FD/Financial Times, augustus 2026.

Waarom lezen? De katholieke gevel in één essay: terechte kritiek op AI-antropomorfisme, verpakt in een eigen ongedefinieerd mensbeeld.

Grey, C. (2023). Theology, Science and Life. T&T Clark.

Waarom lezen? Theologie als meta-discipline die andere kennis positioneert.

Leesadvies: De inleiding volstaat om de claim te zien.

Milbank, J. (1990). Theology and Social Theory. Blackwell.

Waarom lezen? Het stichtingsboek van Radical Orthodoxy. De eerste zin bevat het hele programma.

Deneen, P. (2023). Regime Change. Sentinel.

Waarom lezen? Het politieke programma van de rechtervleugel, in eigen woorden.

Leesadvies: Lees de slothoofdstukken over de “mixed constitution”.

Sellner, M. (2024). Remigration. Ein Vorschlag. Antaios.

Waarom lezen? De blauwdruk achter de remigratiecongressen.

Leesadvies: Lees het samen met de Duitse rechterlijke lezing over “niet-geassimileerde burgers”.

Camus, R. (2011). Le Grand Remplacement. Chez l’auteur.

Waarom lezen? De brontekst van het omvolkingsidee. Kort; lees het om de retoriek van verlies.

De Benoist, A. (1977). Vu de droite. Copernic.

Waarom lezen? De oorsprong van rechtse metapolitiek.

Leesadvies: De inleiding over culturele macht.

Kieskompas/ANP (2024). Geloof in de omvolkingstheorie in Nederland.

Waarom lezen? De enige grote Nederlandse meting van het bereik van het idee.

Leesadvies: Let op de exacte vraagformulering en de uitsplitsing per partij.

Buzan, B., Wæver, O. & De Wilde, J. (1998). Security: A New Framework for Analysis. Lynne Rienner.

Waarom lezen? De theorie van securitisering: hoe het benoemen van een dreiging een onderwerp buiten de gewone politiek plaatst. Nodig om ook het rapport zelf te lezen.

Israel, J. (2001). Radical Enlightenment. Oxford University Press.

Waarom lezen? De tegenlezing van alle drie de gevels: gelijkwaardigheid en tolerantie als werk van Spinoza en zijn kring, niet van kerk of volk.

Mudde, C. (2019). The Far Right Today. Polity.

Waarom lezen? Het standaardkader dat het rapport zelf gebruikt. Kort en helder over het onderscheid tussen radicaal en extreem rechts.