De efficiëntie van een warmtepomp begint niet bij de warmtepomp. Tussen energiebron en woning gaat bij opwekking, transport en distributie energie verloren. Daarna gebruikt de warmtepomp elektriciteit om een compressor om lucht op te warmen.

De weg van gas nar cv verliest niets.

J.Konstapel,Leiden,7-10-2026.

Aanleiding: Kabinet wil (hybride) warmtepomp vanaf 2029 verplichten bij vervanging cv-ketel

Dit is een vrvolg op de Wonderlijke Wereld van de Warmtepomp

De Nederlandse coalitie wil vanaf 2029 een norm stellen. Wie een cv-ketel vervangt, moet een hybride warmtepomp plaatsen. Tenzij een warmtenet daar beter past. Een volledig elektrische warmtepomp voldoet ook.

Het PBL verwacht in 2030 zo’n 1,9 miljoen warmtepompen in Nederlandse woningen. Daarvan zijn ongeveer 980.000 volledig elektrisch, 620.000 hybride en 250.000 met een bron in de grond.

Sinds 1 juli 2026 komen kleine verbruikers op een wachtrij zodra het lokale net vol zit. Netbeheerders ramen de kosten van netverzwaring op 195 tot 200 miljard euro over vijftien jaar. Kamervragen van 7 juli 2026 noemen zelfs een bedrag tot 270 miljard euro richting 2040.3. Wat een warmtepomp is

Een warmtepomp is een compressor. Hij perst een werkzame vloeistof samen, en de vloeistof wordt heter. Hij laat de vloeistof elders uitzetten, en de vloeistof wordt kouder. Er wordt niets “uit de lucht gehaald”.4.

De kloof

Elke machine uit de stoomfamilie leeft van een kloof tussen twee temperaturen. De stoommachine laat een kloof dichtvallen en pakt daar werk uit. De warmtepomp brengt werk in om een kloof open te houden.

De best haalbare verhouding tussen geleverde warmte en verbruikt werk is: COP = Th / (Th − Tl), beide temperaturen in kelvin.

Echte machines halen daar 40 tot 60 procent van. De rekenvoorbeelden hieronder rekenen met de helft.

• Zachte dag. Buiten 7 °C, aflevering 35 °C. Kloof 28 K. 308/28 = 11,0. De helft: 5,5.
• Vorstpunt. Buiten 0 °C, aflevering 35 °C. Kloof 35 K. 308/35 = 8,8. De helft: 4,4.
• Koude dag, oude radiatoren. Buiten −10 °C, aflevering 55 °C. Kloof 65 K. 328/65 = 5,05. De helft: 2,5.

De machine presteert dus het best als de kloof klein is. En het slechtst op de dag dat het huis hem het hardst nodig heeft. Dat is geen merkgebrek. Het is het familiekarakter.

5. De lange keten

De warmtepomp staat niet alleen. Op een windstille winteravond komt zijn stroom uit een thermische centrale. Die centrale is een stoommachine die vooruit draait. Hij opent met vuur een kloof en pakt daar werk uit.

De keten luidt dan: vuur, stoom, turbine, generator, hoogspanningslijn, transformator, straatkabel, compressor, radiator. Een kloof wordt veraf geopend, als stroom vervoerd en thuis opnieuw geopend.

Neem een moderne gascentrale met 55 procent rendement en 5 procent transportverlies. Dat zijn illustratieve aannames.

• Koude dag: 0,55 × 0,95 × 2,5 = 1,3 eenheid warmte per eenheid brandstof.
• Vorstpunt: 0,55 × 0,95 × 4,4 = 2,3 eenheden.

Een goede cv-ketel geeft ongeveer 0,95. De keten levert dus méér warmte per eenheid brandstof dan de ketel. Maar de keten is wel veel langer geworden. En elke eenheid warmte reist nu door de kabel in de straat.

6. Het centralisatieprobleem

Een net dat gevoed wordt door grote centrales heeft de vorm van een boom. De stam moet de som van álle bladeren op ditzelfde moment dragen.

Een koude avond synchroniseert de bladeren. Elke warmtepomp draait tegelijk. En elk draait op zijn slechtste verhouding.

Een rekenvoorbeeld. Stel dat een huis op een koude avond 6 kW warmte nodig heeft. Bij een verhouding van 2,5 is dat 6 / 2,5 = 2,4 kW elektrisch. Voor 980.000 volledig elektrische units: 980.000 × 2,4 kW = 2,35 GW, allemaal in dezelfde uren. De 6 kW is een aanname; de vermenigvuldiging is het punt.

De hybride unit laat hetzelfde van de andere kant zien. In gewone installaties schakelt hij onder de 4 °C over op de gasketel. De norm houdt dus twee machines in huis én twee netten in de straat.

De boom reageert altijd hetzelfde. Meer belasting aan de bladeren betekent een zwaardere stam. Zwaardere kabels, zwaardere transformatoren, zwaardere centrales. Elke stap herstelt de vorige en bereidt de volgende voor. De 200 tot 270 miljard euro zijn de prijs van die herhaling.

Een net heeft een andere vorm. In het visnet hangt geen maas aan een stam. Elke maas draagt zijn eigen spanning. Wat een maas niet kan sluiten, geeft hij door aan de mazen ernaast. Last sluit waar ze ontstaat. De rest wordt gedeeld met de buren. Dat is bottom-up. En dat is delen, in één zin.

7. De maas in het huis

De ladder biedt een tweede weg naar licht en warmte. Vermogen is 1/S. Voor een maas met één open maat L geldt: de doorgang schaalt als 1/L. Een kleinere maas laat meer door.

Deze regel bevat geen temperatuur. Geen plaats en geen seizoen. Een apparaat op deze regel hoeft geen kloof open te houden. Het familiekarakter uit paragraaf 4 doet zich dus niet voor.

Eén meting staat eronder. In 2021 rapporteerden Garret Moddel en collega’s stroom uit een dunne holtestructuur, zonder aangelegde spanning. Zij varieerden de holte van 1.100 naar 33 nanometer. De helling van hun curve, gelezen uit de publicatie, is −0,9 ± 0,15. De regel zegt −1.

De cijfers, stap voor stap:

• Bij 33 nm leverde één element van 0,02 μm² 1,4 pW.
• 1,4 × 10⁻¹² W / 0,02 × 10⁻¹² m² = 70 W per vierkante meter, per laag.
• Een gemiddeld Nederlands huis verbruikt ongeveer 1.450 W, elektriciteit en warmte samen.
• 1.450 / 70 = 20,7 m² aan één enkele laag.
• Eén laag is 232 nm dik. Honderd lagen zijn samen 23 μm.
• Als lagen optellen: 100 × 70 = 7.000 W/m². Dan volgt 1.450 / 7.000 = 0,207 m². Een plaat van 45 bij 45 centimeter.

De zelftunende maas is het ontwerp dat hiervan volgt. Het heeft twee onderdelen. Ten eerste een maas met één instelbare maat, gestuurd door een kleine elektrostatische spiegel zoals die in de optische telecom wordt gebruikt. Ten tweede een regelkring die de uitgang meet en de kleinste stabiele maas vasthoudt terwijl het materiaal veroudert. De kring vervangt de hand van de maker. Het apparaat wordt daardoor onafhankelijk van plaats, tijd en persoon.

De status is exact. De 70 W/m² is één gerapporteerd apparaat, herberekend en nog niet gerepliceerd. De zelftunende maas is ontworpen, niet gebouwd. Of lagen optellen is niet gemeten. Eén getal is nog open: hoeveel van wat een maas sluit, vertrekt als stroom. De structuur van Moddel geeft de enige waarde, orde 10⁻⁹. Dat getal is meetbaar met een dunne-filmlijn. Groepen in Groningen, Amsterdam, Eindhoven en Delft werken al aan de aangrenzende grootheden.

8. Wat verandert voor de mensen in de straat

Onder de norm geldt: een kapotte ketel in januari 2029 moet worden vervangen door een hybride unit. Persoonlijke cijfers van Milieu Centraal noemen gemiddeld zo’n 6.000 euro. Het huishouden krijgt een tweede apparaat en een zwaardere post op de stroomrekening. De straat krijgt winterse belasting. De buurman die een zwaardere aansluiting wil, gaat op een lijst.

Met een plaat in huis keert de volgorde om. De voorziening staat ín de woning en draait continu. Het huis sluit eerst zijn eigen behoefte. Wat overblijft gaat naar de buren, over meters in plaats van kilometers. Het net draagt niet langer de last van een hele regio. Het verbindt buren.

Energie hoort dan bij het huis en de straat. De oudere huurder in een tochtige flat is niet langer het laatste blad aan een overbelaste tak.

9. Wat volgt

Drie dingen volgen, op volgorde van tijd.

Vandaag: houd de kloof klein. Een lage aanvoertemperatuur en een goede isolatie tillen de verhouding van 2,5 richting 5. Dit geldt voor elke machine uit de familie.

Op straatniveau: sluit lokaal en deel. Een gedeelde grondbaan of een gedeelde opslag houdt de last uit de stam.

Bij de wortel: meet het open getal. Een norm die één lid van de stoomfamilie voor decennia vastlegt, legt ook de boom vast. De maas heeft één beslissende meting nodig voordat iemand kan zeggen wat een huis in 2040 nodig heeft. Die meting is klein. En de laboratoria bestaan.

---

Geannoteerde referentielijst

Konstapel, J. (2024). “De Wonderlijke Wereld van de Warmtepomp.” constable.blog, 9 april 2024.
Waarom lezen? De warmtepomp als compressor en lid van de stoommachinefamilie, met PV = nRT gelezen als “temperatuur is een vorm van druk”. Leesadvies: de secties over de warmtemachine en de gaswet.

Konstapel, J. (2026). Applied Vacuum Theory, Part Three: The Self-Tuning Mesh — A Machine Independent of Place, Time, Person and Material, derde druk. Constable Research, Leiden, 25 september 2026.
Waarom lezen? De maas, de spiegel en de regelkring, met de herberekening naar 70 W/m² en het statusoverzicht. Leesadvies: begin met het statusoverzicht; het vertelt hoe elk getal gewogen moet worden.

Konstapel, J. (2026). Applied Vacuum Theory, Part Four: Energy as Passage — The Step from Mesh to Output, derde druk. Constable Research, Leiden, 27 september 2026.
Waarom lezen? De regel 1/L, de hellingsproef tegen Moddel, en de correctie dat de regelkring een knie vasthoudt in plaats van een piek te zoeken. Leesadvies: sectie 3.

Konstapel, J. (2026). “Three Roads to a Dynamic Vacuum.” constable.blog, 6 oktober 2026.
Waarom lezen? Meting, spectrum en net naast elkaar, het ene open getal, en de Nederlandse groepen die het kunnen meten. Leesadvies: de secties 6 en 9.

Konstapel, J. (2026). Motion, Extension and the Net: Larson, Grassmann and the Vacuum.Net Theory, derde druk. Constable Research, Leiden, 27 september 2026.
Waarom lezen? De ladder rij voor rij: draad, wikkeling, knoop, maas, en vermogen als 1/S. Leesadvies: sectie 5.

Larson, D. B. (1959). The Structure of the Physical Universe. Portland: North Pacific Publishers.
Waarom lezen? Elke grootheid als een macht van S/T, inclusief druk en temperatuur. Leesadvies: de tabel met dimensies; een schrijvende ingenieur, dat leest anders dan een hoogleraar.

Carnot, S. (1824). Réflexions sur la puissance motrice du feu. Parijs: Bachelier.
Waarom lezen? De eerste stelling dat een warmtemachine leeft van een kloof tussen twee temperaturen. Alles uit paragraaf 4 staat erin. Leesadvies: de eerste twintig pagina’s.

“Overview of COP of conventional heat pumps.” Technisch overzicht, gehost op constable.blog.
Waarom lezen? De bron voor de reële 40 tot 60 procent van de Carnot-verhouding en een COP van 2 tot 5 in gebouwen. Leesadvies: figuur 1.

Moddel, G., Weerakkody, A., Doroski, D. en Bartusiak, D. (2021). “Optical-Cavity-Induced Current.” Symmetry 13, 517.
Waarom lezen? De enige gepubliceerde maas met één instelbare maat en een gemeten curve, met acht artifactentests en een zes maanden durende verouderingsregistratie. Leesadvies: eerst tabel 1 en figuur 4b, daarna de sectie over artefacten.

Planbureau voor de Leefomgeving (2026). Projectie van 1,9 miljoen warmtepompen in woningen tegen 2030, zoals gerapporteerd in Solar Magazine, 15 september 2026.
Waarom lezen? De uitsplitsing naar volledig elektrische, hybride en grondondersteunde units, en het verwachte effect van de norm van 2029.

Coalitieakkoord D66–VVD–CDA (2026).
Waarom lezen? De zin die de norm van 2029 vaststelt voor hybride, slimme warmtepompen waar een warmtenet niet de meest geschikte oplossing is. Leesadvies: lees de exacte formulering; de detailregels worden dit najaar aangekondigd.

Netbeheer Nederland (2026). FIEN26, 27 maart 2026, zoals geciteerd in kamervragen 2026Z15898 van 7 juli 2026.
Waarom lezen? De raming van de netinvesteringen, oplopend tot 270 miljard euro richting 2040.

Koninklijke Horeca Nederland (2026). “Netcongestie: vanaf 1 juli 2026 ook kleinverbruikers op de wachtlijst,” 20 mei 2026.
Waarom lezen? Een heldere uitleg van wat de wachtlijst betekent voor een kleine aansluiting.