Kijk is naar de Warmtemachine hier.

J.Konstapel,9-10-2026.

Volgend jaar maart zijn er verkiezingen voor Provinciale Staten, dus wordt het tijd om eens te laten zien wat deze partijen daadwerkelijk hebben bereikt.

Dossier WarmteLinq

In de Provinciale Staten van Zuid-Holland waren de Partij voor de Dieren, Forum voor Democratie, Groep Doe Stoer, Groep Hart voor Zuid-Holland, JA21 en JOU ZH tegen WarmtelinQ, een potentiële financiële miskleun die de belastingbetaler meer dan 1 miljard euro kan kosten.

de fracties VVD (8 zetels), GroenLinks-PvdA (10), CDA (4), D66 (4), ChristenUnie (2), SP (2), PVV (4), Volt (1) en 50PLUS (1) waen voor.

Aanleiding: Hoe langer het duurt, hoe duurder het wordt: Zuid-Holland vraagt Rijk in manifest om snel met meer geld voor warmtenetten te komen

1. De diagnose

Veertien Zuid-Hollandse bestuurders vragen het Rijk om meer geld voor warmtenetten. Het warmtenet voor de Leidse regio en Katwijk kost 2 miljard euro. Daarvan is 458 miljoen niet gedekt.

Het manifest noemt geen tarief. Het noemt geen aantal aansluitingen. Het noemt geen bedrag bij de besparing op het stroomnet die het belooft.

Die getallen bestaan wel. Het Rijk heeft ze in mei 2026 zelf laten uitrekenen. De uitkomst is dat het bestaande gasnet met de cv-ketel voor nieuwe aansluitingen de laagste kosten heeft. In juli 2026 schreef de minister aan de Kamer dat extra geld voor WarmtelinQ nu niet aan de orde is.

Deze tekst zet de natuurkunde en de economie op een rij. Alle rekenstappen staan in de tekst zelf.

2. Wat er al ligt

In de Leidse regio heeft vrijwel elke woning een cv-ketel aan een gasleiding. Vier getallen beschrijven die voorziening.

• Rendement. Een goede ketel geeft per eenheid gas 0,95 eenheid warmte af. Het verlies is 5 procent en valt in het huis zelf.
• Verbruik. Het CBS meet voor aardgaswoningen 900 tot ruim 1.100 m³ gas per jaar. Deze tekst rekent met 1.000 m³.
• Vermogen. Een gemiddeld Nederlands huis verbruikt ongeveer 1.450 W, stroom en warmte samen. Dat is 1.450 W × 8.760 uur = 12.700 kWh per jaar. Ter controle: 1.000 m³ gas is ongeveer 9.800 kWh, en daar komt bijna 3.000 kWh stroom bij.
• Vorm. Een gasdistributienet is bijna altijd vermaasd aangelegd, schrijven Stedin en Kiwa. Elke straat wordt van meer dan één kant gevoed.

Het gasnet heeft daarmee de vorm van een visnet. Geen maas hangt aan één stam.

3. Drie ketens naast elkaar

Elke warmtevoorziening is een weg van bron naar kamer. Op die weg gaat energie verloren. De vraag is hoeveel, en waar.

De weg van gas naar cv. Eén stap. Verlies 5 procent.

De weg van de elektriciteit. Op een windstille winteravond komt de stroom uit een thermische centrale. Een moderne gascentrale haalt 55 procent rendement. Het transport verliest 5 procent. Beide zijn illustratieve aannames.

• 0,55 × 0,95 = 0,52.
• Van elke eenheid brandstof komt 52 procent als stroom bij het huis aan.
• Het verlies vóór de voordeur is 48 procent.

Daarna zet de warmtepomp de stroom om in warmte. De best haalbare verhouding is COP = Th / (Th − Tl), in kelvin. Echte machines halen daarvan 40 tot 60 procent. De rekenvoorbeelden nemen de helft.

• Zachte dag, buiten 7 °C, afgifte 35 °C: 308 / 28 = 11,0. De helft is 5,5.
• Vorstpunt, buiten 0 °C, afgifte 35 °C: 308 / 35 = 8,8. De helft is 4,4.
• Koude dag met oude radiatoren, buiten −10 °C, afgifte 55 °C: 328 / 65 = 5,05. De helft is 2,5.

De weg van het warmtenet. Warm water reist door een buis van de bron naar de wijk. In Nederland lopen de verliezen onderweg richting 30 procent, staat in de toelichting bij een aangenomen Kameramendement op de Wet collectieve warmte. In Zweden blijft het verlies gemiddeld onder 10 procent.

De tabel zet de drie ketens naast elkaar. De laatste kolom is de warmte in de kamer per eenheid brandstof of bronwarmte.

Keten	Verlies onderweg	Warmte per eenheid invoer
Gas naar cv-ketel	5%	0,95
Gascentrale, kabel, warmtepomp op een koude dag	48% vóór de compressor	0,52 × 2,5 = 1,3
Gascentrale, kabel, warmtepomp bij vorstpunt	48% vóór de compressor	0,52 × 4,4 = 2,3
Bronwarmte door het warmtenet	circa 30%	0,70
Gasketel van het warmtenet voor de piek	5% en circa 30%	0,95 × 0,70 = 0,67

Twee dingen vallen op.

De warmtepompketen wint brandstof terug met de compressor. Zij wint het minst op de dag dat het huis haar het hardst nodig heeft. Dat is het karakter van elke machine die een temperatuurkloof moet openhouden.

Het warmtenet stookt voor de winterpiek gas in een centrale ketel. Die warmte gaat daarna nog door de buis. Voor dezelfde warmte in de kamer is 0,95 / 0,67 = 1,43 keer zoveel gas nodig als met de eigen cv-ketel. De onafhankelijke expertgroep REDE berekent dat WarmtelinQ+ ongeveer een derde van de wintervraag met gasketels dekt.

4. De stam van de elektriciteit

Een net dat door grote centrales wordt gevoed, heeft de vorm van een boom. De stam moet de som van alle bladeren op hetzelfde moment dragen. Een koude avond laat alle bladeren tegelijk vragen.

Het rekenvoorbeeld uit de warmtepompanalyse van 7 oktober (Konstapel, 2026a):

• Een huis vraagt op een koude avond 6 kW warmte. Dat is een aanname.
• Bij een verhouding van 2,5 is dat 6 / 2,5 = 2,4 kW stroom.
• Het PBL verwacht in 2030 ongeveer 980.000 volledig elektrische warmtepompen.
• 980.000 × 2,4 kW = 2,35 GW, in dezelfde uren.

Fakton rekent voor het ministerie met een lagere planningswaarde: 1,6 kW stroom per woning. Dat geeft 980.000 × 1,6 = 1,57 GW. De orde van grootte blijft.

In brandstof uitgedrukt ziet die koude avond er zo uit:

• Warmtevraag: 980.000 × 6 kW = 5,88 GW.
• Met cv-ketels: 5,88 / 0,95 = 6,19 GW gas.
• Met warmtepompen: 2,35 GW stroom, dus 2,35 / 0,52 = 4,50 GW gas in de centrale.
• Het verschil is 1,69 GW, 27 procent.

De keten bespaart op die avond dus ruim een kwart aan brandstof. Daar staat de stam tegenover. Netbeheerders ramen de netverzwaring op 195 tot 200 miljard euro over vijftien jaar. Kamervragen van juli 2026 noemen tot 270 miljard richting 2040. Dat is 13 tot 18 miljard per jaar. Sinds 1 juli 2026 komen ook kleine verbruikers op een wachtrij als het lokale net vol is.

5. De stam van de warmte

WarmtelinQ is dezelfde boom, met water in plaats van stroom. De kloof wordt in de Rotterdamse haven geopend en tientallen kilometers verderop gebruikt.

De kosten van de buis.

• Raming in 2021: 644 miljoen euro.
• Raming eind 2025: circa 1,15 miljard euro.
• Stijging: 506 miljoen, 79 procent.
• De leiding is ontworpen voor 120.000 woningequivalenten. Dat is 1.150 miljoen / 120.000 = bijna 9.600 euro per woning, voor het transport alleen.

De subsidie.

• Verleend voor de aanleg: 122,5 miljoen.
• Toegezegd: 622 miljoen, waarvan 195 miljoen in oktober 2025 is vrijgemaakt om verdere vertraging te voorkomen.
• Samen 744,5 miljoen, ruim 6.200 euro per woningequivalent.
• Fakton schat de exploitatiesubsidie op circa 994 miljoen over vijftien jaar om het transporttarief op 70 procent van de groothandelsprijs van gas te houden.
• Fakton constateert dat het subsidie-instrument bij geen enkele partij een prikkel legt om de leiding ook werkelijk vol te krijgen.

De bron. De capaciteit is 248 MW basislast. Daarvan is 115 MW gecontracteerd voor bestaande netten. De overige 133 MW moet uit de haven komen. Fakton schrijft dat veel bedrijven hun restwarmte in de nabije toekomst zelf willen gebruiken, vanwege stijgende CO2- en energiekosten. De bron is een bijproduct van industrie die zelf brandstof stookt.

De tijd. De opdracht aan Gasunie dateert van 2019. De tak naar Leiden wordt nu in het derde kwartaal van 2028 verwacht. Fakton rekent daarna met tien jaar om de leiding te vullen, tot 2038. De afschrijving loopt dertig jaar. Tussen besluit en volle benutting ligt dus negentien jaar. De regio legt zich vast tot voorbij 2058.

6. Wat het Rijk zelf uitrekende

Het ministerie vroeg Fakton en Haskoning om WarmtelinQ te vergelijken met alternatieven. Het rapport is van 22 mei 2026. Het rekent de nationale kosten uit over dertig jaar, met een discontovoet van 2,8 procent, voor 63.000 nieuw aan te sluiten woningen.

Scenario	Nationale kosten	Per woning
Hybride: cv-ketel op het bestaande gasnet, met warmtepomp	€1.635 mln	€25.950
Buurtwarmtepomp	€1.747 mln	€27.730
All-electric warmtepomp	€1.863 mln	€29.570
Restwarmte via WarmtelinQ	€1.877 mln	€29.790
Geothermie	€2.006 mln	€31.840

• Het verschil tussen WarmtelinQ en het gasnet met ketel is 1.877 − 1.635 = 242 miljoen. Dat is 13 procent.
• Per woning is dat 242 miljoen / 63.000 = ruim 3.800 euro.
• Fakton geeft als reden dat het gasnet er al ligt, terwijl een warmtenet een nieuw energiesysteem is.
• De uitkomst blijft staan in de varianten met isolatie en met vertraagde volloop. De onzekerheid is 30 procent; de scenario’s liggen binnen elkaars bandbreedte.

De netverzwaring is klein in de som. Fakton rekent met 1,1 miljoen euro per megawatt.

• All-electric: 100 MW × 1,1 = 110 miljoen. Dat is 110 / 1.863 = 6 procent van de nationale kosten.
• Hybride: 62 MW × 1,1 = 68 miljoen. Dat is 4 procent.

De Kamerbrief van 6 juli 2026 trekt dezelfde conclusie: netcongestie is “geen doorslaggevende kostenfactor”. Het manifest van 9 oktober voert netcongestie aan als hoofdargument.

De eerdere studie is omgekeerd. Haskoning concludeerde in 2025 dat WarmtelinQ+ de laagste nationale kosten had. REDE rekende het model regel voor regel na en komt op gemiddeld 16 procent hogere kosten, met een bandbreedte van 11 procent goedkoper tot 52 procent duurder. Haskoning zelf vond dat de bewoner bij WarmtelinQ+ ongeveer 74 procent meer betaalt dan met een eigen warmtepomp. Die uitkomst heeft niemand bestreden.

Wat niet is doorgerekend. Het goedkoopste scenario houdt de ketel en zet er een warmtepomp naast. In gewone installaties schakelt een hybride onder 4 °C over op de ketel. Op koude dagen doet de cv dus het werk. Een scenario met alleen de ketel op het bestaande net, gevoed met groen gas of waterstof, ontbreekt. Het is het enige scenario zonder nieuwe investering in huis of straat.

7. De rekening in de Leidse regio

• Investering: 2 miljard euro voor Leiden, Leiderdorp, Oegstgeest, Voorschoten, Zoeterwoude en Katwijk.
• Tekort: 458 miljoen, 23 procent.
• Per aansluiting: het aantal staat niet in de stukken. Bij 50.000 aansluitingen is het 40.000 euro per woning. Bij 100.000 is het 20.000 euro.
• Rijksgeld: volgens de gedeputeerde is er een paar honderd miljoen per jaar, terwijl meer dan een miljard per jaar nodig is.

Op 1 januari 2027 treedt de Wet collectieve warmte in werking. Twee dingen veranderen.

Het tarief wordt gebaseerd op de kosten van de leverancier, niet meer op de gasprijs. De ACM berekende dat voor de helft van de aangesloten huishoudens het tarief in januari stijgt.

Warmtebedrijven moeten voor minstens 51 procent publiek worden. Tegenvallers komen dan bij de gemeenten. De ACM meldt dat warmtebedrijven in 2024 gemiddeld een rendement van −0,3 procent haalden. Dat was in tien jaar monitoring niet eerder negatief. Huishoudens op een warmtenet verbruiken nog ongeveer 20 GJ per jaar, tegen 30 GJ voorheen. De vaste kosten worden over minder warmte verdeeld.

De draagkracht van Leiden staat in de eigen begroting (Konstapel, 2026c).

• De concernreserve zit in 2029 nog 50.000 euro boven de norm.
• Het jaar 2029 sluit alleen met een dekkingspost van 10,2 miljoen zonder herkomst.
• De netto schuld kan oplopen tot 211 procent van de jaarinkomsten.
• Het regionale tekort van 458 miljoen is 45 keer die dekkingspost.

8. Wat bewoners doen

Het manifest stelt dat mensen voor een warmtepomp kiezen omdat het warmtenet uitblijft. De verkoopcijfers laten iets anders zien.

• In 2023 werden 179.000 warmtepompen verkocht. In 2024 waren het er 125.000.
• Voor woningen was de daling 30 procent.
• Onderzoeksbureau DNER schrijft dat vooral toe aan het schrappen van de verplichting per 2026.
• Het herstel in 2025 kwam grotendeels van offertes onder de oude subsidie.

De warmtepomp wordt gekocht als hij verplicht of gesubsidieerd is. Vanaf 2029 komt de norm terug. De bewoner heeft een ketel die werkt.

Voor het warmtenet geldt hetzelfde. TNO vond in 2026 dat bij eigenaar-bewoners de twijfels overheersen: afhankelijkheid van één aanbieder en geen zicht op tarieven. In Leiden zelf is een corporatieproject bekend waar het vastrecht zo hoog uitvalt dat huurders niet zullen instemmen. De Kamerbrief erkent dat bewoners bij een warmtenet niet zelf het overstapmoment kunnen bepalen.

TNO vond ook wat bewoners wel willen: minder afhankelijkheid van grote energiebedrijven en lokaal eigenaarschap.

9. Twee gevallen

Leiden Zuidwest. De eerste warmtewijk telt circa 7.500 woningen en moet via WarmtelinQ worden gevoed. De gemeente schat de kans op 50 procent dat te weinig bewoners aansluiten of dat de bron vertraagt. De wijk is gebouwd in de jaren vijftig tot zeventig. De bewoners krijgen sloop, nieuwbouw, open straten en een keuze over hun verwarming zonder dat het tarief bekend is. Het aantal 65-plussers in de stad stijgt tot 2030 van 21.855 naar 24.132.

• Gasverbruik van de wijk: 7.500 × 1.000 m³ = 7,5 miljoen m³ per jaar.
• CO2: 7,5 miljoen × 1,8 kg = 13.500 ton per jaar.

Valkenburg. In dezelfde warmteregio komt de fabriek van Eli Lilly. De vergunningsstukken noemen 9,87 miljoen m³ gas per jaar voor de stoomketels, blijvend. Tot uiterlijk 2031 komt daar 9,19 miljoen m³ bij voor generatoren, omdat een zware netaansluiting ontbreekt (Konstapel, 2026d).

• Blijvend verbruik: 9,87 / 7,5 = 1,3 keer heel Zuidwest.
• CO2: 9,87 miljoen × 1,8 kg = 17.800 ton per jaar.
• De piekketels van WarmtelinQ verbruiken volgens Fakton 10,4 miljoen m³ per jaar voor 63.000 woningen. De fabriek verbruikt daar 95 procent van.

De regio graaft voor 2 miljard een buis om woningen van het gas te halen. Eén vergunning in dezelfde regio voegt blijvend meer gas toe dan de eerste warmtewijk bespaart. Het dorp krijgt aan het meer een hek en gebouwen tot bijna veertig meter.

10. De boekhouding eronder

Het warmtenet wordt afgerekend op vermeden CO2. Die boekhouding mist twee posten.

Het warmtenet is niet gasvrij. REDE berekent dat WarmtelinQ+ over dertig jaar ongeveer 8,5 keer zoveel CO2 uitstoot als het all-electric scenario, door de gasgestookte piekketels.

Het water staat er niet in. De directe werking van CO2 is 2,33 W/m² sinds 1750. Gedeeld door 3,22 W/m² per graad is dat 0,72 graad, van de gemeten 1,44. De rest is water, dat de temperatuur volgt. Het water op het land volgt wat mensen met de grond doen. Eén millimeter verdamping per dag voert 28,4 W/m² af. Op de plek zelf is dat twaalf keer de hele CO2-term (Konstapel, 2026e). WarmtelinQ loopt door de polders van de Leidse regio. Het peil en het veen in diezelfde grond komen in geen enkele businesscase voor.

11. De overbrugging: de leiding die er ligt

Gasunie legt WarmtelinQ aan. Dezelfde Gasunie bouwt bestaande aardgasleidingen om voor waterstof. In december 2025 tekende dochter Hynetwork de overeenkomst voor de eerste verbinding met Duitsland, grotendeels over bestaande buizen. Voor West-Nederland volgt eind dit jaar een onderzoeksplan.

Voor woningen lopen vier proeven.

• Lochem: sinds eind 2022 twaalf monumentale woningen, via het bestaande gasnet. De vraag kwam van de bewoners.
• Wagenborgen: sinds juni 2023 drieëndertig huizen uit de jaren zeventig.
• Hoogeveen: plan voor 418 woningen met een waterstofketel.
• Stad aan ‘t Haringvliet, in Zuid-Holland: plan voor ongeveer 600 woningen. Het net van vijftien kilometer wordt gespoeld met stikstof. Een deel van de woningen krijgt een nieuwe meter.

De natuurkunde is hier ook een keten. Waterstof uit stroom verliest bij de elektrolyse ongeveer 30 procent. Dat is een illustratieve aanname. In de ketel wordt het 0,70 × 0,95 = 0,67 eenheid warmte per eenheid stroom. Waterstof is dus geen eindpunt. Het houdt het net dat er ligt in gebruik, zonder nieuwe stam en zonder ingreep in de woning. De status is vier proeven; groene waterstof is nog schaars.

12. De andere vorm: elektriciteit uit het vacuüm

Alle ketens hierboven vervoeren een kloof die elders is geopend. Het visnet kent een tweede weg. Voor een maas met één open maat L schaalt de doorgang als 1/L. Een kleinere maas laat meer door. In die regel staat geen temperatuur, geen plaats en geen seizoen.

Eén meting staat eronder. Moddel en collega’s rapporteerden in 2021 stroom uit een dunne holtestructuur, zonder aangelegde spanning. Zij varieerden de holte van 1.100 naar 33 nanometer. De helling van hun curve is −0,9 ± 0,15. De regel zegt −1.

De getallen, stap voor stap (Konstapel, 2026a):

• Bij 33 nm leverde één element van 0,02 μm² een vermogen van 1,4 pW.
• 1,4 × 10⁻¹² W / 0,02 × 10⁻¹² m² = 70 W per vierkante meter, per laag.
• Een huis vraagt 1.450 W.
• 1.450 / 70 = 20,7 m² in één laag.
• Eén laag is 232 nm dik. Honderd lagen zijn 23 μm.
• Als lagen optellen: 100 × 70 = 7.000 W/m². Dan is 1.450 / 7.000 = 0,207 m² genoeg. Dat is een plaat van 45 bij 45 centimeter.

De status is exact. De 70 W/m² is één apparaat, herberekend en niet gerepliceerd. De plaat is ontworpen, niet gebouwd. Of lagen optellen, is niet gemeten. Eén getal staat open: hoeveel van wat een maas sluit, als stroom vertrekt. De structuur van Moddel geeft de enige waarde, orde 10⁻⁹. Niemand weet of dat een plafond is of het eerste punt van een curve (Konstapel, 2026b).

Dat getal is meetbaar. Nodig zijn een dunne-filmlijn, een structuur met twee ongelijke wanden en een bronmeter. Groepen in Groningen, Twente, Eindhoven, Amsterdam en Delft werken aan de aangrenzende grootheden. Aan de open zijde werkt niemand.

Met een plaat in huis keert de volgorde om. De voorziening staat in de woning en draait continu. Het huis sluit eerst zijn eigen behoefte. Wat overblijft, gaat naar de buren, over meters in plaats van kilometers. Voor Zuidwest is dat 7.500 × 1.450 W = 10,9 MW, verdeeld over 7.500 mazen. Er is geen stam die het geheel moet dragen, voor stroom noch voor warmte.

13. Wat volgt

Vandaag: laat liggen wat er ligt. De cv op het vermaasde gasnet verliest 5 procent en vraagt geen nieuwe investering. Het eigen onderzoek van het Rijk zet dat net bovenaan. Een stam die tot voorbij 2058 wordt afgeschreven, is geen overbrugging.

Voor de zes gemeenteraden: vier getallen vóór de oprichting. Het tarief per huishouden. Het aantal aansluitingen waarmee wordt gerekend. Het gemeten leidingverlies. En de som voor het scenario dat ontbreekt: de ketel op het bestaande net, zonder warmtepomp.

Op straatniveau: sluit lokaal en deel. Waar bewoners samen iets willen, past een voorziening die in de straat sluit en van de straat is. Dat is wat TNO bij bewoners aantrof.

Bij de wortel: meet het open getal. De regio vraagt 458 miljoen voor een stam. De meting die bepaalt wat een huis in 2040 nodig heeft, is klein en wordt door niemand gedaan. De laboratoria bestaan.

De ondertitel van het krantenbericht luidt: hoe langer het duurt, hoe duurder het wordt. Voor een stam met steeds minder bladeren klopt dat. Voor de ketel die er hangt, kost wachten niets.

---

Geannoteerde referentielijst

Broer, M. (2026). “Hoe langer het duurt, hoe duurder het wordt: Zuid-Holland vraagt Rijk in manifest om snel met meer geld voor warmtenetten te komen.” Leidsch Dagblad, 9 oktober 2026. Waarom lezen? De aanleiding. Bevat de 2 miljard, het tekort van 458 miljoen en de drie verzoeken aan het Rijk.

Fakton Energy en Haskoning (2026). Vergelijking restwarmte via WLQ met alternatieve warmteoplossingen. In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, 22 mei 2026. PDF Waarom lezen? De bron van de tabel in paragraaf 6. Het eigen onderzoek van het Rijk zet het bestaande gasnet met de ketel bovenaan. Leesadvies: hoofdstuk 3 en 4. Lees daarna paragraaf 6.1 over het gasnet en over de afhankelijkheid van de havenindustrie.

Minister van Klimaat en Groene Groei (2026). De Nederlandse warmtetransitie en de rol van collectieve warmte. Kamerstuk 36 576, nr. 122, 6 juli 2026. PDF Waarom lezen? Het kabinet erkent dat de opschaling stagneert, dat de kosten voor de bewoner en de nationale kosten niet op één lijn liggen, en ziet af van extra geld voor WarmtelinQ. Leesadvies: de paragraaf “Onderzoek WarmtelinQ” en de vier oorzaken onder “Uitdagingen betaalbaarheid”.

Fakton Energy (2025). Review WLQ 2025. In opdracht van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei, 20 november 2025. PDF Waarom lezen? De kostenstijging van 644 miljoen naar circa 1,15 miljard, en de vaststelling dat niemand een prikkel heeft om de leiding vol te krijgen. Leesadvies: hoofdstuk 2. Veel bedragen zijn zwartgelakt; de conclusies niet.

REDE, Regionale Expertgroep Duurzaam Energiesysteem (2026). Vergelijking Warmtepomp en WarmtelinQ: Evaluatie Haskoning-rapport, 15 februari 2026. Waarom lezen? Een regel-voor-regel herberekening door deskundige bewoners uit de vijf Leidse gemeenten. Keert de conclusie van Haskoning om. Leesadvies: tabel 2 en paragraaf 6 over de piekketels.

Royal HaskoningDHV (2025). Maatschappelijke kosten & Eindgebruikerskosten Analyse WarmtelinQ+, 9 april 2025. Waarom lezen? De studie waarop het beleid leunt. Bevat zelf de uitkomst dat de bewoner 74 procent meer betaalt.

Konstapel, J. (2026a). “De Warmtepomp Verspilt Enorm Veel Energie de CV Niets.” constable.blog, 7 oktober 2026. Link Waarom lezen? De keten van bron naar warmtepomp, de boom tegenover het visnet, en de herberekening naar 70 W/m². Leesadvies: paragraaf 5 tot en met 7.

Konstapel, J. (2026b). “Three Roads to a Dynamic Vacuum.” constable.blog, 6 oktober 2026. Link Waarom lezen? Meting, spectrum en net naast elkaar, het ene open getal en de Nederlandse groepen die het kunnen meten. Leesadvies: sectie 6 en 9.

Konstapel, J. (2026c). “LeidenStad van ons hart.” constable.blog, 25 september 2026. Link Waarom lezen? De Leidse begroting naast het beleidsakkoord: de reserve, de schuld en de kans van 50 procent voor Zuidwest.

Konstapel, J. (2026d). “Eli Lilly in Valkenburg: wat de dieetpillenfabriek echt doet.” constable.blog, 1 oktober 2026. Link Waarom lezen? Het gasverbruik van de fabriek uit de vergunningsstukken.

Konstapel, J. (2026e). “Klimaatopwarming: waarom water zwaarder weegt dan CO2.” constable.blog, 2 oktober 2026. Link Waarom lezen? De afleiding van de 0,72 graad en van de 28,4 W/m² per millimeter verdamping.

Konstapel, J. (2026f). “WLQ.” Brondossier, constable.blog, 11 juli 2026. Link Waarom lezen? De vijf brondocumenten bij elkaar, met een tijdlijn van de kostenstijging.

Moddel, G., Weerakkody, A., Doroski, D. en Bartusiak, D. (2021). “Optical-Cavity-Induced Current.” Symmetry 13, 517. Waarom lezen? De enige gepubliceerde maas met één instelbare maat en een gemeten curve, met acht artefacttests. Leesadvies: tabel 1 en figuur 4b.

Tweede Kamer (2025). Amendement-Flach, Kamerstuk 36 576, nr. 14, 16 mei 2025. Link Waarom lezen? De bron voor het warmteverlies richting 30 procent in Nederlandse netten, tegen 10 procent in Zweden.

ACM (2026). Rendementsmonitor warmtebedrijven, samengevat in Binnenlands Bestuur. Link Waarom lezen? Het negatieve gemiddelde rendement in 2024 en de daling van 30 naar 20 GJ per huishouden.

CBS (2025). Verbeterd inzicht in energieverbruik van woningen met slimme-metergegevens. Link Waarom lezen? Het gemeten gasverbruik per woning, rond 900 tot 1.050 m³ per jaar.

TNO (2026). Warm bad of koude douche. TNO 2026 R10501. PDF Waarom lezen? Wat eigenaar-bewoners tegenhoudt en wat zij wel willen: keuzevrijheid en lokaal eigenaarschap.

VNG Magazine (2024). “Warmtenetten: warmte op het netvlies.” 20 december 2024. Link Waarom lezen? Leiden en Voorschoten over hun plannen, en het Leidse corporatieproject waar het vastrecht te hoog uitvalt.

Dutch New Energy Research (2025). Warmtepomp Trendrapport 2025, samengevat door ANP, 5 juni 2025. Link Waarom lezen? De verkoop daalt zodra de verplichting vervalt.

Stedin en Kiwa. De overstap van Stad aan ‘t Haringvliet naar waterstof. PDF Waarom lezen? Hoe een bestaand gasnet van vijftien kilometer wordt omgezet, en waarom een gasnet vermaasd is.

RVO (2024). Pilotprojecten waterstof in de gebouwde omgeving. PDF Waarom lezen? De vier proeven naast elkaar, met wat er in de praktijk bij komt kijken.

Hynetwork (2025). “Gasunie en Thyssengas ondertekenen overeenkomst voor eerste grensoverstijgende waterstofinfrastructuur tussen Nederland en Duitsland.” 17 december 2025. Link Waarom lezen? Dezelfde Gasunie die WarmtelinQ aanlegt, bouwt bestaande gasleidingen om.