J.Konstapel,Leiden,26-9-2026
Een zorgzaam akkoord op een wankel fundament
Op 25 september presenteerden PRO, VVD, CDA, Studenten voor Leiden en ChristenUnie het beleidsakkoord “Stad van ons hart”. Het geldt voor 2026 tot 2030. Deze analyse legt het akkoord naast de eigen begroting van de gemeente, de woningmarktcijfers, de akkoorden van buurgemeenten en de feitelijke stand van de Leidse kenniseconomie.
Het beeld is tweeledig. Het akkoord zorgt goed voor de mensen die nu in de stad wonen. Het economische fundament waarop het bouwt, klopt niet meer.
Wat het akkoord goed doet
De sociale basis blijft overeind. Leiden houdt de Sleutelpas en de minimaregelingen. Mantelzorgers krijgen een gratis parkeervergunning en een proef met logeerzorg. Ouderen krijgen voorrang in hofjes in hun eigen wijk. Elke school krijgt een schoolzone van 15 km/u. Wonen Eerst wordt het leidende principe voor daklozen.
Dat is geen vanzelfsprekendheid. Den Haag bezuinigt in zijn nieuwe akkoord 5 miljoen euro op huishoudelijke hulp en 10 miljoen op welzijnssubsidies.
De lasten blijven gelijk. De OZB stijgt alleen met de inflatie. Oegstgeest verhoogt de OZB tussen 2027 en 2030 met 4% per jaar bovenop de inflatie. Alphen verhoogde de OZB in 2026 al met 30%, gemiddeld 188 euro meer per huishouden.
Het akkoord is eerlijk over zijn grenzen. Het zegt openlijk dat niet alle ambities uitvoerbaar zijn en dat er geschrapt moet worden. Het noemt ook dat de coalitie maar een minimale meerderheid heeft: 20 van de 39 zetels.
Het geld reikt tot 2029
De begroting van 2026 liet ruimte zien. Het structurele overschot was 16,7 miljoen in 2027, 13,2 miljoen in 2028 en praktisch nul in 2029. Het akkoord kost netto 6,9 miljoen in 2027 en 9,9 miljoen in 2028. Dat past. In 2029 past het niet meer. Dat jaar sluit alleen door een dekkingspost van 10,2 miljoen. Waar dat geld vandaan komt, staat nergens in het akkoord.
De buffer is dun. De concernreserve zat in 2029 nog maar 50.000 euro boven de eigen norm. Daarnaast staat er vanaf 2029 een taakstelling van 2,56 miljoen open op de specialistische jeugdhulp. En de netto schuld kan oplopen tot 211% van de jaarlijkse inkomsten, als alle geplande investeringen doorgaan.
Na 2029 stopt de tijdelijke dekking voor jeugd, bestaanszekerheid en veiligheid. De lasten lopen door. Welke investeringen geschrapt worden om dat op te vangen, zegt het akkoord niet. Dat antwoord moet de eerste begroting van dit college geven.
Wonen: de wachtrij blijft
Het doel is 11.400 woningen tot 2040. Dat is circa 815 per jaar. In 2023 en 2024 werden samen 2.335 woningen opgeleverd, circa 1.170 per jaar. Daarvan waren er maar 232 reguliere sociale huurwoningen. Het nieuwe doel ligt dus onder het recente tempo.
35% van de nieuwbouw wordt sociale huur. Dat is circa 280 woningen per jaar. Daartegenover staan een inschrijfduur van gemiddeld 7,5 jaar, een zoekduur van ruim 3 jaar en een slaagkans van 7,3%. In Leiden en de Bollenstreek is het tekort opgelopen tot 11.000 woningen. Het akkoord verandert weinig voor wie nu wacht.
Het verschil moet komen uit beter gebruik van bestaande woningen. Verkameren tot vier kamers wordt vergunningvrij, en er komen hospitaverhuur en proeven met splitsen. Dat betekent dat bestaande straten voller worden, met meer bewoners per pand, meer druk op parkeren en meer afval.
De buren bouwen sneller. Haarlem voegt 12.000 woningen toe in tien jaar, met 40% sociale huur. Delft maakt 20 miljoen euro vrij voor betaalbare woningen.
De stad groeit, de regio nog harder
De bevolking van Leiden groeit volgens de eigen prognose van 131.276 in 2026 naar 141.271 in 2030. Het aantal 65-plussers stijgt in die jaren van 21.855 naar 24.132.
Om de stad heen groeit het harder. Katwijk groeit door Valkenhorst van 67.000 naar 85.000 inwoners. Alphen groeit naar circa 140.000 in 2040. Leiden is voor al die mensen de centrumstad: station, ziekenhuis, universiteit, cultuur en specialistische zorg. Het akkoord noemt die rol, maar trekt er geen budget voor uit.
Zuidwest draagt de meeste verandering
Zuidwest is tegelijk bouwlocatie, eerste warmtewijk en een eigen portefeuille. Het gaat om circa 7.500 woningen. Het warmtenet moet daar gevoed worden met restwarmte via WarmtelinQ.
De gemeente schat zelf de kans op 50% dat te weinig bewoners aansluiten of dat de definitieve bron vertraagt. Voor de mensen die er wonen, brengt deze periode sloop en nieuwbouw, straten die open gaan en een keuze over hun verwarming.
De economie: een motor die stilvalt
Het zwaarste punt van het akkoord is de economie. Het akkoord noemt het Leiden Bio Science Park de motor van de stad. Het zet er het grootste bedrag van het hele akkoord op in: 2,4 miljoen euro in 2027. Het akkoord spreekt van een van de belangrijkste clusters ter wereld en noemt de regio “de volgende brainport”. Voor geen van beide claims is een onafhankelijke bron te vinden.
De eigen cijfers spreken elkaar tegen. In 2020 telde onderzoeksbureau Decisio, in opdracht van de Rekenkamer, circa 20.800 banen op het park plus 8.000 banen elders. Dat is samen circa 28.800. Voor 2022 meldt de gemeente 25.000 directe en indirecte banen. Dat is bijna 4.000 minder, terwijl de gemeente in hetzelfde bericht groei meldt. Het aantal banen voor Leidenaren ging van 8.400 naar 7.200.
Het getal 25.000 wordt bovendien voor twee dingen gebruikt. De gemeente bedoelt directe en indirecte banen. Het park bedoelt mensen die op het park werken, inclusief universiteit en LUMC. Van die 25.000 werkt ongeveer 11.700 bij bedrijven. Ook dat laatste getal is een schatting.
Het aantal bedrijven wisselt eveneens. In maart 2024 sprak de gemeente van ruim 130 bedrijven. Negen maanden later telde Buck Consultants er 430.
Het afgelopen jaar sloten grote spelers. In oktober 2025 besloot Galapagos zijn Leidse vestiging te sluiten, waar zo’n tweehonderd mensen werkten. In juli 2026 staakte Batavia Biosciences wereldwijd zijn activiteiten. Het zat sinds 2009 op het park en alle circa 150 werknemers werden boventallig. Het Financieele Dagblad meldt ook malaise bij Halix, Pharming en ProQR en spreekt van een “biotechwinter”.
Het park meldt tegelijk 350 miljoen euro durfkapitaal over 2025. Dat is geld dat binnenkomt, geen geld dat wordt verdiend. Deze bedrijven leven van investeerders, vaak een jaar of tien en langer, voordat er omzet komt.
Er komt een fabriek bij, buiten Leiden. Eli Lilly wil 2,6 miljard euro investeren in een fabriek in Katwijk, met circa 500 banen. Dat is productie van bestaande geneesmiddelen, geen uitvinding. De grond, de belastingopbrengst en de woningen komen in Katwijk terecht. Het verkeer en de druk op voorzieningen raken ook Leiden.
Een toets via het vacatureportaal. Het vacatureportaal van het park telt 124 vacatures van zo’n 34 bedrijven. Op de eerste pagina staan 18 vacatures, en 14 daarvan zijn van Johnson & Johnson. Er is één instapfunctie voor een laborant. Het park draait feitelijk op één groot concern.
Niets van dit alles staat in het akkoord.
Wat Leiden werkelijk opleidt
De Universiteit Leiden telt 35.853 studenten, inclusief de campus in Den Haag. Ruim 29% studeert gedrag en maatschappij, 19% taal en cultuur en 15% recht. Rechtsgeleerdheid is met 4.328 studenten de grootste opleiding. Techniek telt vijf studenten.
Opleidingen die direct aansluiten op het park, van biofarmacie tot chemie, tellen samen circa 3.800 studenten. Dat is ongeveer 11%.
De Hogeschool Leiden telt 12.256 studenten. De grootste opleidingen zijn verpleegkunde, pabo, hbo-rechten en toegepaste psychologie. Laboratoriumopleidingen tellen 1.329 studenten.
De kennis die Leiden voortbrengt, ligt dus vooral in recht, bestuur, gedrag, zorg, onderwijs en cultuur. Het akkoord definieert “kennisstad” als het Bio Science Park. Daarmee valt het grootste deel van wat de stad opleidt buiten beeld.
De universiteit zelf moet oplopend tot circa 30 miljoen euro in 2031 bezuinigen, door rijksbeleid en minder internationale studenten. Het akkoord noemt dat niet.
Waar uitvinding vandaan komt
De meest recente regionale octrooicijfers gaan over 2013 tot 2017. In de regio Leiden en Bollenstreek deden in vijf jaar 96 organisaties een aanvraag. Dat is 11,6 aanvragen per 1.000 bedrijven. Delft en Westland komt uit op 34,6 per 1.000, met 162 aanvragers.
De Universiteit Leiden en het LUMC samen zijn met 105 aanvragen de tweede academische aanvrager van Nederland. De uitvindingen in Leiden komen dus voor een belangrijk deel uit de universiteit en het ziekenhuis, niet uit het bedrijvenpark als zodanig.
De mensen achter de cijfers
Het akkoord is goed voor de mantelzorger, de oudere die in de wijk wil blijven en het schoolkind. Het is minder goed voor de woningzoekende die al jaren wacht. De bewoners van Zuidwest en van de straten rond Beestenmarkt en Aalmarkt, waar het nachtleven ruimer wordt, dragen meer. Dak- en thuislozen krijgen naast Wonen Eerst ook een mogelijk verbod op overnachten in de openbare ruimte.
En dan de ruim 350 mensen die bij Galapagos en Batavia hun baan verloren. Een deel van hen zijn laboranten met een mbo-diploma, waarvoor de stad haar opleidingen inricht. Het akkoord heeft voor hen geen woord.
Conclusie
“Stad van ons hart” is een zorgzaam akkoord voor de stad zoals die nu is. Het spaart de sociale voorzieningen en de portemonnee van de inwoner.
Het bouwt echter op een economisch beeld dat de feiten van het afgelopen jaar negeert. De eigen cijfers over het Bio Science Park spreken elkaar tegen. De sector zit in een winter. De grootste nieuwe investering landt in Katwijk. De universiteit krimpt. En negen van de tien studenten leren iets anders dan het park vraagt.
De eerste begroting van dit college moet vier vragen beantwoorden:
- Waar komt de 10,2 miljoen van 2029 vandaan?
- Welke investeringen worden geschrapt?
- Hoe worden de sociale lasten na 2029 gedekt?
- Hoe groot is het Bio Science Park werkelijk?
Zolang die antwoorden er niet zijn, rust het akkoord op een fundament dat niet is gecontroleerd.
Geannoteerde referentielijst
Gemeente Leiden (2026). Leiden, stad van ons hart. Beleidsakkoord 2026–2030. Via Sleutelstad
Waarom lezen? Dit is de bron zelf. Het akkoord telt 56 pagina’s, maar de kern zit in de financiële tabel op pagina 54.
Leesadvies: Lees eerst hoofdstuk 10 en de tabel, dan pas de beleidshoofdstukken. De cijfers laten zien wat de tekst belooft.
Gemeente Leiden (2025). Programmabegroting 2026: hoofdlijnen financiële positie en paragraaf weerstandsvermogen. programmabegroting.leiden.nl
Waarom lezen? Hier staan het structurele overschot per jaar, de schuldquote, de concernreserve en de open taakstelling op jeugdhulp.
Leesadvies: De tabel met financiële kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen is het ijkpunt voor elke claim in het akkoord.
Gemeente Leiden (2025). Programmabegroting 2026, paragraaf Demografische ontwikkelingen. programmabegroting.leiden.nl
Waarom lezen? Hier staan de bevolkingsprognose tot 2040, de vergrijzing en het aandeel eenpersoonshuishoudens van 57%, tegen 40% landelijk.
Decisio (2020). Onderzoek Leiden Bio Science Park. In opdracht van de Rekenkamer Leiden-Leiderdorp. rekenkamerleidenleiderdorp.nl
Waarom lezen? Dit is de enige onafhankelijk getoetste nulmeting van banen op en dankzij het park.
Leesadvies: Vergelijk de cijfers voor 2020 met het gemeentebericht van 2024 hieronder. Het verschil is de kern van de vraag hoe groot het park werkelijk is.
Gemeente Leiden (2024). Leiden Bio Science Park, een plek van waarde voor iedereen. gemeente.leiden.nl
Waarom lezen? Dit bericht meldt groei, maar noemt lagere aantallen dan in 2020. Het vervolgrapport zelf is niet openbaar.
Buck Consultants International (2024). Campusonderzoek voor het Nationaal Campussen Overleg, samengevat door de Economic Board Zuid-Holland. economicboardzuidholland.nl
Waarom lezen? Hier komen de getallen van 430 bedrijven en 11.747 werkenden vandaan.
Leesadvies: Let op de voetnoot in het rapport dat de werkgelegenheid geschat is.
Huren in Holland Rijnland (2025). Jaarcijfers 2024. hureninhollandrijnland.nl
Waarom lezen? Inschrijfduur, zoekduur, slaagkans en het aantal reacties per woning. Dit is de werkelijkheid van de woningzoekende.
Platform31 (2026). Leidse succesfactoren voor verdichten met sociale en middeldure nieuwbouw. platform31.nl
Waarom lezen? Hier staan de opleveringen van 2023 en 2024 uitgesplitst per segment, inclusief het kleine aandeel reguliere sociale huur.
Het Financieele Dagblad (juli 2026). Hoe de schwung verdween uit de Leidse biotech. fd.nl
Waarom lezen? Dit is het enige overzicht van de biotechwinter in Leiden, met Galapagos, Batavia, Halix, Pharming en ProQR.
Leesadvies: Het artikel staat achter een betaalmuur. Het is de moeite waard.
Sleutelstad (2025). Galapagos stopt met celtherapie-activiteiten en sluit Leidse vestiging; en Nieuwskoerier (2026) over Batavia Biosciences. Sleutelstad · Nieuwskoerier
Waarom lezen? Twee sluitingen met ruim 350 banen, allebei ontbrekend in het akkoord.
Leiden Bio Science Park. Vacatureportaal. jobs.leidenbiosciencepark.nl
Waarom lezen? Een directe blik op wie op het park werft, waar en op welk niveau.
Leesadvies: Filter op opleidingsniveau en vergelijk het mbo-aandeel met de claim van de gemeente van 43%.
Universiteit Leiden (2025). Kadernota 2026–2030. universiteitleiden.nl
Waarom lezen? Hier staat de bezuinigingsopdracht, oplopend tot circa 30 miljoen euro in 2031, en welke onderdelen worden geraakt.
Octrooicentrum Nederland. Octrooien in Nederland: analyse van de innovatiekracht in regio’s, sectoren en grootteklassen. octrooicentrum.nl
Waarom lezen? Dit is de enige officiële telling van uitvindingen per regio. Hij plaatst Leiden naast Delft en Eindhoven.
Leesadvies: Lees de beperkingen in hoofdstuk 2. Grote concerns vragen octrooien aan vanuit hun hoofdkantoor.
DUO, via AlleCijfers (2026). Studenten Universiteit Leiden en Hogeschool Leiden, collegejaar 2025-2026. Universiteit · Hogeschool
Waarom lezen? Aantallen per opleiding. Dit laat zien wat de kennisstad werkelijk opleidt.
Coalitieakkoorden van buurgemeenten (2026): Delft, Delft pakt door; Haarlem, Samen bouwen aan een sterk Haarlem; Den Haag, Voor Den Haag, met Den Haag. Delft · Haarlem · Den Haag
Waarom lezen? Ze bieden vergelijkingsmateriaal op woningbouw, sociale huur, lasten en economie.
Leesadvies: Lees het hoofdstuk “Werk” in het Delftse akkoord. Het legt ruimte voor werk en de opleidingsketen van mbo tot wo vast, precies waar het Leidse akkoord open blijft.
Konstapel, J. (2025). Van Biochemie naar Coherentie. constable.blog
Waarom lezen? Mijn eerdere analyse van de strategie van het Bio Science Park en KPMG, geschreven negen maanden vóór dit akkoord. Het stuk stelde dat fysieke schaalvergroting van campussen een achterhaald model volgt. De sluitingen van 2026 raken precies die capaciteitslaag.