J.Konstapel,Leiden 31-7-2026.
Waarom de mens zijn drang tot vernietigen niet kan vinden — en hoe die toch te ontwarren is
Jump to the Article here
https://www.spielreinassociation.org
De mens draagt een drang om te vernietigen. Hij vernietigt de werkelijkheid waarin hij leeft. Hij vernietigt zijn medemens. Meestal is die drang onbewust. De drager is de laatste die hem ziet. Oorlogen, vetes, de langzame sloop van families en instituties — het is geen randverschijnsel. Het hoort bij de soort.
Elk model van de mens moet hier drie vragen beantwoorden. Wat is die drang? Hoe kan de drager hem ontdekken? En hoe wordt hij ontward?
Het antwoord van dit stuk is kort. De drang is een knoop in het eigen stuk net. Ontdekken is een leesprobleem. Ontwarren is een boetprobleem. De rest is uitwerking.
Het net
In dit werk stellen we het vacuüm voor als een visnet. Knopen, mazen, spanning, en weer dat door het net trekt. Het beeld komt uit “How to Visualize the Vacuum” en houden we vanaf nu aan in alles.
Eerst een principekwestie. De mens is deel van het vacuüm — en schijnbaar ook niet. Hij bestaat uit niets anders. Toch is hij te onderscheiden, te benoemen, en sterfelijk. Dat lijkt een paradox. In het net is het er geen. Het is de definitie van een knoop.
Een knoop in een net is niets anders dan net. Er zit geen extra stof in. Toch is hij lokaal herkenbaar. Je kunt hem aanwijzen, benoemen, en losmaken — zonder dat het net verdwijnt. Dat is de status van de mens. Volledig vacuüm qua materiaal. Individueel qua configuratie. De insluiting is asymmetrisch: de mens is lokaal vacuüm, maar het vacuüm is niet de mens.
Dit kan alleen als het net dynamisch is. Een stilstaand, overal gelijk net heeft geen plekken en geen momenten. Daarin kan niets zich onderscheiden. Ons net heeft drie vrijheidsgraden. Weer: de toestand verandert in de tijd. Spanning: strak hier, ruim daar; de maas is nergens gelijk. Fixatie: de knoop, een plek waar de dynamiek zichzelf vastlegt terwijl alles eromheen stroomt.
De persoonlijke blauwdruk is nu makkelijk te plaatsen. De blauwdruk is een fixatie van het dynamische net. Geen tekening naast het vacuüm, maar een bevroren stukje ervan. Identiteit is wat vast blijft terwijl het weer erdoorheen trekt. En elke blauwdruk draagt een afdruk van het weer op het moment en de plek van knopen. Knopen zijn gedateerd en gelokaliseerd. De oude stelsels die geboortetijd en geboorteplaats vastlegden als wezenskenmerk, registreerden precies dit.
Ook sterven krijgt hier zijn plek. Een fixatie is onderhouden, niet gegeven. De knoop moet zich blijven leggen. Houdt hij op, dan viert de maas. Het gebied stroomt terug in het algemene net. De configuratie lost op. Het adres blijft. De Egyptenaren splitsten het al zo: de ren overleeft wat de khat niet overleeft.
Dieper zoeken. Materie als knopen in een medium is een oude, serieuze lijn. Begin bij Kelvin, “On Vortex Atoms” (1867): de ether was fout, het beeld niet. Dan Faddeev & Niemi, Nature 387 (1997): stabiele knoopstructuren in veldentheorie. En Williamson & van der Mark (1997): het elektron als licht in een knoop. Voor de Egyptische decompositie van de persoon (ren, ka, ba, khat, akh): zoek op “Egyptian conception of the soul” en lees primair, niet populair.
De mens als stuk net
De mens is geen vis in het net. Hij is een stuk nét. Een lokaal gebied: een vaste groep knopen, met een eigen spanningsverdeling, waar het weer doorheen trekt.
Die ene zin draagt de hele psychologie van dit stuk. Gedrag is niet iets dat een innerlijke actor “doet”. Gedrag is hoe dat stuk net beweegt onder spanning en weer, gegeven zijn knopen. Karakter is de ligging van de knopen. Emotie is het weer. Twee mensen in dezelfde storm bewegen verschillend. Niet omdat de één “wil” en de ander niet. Hun knopen liggen anders.
Waaróm liggen ze anders? Vier bronnen. Ten eerste: niemand knoopt zijn eigen eerste knopen. Je wordt geknoopt ín een bestaand net — dat van ouders, taal, cultuur. En wie knoopt, knoopt met zijn eigen vastgehouden spanning. Ten tweede: het inwendige programma verschilt. De basisknoping volgt een innerlijk morfogenetisch programma, niet de omgeving. Het varieert per persoon. Sommige netten zijn fijner geknoopt, met meer resonantie voor het weer. Zo komt de ongelijke verdeling van talenten het model binnen. Ten derde: het weer tijdens het knopen. Een knoop gelegd in storm ligt anders dan dezelfde knoop in stilte. Een jong net is ruim; elke trek wordt vastgelegd. Ten vierde: het net boet zichzelf verder. Elke vastgehouden spanning die niet wordt ontward, wordt lokaal een knoop. Dat is karaktervorming.
Eén beperking overkoepelt alles. Niet elke ligging kan. Knopen bestaan in een eindig alfabet van vormen. Tot een zekere complexiteit blijft een knoop één enkelvoudige vorm. Daarboven verstrengeling. Daarboven het klaverblad. Er zijn oneindig veel liggingen, maar niet oneindig veel lettervormen. Daarom zijn karakters herkenbaar over culturen en eeuwen heen.
Dieper zoeken. Het inwendige programma is de lijn van de documentaire Homo Futurus (2005) en het werk van Anne Dambricourt Malassé over het wiggenbeen. Zie op dit blog de San-lijn, van Homo Futurus tot “From Vacuum to Voice”. Voor het vormenalfabet: het Skyrme-Faddeev-spectrum — let op de reeks vórmen, niet de reeks getallen.
De vernietigingsknoop
Waarom is de destructieve drang een knoop — en geen kracht, instinct of innerlijke demon?
Omdat hij de kenmerkende invarianten van een knoop vertoont. Drie stuks. Hij overleeft inzicht: iemand kan tot in detail weten dat hij zijn huwelijk of bedrijf sloopt, en doorgaan. Straf helpt ook niet; aan een knoop trekken maakt hem vaster. Hij gehoorzaamt een behoudswet: onderdrukt in de ene maas, duikt de spanning onverminderd op in een andere. De psychoanalyse zag dit een eeuw geleden al en noemde het de terugkeer van het verdrongene. En hij organiseert de stroming om zich heen: de storm slaat met vreemde regelmaat steeds op dezelfde plek in. Daarom kan de omgeving de knoop precies natekenen, terwijl de drager alleen slecht weer ervaart.
“Onbewust” krijgt zo een exacte betekenis. Bewust is wat in de eigen leesbare naam staat — het register. De vernietigingsknoop zit in de eigen maas, maar niet in de naam. Het is een letter in de ren die de drager niet kan lezen. Daaruit volgt de scherpe stelling van dit stuk: een knoop die niet in de naam staat, is niet te vinden door de naam te lezen. Introspectie is een naam-opzoeking. Ze faalt niet uit luiheid of oneerlijkheid. Ze faalt omdat de letter nooit is ingeschreven.
Dieper zoeken. De behoudswet van de drang is doorleefd beschreven door Sabina Spielrein, “Die Destruktion als Ursache des Werdens” (1912) — tien jaar vóór Freuds doodsdrift, en met een ander teken: vernietiging als voorwaarde van wording. Zij schreef vanuit eigen ervaring, eerst als patiënte. Dat is hier het selectiecriterium: getuigen die het zelf hebben doorgemaakt.
Lezen
Als de naam zwijgt, waar toont de knoop zich dan? Waar elke knoop zich toont: in het weer en in de maas. Een knoop kán zich niet verbergen, want hij organiseert stroming. Hij toont zich in timing, eerder dan in inhoud. In wie iemand aantrekt, en op welk moment hij hen laat vallen. In projecten die altijd in dezelfde fase instorten. In “pech” die net voor het succes arriveert. En in het lichaam: spanning die decennia in hetzelfde weefsel zit, een stem die verandert bij bepaalde onderwerpen.
Ontdekken is dus instrumentatie. Alles wat een onleesbaar register omzet in een leesbaar register.
De oudste culturen bouwden zulke instrumenten en draaiden ze gezamenlijk. De genezingsdans van de San is het referentiegeval. De dans vraagt niemand wat er mis is — dat zou een naam-opzoeking zijn, en die faalt. De dans legt één gedeeld ritme over alle netten tegelijk. Onder een gemeenschappelijk weer vallen afwijkingen op. De genezers nemen ze direct waar, als hitte en zicht. De drager voelt ze in de eigen maas, nog vóór er een verhaal is. Zelfs projectie wordt hier een sensor. De knoop die je het scherpst ziet in het net van je buurman is een meting — verkeerd geadresseerd. De gemeenschap corrigeert het adres.
De moderne afstammelingen zijn dunner maar herkenbaar. De therapeut die let op hóé iets gezegd wordt, leest het weer-register. Biofeedback maakt de toestand van de eigen maas zichtbaar. De ontwerpregel is steeds dezelfde: vraag de knoop niet zichzelf te beschrijven. Leg een weer over het net waarin de knoop zich moet uiten, en lees de uiting.
Dieper zoeken. Richard Katz, Boiling Energy (1982), over de San-dans en n/um: één kracht die geneest én kan doden. Voor het lezen als eerste-persoonsprotocol: Jung, The Red Book — Liber Novus (uitg. Shamdasani, 2009), de jaren 1913–1918. Niet de latere schaduwtheorie, maar het laboratoriumjournaal zelf. Voor de klinische kant van de drie registers: op dit blog “What the Instruments Already See” en de coherentieserie van 20-7-2026.
Boeten
Lezen is het halve werk, en het makkelijkste halve. Een gelezen knoop is ontdekt, niet losgemaakt. Je knoop kennen en erdoor georganiseerd worden gaan prima samen. De psychoanalytische literatuur is daar een eeuw lang archief van.
Ontwarren is boeten, en boeten kent drie slagen: vieren — overleggen — spannen.
Een knoop bewerk je niet in een strak net. Trekken maakt vaster. De maas eromheen moet eerst gevierd worden — in de toestand gebracht waarin knopen werkbaar zijn. Elke serieuze cultuur bouwde daar een ruimte voor: de trance van de dans, het ritueel met zijn afgebakende plaats en tijd, de initiatie. Het therapeutisch uur is de moderne, uitgedunde vorm.
In de gevierde toestand is overleggen geen wilsdaad. Het is de veer anders opbergen. De spanning die de knoop vasthoudt, wordt niet gewist; ze blijft behouden. Ze krijgt een andere vorm. Dat is wat de traditie transformatie noemt, tegenover onderdrukking. Onderdrukking schuift de veer door naar de maas ernaast — of naar het net van je kind. Transformatie verandert de vorm waarin de spanning zit. Dezelfde intensiteit drijft dan een ander patroon.
Dan het spannen — en hier doet het zevende beeld zijn werk. Netten worden nooit alleen geboet. Een knoop die je in je eentje losmaakt laat een gat. Door een gat zwemt alles weg. Boeten gebeurt in gezelschap, en de controle is letterlijk: loop de mazen na. Is het net weer dicht? Is het gat niet gewoon verschoven — naar een zondebok, een symptoom, een volgende generatie?
Die controle noemen we de Verifier, en het is het onderdeel dat de moderne cultuur heeft gesloopt. Wij hielden het lezen (diagnostiek, eindeloos veel diagnostiek) en schaften het gezamenlijke boeten af. Het resultaat is precies wat we zien: ongekende hoeveelheden zelfkennis, onverminderde hoeveelheden vernietiging. De knoop wordt gelezen, benoemd, besproken — en intact doorgegeven. Niemand loopt daarna de mazen na.
Een moderne Verifier is te bouwen. Hij vraagt drie dingen. Een getuigengroep met continuïteit, die de drager over contexten en jaren heen ziet. Meetvariabelen: keert de timing van de knoop terug, is de rustspanning van de maas werkelijk verschoven, en is er ergens een nieuw gat verschenen? En een slagingscriterium: een overlegde knoop is geslaagd als de intensiteit behouden is, de vorm veranderd, en er binnen de controleperiode nergens een nieuw gat valt. Niet als de drager zich beter voelt. Beter voelen is verenigbaar met een goed verstopt gat. De controle meet het net, niet de stemming.
Dieper zoeken. Wat er gebeurt zonder Verifier is gedocumenteerd door Alice Miller, Am Anfang war Erziehung (1980): de veer die van generatie op generatie wordt doorgegeven langs het ene net dat altijd ruim staat — dat van het kind. Zelf overlevende van wat ze beschreef. Voor de rituele volledige cyclus: de Egyptische hartweging (exacte audit, hart tegen veer, geen tolerantie) en de Mondopening als herstart.
De omkering
Alles komt samen in één omkering. De vernietigingsdrang is niet te vínden, want het is geen inhoud die ergens ligt opgeslagen. Het is een knoop in het eigen stuk net. En een knoop verschijnt in geen enkele naam totdat het net in de toestand wordt gebracht waarin hij zich moet uiten.
Het hele zoekparadigma — kijk in jezelf, onderzoek je geweten, vind het duister — is het “plaatsings”-beeld van de oude natuurkunde, overgeheveld naar de psychologie. Het neemt aan dat wat bestaat, als voorwerp vindbaar moet zijn. Het faalt daar om dezelfde reden als in het vacuüm.
Het alternatief, gesproken in net: zoek niet in de persoon. Leg een weer waarin de knoop zich toont. Lees hem in het register waar hij spreekt. Vier voordat je overlegt. En loop daarna de mazen na, in gezelschap — want boeten was nooit een solo-ambacht.
Een wetenschap die de mens waardeert zoals hij is, behandelt de vernietigingsdrang niet als schandaal dat weggemoraliseerd moet worden. Ze behandelt hem zoals het net elke geladen veer behandelt: echt, onverwoestbaar, en — in de juiste vorm geknoopt — dezelfde spanning die de vangst binnenhoudt.