J.Konstapel,Leiden,8-8-2026.
Er is een wereldwijde samenzwering gaande tegen de vrije wil van de mens.
Daarmee gaat deze strijd uiteindelijk ook over de verhouding tussen de macht van de staat en het individu, en dus over de democratie.
Die strijd wordt gevoerd met woorden, slimme redeneringen en retoriek, versterkt door AI die deze boodschappen kan verspreiden, en met grote hoeveelheden geld waarmee posities en invloed worden gekocht.
Uiteindelijk lijkt het doel te zijn terug te keren naar een samenleving van vóór de Reformatie, ver terug naar de machtsverhoudingen van de Middeleeuwen.
Gisteren schreef ik over Carmody Grey.die ik ontdekte door een warrig essay Waarom deze Nijmeegse filosoof Anthropic afwees (Financieel Dagblad,7-8-2026.
Later ontdekte ik dat die warrigheid past op een wereldwijde strategie om de moderniteitvan nu terug te brengen tot de dominante katholieke leer Middeleeuwen waar volgens haar stroming een enorme denkfout was gemaakt om God (en de katholieke kerk) uit de redenering te halen waardoor de wetenschap nu de heersende religie is.
Volgers zijn JD.Vance en de eigenaar van Palantir Peter Thiel en de huidige (Amerikaanse )paus Robert Prevost.
De twee kampen gaan om de leer van Franciscus en Augustinus.
De strijd om de Vrije Wil van de mens
Vorige week stond in het FD een essay van Carmody Grey, katholiek theoloog in Durham en Nijmegen, over haar weigering om met Anthropic samen te werken (FD, 7-8-2026).
Het stuk oogt als onafhankelijke AI-kritiek.
Het is een zet in iets groters.
Mijn stelling: er is een wereldwijde biedstrijd gaande om wie de mens mag definiëren. De inzet is de vrije wil van het individu, en daarmee de democratie. De wapens zijn woorden zonder definitie en geld dat posities koopt. Het bewijs staat in druk. Ik geef het hieronder; het volledige Engelse artikel met documentaire bijlage staat op ResearchGate (“One catholic House, Two Wings”).
De inzet: de vrije wil
De leer waar Grey uit werkt zegt over de mens drie dingen.
De mens bestaat geen moment zelfstandig: elk schepsel “zou tot niets vervallen, als het niet door de goddelijke kracht in het zijn werd bewaard” (Thomas van Aquino, Summa Theologiae I, q.104, a.1).
Het menselijk verlangen is voorgeprogrammeerd: de geest heeft een “natuurlijk verlangen” naar God (de Lubac, Surnaturel, 1946) — je kunt niet werkelijk iets anders willen.
En wat de mens ís, bepaalt de traditie, niet de mens zelf: theologie moet alle andere kennis “positioneren, kwalificeren en kritiseren” (Milbank, Theology and Social Theory, 1990). Vrijheid is in dit systeem de vrijheid om te bevestigen wat al is vastgesteld.
De politieke vertaling staat ook in druk.
Patrick Deneen bepleit “regime change: de vreedzame maar krachtige omverwerping van een corrupte liberale heersende klasse” (Regime Change, 2023).
Adrian Vermeule schrijft dat het gezag mensen naar het goede mag leiden, ook tegen hun eigen voorkeuren in (“Beyond Originalism”, The Atlantic, 2020).
Vicepresident Vance sprak op hun conferentie (Steubenville, oktober 2022), prees Deneens boek en beschrijft zijn eigen bekering via Peter Thiel en René Girard (“How I Joined the Resistance”,
The Lamp, 2020). De gedeelde vijand heet liberalisme — de afspraak dat het individu een ruimte heeft waar geen enkele waarheid mag binnendringen. Democratie is die ruimte plus een stembus.
Het wapen: woorden zonder definitie
De dragende woorden van deze leer — zijn, leven, bewustzijn, persoon, de mens — worden nooit gedefinieerd.
Dat is geen slordigheid maar leerstuk. Thomas: namen worden van God en schepselen gezegd “niet eenzinnig en niet louter dubbelzinnig, maar volgens analogie” (ST I, q.13, a.5) — geen woord betekent ooit hetzelfde op beide niveaus, dus geen bewering is ooit toetsbaar.
Milbank verdedigt dit tot vandaag als “logica van de paradox” (Žižek & Milbank, The Monstrosity of Christ, 2009). Grey’s eigen boek maakt de cirkel tot programma: “knowing life is knowing God, and knowing God is knowing life” (Theology, Science and Life, 2023).
En haar FD-essay past het toe: het verklaart metafysica irrelevant en levert vervolgens metafysica (“zonder bewustzijn is er geen emotie, punt”), zonder één definitie van bewustzijn, leven of essentie.
De fout onder het bouwwerk is 2400 jaar oud en aanwijsbaar.
Plato beschreef deelhebben (methexis) als een relatie die hij zelf open liet: aanwezigheid,
“hoe die relatie ook heten mag” (Phaedo 100d) — in moderne notatie: element-zijn van een verzameling, ∈, tijdloos en richtingloos.
De traditie las die relatie als ontvangen-van. Wie ontvangt, veronderstelt een gever; een gever is een persoon; een persoon heeft beheerders.
Uit één verkeerd gelezen relatie groeide een instituut.
De volledige keten, station voor station met letterlijke citaten, staat in de bijlage bij het artikel.
Eén meetbaar feit uit die bijlage.
Wie in deze keten rapporteert uit eigen ervaring? Plotinus (“dikwijls ontwaak ik uit het lichaam tot mijzelf”, Enneaden IV.8.1) en Augustinus (Confessiones 7 en 9). Beiden vóór het jaar 430. Na 1300: niemand. De huidige beweging beheert vocabulaire, geen ervaring. Grey schrijft zelf dat ze interactie met haar onderwerp “probeert te vermijden” (FD, 7-8-2026).
Het geld: posities in plaats van argumenten
Drie geldstromen kopen de podia.
De familie Brenninkmeijer (C&A, circa €35 miljard, ruim €1 miljard aan de kerk gedoneerd, medefinancier van de oprichting van het CDA) werkt via Porticus: veertien kantoren, ruim honderd landen, “geworteld in de katholieke sociale leer” (porticus.com).
Porticus steunt de leerstoel van Grey aan het Laudato Si’-instituut in Nijmegen (Radboud, persbericht 7-10-2024).
De Templeton Foundation ($2,5–3,4 miljard vermogen, ~$150 miljoen per jaar) koopt posities binnen de wetenschap zelf — een leerstoel in de natuurkundefaculteit van Cambridge, een tweeling in Oxford — geconcentreerd op vrije wil, bewustzijn en doel.
Het mechanisme is benoemd door filosoof Jason Stanley: onderzoekers reageren onbewust op de agenda van hun financier (Inside Higher Ed, 2013). En
Peter Thiel financiert de politieke vleugel, van Vance’ Senaatscampagne tot het Girard-netwerk.
Let op de lus: de kerkelijke linkervleugel waarschuwt publiekelijk tegen AI-kapitaal — terwijl Anthropic-medeoprichter Chris Olah op het podium stond bij de presentatie van de AI-encycliek Magnifica Humanitas (2026) en de rechtervleugel door techkapitaal wordt gefinancierd.
Framen en weigeren zijn taakverdeling.
Beide wijzen het publiek dezelfde kant op: de vraag over AI is de vraag naar de mens, en die vraag is van de traditie.
Geen samenzwering — erger
Een samenzwering vergt heimelijkheid. Die ontbreekt hier volledig. Deneen publiceert bij een grote uitgever. Vermeule schrijft in The Atlantic. Porticus zet zijn grondslag op de homepage. Milbank opent zijn boek met de programmazin: “Once, there was no ‘secular’.” Alles staat in druk. Het is een openlijke, gefinancierde strategie over generaties — en juist daarom onaantastbaar voor “ontmaskering”: er valt niets te onthullen. Het enige dat ontbreekt is een publiek dat de stukken naast elkaar legt.
En het is geen verbond maar een biedstrijd. De kerkbeweging wil de mens gedefinieerd door de traditie. Techkapitaal wil de mens als optimaliseerbaar systeem. AI-bedrijven willen de mens als iets waar hun machine naast mag staan. Drie bieders, drie definities, allemaal met kapitaal. Wat ze delen is geen doel maar een prooi: het individu dat zichzelf definieert. Dat is de enige partij zonder budget aan tafel.
De controle
Daarom geen mening als slot, maar een controle-instructie. Bij elke tekst die je vertelt wat de mens is — encycliek, essay, productlancering — drie vragen. Wat betekenen de dragende woorden precies? Heeft de schrijver het zelf ervaren? Wie betaalt de stoel? Grey’s FD-essay zakt op alle drie. Controleer het zelf.
Referenties. Grey, FD 7-8-2026 en Theology, Science and Life (T&T Clark, 2023). Thomas van Aquino, Summa Theologiae I, q.13 a.5; q.104 a.1. De Lubac, Surnaturel (1946). Milbank, Theology and Social Theory (1990). Žižek & Milbank, The Monstrosity of Christ (MIT Press, 2009). Deneen, Regime Change (2023). Vermeule, “Beyond Originalism”, The Atlantic (2020). Vance, “How I Joined the Resistance”, The Lamp (2020). Plato, Phaedo 96–100. Plotinus, Enneaden IV.8.1. Augustinus, Confessiones 7 en 9. Radboud Universiteit, persbericht leerstoel Integrale Ecologie (7-10-2024). Porticus.com; Follow the Money over Brenninkmeijer-filantropie. Inside Higher Ed over Templeton-financiering (2013). Leo XIV, Magnifica Humanitas (2026). Volledig artikel met documentaire bijlage: Konstapel, “One House, Two Wings” (ResearchGate, 2026).