0. Inleiding

Dit is een vervolg op Is Rusland de Brug tussen Oost en West en de kracht van kama muta.en de logica van het genot

Aanleiding

De aanleiding is een artikel in de NRC: Waarom we ons steeds weer laten verrassen door de Russen

Hierin wordt het boek het land van het grote sterven van de slavist Joost van Bladel genoemd, die ook over de Russische cultuur van opoffering voor het grote doel schreef.

Veel Westerlingen verklaren de oorlog in Oekraïne vooral door de machtswellust van één man.

Ze missen echter dat cultuur, geschiedenis en emotie een diepere rol spelen – en dat begrip helpt om wát daar nú gebeurt beter te plaatsen, zonder dat je het goedpraat

1  Collectief trauma als fundament

Eeuwenlang heeft Rusland geleden onder invasies (Mongolenrijk, Napoleon 1812, nazi‑bezetting 1941–45).

Dat lijden is in de nationale mythologie ingeschreven als noodzakelijke prijs voor overleving en wederopbouw.

In Van Bladels analyse vormt dit een cultureel contract: de samenleving veronderstelt dat offerbereidheid de staat sterker maakt, niet zwakker .

2  De “logica van het offer”

Van Bladel schetst een strategische cultuur waarin hoge verliezen géén politiek taboe zijn, maar eerder legitiem zolang ze bijdragen aan een “groot doel” (Tsjetsjenië, Syrië, Oekraïne).

Diezelfde bevolking accepteert meer dan 3,2 moorden per 100.000 inwoners per jaar – lager dan de VS (5,7) maar symptomatisch voor een geschiedenis van geweld .

3  Emotie & ritueel: умиление

De affectieve tegenhanger van dit harde offerdenken is umilénije (Рус. умиление) – ‘tedere ontroering’.

Die emotie kan opkomen bij een icoon van het Lam Gods, maar even goed bij patriottische feestdagen of herdenkingen.

Onderzoekers zien dezelfde fysiologische signalen (trillende keel, vochtige ogen) als bij wat de kama muta‑literatuur beschrijft .

4  Narratieven & informatiecontrole

– Staatsmedia construeren heldenverhalen en slachtofferschap, en demoniseren de vijand.

Zelfcensuur voorkomt dat tegengeluiden opborrelen: wie twijfelt, riskeert carrière en sociale uitsluiting.

Westerse analyses verbleken vaak tot ‘propaganda versus waarheid’, en zien niet hoe diep deze rituelen zijn verankerd in het collectieve geheugen.

5  de Psychologie van gehoorzaamheid

In een sterk collectivistische cultuur (‘ik voor wij’) wegen groepsdruk en plichtsgevoel zwaar.

Klassieke experimenten (Milgram, Asch) tonen dat mensen onder autoriteit en in groepsverband méér bereid zijn offers te brengen – een mechanisme dat in Rusland wordt versterkt door eeuwenoude sacrale rituelen rond opoffering.

6.  Spirituele ambitie: Rusland als “Derde Rome”

Vanaf de 16e eeuw formuleerde de abt Filofei van Pskov:

“Eén Rome viel in ketterij, Constantinopel viel voor de ongelovigen, maar Moskou is de Derde Rome – en er zal geen vierde komen.”

Dit idee plaatste Moskou als hoeder van het ware christendom, met een missie om de Orthodoxie en dus de wereld te beschermen.

Tsaren namen de titel Caesar aan en rechtvaardigden oorlogen als heilige plicht.

De combinatie van religieuze roeping en offerdenken versterkt de bereidheid tot zowel militaire als burgerlijke offers.

7  Žižek’s spiegel: Westers genot voedt Geweld

Slavoj Žižek wijst erop dat de logica van het genot in het Westen – het onverzadigbare verlangen naar consumptionele geluksmomenten – niet alleen leidt tot sociale vervreemding, maar ook indirect bijdraagt aan oorlogvoering.

En in “From Cold War to Hot Peace” waarschuwt hij dat in een wereld beheerst door marktlogica culturele en religieuze conflicten, zoals de oorlog in Oekraïne, de laatste vormen van politieke strijd zijn, juist omdat alle andere vormen van ideologisch engagement door consumptie zijn uitgehold.

In z“Surplus Happiness” stelt hij dat late kapitalistische samenlevingen elke vorm van ontbering uitsluiten door het ‘repressief desublimeren’ van verlangen: alle lusten worden aangeboden als marktproducten, waardoor frustratie en revolutionaire energie verdwijnen.

In “War in a World that Stands for Nothing” benadrukt Žižek dat de Westerse elite – van oligarchen tot consumenten – door hun materiële wellust de Russische oorlogsmachine mede voeden via olie‑ en gasbetalingen, en dat globalisering democratie en mensenrechten ondermijnt

En in “From Cold War to Hot Peace” waarschuwt hij dat in een wereld beheerst door marktlogica culturele en religieuze conflicten, zoals de oorlog in Oekraïne, de laatste vormen van politieke strijd zijn, juist omdat alle andere vormen van ideologisch engagement door consumptie zijn uitgehold.

Links vs Rechts

Hoort иление bij de Rechter Hersenhelft?