The Geometry of the Big Transformation

his is a short clip made from the documentary Entheogen – Awakening the God Within. 
The ancient knowledge of the Feminine Goddess (Tantra) revived in the Renaissance at many Places: (France (Kathars) Praque (Alchemists, Spain, Kabbalists , Engeland (John Dee), Italy (Bruno) into the group of the Rosicrucians. The “war” between the Heart and the Ratio was coordinated out of Venice the center of Financial Power at that time. It was won by the victory of the Ratio in the Enlightenment. The Power of the Imagination and the Emotions is still there and is returning.
What is Maya? Maya is ignorance but also expectation, taking things for granted.
Debashish Bannerji: The history of Yoga goes back to the time of the Devine Goddess and the hunter gatherers in the Indus Vally >5000 BC. There are many pictures of practices and rituals that were performed to bring the Internal and external Animal (Tantra) under Control.
The Fourfold Cycle of PoC related to the Body connected by the Heart to the Fourfold Cycle of the Mind generating (3(+1)+3)=7 Chakra’s. The imagination controls the Will that generates Action in the Outside Reality (\magic).
Heidegger: Humans are toolmakers projecting our expectations into the Future. The aim of Science is to control Nature by developing devices (instruments, screen,..) that hide nature.

“Imagination is more important than knowledge For knowledge is limited to all we now know and understand, while imagination embraces the entire world, and all there ever will be to know and understand” (Albert Einstein)

In this blog I Combine (Conformal) Geometry and Change-management

In a Conformal Geometry you look at the world with the (cognitive) Instrument of a fisheye-lens.

Escher’s drawing of a conformal (hyperbolic) space

In a conformal geometry Big and Small are comparable. This means that our Universe is Fractal or as was stated by the ancient Magi as As Above so Below: Our mind is a simulation of the universe.

The feedback-loops in the cell-like structures of self-propelling space can be seen as a giant mind (a neural network) that is split in many (in)dependent minds. One of these minds is the mind of the Human but cells, the body, the brain, earth, our galaxy and the universe are also mindful” (Reginald Cahill)

Physics is based on a wrong interpretation of the experiments of Morrison and Morley that wanted to measure the Speed of Light. Space is not static but looks like a fluid.

The ancient interpretation of space, the Ether, is back.

Space .is just as gravity fractal and contains just as quantum-theory a Stochastic factor in which space “chooses” a direction to grow. Space has a lot in common with organisms . Watch/listen to the presentation above, read this blog or read the document below.

Below a picture of relational (social) fractal space.

Observe that this geometry is comparable with Projective geometry which is comparable with an Observer looking at the horizon which is the frame of the de Anti de Sitter Space. AlReginald Cahill explains why the ether is a dynamic environment that influences not only the sun and its flares but also Earth and its Climate. Interested In this case? Have a look at this blog.
About the relationship between the Process physics of Reginald Cahill, the Semiotics of Sanders Peirce and the Anticipating Systems of of Robert Rosen. More will be explained in the Last part of this blog.

According to Conformal Field Theory (CFT) we live on the almost Flat Boundary (“a Frame“) of a “sliced” (“layered”) (hyperbolic) Anti-de-Sitter Space.Observe the “fisheye-structure”on top and below of the 3D-“tube”.

Above you see 3 types of space in which space is curved at a special way in which the sum of the angles is equal smaller or bigger than 180 degrees. Observe that the all the types have their own way to define a RIGHT angle which is a way to define a new dimension.

Christi Belcourt (Métis) - The Wisdom of the Universe, 2014
Christi Belcourt (Métis) – The Wisdom of the Universe, 2014

Julian Barbour (Physicist, writer of the book “The end of Time“): The only thing that Exists in our Universe are Changing Shapes. “There is no invisible river of time. But there are Shapes that you could call Instants of Time, or ‘Nows‘. As we live, we seem to move through a succession of Nows, and the question is, what are they? They are arrangements of everything in the universe Relative to each other in any moment, for example, now“.

Imants Barušs : The Universe comes in- and out of focus, it is Recreated, at every Planck-Time just as Julian Harbour tries to explain.Between those moments of not-being our consciousness fills in the gaps.

Currently we measure Time with an artificial constructed (atom-)Clock. Before the invention of the clock time was related to the cyclical processes in the year that were related to the movement of the (Male)Sun and the (Female)Moon.

The big patterns were related to the movement of the Stars that are related to the Precession Cycle. At that time the Map of the Sky and the Map of the Earth were aligned.This means that the maps of the Earth are projections of star maps but also that the locations on earth where looking like the patterns in the sky. A good example is the Seven Cities of Paul in the Apocalypse that were aligned to the Pleiades.

The Geometry of Shapes (“Similarity Geometry“) is the most important geometry because it contains the Potential of creation. This Geometry corresponds with Mythic in paths of Change (the Creative Personality) and Equality Matching in the theory about Social Relationships of Alan Fiske. It can also be found as the Hero in the Myths of all Cultures researched by Joseph Campbell., the Fool (o) in the Tarot, Zero in the Numbersystem and Λ or in Set Theory.

he most used geometry is Euclidian Geometry. We measure everything. Even our relationships are measured in terms of values like money and possession. We have forgotten to value social contributions.

The number of steps in the Hero‘s Journey corresponds with the cards of the Major Arcana of the Tarot (-> To R AT, RO T AR,..).
About Value Analysis.

In the Beginning

The blog begins after a few Video’s about the current insight about the Geometry of the Universe. It looks like our Universe is without a beginning and an end but also without Time and Space. It is filled with Infinite Possibilities.

The Tao-Te Ching:

The Tao is like a well:
used but never used up.
It is like the eternal void:
filled with infinite possibilities.

It is hidden but always present.
I don’t know who gave birth to it.
It is older than God.

In Hinduism, a Kalpa. , a Cycle of a Universe, is equal to 4.32 billion years, called a day of Brahma . In Hinduism, Brahmā (Sanskrit: meaning “swelling” or “expansion”) is God in his manifestation as Creator of the universe. Brahmā is part of the Trimurti (the Hindu Trinity) alongside Vishnu and Shiva. Brahma lives on top of Mount Meru (look at the triangle on the head of Brahma) also called Pascal’s Triangle (see Chapter 9).

Lord Brahma, the Hindu God of Creation - yogalife


What is the relationship between symmetry and conservation laws. This has to do with the numbers you use for instance -1. When the rules contains a square 1**2 = (-1)**2 but also (i)**2=(-i)**2=-1.


When we push all the shapes together they will become a Black wHole. What is able to create such a Force? What lies behind the Black Hole? The Nothing, Empty Space? Is Empty space Possible? Is the Sum of Things Zero or Infinite (8)?

How small do we have to go and what energy do we need to “see” gravity? Why is gravity very different from electro-magnetism and what have we learnt from the last few years? According to Einstein Gravity is a distortion (“curvature”) of Minkowski-Space-Time but the Universe seems to be outside time and is curved in a completely different opposite way called a Anti-DeSitter Space.
In this space we live on the surface that looks like a square (not a volume). We are framed in a Black Hole that is slowly evaporating ceating a new Universe that starts with a Big Bang that is not an explosion but a slow motion expansion until the limit is reached. It looks like Ancient Indian Cosmology is right.
Phase changes are related to the closeness of the parts. What happens when parts are closely packed. What phase is this? a Bose Einstein Condensensate? Is the Universe going through phases repeating the same pattern again and again?

About the Conformal Booststrap : Geoffrey Chew, “Nature is as it is because this is the only possible nature consistent with itself,”

It is possible to unite all the different theories of the universe by playing with the the Dimensions and geometry of space which could be flat or curved in a positive or negative way.

The explanation for the data we have gathered about the beginning is that there wwas no time in the beginning which is the same explanation as the conformal bootstrap above. A universe without time is infinite but not in space. An universe without time that is not infinite in space can only be explained by an infinite converging sequenc. This is called an Anti-de Sitter-Space, a space with almost zero curvature which looks like flat space.
About the Cyclic Universe. In the beginning the Universe was so chaotic (“hot”) that their was no mass so gravity was not existent. In every stage (Kalpa) of the Universe a new Big Bang occurs that repeats the beginning.
What happens on the edge of the universe.
About Conformal Field Theory but now from the perspective of the Holographic Universe.
About the iconformal (CFT) bootstrap.CFT is a mathematical way to map many physical theories using a conformal transformation which a transformation that preserves angles (examples rotations, translations). If you are not interested in background information skip this one.
Again about Conformal Fields but now by a very good teacher Leonard Susskind.

List of Chapters

  1. The Pragmatism of Charles Sander Peirce, an Introduction into Semiotics plus an advanced application of Semiotics to determinate the beginning of our Universe by moving to Zeroness
  2. Thinking about Thinking: About the Implicate Order of David Bohm and Jiddu Krishnamurti
  3. About Hyperspace: Predicting the Future by Observing the Observer, The Mathematics of Hyperspace, about the Soul, Moving out of the Body, Healing and the Big Bang that never was
  4. The Geometry of Finite and Infinite Games, The role of the Trickster
  5. Science: Filosophy The future of Artificial Intelligence
  6. Foundations: Symmetry, Contradiction,Duality & Polarity
  7. Geometry: Spiritual, Indian, Curved Space, Topology,
  8. Theory of Measurement
  9. Mount Meru: About the Triangel of Pascal in Indian Music, Achitecture and Mathematics
  10. This blog is a fusion of blogs about Projective- and Algebraic Geometry with a blogs about Panarchy, Resilience and Anti-Fragility , the Future of the State and Complexity Theory
  11. Projective Geometry and the shared viewpoint Constructing by Connecting
  12. Introduction to Change Management
  13. Change Management and Affine Geometry
  14. Euclidian Geometry and Change Management, about the Horizon, MindScapes and Meta-systems
  15. Projective Geometry, about lines points and the shared view
  16. Similarity Geometry and Being Different, Creativity and the Holy Ghost
  17. Mappings between Geometries Moving back to Panarchy, what is a Geocology?

Chapters 1-12 are about Geometry, Mathematics and Physics.

In chapter 3 I will show you how a new concept of Space is able to produce a Theory of Everything that explains the Para-Normal.

From chapter 10 on I describe the relationship between geometry and change. I will show that our Embodied language already contains everything we have to know about geometry.

As an example, reflect on what we are projecting on What when we design(“ont-werp“) and what Scape we See when we are projecting.

IMAGE: Leonardo's perspectograph
The Perspectograph of Leonardo Da Vinci

This blog is still under Construction.

1 The Pragmatism of Charles Sanders Peirce

Writing chapter 12 has generated (as always) many issues I never thought about before. The major cause is Charles Sanders Peirce , (1839-1914) the “inventor” of Semiotics and the first Pragmatist in the Us. He believed that science is finished when the theories are working in Practice but also that the Laws and Constants of Nature are changing all the time.

 In this blog you wil find out that current science has moved far away from he path of converging because it lost its foundation. This foundation lies behind the imagination in the nothing.

After my encounter with Peirce I stumbled upon The theory of J. W.Dunne who experimented with predicting the Future and discovered Hyperspace.

Looking for Hyperspace gave the link to ANPA, an organization of scientists who try to understand the Paranormal. After that I rediscovered (New) Thinking Allowed (NTA), a YouTube-channel of Jeffrey Mislowe, a wellknown para-psychologist.

I (re)discovered NTA because I have always been interested in the paranormal because I was ” paranormal” since I was a child. Ghosts visited me when I was young and when I was older I became “enlightened” (“a terrifying experience”).

Looking for an interesting issue on NTA I rediscovered Alien Abductions and the Grays (our descendants out of the Future), an issue I also encountered when I met the medium Judith Moore. by accident. She helped me to understand what was happening to me after my Jump of my Kundalini that caused many strange effects. Through Judith I discovered that I was of the lineage of the Persian Magi.

As you can see this Blog grows by accident because I Explore (a connection between the Imagination and Action) every Possible paths just as Nature is doing.

Introduction in Semiotics

If we are to proceed in a logical and scientific manner; we must; in order to account for the whole universe; suppose an initial condition in which the wholeuniverse was non  existent; and therefore a state of absolute nothing:…We start; then; with nothing; pure zero: But this is not the nothing of negation: For not means other than; and other is merely a synonym of the ordinal numeral second: As such it implies a first; while the present pure zero is prior to even first: The nothing of negation is the nothing of death; which comes second to; or after; everything: But this pure zero is the nothing of not having been born: There isno individual thing; no compulsion outward nor inward; no law: It is the germinal nothing; in which the whole universe is involved or foreshadowed: As such; it is absolutely undefined and unlimited possibility  boundless possibility There is no compulsion and no law: It is boundless freedom:(Collected papers of S. Peirce, 1931)

This is a Very compact explanation of Semiotics. Peirce uses a model with 3 components that he calls first-ness (1), second ness (2) and thirdness(3).

1stness is the Senses, 2ndness are the Emotions (Social in PoC, the Other). They are a power, force, a resistance but also a Relation (Duality).
3rdness is the Mind (Unity in PoC), patterns, habits. Interesting is that Peirce forgets the Imagination which could be the influence of the Enlightenment.

When you look at he 2 pictures below who are taken out of the second link about Semiotics you can see that the Representamen is an intermediary beween the Duality of the Object (Event, Outside) and the Subject (Inside, Square, (Mind<-> Senses)<-> (Emotions<->Imagination).

Observe that it is possible to substitute the first picture in the second picture at he place of the Human. In this case the sequence becomes Nature->Object->Human-Interpretant ->Culture. You can extend the chain as long as you want by filling in new Trialities.

Peirce has produced an enormous amount of documents that still need a lot of specialized scientists to interpret what he meant.

It is very clear that Peirce used a “fractal” model without knowing what fractal (Recursive) meant.When you look at Paths of Change Peirce used connected triangels as you can see in the Path of the Human Hero a model of the MetaMyth.and the Trickster who plays the role of God always teasing and stimulating us to Explore and Create because we are the real Creators made in the image of God.

In the third picture below you see that the Triangel is a Connection of 3 Dualities.

About the Semiotics of Physics.


The metamyth is a model that contains all the myths in every culture. This myth is defined by Joseph Campbell in his book The Hero with a thousand Faces.

The Metamyth defined with the model of Paths of Change.
Observe that it is possible to define more triangels when you connect Unity (Modelling) and Social (Values) or break open the four Squares who are connections of two Triangels. In this case the amount of Possible Paths explodes.
Defining possible paths between ” virtual particles” (“Temporary States“) is the essence of modern Physics that is caused by the invention of the Path Integral by Richard Feinmann.
The model of Paths of Change containing Four Independent Worldviews that make 12 combination because all of the connections are Bilateral.

2 Thinking about Thinking

David Bohm, the successor of Albert Einstein came into contact with the Indian philosopher Jiddu Krishnamurti chosen by the Theosophical Society as the new Maitrea . They started to find out what lies behind Thinking what they called the Implicate Order. In this blog you will learn that the Implicate order is the Vacuum(“Empty Space”) sustained by our Imagination.
Freeman Dyson about the Path Integral of Richard Feinmann.
Sheldrake is a follower of Peirce.
When you start to study Science you have to start with Rupert Sheldrake a scientist who came with a highly ignored theory that reality is influenced by the majority of the behavior of others. This implies that bbehavior spreads in TimeSpace without Direct physical contact and is picked up elsewhere. You can also explain this by believing that Structure is a Field and just as in Quantum Mechanics parts that are connected stay connected using “bridges” in space-time that are Magic to us just as Einstein called them “spooky action at a distance”1.
The return of American Pragmatism.

3 About HyperSpace

Predicting the Future by Observing the Observer in Hyperspace

in 1924 J.W. Dunne detected that he and his friends where able to look in the Future and the Past by moving into a state of Lucid Dreaming. He discovered that there are 3 levels of SpaceTime in which an observer is observing an observer that could be the same observer. The big problem, of this theory is called infinite regress. The model has no end. In the next video you learn how you can transform an infinite series into a converging series that simulates Space.

The Mathematics of Hyperspace

Louis H. Kaufmann About Spacetime Algebra. Sometimes Algebra starts with No Thing that could be not a thing but also be nothing or the void. By using a tautology A=B Kauffman develops numerical patterns that start with the beginning (void, nothing, zero) and move into infinity. These patterns contain meta-patterns (orders) that can be interpreted as a rhythm that look like a wave that connect cycles in cycles that contain particles that are the anti-particle of itself that can be described by a Clifford Algebra (also called Geometric Algebra) which is an extension of the Imaginary (i) numbers i with j and k where i.j.k.=-1.
Doug Matzke Hyperdimensional Reality. How Intelligence can be explained by points that are “close” in a hyperdimensional Space (“synchronicity“) and the experiments by Robert Monroe (leaving the body) , William Tiller (the Placebo Effect) and others.
Interview with Robert Monroe about Out-of-the-Body Experience .
What is a hyper-Space? This is a visualization.

4 Infinite Games

This is Version 2. In this version I have finished the Educational part of this blog (Chapter 1) and I have started to write about the Geometry of Change. in chapter 12.

In this part I advice you to spend some time on a video of George Lakoff one of the Leading Scientists in Embodied Cognition . This part of Cognition Theory is based on the Fusion of Complementary concepts (“Bisocation“).

Will McWhinney gave me a book of J.P. Carse called Infinite Games. Infinite games are the opposite of the Finite Game that ends when somebody has won. The Infinite Game is a Game that Creates Games. It is the game of the Trickster. The same Dichotomy can be found in the difference between a Vocation and a Career. In a career (a Racetrack) you Win or Lose.

Hopi Raven Trickster . Raven Steals the Light. Famous Flemisch Trickster Tijl Uilenspspiegel (Mirror of the Owl) .
The Trickster Tijl Uilenspiegel with the Owl in his Left (Magic) Hand and the Mirror of Cycle of Life (the Zodiac) in his Right Hand.

In this blog you will find that the Finite Game of the Controllers is related to Affine Geometry (Order, Ranking, Being the Same) and the Infinite Game of the Trickster to the Similarity Geometry (Being Different). There are two more Geometries that are related to Measures (Euclidian) and Connections (Projective).

Why Science is an Infinite Game.

5 Science

This is a Part of a long series about the Philosophy of Science in which you see the Perspectives of Paths of Change come back united with an idea about How to Do Science in which we learn from our Mistakes.

Artificial Intelligence

We are witnessing the birth of Artificial Intelligence (AI). AI has nothing to do with Intelligence. It is producing Artificial Humans that beat humans in many area’s (Chess, GO) but still not in Mathematics. Just like you’re calculator you have the choice to be dependent on a machine or to become an exception a human who is able to calculate by Head. Every new Technology makes us more dependent from this new technology (“the so called Automation Paradox)

This a Generator of Cycles where the Stages of the Cycle are determinated by Paths of Change The generator is a Fractal pattern. The (meta-)model behind the Generator is the Chinese Lo Shu (a 3×3 Magic Square) that turns into the Sheng Cycle when you connect the points.
The Cycle Generator applied on Technology shows that we are approaching a new Era in which we will see a Global Brain emerging.

6 Foundations


This is one of the most interesting documents about the Foundations of Physics and Mathematics I have read for a very long time. It shows what I already wrote down a few years ago about Geometric Algebra that the Number system opens up new number systems when to want to Reverse what you did.

The Positive numbers end by zero and move over to the negative numbers. When you standardize repeating adding and call it multiply dividing ends when you reach zero. Repeating multiplying generates the square roots that end with the negative numbers generating the Imaginary numbers (i=SqRT-1) but this is not the end. Generalizing the imaginary numbers (the Quaternions) created numbers nobody understood until it was found that they are Rotations in N-Dimensional Space.

Peter Rowland surprises by showing that the symmetries in the symmetries show the Implicate Order of David Bohm and more important that zero (“truly empty) is the Beginning (“alpha”) and the end (“omega”). Which means that the universe is always in balance.

Duality & Polarity

If a statement is true its Negation is also true. In geometry Points also called incidents are lines that Meet and Lines are unions of Points. A point is not-Space and is empty and Flat space is a union of lines. True Statements can be rephrased with different components that create new truths about existing components. The next step is Category Theory in which you can reason with theories (called Functors) as objects called Types.

Marvin Minsky About Triality.
Marvin Minsky: About Artificial Intelligence.
An Alternative view on the reason why there is Dark Matter based on the theory of Peter Rowland. Rowlands asserts that physics and mathematics are even more intertwined than we commonly believe, and that quaternions together with the assumption that zero is the natural start and end state of all physical reality is enough to derive all of quantum mechanics including Dirac’s and Schrödinger’s equations.
A presentation about the Theory of Peter Rowland.
In 1972, Frank Wilczek was 21 years old. He and his thesis adviser, David Gross, discovered the basic theory of the strong force — the final pillar of the Standard Model of particle physics. Their work revealed the strange alchemy at work inside the nucleus of an atom. It also turned out to underpin almost all subsequent research into the early universe. Wilczek and Gross went on to share the 2004 Nobel Prize in Physics for the work. Frank wrote a new book about Complementarity which looks a lot like duality and polarity. Deep below the universe two forces are creating a subtile equilibrium in which energy is given and taken.
Frank Wilczek explains Physics with the help of the same insights of Maxwell who detected the Electromagnetic Field. Maxwell used a model based on the 3 colors we use to make all the colors we see by mixing and adding intensity. Frank shows that Physics can be explained by so called property-fields in which complementary forces combine to make other complementary forces that keep Balance. Stangely enough this is the same as the model of Panarchy that describes an ecology. Is the Universe an Ecology of different shapes?
Time crystals
A Time-Chrystal When time crystals were first proposed in 2012 by physicist Frank Wilczek they seemed like an exotic consequence of quantum mechanics in systems of many interacting particles. Wilczek argued that such systems broke symmetry in time, changing so as to return periodically to the same state just as ordinary crystals exhibit periodicity in space.
Subsequent experimental work has found that quantum time crystals can exist in systems maintained out of equilibrium by some driving force. Now Norman Yao of the University of California at Berkeley and colleagues suggest that time crystals can arise without the need for quantum physics at all.


The third video is about the emerging Global Brain. The first two video’s are about the Foundation of Mathematics which is based on Contradiction . The fourth video is about the Human Relationship theory of Alan Fiske.THis theory is a Bridge between Geometry and Change Management.

About Global Brain. By connecting many specialized local Brains we will reach a higher level of AI.
A design of a highlyDistributed Adaptive computer that is based on the Wave Function of Quantum Mechanics that could become Conscious when it moves above a certain level of complexity.
How Godel proved that it is impossible for a System to Observe Itself. This was also proved by alan Turing . He invented what is now called a Turing Machine a model of a Computer that is able to Represent a Theory.
Gregg Zuckerman About the Mathematics of Consciousness based on Non-russell Sets. Consciousness is based on Contradiction.
Alan Fiske has developed a widely accepted and used theory about how people coordinate and cooperate. This theory is compatible with Paths of Change. The theory is also compatible with the results (see chapter 8) of Measurement theory where the types of measurement are called Scales. Scales can be related to Geometries. In the blog I start with explaining geometries and move in Chapter 12 to the field of change Management where I Apply the Geometries.
When I studied Mathematics I found the Dutch Mathematician Brouwer who believed what I now still believe and George Lakoff later proved that you have to See Mathematics otherwise it is wrong.

History of this Blog

The reason behind this blog is explained in the last chapter of my blog About the Ecology of the State.

In the blog about the Ecology of the State I reused a blog about Anti-Fragility, a new name for Resilience. Resilience is a major variable in the theory of Panarchy which is a theory about Ecologies.

I combined Panarchy with Paths of Change also a Theory about change and the theory of Alan Fiske about Human relationships. This combination gave me the insight that there is a shared Geometry behind many of the theories tabout Change.

This blog gives you an opportunity to combine the theories yourself. I also will show you that this geometry was known for a very long time ago mainly starting in India (See “Vedic Mathematics“). In the interpretation of the Theory of Alan Fiske the Scales of Measurement play an important role. I have created a special Chapter 8. for this subject.

In this blog I want to explore the Geometry of Change. To make it possible that others are also able to think about Geometries this blog contains many Educational Videos’.

7 Geometry

The four Geometries of Paths of Change
A projection of the model of Panarchy on the model Paths of Change.
Model of Vitality projected on Paths of Change.
The Model of Panarchy projected on Paths of Change using the colors of PoC.
The ridel of Alan Fiske projected on Paths of Change using the colors of PoC.

As you can see in this Chapter Geometry is very old. It was the Foundation of Art, Architecture , the State and Religion. People have been fascinated by Patterns like the visible patterns Up in the Sky of the Sun, Moon Planets and the Zodiac but also the patterns in numbers. Out of Geometry many sciences have grown that were grouped in schools sometimes called a University. Behind he patterns music was found and music was also created using patterns. The most important Music was the Music of the Spheres . This chapter is Big. It contains many Video’s that contain simulations. The main reason is that you have to See (“insight”) the Theory to understand the Practice.

How Physics, Movement, Symbols and Sound are supported by Geometry

Richard Feynman was able to recreate every theory at will and was therefore able to explain what the theory was about. His lectures are famous. This is a recontruction with a Simulation of his Last Lecture. It is a lecture about Geometry. Below you see a comparable lecture about a comparable genius Riemann who lived a short life but was able just as Feynman to see (Imagine) a lot. This shows the Power of Mathematics. It is not about Reasoning but about Insight. That’s why I have selected many video’s and will find more. Enjoy.
Why the Prime Numbers lie on a line but nobody knows why. A nice present of Quanta Magazine. about the Hypothesis of Riemann. Riemann comes back later when he solves another problem, the problem why geometries are different. He proved that this has to with the Curvature of space. Something you see below when you see the solution of Einstein to the problem of Gravity solved before that time by Newton who stole it from Leibniz, one of the last Magicians before the Golden Dawn (see video below about Mystic Geometry.) Einstein got the solution for his problem of his friend the Mathematician Minkowski.
The curved space of Einstein.
The role of Higher Dimensions in Physics and Mathematics. It started with Albert Einstein. He used a new 4D curved geometry to explain gravity. Kaluza found that Gravity and Electro-magnetism could be united by adding an extra 5th Dimension. This solution was improved by Oscar Klein by introducing Imaginary (2D) numbers . This solution transformed much later into 10 dimensional (vibrating) String /theory to integrate quantum mechanics, . As you can see in the next video the extra dimensions are put into a Very Small Closed in itself (“circular”) area in Space.
About Kaluza Klein Theory.
Part of a long series of lectures and simulations about symmetric shapes that played an important role in ancient physics and mathematics which was at that time related to the Order of phytogoras.
Transforming a flat structure into a 3D projection of a higher order structure made of Pentacles.

The Physicist Sean Carrol About Geometry and Topology in particular Riemannian non-Euclidean geometry, and topological invariants called “Homotopy groups.

The geometry of our space has zero curvature. In spaces with positive or negative curvature other rules are valid. George Bernhard Riemann developed a new geometrical concept by imagining a 2-dimensional bookworm living on a 3D crumpled sheet of paper.

The surface of the paper would seem to be flat and undistorted. Because the worm can only perceive two dimensions it would not be able to detect that his own body crumples with the paper in the higher dimension. The “force” that would keep the bookworm from moving in a straight line was not a mysterious “action at a distance”, but a result of the unseen warping from the third dimension.

You can imagine a similar experience by walking a straight line on a rotating platform. To you the shortest connection is a straight line while you move with a curve when observed by someone outside the platform. The geometry changes the idea that the shortest distance between two points is a straight line.

It even changes the idea that we return on the same point when we move in a loop (“circle”). This happens when our space contains one or more holes (“singularities”, “dividing by zero”).

With this example you can learn that it makes a lot of Difference when you are In (Intrinsic) or Outside (Extrinsic) the Context.

Geometry and the Riemann Space
Space Harmony: The work of Rudolf Laban about Movements. The same geometry can be used to make letters, sounds and meaningful symbols.
Kim Veltman about the history and geometry of Letters.


System Theory related to Buddism. A speedy introduction of system thinking leading to chapter Eleven. .
How to transform an infinite proces into a finite proces
A very rich source about Mystic Geometry. About India, Soemer, Egypt, Magic Kabbalah, the Rosicrucians , Blavatsky and of course the Golden Dawn.

8 Theory of Measurement

Measurements can be made through the human Senses or through the use of a measurement Instruments.

Measurement is the assignment of Numerals to a system according to a set of rules.  These rules are called a Theory.

Our senses or the instruments that are used to measure the system also represent a theory. This theory has a sometimes unknown impact on our measurement.

To avoid the Bias of the Theory behind our Measurement Systems a theory has to be a Structure Preserving mapping, a homomorphism. The Structure of the system has to stay the same when the rules are applied.

If the theory does not preserve structure the theory introduces its own theory and we are not measuring the original system.

Not only the primary theory has to be a homomorphism. The complete chain of theories we use has to preserve the structure (The Uniqueness Axioma) of the original system.

To avoid Bias a System of Measurement Scales is defined.

A video about Scales.
The Hierarchy of Scales
The Hierarchy of Measurement Scales. Observe that the scales are Nested.THis means that every scale is Part of a “higher” scale and all the constraints have to be valid on a higher level. This means that C4 contains C3 etc.

a Nominal Scale defines Sets. Sets contain the Same elements. When we want to preserve structure  we have to satisfy the constraint If s1 = s2 ⇔ f(s1) = f(s2) (“the Same stays the Same”). This is called the Symmetric group, the group of all Permutations of the objects in the Set.

The Ordinal Scale is part of the nominal scale. The relational structure preserved during the measurement process preserves equality and order. The set of admissible transformations are relations that satisfy the constraint If s1 < or >s2 ⇔ f(s1) < or >f(s2). This is called the Order-Preserving Group and is the group of monotonic increasing functions.

Monotonic Functions Increasing and Decreasing
Monotonic Increasing and Decreasing functions,

The Interval Scale has to satisfy the constraint  If s1−s2 = s3−s4 ⇔ f(s1)−f(s2)=f(s3)−f(s4).This is called the General Linear Group (or Affine Group).  Differences can only be preserved when the transformation is a Linear transformation Ax + B where A is a Rotation and B is Translation (Displacement).

The Ratio Scale has to satisfy the constraint If s1/s2 = s3/s4 ⇔ f(s1)/f(s2) = f(s3)/f(s4). This is called the Linear Group.The only transformation that satisfies this constraint is the functions f(x) = Ax. This means that the only tranasformation that is left is muliplication and division (“not by zero!). which is transl;lated in Expansion and Compression the object of Topology.

A short Seminar about the history of Topology and a few highly interesting applications that show you for instance why we have to leave thinking in Hierarchy and move to Topological Structures with a higher Betti-Numbers (Loops).
Mathematician Prof. Norman Wildburger About the History of Mathematics focusing on geometry. . Norman has made thousands of video’s explaining everything you don’t know but want to know. THis video is about History.
An introduction to Group Theory. Group theory is about “being the Same“. This is a visualization.

Geometry, the Art of Transformation Size, Shape and Symmetry.

Figures shown in the same color are similar. A similar structure can be transformed by Rotation, Translation (Displacement) and Scaling (Multiplication), “blow up/down”).

Groups can be compared to numbers. Just like the primes the Simple Groups can be used to create other groups. The Biggest group is called the Monster.
The Geometry of the Space we live on, the Sphere, where Parallel Lines Cross at the Poles. This video contains nice visualizations.
Affine Geometry, The Geometry of Linear Transformations.


Projective Geometry is about Perspective and the projective plane, the space of one-dimensional subspaces of a three dimensional vector space (lines through the origin). This view leads to Hyperbolic and Eliptic Geometry finally framed in the language of Geometric Algebra . Affine geometry is the “world” of Linear Algebra and Vector Spaces leading to Euclidean and Einstein’s (Minkovski) ,Relativistic geometry.

With Geometric Algebra you can Calculate with Shapes. Geometric algebra is a very convenient representational and computational system for geometry. It is going to be the way computer science deals with geometrical issues. It contains, in a fully integrated manner, linear algebra, vector calculus, differential geometry, complex numbers and quaternions as real geometric entities, and lots more.

Geometric Algebra brings us back to the Tetractys of Pythagoras which shows the Fourth triangular number which is part of the Triangle of Pascal.also called the Yang Hui in China and Mount Meru in Sanskrit. The Triangle of Pascal contains many Fractal structures that were used a very long time ago in Music (Rythms), Art & Architecture (Proportions) and Numerology (“The Art of interpreting Patterns in Numbers).

Triangular Numbers.
The Tetractys (1+2+3+4=10 = 1 MOD 9) in a Mystical Vision of Jakob Böhme. In the center of the Heart you can see the Hebrew letter/numbers that are a copy of the comparable Sanskrit symbols. See the video of Kim Veltman above.

9 Mount Meru

the roots of all the geometries can be found in Ancient Indian Mathematics.

The five central towers of Angkor Wat symbolize the peaks of Mount Meru; Angkor, Cambodia.
Mount Meru Prastaara. When you Want to know more about the history of Sanskrit (“krit” = the Practice) and “sans = Speaking and the influence on many cultures (~f.i. Hebrew) of the culture of ancient India look at the Video of Kim Veltman above.
Theory of ALan Fiske explained by Steven Pinker.

It all comes back to Breathing

Realize that the 3D version of Panarchy is also a 3D version of the Movement of the Relational Models of Alan Fiske and their related Geometries in Cognitive Space and the movement of many Concepts that share the same Worldviews of Path of Change.

Also Realize that Panarchy is a result of a theory (Cultural Theory) that is based on the same Worldviews of PoC and of Alan Fiske that can be explained by a 2×2 Matrix containing the variables Agency and Communion that are the same as Yin and Yang.

Agency and Communion also determine the Big Five the most used Personality Classification (and many others)

Yin and Yang are also represented by 0 and 1 and therefore the Triangle of Pascal represents the many combinations of possible personalities on earth but is also a result of a completely different System (Geometries) to calculate Combinations. Think about (X>Y)**n (Affine) or (X-Y)**n (Euclidian) as an example (X>Y)**n is a Program (“Protocol”) to n times create all the possible combinations of X>Y.

It is therefore also not strange to call the total process of the movement of Expansion (Yin) and Compression (Yang) in space the Cosmic Breath named the Svara in Sanskrit. Svara स्वर (svara and svāra): Voice, musical note, sound; note of the musical scale, tone in recitation, accent in grammar, symbolic expression.


The Ished Tree | Egyptian gods, Egyptian art, Ancient egyptian
Ished Tree in Egypt. Thot with the moon on his head (“the inventor) and Seshat with the wheel of the Seven Stars (Pleiades) and the symbol of the Bull, the daughter of Ma’at the Goddess of
Balance aquire the Magic leafs of the tree.The names of the ascended ones are written on its leaves.
The Benu Bird (Phoenix, the Fire Bird) lives on the top of the ished tree. in Heliopolis. The Phoenix is recreated by the Fire of the Kundalini also represented by the Snake of Ouroboros being a Cycle that connects to itself. This fire was wellknown in antiquity.
Yggdrasill, Old Norse Mimameidr, in Norse mythology, the world tree, a giant ash supporting the universe. One of its roots extended into Niflheim, the Underworld; another into Jötunheim, land of the Giants; and the third into Asgard, home of the Gods. Asgard was according to Kim Veltman situated in Tomsk Russia.


The Egyptian Goddess Ma’at was later called Sophia (Wisdom). Ma’at is the keeper of the Underworld. She is also the keeper of the Harmony in the universe. Ma’at weights the Heart (“the center”) with her feather which carries the symbol of the nothing (“the empty set”). When the Heart weights light as a feather the human was balanced in the Heart Chakra meaning that he lived a “Good Life” and was allowed to enter Heaven. Observe that the Heart is the Controller of the Upper (Head) and the Lower (Body) Cycle of Blood (“=Life“). Observe that the human is represented by an Ape with the moon of Thot on his head.

11 About Perspectives and Projective Geometry

Projective Geometry PG)is a result of Perspective Drawing

IMAGE: Leonardo's perspectograph
The Perspectograph of Leonardo Da Vinci

As you can see in the picture above PG makes use of drawing Lines that connect the Point of the Eye (the Sensor) with the \Planes and Points of the Object of the Drawing. Observe that the object is a Sphere. and that the two lines connect with the sphere at the Horizon which is a line we often confuse with Infinity(“the point we will never reach”).. Also observe that the rear-end of the Sphere is invisible.

The pole of the Sphere can be connected to Parallel Lines that Never Cross. The lines connected to the eye of the artist and the Pole always have an Angle>0.

PG Connects many Points(“people”) by Lines (“Connectors“) and is there fore highly comparable with Communal Sharing of Fiske and Social of PoC.

What Perspectives have in Common.

What is a Point of View?

Two projections of the same object.
Alberti was the first to ask what two pictures have in common if two drawing screens (Planes) are interposed between the viewer and the object, and the object is projected onto both resulting in two different pictures of the same scene. Leone Battista Alberti (1404-72) was the writer of the irst treatise, about Perspective  Della pittura (1435). The solution to this problem was found in 1803 by  Lazare Carnot
In his book “Géométrie de Position” he proved that the so called Cross-Ratio is always preserved in a Projection with One Point of View.
The Cross-Ratio is the Ratio of the Ratio of the Four Points A,B,C,D lying on a Line that intersects the Four Lines defined by a,b,c,d that orginate at the Vanishing Point O. Carnot proved that (AB)(CD)/(AC)(BD) = (A′B′)(C′D′)/(A′C′)(B′D′).
How to unite all the geometries using a General Way of describing Lines and Points in higher dimensions. In this way the Horizon becomes a circle.
Cross-ratios are invariant under Möebius transformations. THis is a visualization.A Moebius transformation is a combination of many transformations, a reflection, a rotation, an inversion a translation and a homothety, a homogeneous dilation .
Geometries are types of Transformations (Rotation, Translation, scaling, projection and )and Things that Stay the same -> Invariants (Length, Angle, parallel lines, incidence (“crossing lines”, points) and the Cross-Ratio ( a complicated way to relateLlines or Angles that have the Same Point of View) ).

about Meta Geometries

Moving one step Higher in Abstraction.

About 4D Space and Quaternions : Quaternions are the Imaginary Numbers (x, i,j,k) of 4 D Space. The Imaginary Numbers are Rotations in 3D space (x,i) . This video gives you a way to train your 4D-view by starting in Flatland being an imaginary world in 2D. A Line is a projection of a Circle that starts at Infinity which is a point at the North Pole of the Sphere.

In 1872 Felix Klein, published a new Mathematical Research Program called the Erlangen Program under the title Vergleichende Betrachtungen über neuere geometrische Forschungen.

In this program Projective Geometry was emphasized as the Unifying Frame for all other Geometries.

Although lines in the Projective Plane meet in one point of Infinity Klein argued that there could be two points of Infinity if the Projective Plane was a Surface Closed in Itself.

When we look at the Origin of Projective Geometry, the Artist painting A Sphere, Earth, on a Flat Surface, it is not difficult to realize that this Closed Surface is a Sphere. This sphere is projected on a plane that contains the imaginary numbers that are solutions of the cross-ratio when the 4 points 𝐴𝐵𝐶𝐷 are not on a circle.

COnformal mappings are mappings that preserve angles. This video shows why the cross ratio is complex when the points are not on a circle.
About Kleins erlangen Program

12 Using The Geometry of Change

Refresh and Surprise

First I present a few Slides to refresh your knowledge about the Background of the Blog or to surprise you.

In chapter 13 start to talk about the Geometries of Change.

The issue of this chapter is to help you to think about related issues like Machines, Cybernetics, the Anticipatory System of Rosen but also about Semiotics.

You don’t have to understand everything and you can also skip as many issues as you want.

I hope you become inspired to look at the geometry with another view (“I hope the Mythic“) and see the Magic (“have you looked at . the video about “Mystic Geometry in Chapter 1″?).

The engineering method COLLIN Looks like Paths of Change.
This is a >4 times Expansion of Paths of Change with the Human in the Middle and the Four types of humans that surround him/her.
Here you see four types of Social Networks with a Production and Sales Cycle moving With- and Against the clock.
The four Communities correspond with the four Relationship types of Alan Fiske.
Remember that the four Relationships are related to four types of Geometries. This was proven by relating the Relationships to Scales of Measurement.
Measurement theory (Chapter 2) is based on the idea that measurement has to be based on Structure-preserving maps from the outside (what we think we see with our senses) to the inside (what we see with our imagination which is related to an inner sensor (“the third eye”) which is the Pineal Gland).

Keep your Third Eye Open - Foods That Activate And Decalcify Your Pineal Gland of the Endocrine System — MOT MAG

Observe that explain means making something plane (flat) which is a projection from Knowledge (Affine Geometry) to the (flat) Image of the Imagination (Similarity Geometry).
Observe also that Design (in Dutch Ont-Werp) is related to Throwing (projection) something at the right moment (ont).
What target (Goal (Plan) ) do you want to hit? Realize that the energy for the projection comes out of the fusion of Complementary (Different) concepts. What is different? Not-the same. Not is a Negation.

Mind, Machines and Anticipatory Systems

Professor of Cognitive and Computational Neuroscience Anil Seth looks at the Neuroscience of Consciousness and how our biology gives rise to the unique experience of being you
.This presentation is mostly about the so called the Bayesian Brain. In this theory the brain is a prediction machine that produces a “best guess” combining internal “memory” / “imagination” and external data produced by the senses.
Damasio: ” Living systems are not static, but they act in the world in order to minimize surprise and persist in a future shaped by uncertainty” but humans Need Surprises to find life exiting.
“Organs are not machines” : The defining property of a living system is that it has organisational closure: every efficient cause (why, Aristotle) ) that is necessary for its continued existence must be in turn generated from within the system.
The presentation We looks at organisational theories of the organism from Aristotle, via Kant, to Robert Rosen, who provided a basic relational diagram for a system with closure to efficient causation. The reason for its existence has to come from within the system and the paths that are connected by the “causes” have to connect and close.
Mathematical Foundations of Anticipatory Systems | SpringerLink
Robert Rosen: Anticipatory System.Observe that this picture can be mapped to Paths of Change by mapping a Natural Systems to the Sensory Worldview and the Formal System to the Unity Worldview. Final Cause is the Why Question which is the Mythic Worldview. The material cause is the Social Worldview. Closure is what Will Mcwhinney called a Path.



The model of Cybersemiotics.
Humans (We = I (Sensory) and/or The Other(s, Social) Exchange our models being personal interpretations of the Natural Systems we sense or are part in.
This exchange can take place using a “communication-model” being the Conduit Metaphor (we exchange containers) or the Toolmaker Metaphor in which we exchange our experiences about using the models.
We are an organism and we communicate using the expiriences of our outer or inner body. In t he last part we are specialized and therefore talented to experience our Inner Eye or we get insights without knowing how.
Cybersemiotics uses the Semiotics of Peirce. Peirce uses a “simple” model in which he uses 3 Stages in te proces of Meaning, The Sign , the “cause” of the Sign and the Interpretation of the Sign in the Mind.
About 1st, 2nd and 3rdness x 1st, 2nd and 3rdness = 9 correlates.
Peirce's Triadic Model – Interpreting Signs
The basic Trinity of Peirce.

A lot of Questions and Observations of Soren Brier trying to find a new foundation for the sciences. It will not help you to find certainty. Perhaps it wil sharpen your questions or doubts.
Another presentation of Soren Brier: The Cybersemiotic star: A diagram of how the communicative social system of embodied minds‟ four main areas of knowledge arises.
Physical nature is usually explained as originating in energy and matter, sometimes also information.
living systems as emerging from the development of life processes (such as the first cell).
Social culture is explained as founded on the development of meaning and power in language and practical habits, and, finally, our inner mental world is explained as deriving from the development of our individual life world and consciousness,
in spiritual and religious framework often ultimately from an objective transcendental spirit or as a soul coming from a personal creator God.


An interview with Niklas Luhman in German but translated into English. Luhmann has tried to incorporate the idea of autopoiesis (self-reproduction) in sociology. He proves that Social Systems reproduce themselves and are therefore highly resistent to change.

Autoiesis is about Self-Reproduction or Repair during Production. Neil Theise loops from makro-levels to micro-levels of what we call reality. He explains complexity, autopoiesis,positive &negative feedback-loops, cancer and how all that relates to us in the universe and the universe in us? Why ants move away from their territory to come back when they have found the food that is needed.

Simulation of the Human Cell.


The presentation behind the link above explains the theory of Robert Rosen in combination of the theory of George Lakoff. For the last one move below. For the first one explore this blog about Meta-Engineering. As you will see is that the presentation tells a comparable story as Chapter 2 about measurement in the way that it explains that a model is a mapping from something we experience outside with our senses (A natural system) or with our instruments and we have to make a structure preserving mapping to avoid that we introduce a bias with our measurement instruments.

Paths of Change mapped on Kolb Learning Styles In this picture you can see what a Closure means, a path connecting the four worldview. Know that the arrows can also move the other way around and every Box is a PoC-model in itself. Thats way PoC is a Fractal System of Change.
Body and Mind are connected by the Heart and are centers of cycles where the four views/types move around. The four views with one shared view create the “magic” number seven (3+1+3) . Observe that the cycles move with and against the clock creating the well known Moebius Ring (8). This model maps on the Indian Model of the Chakra’s and the Chinese Median Points. Service above Self is the motto of the Rotary where ROTAR is a permutation of TAROT.
Paths of Change mapped on the minor Arcana of the Tarot.
The path of the Hero (Fool) connects 2 triangular paths
The history of the Tarot. Rob Doctors van Leeuwen was visited by an Angel who asked him to do research about the pattern of the Tarot. He (and his brother Onno) detected two new cards called Truth (Blue) and Intuition (Yellow)
Paths of Change used in a model about the Production Cycle.
A picture out of my Blog about a new Ecology of the State that unites Panarchy, ALan Fiske and Paths of Change. It is an application of the Geometries. The most important Worldview is Yellow and was called Mythic by Will McWhinney in his book Paths of Change.
Mythic relates to Intuitive in the myers Briggs Model: “Intuitive people live in the future and are immersed in the world of Possibilities. They process information through patterns and impressions. Intuitive people value inspiration and imagination. They gather knowledge by reading between the lines. Their abstract nature attracts them toward deep ideas and concepts”

The first thing you have to realize is that you have been looking at pictures that describe the same subject with different names. All of them are about Change and Change looks like Breathing <-.-> (Contract/Expand). Below you see the Expansion Pattern of “nothing”/. This pattern is controlled by the Trinity, the number 3 and the Triangel. This pattern is called the Bronze Mean. It is a specialization of the Golden mean. The bronze mean contains a very important number 43.

The center is the Empty set (Yellow), the Nothing, the Foundation of creativity. Desire (Female) and Control (Male) create a child (Communion) Left you see Adam Kadmon the first Human and the Tree of Knowledge.
By playing with the Arrows (->) Expansion (Red) and Compression (Blue) are reproduced. The other 2 combinations create The Emotions (Green) and Creativity (Yellow).

The first picture of this paragraph contains a Cycle connected to another Cycle where both cycles move in opposite direction showing the well known Moebius Ring (8). The model contains a center that contains the model of the whole. This is called a fractal. When you compare this model with other models look at the colors. I have used the same colors of PoC all the time.

13 About Affine Geometry, Maps, Metaphors and Mappings

In the model of the Geometry of Change you see that Blue, named Unity in PoC and Knowledge in other models is called an Affine Geometry and is connected the concept Rank and the Constraint If s1 < or >s2 ⇔ f(s1) < or >f(s2) which is called the Order-Preserving Group. Knowledge is an Order but what order?

The solution to this puzzle can be found at the beginning of this blog where you read the sentence “The role of Higher Dimensions in Physics and Mathematics”. The concept Dimension is used to define a Ranking of Spaces.

Basic spatial dimension
Higher Dimensions are represented as Projections on a Plane. This 2D plane could be called a Scape (taken out of out of Land-scape).
George Lackoff researched the brain and detected that the Brain is based on the Body (“Embodiment”). When we are young we learn that it is difficult to learn to find balance to stand right up and to move. Thats why Up (Higher) is better dan Lower (Down). Thats why Heaven is Up and Hell is Down. Thats why a Tree is a Symbol of Knowledge. George also discovered that we always make represent ations of what we think. When we try to represent an abstract concept we use a prototype (one out of the set). He also found out that Our brain uses Frames to interact with the outside world: About Framing. This is also the subject of Goffman.

14 About Euclidian Geometry, Distance and the Horizon

beach birds calm clouds

In the picture above you see the Horizon. Horizon is related to Horizontal, a line that is perpendicular to a line that moves from Up to Down or Back. the horizon is an Illusion because we live on a Globe. Behind the Horizon we see nothing but we know that there is something behind the Horizon. In our Perspective the Horizon is the place where parallel lines Cross. The word horizon derives from the Greek “ὁρίζων κύκλος” horizōn kyklos, “separating circle”,[3] where “ὁρίζων” is from the verb ὁρίζω horizō, “to divide”, “to separate”,[4] which in turn derives from “ὅρος” (oros), “boundary, landmark. The horizon is a symbol for infinity (“the place we never will reach” but also something we can find wen we keep on moving at the right direction.

About Deep Learning & Euclidian and Non-Euclidian Shapes.

This video explains Neural Networks using Graphs that are able to recognize Non-Euclidian Objects.

About Scapes and Meta-Systems.

Below you see a picture and a presentation of Kent Palmer. He found out that the term Scape (Schap in Dutch) we use in Landscape is used to imagine a “flat plane” . In dutch and english scape is also translated into ship (“Friendship, vriendschap) being a relationship that carries as a tray, something to hold something.

Perspectives are about seeing something but seeing is used as an insight. We look at our personal frame.

A Few years ago I gave a presentation about Context to Software-architects about Mikhail Bahktin: The Wordwide Carnival: A Short Introduction into the World of Mikhail Bakhtin. He was a Russian Philosopher that was put into a Goelag-camp by stalin. He was an expert in Dialog and what he called the Chronotope: “The place where the knots of narrative are tied” or “the intrinsic connectedness of temporal and spatial relationships”.

Exploring Intelligent Enterprise System Limitations Incose 2007 Palme…

About Meta-Engineering

This blog is about a new foundation of Technology and Science . This foundation is found deep in the Imagination where we create our Reality,

This blog is in honour of Edsger Wiebe Dijkstra who was a short time in 1969 my teacher at Leiden University when Computer Science was still a part of Mathematics.

Edsger Dijkstra never stopped to find the foundation of IT in Mathematics.

Programming is one of the most difficult branches of applied mathematics; the poorer mathematicians had better remain pure mathematicians (Edsger Wiebe Dijkstra).

An Inter
view with Edsger Wiebe Dijkstra.

Later in this blog I introduce Kent Palmer who did 4 times a PHD on Meta-engineering.
If Edsger Dijkstra would live today he would be very happy with Functional Programming (FP). In FP a Program is a Mathematical Function and Data is called a Type. In terms of a “normal” language A Program is a Function is a Verb and Data is a Type is a Noun. A Noun is a nominalization of a Verb. In terms of Time A Function is a Dynamic/ Moving/Movie, A Noun is static is a Photo or a Frame in the Movie. The Difference bewteen FP and “normal” Programlanguages is that FP can be proven just like a mathematical theory.

In this blog you will see that Meta-Mathematics provides the key to a new software-foundation and going one level deeper to a better understanding of Physics.

This blog is about the Art of Making Tools that Support Humans in every step of their Life where Making is Implementing models based on a Vision that rises out of a Collective.


“The more automated machines are, the less we rely on our own skills. But instead of relying less on automation to improve our skills, we instead rely even more on automation.”

Every New Innovation in IT makes us More Dependent on this Innovation .

Image result for What is King Solomonbaby sword"
King Solomon Solves a Wicked Problem by Introducing a not-Desirable Technical Solution..

Technology (and Science) is (and Politics are)the Cause and the Solution of many Wicked Poblems.

The reason is that Politicians forget to look at Reality and Engineers forget to look at the Users of their systems or forget to look at the Impact of their Systems on society or Nature.

In the end the problem looks Unsolvable and the engineers start with a New (Better?) Approach (technique, method).

Wicked Problems Generate New wicked problems when they are Solved and often end up in a Huge (Social) Conflict between the Stakeholders.

wicked problems are Solved by System Thinking combined with Collaborative Learning. and High Order Cybernetics (Circular Models, Many Iterations and Feedback Loops).

Controlled by a Special Type of Dialoque initially invented by the Physicist David Bohm (chosen by Einstein as his successor) in Cooperation with the Indian Philosopher Jiddu Krishnamurti. (initially chosen by the Theosophical Society to become the Maytreya) Written about in the book On Dialoque by David Bohm.

About Mental Space.
Collaborative Learning contains 3 connected Cycles connected in a Cycle. The )sub-cycles) operate in a Social Context, Mental Space and Physical Space. This model is an application of one level of Paths of Change (see Part 2 of this Blog).
The Circular Paths of Change applied to System Development. See Part 2 of this Blog. The Cycle consists of 4 Independent Points of View consists of >12 steps because every connection between two Points of View is Bilateral. Observe that the cycle is a Square and that every Square that is a Point of View can be divided in Cycles. that can be divided in Cycles (etc, etc)that Move With and/or Against the Clock.

In this Blog I Ttry to develop a Circular (Cyclic) Context-Dependent View on Technology.

Wicked Problems involve Many Stakeholders with different Values and Priorities, Issues with Roots that are Complex and Tangled. Problems that are Difficult to come to grips with and that Change with every Attempt to address them.The challenge has No Precedent. There’s Nothing to indicate the Right answer to the problem.Wicked problems can be Solved by Applying Paths of Change (Part 2)

About Dialoque Mapping:

About Dialoque Mapping.

=>List of Chapters.

Part 0: Introduction. This chapter written in a Dualistic Style ends with a Video of a Presentation of Neil Theise about Non-Dual Realism which Could Be the Theme of this Entire post.

Part 1 Managing Complex Engineering Projects using COLLIN.(Collective Intelligence) developed by Engineers of the Technical University Delft. Collin contains a Video of the Geometric Process-Model developed by Theo Lohman. This model has a lot in common with Paths of Change.

If you are Only interested in Managing Complex Engineering projects you can find a very extensive Dissertation about this subject in this part. If you want to know more you can also Contact me.

Part 2 about Change management and Paths of Change.(PoC), a very Old Philosophy highly related to the Research of Carl Jung about the Quaternion.

Paths of Change are fractal Cyclic (CirCular) models that combine many Independent Points of View (Worldviews).

in Part 3 I introduce you to the work of Kent Palmer. He defined Schema Theory as a theoretical Framework for system Design. A Schema is a 2xN-Dimensional Frame

Part 4 Why Meta-Systems, are a Schap (Scape). and why the Future lies behind the HORIZON which is where Infinity(the point we will never reach) is situated.

A scape (in for instance in landscape) is a horizontal (2×2) frame we use to project verything we See (“insight“).

A Meta-System is a scape that contains a scape (ad infinitum). We almost always forget to take the context into account when we design changes with a high impaqt.

About Projective Geometry, Space-Time, the Chronotope and the Philosophy of Bhaktin .

Bhaktin found a Pattern behind all the Books of World Literature he Read when he was imprisoned for lifetime in Stalin’s Gulag Archipel.

Part 5 is about Phenomenology

: a theory about what we as Embodied HUmans are able to See with our Emotions.

Part 6 About Ancient Science of Egypt .

Part 7 About Predicting Dreams and the Role of consciousness in Design.

Designs are not created out of nothing but are Received in our dreams from the Spirits (Gins) that Inspire us.
inner self
A Gini is a Gardian Angel that acts as the Higher Self. The Higher self is able to see the Past and the Future from the Now.

Part 8: About WHoles, holes and Holons.

Part 9; How the Future influences the Past. This is a result of Feynmann Wheeler Absorber Theory

Part 10. about Cycles TechnologyCycles, and Why Synchronization is the cause of Hypes.

In this chapter I show that it is possible to Predict the Future of Technology with a very high Accuracy.

This Cycle was known 1000nds of years ago and used to Predict the Future of Kings and States.

Part 11. about Industries, Meta-Industries,

Why a City is an Organism and why engineers have to become Ecology-managers.

Our Industry is destroying not only Earth but also our particles (CERN) and our Body (with Chemicals). We have to believe in our Biofield.

Part 12: About Creativity and Innovation (TRIZ & ASIT).ASIT is about Thinking In the Box.

Part 13:: About the Philosophy of Technology.

Part 14: About Cybernetics.

Part 15: About Art and Meta-Art. Why Modern Art is a Technology.

PArt 16 About Webs. Who is weaving the web we Live in?

Part 17 ABout Intuition, and Mathematics with many Links about Proof-and Type-theory.

and new developments in Meta-MetaMathematics (The SymbolScape) .

Part 18: About Schema-theory and Duality(Link to Document of Kent Palmer with a personal explanation of his theory.

Part 19: About Magic as a Technology. Do spirits exist? (Link to Presentation about Egyptian Magic).

Part 20: About Rhetorics, the Art of Memory and the relarionship between Rhetorics and Music.

With memory (Akasha) we keep the World Alive.

Part 21: About Architecture in Building and Software.

What is Beauty, What is a Living Building?

About Quality and the Art of Motorcycle Maintenance.

About Lila, Dynamic Quality and Quantum Mechanics.

About Christopher Alexander and the Luminous Ground.

Part 22: Looking for a Theory of everything

Part 23: About Stuff and Things.

Part 24: About the Conformal Bootstrap.

Part 25: Conclusion.

The End: Bookeeping of this Blog.

Part 0: Introduction

I Started Writing this Blog on June 29th 2019.

I have spend Every Day until today to do Research or to write.

The blog shows you how to improve engineering perhaps by doing the Opposite of improving (not-Improving (maintenance, Keeping Alive) or the Opposite of the Opposite (destroying?, getting rid of?, clean up, transforming?) .

Engine-ering (Machineering) is about Making Remaking or Taking Care of something (a Seed?) or someone.

This Blog is still in Development but every part is worthwile.

Start where you want and move around.

This Blog is a Piece of (meta)-Art because It is Writing itself.

If you want to Look at a Summary of this Blog look at the Video Below about the Fundamental Awareness Model of Neil D. Theise and Kafatos.

Summary of the Summary: Everything that goes Wrong makes things Work and every New Theory we Detect is the result of an Observation at the Wrong Scale.

Engineering Innovates by Learning from the Mistakes off Others. We could even innovate by Generating Mistakes that generate Solutions to Problems that do not Exist.

Summary of the Summary of The Summary : Nature and Humans Experiment. (Just like Engineers do).

What looks like a Body at one Scale of Perception is Billions of Cells and Trillions of Molecules on Another Scale.

Life is an Autopoietic Machine which is a Machine organized as a Network of Processes of production of components which realize the network of processes that produce them.

Death caused by a Disaster is needed to invoke an Alternative Path to Improve Life.

We experience our ‘Selves’ as Both a current Set of EMERGING Feelings, Sensations, and Thoughts, as well as a Boundaryless Ocean of Memories and Imagination.

Our Universe is a Conscious Experience which expresses itself in novel ways for the purpose of Enriching Experience.

Non-Dual Conscious Realism ~ Neil Theise:

Part 1 Managing Big Engineering Projects.

Big engineering projects almost always fail (and are therefore highly Innovative).

This blog is written to improve Engineering or to create a new Type of engineering that is in tune with the Spirits of Nature. and founded on the most robust foundation of Science which is mathematics.

Thanks to Kent Palmer this blog will also bring systems-theory in line with the State of the Art in philosophy.

Out of the many documents of Kent Palmer I use you will see that he is trying to Recreate Ssystems-Theory from the Bottom. This Bottom is very old and lies in China, India and Egypt.

Imagining Nothing is Something but Nothing, “the VOID” (currently called the vacuum) , could contain the source of creation we always use when we make something out of nothing. (this is the essence of the Diamond Sutra).

After  a few lines my English Text Starts->

De inspiratie om te gaan schrijven ontstond toen ik door Harm Rozie in contact werd gebracht met ingenieurs die bezig waren met het verbeteren van hun vakgebied onder de noemer (First Time Right).

De reden is dat de meeste technologieprojecten die vaak meer dan een miljard kosten mislukken en dat het er op lijkt dat de aannemers erg veel baat hebben van dit mislukken omdat dan alles nog een keer of meer moet.

-> Part 1 : Collin.Managing Complex Projects

The amount of failing complex technology-projects is increasing.

I got in contact with a group of people connected to the Technical University of Delft who were trying to solve this problem.

One of them is Theo Lohman.

He developed a method called Collin (Collective Intelligence).

The model of Collin

Leo Ruijven, wrote a dissertation about Collin (and more) called : A unified framework improving interoperability and symbiosis in the field of Systems Engineering.

Kent Palmer has been busy in the US to solve the same problems in a completely different way.

Kent is building a new engineering theory he calls Schema Theory.

Theo and others have  developed Relatics . Relatics is a tool to support the making of project-documentation.

You can link documents to a common project-datamodel. The idea behind Relatics is that big projects fail because the participants loose oversight.

This can be prohibited  by making standardized documentation.Relatics is a manual tool. You have to make the projectmodel and the  links to the content/documentation by hand.

We (Alchemist BV) have developed a tool that makes a semantic-network  out of the content of a project using text-mining.

This tool can also be used to make a semantic network out of of any software-code.

THis tool is a result of a Big project (called Resolver) I started at ABN AMRO around 1991 to solve our big software integration problems caused by a merger under pressure.

After a long time of search and research all over the world we ended up at the CWI (Center for Mathematics and Informatics) close to our headquarters in Amsterdam where Paul Klint was developing a meta-parser. .

Alchemist is the result of research by Wim Goes to solve the problem that the rules of the parsers (“translators) of software-languages are changing all the time with every new language. or new version of the language.

To become future-proof we needed a general tool.

This tool was developed on top of an advanced text-mining-tools proving that a progam-language is nothing but a specialized human language with the same problems (“dialects”, etc) as human languages have.

Alchemist not only generates a semantic-network but it also detects patterns behind the many pieces of software and contextual textual content a company (or a network of companies) produces.

It shows the implicit progress of the activity of many people who look at the same context with a different view.

Part 2. Paths of Change (PoC)

Paths of Change taken out of the Book the Universal; One by Walter Russell.

I found out that Collin has a lot to do with Paths of Change (Poc) of Will Mcwhinney. The main reason is that PoC contains a widely applicable general framework that has been used for many ages in many cultures.

PoC is a Meta-Theory (or better a Meta-Praxis) that explains many theories (and philosophies).

PoC uses the concept of Worldview, a Sensory definition of a unique perspective at the world you live in. “

look/view” is not the right word because one of the worldviews is called  Sensory.

Poc has a lot in common with the Archetypes of Jung (Sensing, Thinking (Unity, Models, Rules), Feeling (Social, Emotions) and Intuiting (Mythic, Imagination).

The worldviews of PoC are orthogonal which means that the views are independent.

They are a 2×2 combination of Expansion (red) and Contraction (blue) often called the Cosmic Breath.

The most simpe representation of the Cosmic Breath is a two-side arrow (<->).

The four worldviews are independent and are a 2×2 combination of expansion and contraction

PoC is a fractal framework which means that Poc can be applied to  Itself.

Poc is also a clyclic framework which means that the views of the Paths of Change are connected in a cycle (and a meta-cycle (etc.) that moves With (Introvert) and   Against the cClock (Extravert) .

Poc also contains a center. (the cross) that can be seen as a Projection of Consciousness seen as the Observer.

Below a view on a Chinese model called the Five Elements Map.

The four corners of the square of PoC and the center of the Cross add up to Five Perspectives.

The Four + one center Elements come back in many Cultures and in Old and Recent Science.

As you can see the two directions of the movement are called destructive (Against the Clock, Consuming) and generative/ Productive.

The two movements connect and create a Moebius Ring (the number 8 ((infinity) FOR EVER).


Wicked and other Problems are solved by Making a connection between the Worldviews to create a cyclic Path of Change.

Every 2-combination (called a Game) of Worldviews is a step in a circular Path of Change is named with many names.

For instance Unitary<-> Sensory is called Make (Unity->Sens) or Analyze. (Sens->Unity). Sen-Unity is named the Analytical Game Sensory-Social, the Game of the Market. and Mythic-Social is the GAme that Creates Games.

Combinations of Steps are related to well known Methods. 4-Rotations with or against the Clock are High Level Resolution Paths called Renaissance(Rebirth) or REvitalization.

Later in this Blog you will see that there are many Theories that are easely mapped to PoC.


Garl Jung called the framework behind his Archetypes a Quaternion, a 4×4-square that contains complementary (“dual“) concepts (Senses/Facts vs Imagination), (Object/Unity) vs/Subject (Social).

Complementary concepts share the void when they are united. They are often called a Paradox.

The Quaternion has a lot in common with the Chinese  Lo Shu Magic square which is the “generator” of the ancient Chinese Cyclic Models.

The Lo-Shu was given to the mythical Emperor Yu before the great Deluge when he was sitting at the Yellow River.

The Lo Shu Magic Square was an important model for time and space and served as a basis for city planning, tomb design, and temple design. The Magic Square was used to designate spaces of political and religious importance.

The Lo Shu Square on the back of a small turtle surrounded by the signs of the Chinese zodiac

The Turtle is a synbol of Orion a constellation that played an important role in many ancient cultures.

The pyramids of Egypt were oriented at Orion and Sirius (the Dog Star).

The Dogon in Africa who knew a lot about ancient Egypt tell in their creation story about the extraterestials (the Nommos) that came from Sirius B to create life on Earth. They were the first engineers on earth.

Jung got a lot of his ideas out of a very long discussion about the dreams of Wolfgang Pauli, one of the creators of Quantum Mechanics.

A Quaternion is a square. A square can be divided by a line into two Triangels. The mathematical Triangle is highly related to the Spiritual triangel, the trinity .

The Triangel is also a Basic Building Block in Geometry.

The work of Kent Palmer is called Schema Theory.Schema Theory uses Mathematics  as a foundation and shows that the history of mathematics follows the history of Engineering. Both make use of the same ideas/concepts.

To me this is fine because  I am a trained mathematician.

The nice thing with mathematics is that most mathematicians are also philosopher because both need the same concepts to explain what they are looking for or have found.

Kent Palmer uses the concept of the Schema as a central frame to explain what is or was happening in Engineering . A Schema is a 2-dimensional frame.

Part 3: Kent Palmer About Naming SYstems

My Father was born in the center of the Netherlands called “de Veluwe”. His family spoke a different dialect as my mothers family.

Later I met other people with different dialects. I even found out that Science and Banking use their own dialect.

A Dialect is a unique way in which people speak a language that is often highly related to a shared language.

There are many ways to group dialects (Location, Social Class, Profession,.History, culture ..). Dialects can be highly confusing that’s why standardizing terminology is needed when you want to make enduring relationships. 

Bahktin, a Russian Philosopher spent his whole life researching literature.

Bahktin developed the concept of the Chronotope : “the intrinsic connectedness of temporal and spatial relationships that are artistically expressed in literature”.

Bahktin found many cycles (the Wheel of Life) that are explained by Paths of Change.

Bahktin wrote a lot about Systemscapes called a Context. He believed that structuring (Coding) kills a context by destroying its potential:

A context is potentially unfinalized; a code must be finalized. A code is only a technical means of transmitting information; it does not have cognitive, creative significance. Code is deliberately killed context.

ferris wheel under blue sky

In 1976 At ABN (a big bank) I was asked to take care of the Data and the Terminology of the bank (Data-Management). We used a special database called a Dictionary to store all the definitions of the data and their technical implementations in database, software and manual processes. The model of the Dictonary was called a Meta-Model.

After some time we found out that the meta-model was a self-reference (a fractal) and it all came back to my favorite subject I found when I was trained as a Computer Scientist at the University of Leiden by a group Scientists which included Edsger dijksta .

To teach us we  were given highly difficult problems we had to solve in a very short time using a highly limited computer (1969 CRI Leiden). I found out that the best solutions were Always Fractal.

Later the specifications of the software and the coding  were stored in the same dictionary now called a Repository.

Later I got into contact with many scientists that were highly interested in data and the meaning (semantics) of data.

In my fathers dialect  a  Plank was called a schap. In English Schap is called scape . A plank is a horizontal frame that is used to carry objects.

A LandScape is A portion of land or territory which the eye can comprehend in a single view, including all the objects it contains.

A Horizontal Frame can be seen from a Stake. A stake (“paal”) is a pointed foundation hit in the ground.

When you climb  the Stake you can see the Horizon.

When you climb you use a scale.The Horizon is a Horizon-tal Line.calm water with sun and orange skyPerspective (looking thhrough a hole) was invented by Painters in the Renaissance and was transformed into Projective Geometry that was transformed into the Model of Curved Space/Time that was used by Einstein when he developed Special Relativity Theory.

Alfred Durer demonstrates his Perspective Machine.

Vriendschap is called Friendship in English.

A Ship is a Scape. a horizontal frame floating on Water.

A Scape, a view or picture of a scene, has various synonyms: context, situation, environment, ecosystem, medium, milieu,or Gestalt.

In the linked document called Naming Systems Kent Palmer writes bout Meta-Systems, Meta-Systems float above normal Systems.

Meta  means about the thing itself. It’s seeing the thing from a higher perspective.

When you want to get oversight you have to go UP until you see the Horizon. UP is called Abstracting.

An Abstracted System is always simpler than the System itself. This means that Abstracting is leaving “things out”.

When the process of leaving things out is chaotic you will leave the relation between the Meta-System and the System it is about.

If this is the case the total development-process is in a mess.

To save the project or sometimes even the company you have to find all the content produced and reconstruct the genesis of the project to pick up the pieces.

When ABN and AMRO (another big Bank) were fused I was made co-responsible for this process.

To fuse the two banks we needed new technology (called reverse-engineering) to get the meaning out of all the stored content in many sometimes very old libraries called archives.

We even needed tools to extract the meaning out of operational software without source and object in in the state of a load module.

To save the bank we even had to look worldwide for solutions and got into contact with institutions (NASA) that finally pointed back to Scientists in the Netherlands.

This started an ongoing research-relationship until today in which we develop new tools to handle the new content (pictures, movies, ,,)  available and try to reach a higher level of understanding.

An important point to note is that software-engineers especially in highly complex businesses have perhaps solved more problems than the engineers that started the field of system-engineering.  I am sure that Kent Palmer is aware of this point.

Part 4:  Kent Palmer About Meta-Systems

Kent Palmer wrote a document: The Advance of the Systems Engineering Discipline through an understanding of Meta-systems theory.

To write This part I have copied ltext out of the document but have also added pieces of my own thinking/out of my own practice.

Paths of Change (PoC) contains connected Steps that are defined by a World-View. A World is a long period of time. The steps always end at the same step. That is why PoC is called a Cycle.

A world-view is about looking in a special way or at a special direction at a scape.

As we already saw we are looking Up into the sky when we are abstracting. When we have abstracted (made things simpler) we have developed a theory.

When we apply/use the theory we are practising. Practice is about going Down until we are standing with our feed on the ground (earth).

We can also look backwards (the Beginning, Creation, History) or forwards (Future, Horizon).

Systems Engineering can be viewed as a practical discipline and Systems Theory as an academic pursuit.

A dual is a mirror of paired concepts. Theory and practice are duals.Their mirror is the reverse of a  process we call abstracting.

A Mata-System is a dual of a System but it is not necessary that the reverse-process is a mirror.

A System has an environment or ecosystem (” or a Scape) that surrounds it and which it is embedded in. This use of “meta” means beyond (or part of or connected to )  rather than above.

In this case systems can even live (or interact) in their-Scape.

Systems (in terms of theories) can even be tested in their Meta System without going from theory to practice.Perhaps practice does not need theory or practice is ahead of theory.

The only thing we have to detect is the stake we have climbed to see the horizon of the system or what is behind its horizon.

Systems Theory should learn from Systems Engineering. But there are equally many places where the reverse is true.

Systems Theory has no practical side that allows it to generate problems for the academics to solve. But on the other hand Systems Engineering lacks the theoretical foundation that will allow it to ground its practice.

It can appropriate Systems Theory but really it needs not just a Systems Theory but also the inverse of that, a Meta-systems Theory. It will take both of these to ground a robust Systems Engineering practice.

Part 5: Kent Palmer: Emergent Design: Explorations in Systems Phenomenology in Relation to Ontology, Hermeneutics and the Meta-Dialectics of Design

This is a highly complex document with a lot of discussion about subjects most engineers don’t know about. I have taken out of this document what I can use to make a point. I understand that a part of the language is too difficult.Text between “is a citation

Systems Engineering is focused on creating systems as artifacts that are used and operated, which, in turn, change the environment for newer systems that will take their place in the future“.

“These systems are created by a lengthy and involved development process that includes: Requirements Development, Architectural and Sub-system Design, Implementation, Verification, Validation, Integration, and Operation”.

Schemas are templates of pre-understanding of spacetime envelopes that we project onto our experience in order to differentiate objects of different scales in terms of their dimensionality”.

Kent Palmer is desperately trying to find a level of abstraction (a place high in  Sky) to make a distinction between all the ways objects (humans but also animals or perhaps machines) that look or are aware have an understanding of the environment they exist in.

He believes that we live in space/time which is the result of a very long  process of thinking about perspective in painting which is looking through a very small hole at a scape.

In the scape we look at objects he calls envelopes (something filled with something else). In spacetime objects have a location that possibly moves in space and a form that also moves and changes in time. humans make pictures/movies/content of the movement share/ communicate about the content and remember/imagine and make models of the content.

Space/time is a highly dynamic environment.What we make or have made is sometimes stable for some time but the process of making (“engineering”) disappears and is sometimes reconstructed (archeology“) with a lot of imagination involved.

sand desert statue pyramid

A schema looks like a method but Kent Palmer calls it a template of pre-understanding.

The richness of nature comes from the variety of schematic organizations (“a ants nest”) that are being projected by different species, while the artificial creation of our human centered environments tends to blot them out and replace them with our own schematizations exclusively, which leads to a lessening of the variety of schematizations that can be realized in the overall natural environment“.

Are Ants engineers?

Ants are genetacally programmmed to repeat the same behavior when they are chemically (Pheromones) triggered.

It looks like organisms that are very different from the human and that don’t use language are able to ceate artifacts that are highly comparable to what human engineers are making. Until now we don’t know how they are doing this.

I believe their creation is guiding them to make a new creation. They live in their own design which forces them to maintain and create old and new designs.

animal world apiary beehive bees

Kent Palmer makes a difference  between ants and humans by using the concept  of a  Shared  experience. of a lifeworld.

This concept was created by Edmund Hussler around 1936.”The ‘lifeworld is a grand theatre of objects variously arranged in space and time relative to perceiving subjects“.

A “ifeworld means a person’s subjective construction of reality, which he or she forms under the condition of his or her life circumstances“.Slide1

the dimension of a mathematical space (or object) is informally defined as the minimum number of coordinates needed to specify any point within it.

.All experience is organized by Templates of Understanding.

Once a phenomenon has been assigned a template it is possible to begin to come to terms with it by discovering its essence, the categories it belongs to, its unique characteristics, and its significance. If

we reverse this process as we do when we design something new, then the schemas become the anchor of everything we design. . schemas are hidden in normal practice, because the schemas are understood as tacit knowledge.

Part 6:  About the Age of Reason and the Power of the Imagination.
Kent Palmer writes about the many  strange coincidences that happened when he was looking for patterns that could help him to extend General Systems theory.

The same happened to me. It all happened when I got into an unexpected Jump Of my Kundalini.

This happens when (the 7th)and the down chakra (called Trumpets in the Bible) fuse.

This   started a strange process of synchronicity that brought me a lot of information about the theory behind ancient knowledge.

This ancient knowledge returned to the West (Italy) at the Renaissance when the archives of the center of knowledge of the ancient world in Heliopolis (Egypt)(later  Alexandria) were found in Byzantium

Heliopolis was a Scientific center of the World a long time ago and attracted “scientists” sometimes called Magicians  (see Magi) that advised the Rulers of the World that wanted to prevent the world for a new disaster comparable to the Great Flood.

Observe that we now are living in the Age of the Waterbearer. We are now already flooded by images and texts that TAKE all our TIME.

One of the visitors of Heliopolis Plato warned for this time, the time when we would lose the ability to memorize and make use of the Memory Palace we now call the Zodiac.

The most important knowledge to protect  was  the control of the Power of the Mind by the Imagination.

To block this power a counter-movement was organized out of Venice, the financial center of the world. The managers of this movement started to promote Reason as a powerful force.

They decided to use Newton as as an Example of  a briljant Scientist and started to block the thinking of Leibniz that had a lot to do with Alchemy, the Science of Ancient Egypt.

So ABove So Below: The fractal pattern of the Moebius Ring repeats itself, The Cup of the Heart is a Dual Trumpet called  Chakra in India.

This al started the Age of Reason

, The Enlightment, in which the Imagination was transformed into the confusing Fantasy and the warm Emotions of the Heart became a blockage for Cold scientific thinking.

Part 7:  AboutPredicting Dreams and Consciousness

The Neuroscience of Consciousness – with Anil Seth

many people feel the power of an .Ancient Religious Place like a Cathedral of the Middle Ages. The catholic powers often reused the power of these ancient places.

A good example is  Chartres which was a holy place of the Druids.


The Black Virgin of Chartres Cathedral.

The book the Third Reich of Dreams shows that people know what will happen in the Future. 

After Hitler came to power in 1933, Charlotte Beradt, a Berlin-based journalist, began to awaken night after night bathed in perspiration, teeth clenched in terror.

On one of these nights, after dreaming of being hunted “from pillar to post” by storm troopers, a new thought arrived: what if she wasn’t the only one?

What if the things that appeared in her nightmares were also being visited upon other people?

This startling thought set in motion the seeds of a research project. Beradt quietly began to query people about their dream-life. 

She found out that many people dreamed the same dreams and dreamed the concentration camps of the NAZIS long before they were invented.

When people are brought under hypnosis they can be brought back to the past (into their past lifes) and into the Future. The experiments of Helen Wambach showed that people are able to predict a shared future with a high accuracy. 

The best explanation for the fusion of Quantum Mechanics and Relativity Theory is the so called Wheeler Feynman Aborber Theory. This theory shows that it is possible to influence history in the future.

John Wheeler believes that the Universe is a Self-Observing system. Wheeler suggested that reality is created by observers and that: “no phenomenon is a real phenomenon until it is an observed phenomenon.” .

When I was a young child I found out that I was able to Read people.

When you read people you are able to see what is in their mind. 

When I was much older I met highly experienced Advisors that took a training in reading.

We experimented  with collective reading and proved that we could read an organization.

Will McWhinney organized workshops in New Mexico near Taos. We were introduced to many “new” techniques that were developed.

They were called Organizational Dreaming (OD) and Organizational Sculptures (OS).

In OD people agreed to solve a problem by sharing their dreams.

In OS one person used other people to build a balanced structure (“a sculpture“) that represented his problems/ questions.

After a signal of the Sculptor everybody makes a next step en tells the “scluptor” what came up in his or her mind.

This gave remarkable results.

Much later OC came back in the Netherlands as Opstellingen (Constellations).

aerial photography of rock formation  [/New Mexico

The concept Paranormal indicates that science does not believe what abnormal people are capable of.

Is the design of a system known before it was made?

Is it possible to ask the Domus of a City if it wants engineers to develop a new part or let designers destroy an old part?

IPart 8: Is it possible to make a Whole with only Holes? Are holes also Wholes (or Holons)?.

A Holarchy

A holon is an evolving self-organizing structure.

Self-organization or Auto-catalysis or Self-Reproduction (Auto-poiesis) by sustaining the identity is one of the determinating attributes of of life.

Our complete body and mind is reproduced by millions of cooperating parts that contain millions of cooperating parts every moment we live.

The concept Holon was invented by Arthur Koester and taken over by the American Philosopher Ken Wilber.

Wilber has created his own version of Paths of Change in which he defined four types of holes/holons. One of them is the Social Hole a hiding place.

Another is the Independent Self Reliant (Autarkic) Hole (Unity) which is an Identity of its own.

Sensory Holes look like the Iris of the Eye that project the outside world onto the inside world.

The Mythic Hole is a Picture of a Hole: O.

The Aboriginal Dreamtime is about the Beginning of Time.

Creation is believed to be the work of Ancestors who travelled across a formless land, creating sacred sites and significant places of interest in their travels. In this way, “songlines” travelling trails of the Spirit Beings were established all over Australia that are comparable to the ley-lines in the West.

Around 2000 I was asked by Stephen Strong to write an introduction for his book about Aboriginal culture.

Stephen found the parts of an old Egyptian Pyramid including Hieroglyphs that describes an expedition send to Australia.

I believe there was a lot of contact between the Ancient Cultures which shows itself in many shared concepts.

Ayers Rock Australia
aboriginal dreamtime art
A picture about the Dreamtime.

What is nothing?

Nothing in terms of A-A = 0 comes from the Arabian word zfir meaning empty.

Parmenides.made a difference between space (“potential emptyness”) and the void,

In Physics the void is called a singularity.

In Indian Philosophy the void was called a Bindu (a point).

According to Lurianic Kabbalah, the first act of creation, was the Tzimtzum “self “withdrawal” of God to create an “empty space”, to create in.

. When we imagine Emptiness it becomes something.

Forms are Empty, Emptiness is Form: Heart Sutra).

In Dutch (vshowing (tonen) is called weergeven (Giving “weer”). The oppsite of imagining (Sensing) is called waar-nemen *Taking “weer”. When we sense we take something. When we look we give something (our attention).

This observation can also be found in Goethe’s Color Theory and Wittgenstein\s Remarks on Color.

Psychology : Michel Eugene Chevreul 1839.  From an article by Jude Stewart  The Wonderful C
Goethe’s Color Theory. The colors map on PoC.

How to combine combinations.

A formula that contains variables contains holes to fill.

A Tunnel is a (worm)-Hole to Connect


If Emptness is empty and enpty is O and =>O = 0 (zero) than a lot of emptyness is still 0.

If a system contains only holes the sum of the parts is the same as the system.

When the holes are conncted the sum of the system is the same as the sum of the connections.

A system that is the sum of its connections is a network.

A network that contains holes that connect is a flow-system.

Does emptyness contain matter?.

Emptyness (the vacuum) is a fluctuating production of mattter.

The vacuum looks a lot like the mind producing thoughts when the observer is observing which is called meditation in ancient Indian science.

The Empty Set is a set with zero members. If we are able to remove members out of a set we will get sets with negative numbers of members. These are sets that are missing something (“longing” sets”).

The mathematician John Conway defined a process (a machine) that produces all the numbers there are called a Conway Game and even numbers we did no know about before he defined his process called Surreal Numbers.

Conway’s game of life the members leave the set of numbers,

A Highly Composite Number (HCN) is a positive integer with more divisors than any smaller positive integer. A HCN is a social number.

HCN were invented by Ramanujan a mathematical genius found in India who got his inspirations from Lakshmi the Goddess of Namagiri.


The HCN are the numbers that define Harmonics . HArmonics shows that the Universe is a (Musical) Wave that produces Overtones (The Music of the Spheres.

To prevent a recurring of the Great Depression the US Government created the Institute for the Cycles lead by Edward Dewey in 1942.

Until today the Istitute researches and predicts every well known Cycle and has found the Cycle-Times of many Economic and related Cycles.

They found that the cycle-times are related to Harmonics in Music.

In ancient Indian Science the Tattvas are an aspect of Reality highly comparable to the Classical Elements and the Worldviews.

The Tattvas are the five modifications of the Great Breath a harmonic wave called the Svara..

Tatvas Blue is the Moon, in the cener the Cosmic Egg.

Part 9: ABout the Future of Engineering.

Part 10: About Cycles

When you want to predict the future you can make use of cycles.

Every cycle has a unique Cycle-Time and contains (or is part of) other cycles.

There are cycles related to the price of oil but there are also cycles that are related to a country or a Cultural Identity (“western europe”).

There are very short cycles (“Clock-Cyle of your PC) or cycles we are unable to measure.

The longest cycle of Humanity is the Cycle of the Precession of the Equinox.

This cycle was known a very long time ago and could be deduced by observing the recurring of the Pole Star.

Shaman believe that the Hole in the Sky is an entrance to another World (our Parallel Universe). They called this hole Jacobs ladder.

Jacobs ladder was implemented in a Zigurat (a Step-Tower containing 7 steps)) called the Tower of Babel.

The Seven Heavens
Dante and the Tower of Bable.

The Magi’s of Heliopolis knew about the precession-cycle and made sure that the state of Egypt was aligned to the right Star.

This star was also connected to the (secret) Horus)Name of the Pharao.

The system of measurement of space was at that time related to the measurement of time. Every piece of the pyramid represented a step in time.

Daily Time measurement was related to the Sun Cycle. The unit of measurement (foot) was all over the world the same and related to the duration of the Precession Cycle.

The Standard of Measurement of Distance was changed after the French Revolution when the unit became the metre.

The standard of Time became decimal (based on 10 hours in a day) and was measured by a mechanical device, a clock .

The major steps in the Precession Cycle were the movements of the constellations of the Zodiac.

They predicted major changes and the major changes were also implemented in society by rhe Priests.

At this moment we are moving into the Age of Aquarius related to the dominance of “flow systems” (electricity, Internet, Logistics).

flow system

A major detailed analysis can be done with the Economic Kondratiev Cycle.

This cycle with a cycle time of 52 years is divided in “Seasons” where the UP is called Summer and the Down Winter. Kondratiev Winter started at the year 2000.

When I researched the Kondratiev Cycle I discovered that there is a fifth season often called Indian Summer. or Womens Summer, Gypsy Summer, Poor mans summer or Summer of the Geese.

The Goose is a symbol of harmony.The Goose game is an old game that simulates Life.

It is the season of the Center with the “color” white where Winter (Blue) and Summer (Red) are in equilibrium.

The 2nd picture below shows the Bahktin Cycle of (Western) culture with a cycle-time 5x the Kondratiev Cycle Time (= 5×52 = 260).

Cycles always move through the same five steps. The steps carry different names but all have the same focus, tattva (Thatness), worldview, perspective or season.

In the picture below you see how cycles modulate on other cycles. What you also see is different names for the same perspectives of POC and how a Pentacle outside creates a Pentacle inside when the connectors are connected.

Cycles modulate on other cycles and modulate on other cycles etc. The Peaks (UP)and Downs of the Cycle are classified by the Worldviews of Paths of Change (See Colors)..
The Cycle of Erope based on Bahktins design based on his analysis of many “important” parts of literature. The Color of the parts of the Cycle are the Colors of Paths of Change.
PoC projected on Aarde (Earth) using Dutch words. India Geest <-> Spirit, China <-> Geheel Whole. Islam, Samen<->Together, US Red Intensit

in the Picture upside you see how Islam is triggering the US by being extremely social to the people who are part of the same tribe and much more important why China is the (new or old) center of the World.

The new center China was predicted a long time ago in the Dreams of Wolfgang Pauli (the creator of Quantum Physics QF) who were analyzed by Gustav Jung.

Pauli explained JUng that the concepts of QF where given to him by Robert Fludd an old English Alchemist who created the Theater the Globe, which was a model of the Harmonic Universe for the plays of William Shakespeare who probably was Francis Bacon who was the initiator of the Enlightment.

Robert Fludds Model of The Globe The Theater for William Shakespear (Francis Bacon) based on the Harmonic Universe of Kepler.
Atlas carries the Harmonic Universe.of Kepler.

The central set of “harmonies” was the musica universalis or “music of the spheres,” which had been studied by Pythagoras, Ptolemy and many others before Kepler; in fact, soon after publishing Harmonices Mundi, Kepler was embroiled in dispute with Robert Fludd, who had recently published his own harmonic theory.

Part 10.1: About Technology Cycles.

In this part two pictures out of a Powerpoint Presentation are added that are also part of my PDF-document about The history of the Cycles. They proved to me how powerful the theory of the cycles is.

When you know about the cycles the only thing you have to do is fill in the blanks which means mapping the classification to a terminolology/dialect people of your audience understand.

The theory becomes much more interesting when you understand that it is also possible to generate software out of the cycles.

Part 10.2 About-very-long-cycles/

A Picture of The Kondratiev Cycle Modulated on the Bahktin Culture Cycle. Interesting to see is that the Sixties were a conjunction of two phases with the same focus Creativity. In 2040 there is a “white” conjunction.on there levels!
The Technology Cycle moves from Creative technology (text, pictures, ..) to collaborative technology to a global infrastructure (white) named Global Brain.

Part 10.3. 2000 My first Reflection We are controlled by our Own Creation.

Around 2000 I was asked to write a part of a book that was created to celebrate the anniverary of SMO (Stichting Maatschappij en Onderneming), a Think Tank of the Dutch employers.

My part became a reflection of my education (mathematics) and my job (IT-manager at a big bank).

At the end I concluded that Global IT was moving into a new autonomous state.

We are not programming new systems but the systems are programming us.

Just as Frankenstein, the Old Jewish story of the golem, we are fighting our own creation of an artificial human (the Robot).

Part 10.4 About Type Theory and CLEAN:.Software is a Mathematical Function.

In 1985 I met the creators of a new Programmming Language called Clean .

Clean is called a Functional Programming (FP) language and uses a mathematical concept called a type.

FP treats all computation as the evaluation of mathematical functions.

Type theory tries to solve Russels Paradox a philosophical problem that is created when you use something that contains itself. This causes infinity regress.

Type Theory uses Lambda Calculus.

Russels Paradox also happens when you define that systems contain systems, a problem Kent Palmer tries to solve by defining a Meta-System or a Scape.

I decided to introduce CLEAN at ABN AMRO but the introduction failed for the simple reason that most of the IT-people were not mathematicians but trained in Business Administration (Bedrijfskunde).

This was a problem that the famous Dutch Computer scientist Edsger Dijkstra already forsaw in 1969.

The problem shows itself currently in the very low quality of software.

The software-body-immune-system does not work.

It becomes sick when it is attacked by software-viruses.

Clean is not called clean for nothing. It is highly reliable and immune to external attacks.

That is also the reason why FP is successful currently.

CLEAN Has many competitors now. like Erlang, Lexifi and Haskell. Read success-stories here.

Srep 10.5 : About Not-Destructable (Anti-Fragile) Ecologies

Two years ago I have tried to connect the concept of Anti-Fragility of Nassim Taleb to two theories. `

one about Ecologies named Panarchy and (2) about Social Networks (also an Ecology) described in the Relations Theory of Alan Fiske.

I used Paths of Change (PoC) as an intermediairy connecting theory.

In the end I found a well known pattern the Moebius Ring again.

Please read this blog when you want to read a comprehensive (i hope) story.

In the picture below you see three connected moebius rings (called a Panarchy-cycle) in which a PoC-cycle (Yellow-creative), (Blue, Order, (Red, Action), (green, Emotions, Value) takes place.

In every “jump” the cycle-time speeds up or slows down.

. All systems  exist and function at multiple scales of space, time and social organization, and the interactions across scales are fundamentally important in determining the dynamics of the system.

The panarchy framework connects adaptive cycles in a nested hierarchy.

There are potentially multiple connections between phases of the adaptive cycle at one level and phases at another level.

Two significant connections are labeled ‘revolt‘ and ‘remember‘.

The smaller, faster, nested levels invent, experiment and test, while the larger, slower levels stabilize and conserve accumulated memory of system dynamics.

In this way, the slower and larger levels set the conditions within which faster and smaller ones function.

Every level is organized in a four phase cycle of birth, growth and maturation, death and renewal. That cycle is the engine that periodically generates the variability and novelty upon which experimentation depends.

As a consequence of the periodic, but transient phases of destruction  and reorganization the structure and processes can be reorganized.

This reshuffling allows for the establishment of new system configurations and opportunities for the incorporation of exotic and entirely novel entrants into the system.

 The adaptive cycle explicitly introduces mutations and rearrangements as a periodic process within each hierarchical level in a way that partially isolates the resulting experiments, reducing the risk to the integrity of the whole structure.

The theory of Panarchy is a result of long during intensive research by Holling and Gunderson.

Panarchy is based on researching the practice of a natural ecology but because we, humans, are also part of nature (which we often forget)the theory is also applicable to us.

What you see is that we (humans) often revolt (for instance by starting a big fire) and dont believe that the total ecology (including us) moves to a very dangerous state and becomes highly unstable.

What we also dont see is that many ecologies are resilient and move back (“remember“) to an old state (nature restores itself) we dont like because we want to build a lot of stone houses and roads all connecting the houses creating a big city which acts like a big organism.

What we don’t understand is that we are often saved by the bell by the forces of nature.

What we also dont see is that we want to fight nature because we believe that we (engineers) are able to create our own nature.

The big problem is that most engineers don’t take the time to understand nature and that we could accomplish a lot by copying her (is nature a female?).

If you want to be in tune with nature entrain with nature.

To understand what entrain means move to the next step of this part.

Panarchy. Model works on 3 levels of abstraction. The colors are related to PoC. .
Panachy in 3D. The cycle is a Moebius Ring floating in 3D Space where 3 lines (variables) coordinate called connectedness ( Social in PoC), Resilience, a result of two worldviews Mythic(an Event, Idea) and Unity (patterns) and Weath (Values).
Idea Adaptability
The Product Panarchy Cycle.

The interesting part of the Theory of Fiske is that its model looks like Paths of Change and mathematicians have found a relationship between this model and the mathematical theory of scales (“a staircase”) we use to measure our outside world.

The model of Paths of Change (PoC) is with the usual colors is mapped on a spiral. and related to four community-types.

Fiske detected that we measure (“feel“, with our emotions) our social relations with the same tools we measure our outside world we “see” with our senses.

The Human Relations Model of ALan Fiske with PoC colors.
The Hierarchy of Scales
The Scales of Measurement map to the Relationship-types.

Each of the elementary models resembles one of  the classic scale types from measurement theory. 

Communal Sharing resembles a nominal scale.  A nominal scale is classifying things into categories.

Authority Ranking resembles an ordinal scale in which items are ranked.  

Equality Matching resembles an interval scale insofar as one can measure the degree of inequality in a social relationship using equal intervals so as to judge how to correct the imbalance. 

It is by use of such a scale that people in an Equality Matching interaction can specify how much one person owes another. 

However, an interval scale cannot be used to express a ratio because it has no absolute zero point. 

For example, the zero point on the Celsius scale is not absolute so one cannot say that 20 degrees is twice as warm as 10 degrees while on a Kelvin scale because the zero point is absolute one can express ratios. 

Given that Market Pricing is the application of ratios to social interactions, it resembles a ratio scale such as the Kelvin scale. 

One cannot, for example, meaningfully speak of the maximization of utility without presupposing some sort of ratio scale for measuring utility.  Maximization would correspond to 100 percent.

Part 10.6 About Black Swans and Dragon Kings.

Below you see what happens when a major event (‘A Black Swan“) hits a community (or an Eccology).

When the event is not too big the ecology resists the event and stays the same.

An example could be a Dike to resist a flood.

When the ecology is resilient it returns to its old state.

It is also possible that the parts of the ecology (mostly organisms) make a new combination and perform the same process in a different order.

In the last case a completely new combination appears that gives us (the humans) the impression that the ecommubity has innovated.

THis a Powerpoint that contains the Ant-fragile-model trtranslated in PoC (see colors). What is anti-fragile? It is a jump out of a Moebius-pattern where the Fusion takes place of many divers parts comparable to the creation of the multi-cellar organisms for example the Sponge. The pattern is a Moeibius Ring and starts with Green (Social Community) to Blue (Order) and tries to find balance. Read the Blog about Anti-Fragility and you will see how this picture maps to Panarchy and the Model of Fiske.

Part 10.7 About Synchronization

During my research I detected the work of Didier SOnnete .

Didier found a special type of an Event Taleb calls a Black Swan, a rare and unpredictable outlier event. Didier calls these events Dragon Kings.

Dragon Kings are a result of ynchronization.

Synchronization happens between humans (and animals) when they are focused on the same event.

Humans synchronize when they look at the same event.

When people syschronize they copy their behavior, become the same, and create a hype.

Will McWhinney used the theory of sychronisation he called coupling to write a new book after Paths of Change he called Grammars of Engagement.

Synchronization explains Human Rituals.

When humans take part of rituals they accumulate energy and produce a special sound Randall Collins calls the hum of solidarity.

Interesting point is that this energy stays for seven days (a week) when the ritual starts at the day of Saturn .

Saturn is a center that is surrounded by a ring containing many similar parts.

Have a look below and observe that the Kaaba also called the Cube of Space circulated by many synchronized humans looks like Saturn.

The Kaaba is the Kube of Space dedicated to Saturn..
Rituals generate an energy that lasts for seven days.


Big events like the Big Bang trigger 3 types of systems Spiral (evolition) , Organism /Atopietic) and Dualistic (Order, Chaos).

Part 11: Why Industries are Meta-Systems.

The paper in the link contains the argument that the building construction industry acts as a meta-industry., an ‘industry of industries,’ .

In this part you will see that this meta-industry is really a part of nature that is consuming a lot of nature we call an eology..

The building industry needs a lot of nature, “space” and natural resources to create arficial holes with boundaries (“caves”) to live in.

Houses protect the body but are also a body.

A city is a system that contains connected houses (bodies that are holes connected to holes) that are connected by roads (Transport tubes, lungs). A city looks like an organism. It is a super organism or even better a meta organism.

Is an engineer like the Ant in part 4?

A city is a flow system. Our Lungs are a Flow System.

A River Delta is a Flow System.

Cities grow like organisms. Organisms consume other organisms,

Are engineers who are participating in the building industry participating in the growth of the system or are they in control?.

Remember that I stated the same theory when I wrote about the Software Industry (and hardware is software) in Chapter 10.

Are we in control of Ahriman?

The city of Paris is a flow System.
Flow Systems that move from one  to many always look like a leaf or a tree
Our lungs look like a River Delta.

The energy consumption of organism and the super-organisms including the cities follow the law of kleiber.

Kleiber's law
The law of Kleiber

By 2030, over 60% of the world’s population – nearly five billion people – will be living in an urban area.

between the year 2000 and 2030 new construction (infrastructure as well as building) will double all existing construction.

IPCC predicts that $20T will be spent in energy infrastructure from 2006 to 2030.

This new construction is fueling an unprecedented increase of infrastructure especially in energy generation to support and maintain the new growth.

This additional capacity to generate energy is adding to emissions directly through construction and indirectly through an increase in transportation, and most importantly in affluence with its unbounded consumption patterns.


Furthermore, substantial construction will be needed in order to replace what is destroyed or abandoned due to the consequences of world climate change.

Part 12.0 About Innovation and Creativity.

This is a thesis by Roni Horowitz called Creative Problem Solving in Engineering.

Roni created an inovation of TRIZ called ASIT.

ASIT is about transforming the Box people use when they want to think Out of the Box.

ASIT generates the right tension to push the mind to fuse the contradiction a problem represents.

TRIZ was created by the Russian researcher Genrich Altshuller in 1946. He researched patents and found that every innovation solves a specific Contradiction.

TRIZ makes it possible to reuse an innovative solution in a different problem.

TRIZ Connects Contradictions which is a contradiction by itself.

The Thesis of Roni Horowitz contains a lot of historical material about the science of Creativity and Engineering.

It shows that the best way to innovate is Stepwise Improvement until the process completely fails.

When you fail you are open to the story of people who succeeded after a failure.

Roger Shank calls this approach Case=Based-Reasoning.

I found Roger when I was asked by the Dutch Ministry of Education to search for a new approach.

I came back with a plan to produce educatiobal games and found the people who were able to make these games. .

At that time Roger was the founder of the Institute for the Learning Sciences in Chicago. I introduced him to people in the Netherlands. We got funding to build an educaional game based on life stories connected to Addiction.

The science of creativity started when the ex nihilo problem (creating (something out of nothing) was replaced by a proces of tranformation from something into something.

Creative ideas do not come into being out of nothing, but involve the restructuring of known elements.

creativity first seen as a rule-breaker that could not be part of a rule-making practice called science became a process of divine Inspiration that appeared when the scientist was Dreaming (or in Trance) the result of an unknown-part that was already known called the consciousness being an activity of the observer.

The Evolution Theory of Darwin made scientists recognize that complex, highly esthetic and efficient creations can result from relatively Simple Rule-Governed Mechanisms.

This helped freeing researchers from the need to resort to God as a necessary condition for the Act of Creation.

Creation happens when the two parts of a contradiction (called a Bisociation by Koestler) Fuse and produce Positive energy (enthusiasm, enjoyment, originally used as “possesed by a God, probably the Holy Ghost, Spirit, Inspired) .

Gilles Fauconnier & Mark Turner (The Way We Think) called the principle of “bisociation” Conceptual Blending.

The disjunct parts are conneced by an Analogy (something looks like something else) or a Metaphor(mapping, function).

George Lakoff detected that most of the Culture-Independent metaphors are embodied.

They are felt by the felt-sense an Inner Bodily Awareness discovered by Eugene Gendlin that can be used to detect the change that is needed by the Human.Body to keep its state of Autopoiesis (Self-Reproduction)

Thomas Kuhn defined the concept of the paradigm a long lasting Stable Pattern that is used as a foundation of science.

Paradigms change suddenly (a Shift) mostly because of an Event(a Catastrophe).

This shift can be predicted by the Cycles (see Chapter 10). and the theory of Self-organized-criticallity. which uses the mtaphor of the sandpile.

Ideas/Concepts jump over like a virus from Person to Person. The jump occors when people are copying others.Copying occurs when people synchronize.

A jumping idea is called a Meme (invented by Richard Dawkins (RD) based on the concept of a gene (RD wrote the book the Selfish Gene). The concept of the meme is taken over in Internet Marketing

Innovation is always the result of a new combination of old ideas.

According to Leibniz the most important part of science is the mathematical Art of combination called combinatorics.

Frontpiece of the Art of Combination by Leibniz.

Part 13:00 About the Philosophy of Technology.

The Link with the Title Cybernetics for the 21st Century.lcontains an interview with the Hong Kong Philosopher Yuk Hui who is trying to solve the same puzzle Kent Palmer is trying to solve.

Yuk Huy researches recursivity (“fracrals, see pictures below) and is trying to find a new place for Chinese Philosophy.

Yuk Huy is like Kent Palmer interested in Heidegger the creator of Phenomenology, (see chapter 5).

Heidegger believed that technology changes the Greek way of ‘helping something to come into being’ to‘forcing something into being.

Technology is comparable to child-birth and therefore starts with the conception of an idea (concept) which is a fusion of a fe-male egg and a male seed bing a contradiction.

Technology reveals the world as raw material with the danger that , humans will also interpret themselves as raw materials (“human resources”) and become enslaved to their own tools.

Borgmann shows that technology replaces experiences such as milking of a cow, the search for and burning of wood by a device, a heating machine controlled by a service interface that makes it possible to control an invisible mechanistic infrastructure that has replaced an “organistic” world.

The expirience of building a fireplace filled with wood that is collected in the wood transforms in a thermometer that controls a heater that is connected to a tube that produces gas that is connected to a gasfield that is made by drilling in the ground etc etc.

Killing a human is done by a soldier who believes he/she is playing a computer game but is in reality is operating a drone.

According to Borgmann Our Current Technology is transforming Reality into Virtual Reality.

Part 14:0 About Cybernetics, the science of feedback,

Heidegger called Cybernetics the successor of philosophy.

Cybernetics comes from the Greek cybernḗtēs “steersman, governor, pilot,

Cybernetics, the Art of Steering is about having a Goal (Unity in PoC) and taking Action (Sensory) to achieve that goal. Knowing (Sensing) whether you have reached your goal (Evaluate/Social)requires “feedback

Teedback can be divided in positive (amplifies change) and negative feedback (reduces change)..

Cybernetics was started by a group of scientists that were interested in intelligent control systems like the brain (Ashby), the body (Biology Bertalanfy)_ Machines (Wiener) and. economic systems (Forrester, System Dynamics, World Simulations).

Cybernetics, the Art of Steering, moved from its first order (machines, circular causal processes) to the second order (living systems, observer, self reproducing (autopoietic) ) to the thirth order (social systems). and even a fourth order. in which “thinking(cognitive) -machines” (Artificial Intelligence) are introduced.

Cybernetics has a lot in common with the work of Escher.The art of Escher represents a model of the Universe later developed by Roger Pensose. The same model can also be found Islamic Art.

Every step in cybernetic order increases the complexity (amount of parts (wholes) relations and types of connections) of the system and makes the system less understandable although the system appears (emergence) as a whole.

Molecular Machines.operate in the Body.

In the end Cybernetics is the science of machines although the machines, could be build by humans, collaborate with humans work in our human body or even look like Gods.

A Viable System is a Recursive Cybernetic System that copies the Human Being.

Loopings, Recursive Systems.
The Viable Systems Model

The Viable Systems Model. Modeelling with the Viable System Model.

The Brain as  the Meta-System of a Viable System
The Brain/Body as a Viable System.

Chapter 15.0 About ART. and Meta-ART.

on Cassirer’s Philosophy of Symbolic Forms

Symbolic Forms can be seen in Myths Metaphor and (Abstract (Science & Mathematics) ) Symbols and Concepts and are a part of Art and Science. Ernst Cassirer shares his theories with Joseph Campbell (the Monomyth) and Carl Jung.(Archetypes).

JUngs pupil von Franz wrote about the symbols behind Numbers. Nunez & Lakoff wrote about the Metaphors behind Mathematics.

The Egyptian (and other) Gods represented Concepts. just as the Angels in the Hierarchy of Heavens.

Art is a representation of “reality”. To make the right impression on the right senses (ye, ear, skin, ..) all kinds of techniques (for instance colored points to generate a picture) are used rhat changed in time.

Art was called Techne in Greece. Techne means Craft. Art was called Fine Art being the art developed primarily for aesthetics or beauty,

At the End of Art the artists believed that the only aesthetic Artwork is created by Nature itself or by Coincedence ).

Marcel Duchamp believed that “The Observer Makes the Picture. Duchamps made an end to Fine Art and started other ways to Make something called Meta-Art.

Meta-Art generates possibilities (sometimes made by an algorithm) and makes it possible for the spectator to choose or to guide the process of design to another stage of a needed evolution.

Meta Art was introduced to me by Remco Scha, a friend of Eric Vreedenburgh.

Remco developed an Art Generator that was able to generate all kinds of Styles.

The generator was connected to a configurator that was able to generate possible building-designs.

I used Meta-Art to develop a new Strategy for ABN AMRO.

In this process we used the metaphor of the Medieval City to create a new Architecture based on the idea that every New system is a potential Legacy System.

What we found out is that the Context of the surrounding old systems determines the architecture of the new systems.

The many different architectures in an old city force an architect to create, to copy or to fuse.

The focus on the View of the Observer was the cause of Relativity-theory.

De Leuze The Logic of Sense. About Contradicting Contradictions.

Propositions,  can be related to the Objects to which they Refer, the Subjects who Utter them, or to Other Propositions.

The Theory of the Proposition is Caught in a Circle of Connections. Propositions Make Sense of an Event called a Fact that are a Sense-Act of an Individual translated in a Speech-ACt.  Sense is Produced out of Elements that do not have a Sense.Is Life a Joke?

Interaction Ritual Erving Goffman.

Erving Goffman was the Perfect Observer who found out Why and How People are Framed and How we Deceive Our Selves .

Erving Gffman About the Tole we PLay.

The Speed of the Moving View of the Observer being the Speed of Light became the Limit of Speed just as the Limit of Temperature (0 degree Kelvin) became the limit of movement being the door to the Nothing now called the vacuum.

Perfect Stilness, Just the hissing sound of the popping up Virtual Particles but where do these particle come from? Nothing full op potential still governed by the rules pf Physics that are governed by the rules of Mathematics that are bootstrapped out of botstrapped things that create each-other. The bubbles of the cosmic teapot.

Synestetic Art

At the Royal Academy I was asked to participate in a project aimed at recreating Synestetic (multi-sensory) Art.

Many artists at the Turn of the Century (Edvard Munch, Piet Mondriaan, Paul Klee, René Magritte, Vincent van Gogh), participated in the experiments at that time.

Mondriaan tried to combine Music (JAZZ) and Painting. This painting contains an improvisation in patterns of color and form.
16:0 About Webs.

DNA contains the code for a configurator of orgamisms. The Human DNA has a lot in common with the DNA of Trees.

Research shows that Trees communicate with otherTtrees and humans (using pheromones) using a network called a Rhizome.
Trees are a symbol of a Hierarchic structure moving UP connected to a Network (Web) going Down.
Editing DNA looks like changing a Software-Program without Testing the Program for its Long-Term Effects.
The Wood-Wide-Web: shows how Trees communicate:

In a Thousand Plateaus of Deleuze and Guatari the rhizome is a metaphor for a body being an assemblage of machines producing desire that organize themselves in non-hierarchical communication and transport network in which each connection leads to another connection.

The First Programmable Device was the Jacquard Loom which could be programmed with punched cards to produce Patterns in Cloth (a Wearable Web) being Woven by Machines.

The World-Wide-Web started as a telecomunication-Network of computers is a result of a Technological Solution to prevent a fallout of the world-wide-communicationnetwork by a big catastrophe (Nuclear-Bomb). Every message is able to reach its destination.

The Citation-list connected to a Scientific Document was mapped by Tim Berners Lee to this Network and became a Semantic network that slowly grows into a Gobal Brain.

Fritjof Capra The Web of Life: To create a theory of living Systems one has to fuse the organic the inorganic, the living the nonliving, mind and matter.

Life is a Connected Patterned process. Life is a Flow of Energy From High (Sun) to Low (organism).

Fritsjof Capra The Web of Life
Leaonard Suskind Why the World is a Hologram.

When you Eliminate everything that is impossible the truth remains.

Leaonard Suskind, a theoretical hysicist, explains how a Volume of Space can be Projected on a lower-dimensional Boundary (A Wall).

Two moving Observers are communicating while one of them moves into a Blackhole and moves too fast for Communication to take place but Information is nNEVER destroyed in our Universe.

Where is the communication stored? in the 2 Dimensional Boundary We Live in.

Physics is a Thought Experiment in which Boundaries are Crossed.

Spiders web

Part 17:0: About Mathematics

Mathematics is about Changing a Perspective on Patterns.

Norman Wildberger A Briljant Teacher of Mathematics:

The History of Mathematics.

When I finished High School in 1969 I started with a new Combination (named S4) of a Master in Chemistry, Physics and Mathematics in combination with an intensive laboratory training. At that time I did not know that S4 was created to select scientists for Shell Labs in Amsterdam.

To me Chemistry was a CookBook and Mathematics was an Experience of Beauty caused by an Act of Pure Imagination (Seeing).

I decided to go on with Mathematics (and Informatics) and followed every Course I could and had to follow including Philosophy, Signal Theory (in Delft) Numerical Mathematics, Combinatorics, and Psychology (to become a teacher). I became fascinated by Topology. and Language Theory (Chomsky, Compilers).

One of the interesting Combinations of Philosophy and Mathematics was Brouwer. He created a theory called Intuitionistic logic.

Brouwer based his insights on Buddism just like his follower Henk Barendregt.

Brouwer was part of a group of Artists and Scientists including Mondriaan who lived in a Community in the city of Laren based on the book of Walden by David Thoreau.

De hut ‘Vredewacht’, Schapendrift 82 in Blaricum. In 1915 gebouwd door architect Ru Mauve voor Betsy van Hoogstraten, ooit een geliefde van de schrijver Frederik van Eeden Blaricum, 29-05-09. "Hut" aan de Schapendrift 82. Verhaal stichting Dooyenwaard. Foto Leo van Velzen NrcHb.
The house of BrouwerVredewacht” (Waiting for Peace”) . close to the “Hut” of Mondriaan.

Brouwer did not believe in reasoning. He believed that a mathematics that is based on proof will lead to paradox

Brouwer did also not believe in Infinity and the law of the excluded-middle. This law uses Negation and Negation of something that does not exist does not exist.

Brouwer wanted to combine Life, Art, and Mysticism (the title of his dissertation).

At this moment Brouwer is seen as a highly Infuential mathematician.

Many new developments in Science including the Meta-lanuage theory of George Lakoff share the same insight.

When Brouwer became a Professor in Amsterdam and a wel-known Name he got into conflict with the Magister of Mathematics at that time David Hilbert. Hilbert defined a list of 23 unsolved problems in 1900. There are still two problems left that are probably unresolvable.

This video shows that it is possible to solve a highly complex problem by Detecting the Pattern in the process of Solving the problem when the complexity is increased.

Felix Klein defined a comparable list in the so called Erlangen Program in 1872.

The Erlangen Program of Klein Simplified by introducing a different View.
Douglas Hofstadter, Godel Escher BAch, I am a Strange Loop, talks about Spirital Machines.

Brouwer started the subject of meta-mathematics that ended with the Self-Refencial proof of Godel that shows that Mathematics is unable to look in its own Mirror. The only thing that is left as a Foundation is PARADOX.

We are Caught in our own Consciousness. The only question is who are We or will be the Others. Are they Gods or Machines of our own Making.

About the Mathematics of PARADOX
About Nominalisation.
About Schema’s made by DEMO

Category Theory was invented by S. Eilenberg and S. MacLane in 1945, with the aim of giving a precise, mathematical formulation of the idea of a “Natural Correspondence“.

Eugenia Cheng: Category Theory for Art Students.

Category Theory contains Objects (Noun), and Functors (Verb, Mapping, Function). The nouns live in an Abstract Conceptual World , a Platonic World of `Forms, a Mental and a Physical World. Nouns are fixated (stopped) verbs (a movie) created by nominalising the name of the verb. (A noun is a a Verbing).

A short Seminar about Category Theory related to Topos Theory.

In Category Theory Functions are Mathematical Theories.

Jacob Lurie About Shapes (Topology) and
Transformations of Shapes (Homotopy)
The Universe Speaks in Numbers
About Controlling a Car and Proof Theory.

Part 18.0 : Kent Palmer, Schematization and Non Dual Science

ABout The Perfect forms of Plato .

Protogoras, an early Greek Philosopher, was a teacher of culture (how to Speak and Reason). Protagoras’ss claim is that, “All Things is the Measure of Man meaning that everything is relative to Individual Experience, Judgement, and Interpretation.

According to Plato behind Man there is a World of Forms (abstract Ideas connected to the Mind) that contain the Essence. What we Experience is a Projection of the Forms.

PLato was a promotor of Mathematics and especially Geometry. PLato was also, linked to Pythagoras, an expert in Number Theory.

Aristotle, a pupil of Plato, believed that the only thing that is real, is Matter the Material cause we exprience as Resistance.He also created a Theory (“a Formal Cause) about Causality. By questioning the Cause behind the cause (“a Process“) until Infinity the Primal Agent (Primal Cause), “God” was found.

According to Immanuel Kant the Projection between tReality and The Concepts of the Mind has to be Reasonable (Possible Neccesary Provable (According to the Rules of Logic), Understandable.

According to Heidegger we are only able to understand an outside world with a Mind that is part of a Body that gives us a Reference-Frame. This started the Scientific movement called Embodiment we already saw in the work of the Mathematician Brouwer (Intuitive Logic) the Linguist Lakoff (Metaphors) and the Psychologist Gendlin (Felt Sense).

According to Merleau Ponty we are Entangled with our Twin the Outside World unable to Cut us loose.

According to Samual Todes Our Senses look with Predefined Concepts in Mind. We See what we Want to See. Sometimes we See and don’t understand. When we explore we try to find a favorable Point of View. Sometimes we have to get a better Grip to examine the Object.Sometimes we have to Move (Movement = Emotion, Motivation) to come Closer and see the Details.

When we encounter a particular Object we Classify it with a Familiar Concept (“Looks Like a Chair This is the way of Kant) or we Point at the Object and Utter a Familiar Sound (“Sitting“?).

According to Micheal Taussig Humans are just like Animals experts in copying (Mimesis). Our Aeroplanes look like Birds. We make Pictures and Paintings. We Play with Models of Trains We love to ware the Cloth of Kings and Magisters and want to Look Like a Famous Person. . The Copies are always Inferiror to the Original but also give us the opportunity to Imagine something much Better.

truth” is not a matter of Correspondence, but rather of Coherence.

The School of Athens (Rafael) shows that Plato (Left Pointing UP) and Aristotle (Right, Pointing Down) refer to two Opposing Worlds, the World of the Mind, Forms, Ideas, Concepts) and the World of the Senses (Matter) both connected to a Body.

The French Philosopher Gilles Deleuze is not interested in a Uniform Theory of Everything but in Diffrence in itself. What Lmits are there and What can we Do with all the different Theories Concepts en Experiences. We have to Prevent Repetition of the Same.

The Verification of Science is highly dependent on Technology.

Engineers and Scientists have created many Material Things (Cars, Roads, Trains Weapons, Earoplanes, Electicity, Plastcs) that are polluting or destroying Nature.

The main reason is that Engineers don’t take the Meta-System (Ecology, Context) of their Creation into account.

To find out that is behind/inside Nature we Destroy Nature by Opening the Body (Whole to see the Organs (Parts)), Smashing Particles (CERN, Whole) to find smaller Elementary Particles (Part). Every Time we Dig Deeper or look Higher the same Patterns appear (See Introduction, Fractals).

Part 19: Magic is a Technology.

Part 19.0 : Stephen Skinner: About Egyptian Magic He shows you how to get into a fruitful relationship with high and low Spirits.
About Ecology and the Paranormal. How Spirits of Nature Comunicate with us.
About PAranomal Research for the US Army.

When I was a young boy ghosts appeared in my room. When I was a student many of my friends experimented with a Qui/Ja-board and talked with deceased people who explained many things we could verify in the archives of the City of Leiden. When my Kundaliny was risen I met many “gods” who came in my room. One of them was a beautiful (black) Women (ISIS?). I “helped” the people of OKRA to get in contact with the Spirit of Athens. To me ESP has ben very real and it was a major Drive to Research Physics, Mathematics, Ancient Belief Systems. It also gave the opportunity to meet comparable people all over the World. I also read a lot of books written by Channels like Seth(Jane Roberts) and The Law of One, (the Ra Material) that explain the many Levels off Existence.

Part 20: About RhetoRics and Music.

About Music and Rhetorics.

Rhethorics is the Science of Persuation that was mapped to Music in the Baroque. encouraged by the Catholic Church as a means to cCounter the Simplicity and Austerity of Protestant Architecture, Art and Music.

Rhetorics provides heuristics for understanding, discovering, and developing arguments for Aristotle’s three Persuasive audience appeals: logos, Pathos, and Ethos.

Rhethorics was a major part of the Curriculum of the Medieval University.

liberal arts
The Curriculum of the Medieval University was based on theModel of the Universe of that time.

An important part of Rhetorics was the Art of Memory in which the Memory was connected to training of the Imagination by remembering a Memory Palace. The Art of Memory was a (secret) training in Magic. When this was discovered the trainee was Burned by the Inquisition.

Part 21: ABout Architecture.

Christopher Alexander: About Patterns in the Architecture of Building Applied to (Software) Patterns in Computer Systems. What is the contribution of Software to the Quality of Life.
Image result for quality without a name"

Quality Without a Name.

in his Book The Timeless Way of Building Christopher Alexander’ introduced the “Quality Without a Name.Whether it is in a poem, or a man, or a building full of people, or in a forest, or a city, everything that matters stems from it.  It embodies everything.Yet still this quality cannot be named

Until the rise of the Specialized Architects Architecture was controlled by a Culture controlled concept of Quality and Crafmanschip.

The Builders of the Cathedrals knew how to build (and design) Cathedrals from a Tradition that was handed over from Father to Sun.

The Cathedrals were Memory Palaces that contained all the Wisdom of thousands of years projected on a Geometric Structure with an “index” in the form of a Spiral in the aligned to the setting of the Sun , the Moon and the Galaxy placed on a Cross of Leylines.

Every Point in the spiral pointed to a Story in Stone and Glass.

Spirals in Chathedrals points to windows that contain the appropriate Wisdom Story

In the Nature of Order Alexander writes about Centers. “those particular identified sets, or systems, which Appear within the Larger Whole abecause they have noticeable distinctness, which makes them Separate Out from their Surroundings“. Life is created by small, Incremental changes that Preserve Structure.

In the Luminous Ground Alexander breaks away from the Mechanical Model were buildings or neighborhoods are Assemblages of technically generated, Interchangeable Parts.

He shows that a spiritual, emotional, and personal basis must underlie every Act of Building or Making.

Quality is also the subject of a Book of Robert Pirsig (1974) Zen and the Art of Motorcycle Maintenance. Pirsig was a teacher of Rheorics.

Robert Pirsig was convinced that Quality and Quantum Mechanics are the same issue. He wrote a second book (Lila)) about it and called this type of Quality “Dynamic Quality. Quality is Constrained by the Intellect (Theory) and Social Patterns (Culture) and Bubles Up out of the Vacuum.

Dynamic Quality of Robert Pirsig.

Will be continued. Have a look Here.

Part 22: Kent Palmer: About a Theory of Everyting.

Kent Palmer is trying to include Schema Theory in a new book of Len Troncale about Systems Sciences. In the document above he introduces Robert Rosens book About Life Itself.

A few citations: “In order to be in a position to say what life is, we must spend a great deal of time in understanding what life is not.

Thus, I will be spending a great deal of time with mechanisms and machines, ultimately to reject them, and replace them with something else.

This is in fact the most radical step I shall take, because for the past three centuries, ideas of mechanism and machine have constituted the very essence of the adjective ‘scientific’; a rejection of them thus seems like a rejection of science itself.”

Physics as we know it today is, almost entirely, the science of mechanism, and mechanisms, as I argue, are very special as material systems

Biology involves a class of systems more general than mechanism. 

In fact the relative positions of physics and biology become interchanged; rather than physics being general and biology special, it becomes more the other way around.” (xvii)

My subject matter herein is… a duality,between ‘hard’ science and ‘soft’ science, between quantitative and qualitative, between ‘exact’ and ‘inexact.’ 

This duality is not to be removed by any kind of tactical accommodation, by any superficial effort of conciliation or ecumenicism….  It is thus not a matter of logical argumentation or persuasion that is involved here; it is a matter more akin to religious conversion.

In the sciences this dichotomy between qualitative and quantitative rests on (generally unrecognized) presuppositions about the nature of material reality and on how we obtain knowledge about it.

These presuppositions themselves have formal, mathematical counterparts, which allow us to reflect this scientific dualism into an exactly parallel one that exists within mathematics itself.”

Rosen posits that life is a material system closed to efficient causation. More precisely (and there is a subtle difference here), he claims that “a material system is an organism if, and only if, it is closed to efficient causation.

In arriving at this conclusion, he draws parallels between Aristotle’s three traditional categories of causation — material (Made out of matter, parts) , efficient (By a Process) , (and formal — and three mathematical counterparts axioms (Parts), production rules (process) , and specific algorithms/ programs (Design) .

File:Aristotle's Four Causes of a Table.svg

It all started with Wolfgang Goethe who wanted to invent the Uhrplant, a model of the Essence of the Plant.

Goethe started the science of Morphogenesis, the science of the Forms. In this post I describe the history from Goethe to Alan Turing.

On Growth and Form by D’arcy Thompson is about the way the genesis of the forms of organisms can be described by structural transformations.

Nicolas Rashevsky, the Teacher of Rosen was inspired by D’arcy Thopnson. He wanted to invent the UhrOrganism. An organism is an organization seen as a set of relationships between functions.

The unity of life is revealed by the fact that one can pass from the representation of one living system to another not by structural transformations, but rather, more generally, by “functional transformations“.

Functions can be replaced by groups of functions—represented as subgraphs in the oriented graph of functions, called a .biotopological mapping.

From this it is a small step to Biological Types connected by Biological Functions. and a uniting Biological Category Theory. resulting in a Universal Biological Turing Machine. We are back to Turing again.

The Modeling Relation 

The Modeling Relation 

Another important book of Robert Rosen is about Anticipatory Systems (AS).

These systems are different from Reactive Systems (RS) are defined by by System Analysis and Dynamic Systems.

A RS changes its State when it has detected a different situation (Context) by its Sensors. A RS needs a Memory to compare the different States.

An AS wants to stay in the Same State by defening a Trajectory that Avoids conflicts.An AS contains a Predictive Model of Itself and its Environment.

An example of an AS is a Clock. A clock does not measure anything. Its Organisation Produces Time and is always On Time.

Part 23: Conclusion.

It is time to conclude although the conclusion was already part of the introduction.

Perhaps the text written in between is a proof although I dont think I neeed a proof to show that current technology is able to destroy earth or is already destroying earth.

This blog contains many stories about the strange ways consciousness is intervening in human activities.

Some people who started to read this blog and saw a picture of an Angel called this blog not-rational/not-scientific/ something a person like me (a mathematician) should not write.

Please re-read the story of Jung and Pauli to see that the un-conscioussness has interfered in the life of a very rational person who seeked help to exlain his dreams.who were highly related to an old medieval Alchemist (Robert Fludd).

Pauli, who’s life was full of strange coincedences was informed by a concrete happening of a Chinese Fludd by a breaking Chinese vase about the Coming Power of the Chinese in our time.

““In April 24, 1948 the foundation of the C.G. Jung institute took place. When Pauli entered the room, a so-called Pauli effect occurred. Without any outer cause a Chinese vase fell onto the floor and the water poured out, resulting in a flood. Symbolically seen, we can say that this psychokinetic event was a Chinese water flood“.

Pauli had begun to deal with the hermetic alchemist Robert Fludd, who wrote his name in Latin as Robertus de Fluctibus. Therefore, we can conclude that these two events belong to a Synchronicity, the psychic (inner) event of it consisting in the tension in Pauli concerning the dispute between Johannes Kepler and Robert Fludd,

Quantum Mechanics is showing the termendous power of the imagination of the mind of Wolfgang Pauli who needed help from a well known Psychiatrist Carl Jung who later needed help of his pupil Anne Marie Louise von Franz to solve the puzzle of Pauli.

The future iof Technology is no only related to the future of Mathematics but also the future of psychology and medicine and both are related to the future of Biophysics.

We will dream the future because the past is caused by the future but is also infuenced by the Future. Our future disasters will haunt us just as the Holocaust haunted the dreams of its victims.

I will not stop but i consider this version as finished.

Plwase come back at this point to learn more about what my dreams tell me.

It is now 25 june 2020 and I am still busy with an important Blog about the Future of the Constitutional State.

Part 24 LINKS

Construction of the Mind.

Why Life exists

ABout Ratio and Magnitude,

About the Battle between Leibniz & Newton

About the Renaissance

About Alchemy

About Heliopolis

About Good Vibrations

About The Indian Science of the Tatvas

About the Roots of Artificial Intelligence

Decoded Secrets of the Mankind’s Prohibited and Forgotten History

About the Precession Cycle

About the Kondratiev Cycle

About Megatiths

History of Writing Systems

Kent Palmer : About the EUropean Dreamtime of Technology

The end: The Book-keeping of this post.

In version 2.4 I have moved all the book-keeping of this post to the end of this post.

.In version 2.3 I have finished Part 12.0, 13.0 en 14.0.

In version 2.2.. I have added Part 12.0 about Innovation and Creativity. Today (20-9-2019) I have opened Part 13.0 About the Philosophy of Technology, Part 14.0 About Cybernetics and Part 15:0 About Meta(-Art.) .

Until part Part 1 this blog contains information that shows you the history of this blog. The blog starts at START BLOG.

I have started version 2.0 by completing a major part which is a comprehensive (with many links ) summary of a blog about anti-fragility. This part I called step 10.2.

In this part you learn about a very important theory about ecologies called Panarchy. I combine this stheory with the work of Alan Fiske about Human Ecologies. The most interesting part is the link of the theory of Alan Fiske with measurement theory.

We measure our relationships with our feelings and our relationships are ordered with the same model Paths of Change (PoC) uses.

PoC is a theory that is thousands of years old.


Out of the Blog about Anti-Fragility also called Resilient, /Robust or even Undestructable I have used a part about entrainment which gives an explanation why processes and humans start to act the same (sychronize) ,

When Humans entrain they cause Hypes or bigger problems like a Depression. Currently a lot of people entrain on becoming rich.

Being rich is an addiction.

Entrainment was detected by an old Dutch Scientist Christiaan Huygens.

Today (14-9-2019), starting with version 2.0 I will spend time to complete Part 11: Why Industries are Meta-Systems.In this part I reuse the blog Why are Cities Organisms which is an application of the Law of Kleiber What I will prove is that Meta-Industries are the cause of the destruction of Earth and that Engineers have to become Ecology-Managers.

Functional {rpgramming is just what Edsger Dijkstra wanted to accomplish, a mathematical pogramlanguage.

Dokter Out of the Box

Ik heb rond 2010 op verzoek van IBM Labs meegewerkt aan de introductie van Watson in Nederland.

De presentatie die in deze blog wordt toegelicht heb ik gemaakt voor het Management van Parnassia, een grote organisatie in de GGZ.

Dit is een Powerpoint-presentatie uit 2011 gemaakt om te laten zien hoe slimme hulpmiddelen zoals semantic mining, sensors en proces-management  kan helpen om de processen in de gezondheidszorg te ondersteunen.

Er wordt gebruik gemaakt van Paths of Change (PoC) van Will McWhinney om het gebied in kaart te brengen.

Dit gebeurt stap voor stap waarbij er iedere keer een nieuwe (medische) functie wordt toegevoegd.

Aan het einde van de presentatie worden alle stappen samengevoegd in een Gezondheidsarchitectuur die zowel voor de lichamelijke als de geestelijke gezondheidszorg bruikbaar is.

Paths of Change past op Interpersonal Theory een psychologische theorie die de mens beschouwd als een interne en externe relatie.

Diagnose is een verband tussen waarnemen (Zintuigen (Sensors), Ervaring)  en waarheid (Kennis). Op basis van de diagnose kun je acties ondernemen die allemaal passen op de algemene verbanden (de “paden”) in Paths of Change. De paden worden in het vervolg verder uitgewerkt.

Dit plaatje is bedoeld om de plek van Watson te introduceren. Watson maakt gebruik van Kennisbanken (een verzameling “waarheden”). Watson is toegespitst op de denkwijze van de specialist. De software doet een specialist na en geeft antwoorden op gestelde vragen.

Dit plaatje bevat een samenvatting van de werkwijze van Watson die door IBM DeepQA wordt genoemd. (QA staat voor Questions/Answers).

In de Diagnostiek worden de volgende aspecten van de Mens meegenomen.

Het is mogelijk om Watson (of een ander Semantisch Mining-tool) automatisch te koppelen aan een Proces-Bibliotheek waardoor er een Behandelplan kan worden gemaakt.

Aangezien er statistische methoden worden gebruikt ontbreekt vaak een menselijke verklaring van de uitkomst. Als het diagnose-hulpmiddel moet aansluiten bij een menselijke expert is dit van belang.

Het behandelplan kan worden gekoppeld aan een database met behandelaars.

en een netwerk met Ervaringsdeskundigen.

Op basis van (diepte)interviews met Ervaringsdeskundigen kan een levensloop-simulator worden gebouwd.

Een groot aantal (zo niet alle) meetinstrumenten van de arts kan worden vervangen door (draagbare) sensors, waardoor er als dat nodig is real-time kan worden gemeten.

Het plaatje geeft een globaal beeld aan van de ontwikkeling van de technologie de komende tien jaar.

De ontwikkelingen in de Medische Wetenschap kwamen in eerste instantie uit verbeterde diagnose (bijv. Rontgen etc) en verbeterde Chemische technologie (BioChemie, Farmacologie). Op dit moment is de BioPhysica aan de leiding. Die ziet de mens als een “Bio(Veld (Biofield). Chemische geneesmiddelen kunnen nu ook worden omgezet in velden.

Duidelijk mag zijn dat E/M-velden kunnen genezen maar ook ziekte kunnen veroorzaken (m.n. Immuunsysteem).


Integrale Zorg

Over de Toekomst van Technologie

Over de Comunity of Practice

Van de Wieg tot het Graf: Over Levensloop-Begeleiding

De kern van dit document is in 1993 geschreven na het uitkomen van het boek Paths of Change van Will McWhinney.

Het is daarna gebruikt om een nieuwe (meer sociale) strategie voor de ABN AMRO te ontwikkelen. Het is later gebruikt als discussie-stuk toen er sprake was van het oprichten van een coordinerend Centrum voor Vitaliteit in Regio Leiden (Project 071).

Dit centrum was bedoeld om lokale centra op te richten waarbij er aandacht werd besteed aan de samenhang tussen de geestelijke, lichamelijke, sociale en economische gezondheid van de mens in alle levensfasen.

Een Bank Tpologie. Tot aan het begin van 19de eeuw heeft het bankwezen zich vooral geconcentreerd op vermogende bedrijven en de vermogende burger (i.h.a. ondernemers. De banken waren handelsbanken. Rond 1900 kwamen drie nieuwe bankvormen naar voren die zich gingen richten op de minder draagkrachtige (Giro & Postspaarbank, de Standaardbank), het collectief (Raiffeisen, de Relatiebank) en het verstrekken van consumptief krediet  (Pandjesbaas, Bank van Lening, de Consumptiebank). Deze laatste functie wordt nu vrijwel overal uitgeoefend door de Retail (Kopen op afbetaling).

Als laatste is een deel gebruikt als discussiestuk voor een Smart City-beleid in Den Haag. Hier werd aangetoond dat Smart City niet alleen een besturingsmodel is maar dat net als bij de Vitaliteit het lichamelijke, het sociale en het creatieve van de mens een rol moet spelen in het “slim” aanwenden van Smart Technologie.

Een slimme stad is een combinatie van vier soorten steden met een monitor in het centrum. De viersoorten zijn de vier wereldbeelden van Paths of Change.

Een stad, “een verzameling verbonden mensen, is net als de mens zelf een organisme en is op zoek naar zelf-ontplooing, datgene wat in de genen al aanwezig is.

Het document is gebaseerd op de verander-methodiek Paths of Change (PoC) van Will McWhinney. De wereldbeelden van PoC hebben in dit document overal dezelfde kleuren: Blauw/Unity/Regels/Waarheid, Rood/Sensory/Waarnemen, Groen/Sociaal/Waarderen en Geel/Mythic/Verbeelden.

PoC maakt het mogelijk om met behulp van steeds hetzelfde model heel verschillende vraagstukken op te lossen zoals het inrichten van een Community of Practice.

PoCkan ook worden gebruikt om Geestelijke Problemen in kaart te brengen met behulp van de Interpersonal Theory.

Op dit moment heeft de bank de wijk verlaten en wordt de klant geacht gebruik te maken van geldautomaten en het Internet. Om dit waar te kunnen maken zijn de bankproducten gestandaardiseerd waardoor het autorisatieproces vrijwel automatisch en dus context-onafhankelijk plaatsvindt. Bankieren is niet meer een klantgedreven maar een datagedreven proces geworden.

Inmiddels is de overheid bezig om een groot deel van zijn sociale taken met aanmerkelijk minder geld over te dragen aan de stad die ze wijkgebonden maakt. De sociale taken van de overheid moeten dichter bij de burger worden gebracht en worden ondergebracht in een wijkcentrum of een winkelcentrum.

De traditionele kerken in Nederland krimpen omdat hun leden ouder worden en overlijden. Het diaconaat binnen de kerken houdt zich in zijn regio, meestal wijkgebonden, bezig met eenzamen, armen, zieken, werklozen en andere medemensen die een moeilijke tijd in hun leven doormaken. Door de krimpende kerk wordt de onbaatzuchtige hulp aan de medemens steeds minder.

Uit het diaconaat zijn vele organisaties ontstaan die dreven op giften, subsidies en vrijwilligers. Sommige van die organisaties, zoals ziekenhuizen en  de ontwikkelingshulp zijn sterk geprofessionaliseerd en hebben zich van hun wortels losgemaakt. Ze worden nog steeds grotendeels uit het overheidsbudget bekostigd.

De bijdragen uit het overheidsbudget die richting deze organisaties gaan worden minder en moeten volgens de overheid net als vroeger worden gecompenseerd door sociaal ondernemerschap, giften en de inzet van vrijwilligers.

Om hun hoge vaste lasten te kunnen dragen moeten de meeste partners beiden werken waardoor ze weinig tijd over hebben voor kinderen en hun oudere ouders. De zorg voor de kinderen wordt overgelaten aan de kinderopvang en de school.

De zorg voor de ouderen is uitbesteed aan de gezondheidszorg. Ook hier lopen de budgetten terug en moet de burger zich als mantelzorger gaan inzetten voor zijn zieke familie, vrienden en buurtgenoten.

De zowel qua inzet als financiering krimpende sociale hulpverleningssystemen zijn in deze tijd van crisis juist meer nodig dan in de tijd van hoogconjunctuur.

De enige manier om dit probleem op te lossen is door een totaal nieuwe weg in te slaan. Die weg kan gevonden worden door moderne technologie te koppelen met medemenselijkheid.

2. Introductie Paths of Change): De Mens is een Relatie

Paths of Change ontwikkeld door Will McWhinney rond 1980 blijkt relaties te hebben met hele oude inzichten die allemaal zijn gebaseerd op de vierdeling die eigenlijk een 2×2 (x2,..)deling is die begint met de Dualiteit Contractie (versimpelen, inpakken) en Expansie )complex maken, uitpakken), die samen werden vergeleken met het proces van Ademhalen.

Het Model van Walter Russell

We beginnen bij de mens zelf. Een mens wordt gekarakteriseerd door zijn persoonlijkheid. Die persoonlijkheid is een combinatie van drie kenmerken, n.l.

(1) Richting Rotatie: Introvert/naar Binnen gericht, Linksdraaiend (<-) vs Extravert/naar Buiten, Rechtsdraaiend  (->) gericht

(2) Afstand: Geheel/Observator Boven de Wereld vs Deel/Ervaren In de Wereld en

(3) Psychische Functie: De psychische functie wordt beschreven door twee variabelen die Agency (Besturing) en Communion (Verbinding) worden genoemd.

Ze vormen samen vier functies die ieder een andere richting op bewegen (bv. Geest, Naar Boven, Abstractie of Ziel, Naar beneden, Depressie, Aarde) en samen een richtingsvector bepalen die de mens als staande golf door de Tijd/Ruimte stuurt.

De persoonlijkheid van de  mens is een relatie tussen deze twee functies in combinatie met de Draairichting en de Afstand.

De functies worden Geest/Ordenen/Waarheid, Lichaam/Waarnemen/Handelen (Sensory Motor Systeem), Spirit/Verbeelden en  Ziel/Emoties/Waarderen/Samen, genoemd. Een combinatie tussen Verbeelding en Ordenen wordt een ontwerper genoemd.

Als er twee gelijke functies worden gekoppeld is de mens psychopathologisch. Het ordenen van het ordenen wordt bijvoorbeeld Paranoïde genoemd.

John Holland ontdekte dat de persoonlijkheid sterk voorspellend is voor het beroep. Daardoor kunnen we met behulp van bovenstaand persoonlijkheidsinstrumentarium ook veel zeggen over bedrijfsculturen.

Met als mogelijke verklaring dat mensen de geschiedenis maken blijkt het ook mogelijk te zijn om het model van de persoonlijkheid te gebruiken om korte en lange cycli te beschrijven en te voorspellen.

3.  De Mens in Crisis

De Life Event Scale van Holmes bevat de gebeurtenissen die de meeste invloed hebben op de mens. Deze gebeurtenissen kunnen meerdere van de psychische functies raken.

De psychische functies van de mens zijn tegendelen die elkaar aantrekken en afstoten. Het persoonlijkheidssysteem van de mens fluctueert daarom rondom een evenwichtspunt, het set-point genoemd. De krachten die tussen de verschillende onderdelen spelen en daarmee de bandbreedte van de golven zijn per mens verschillend. Sommige mensen (Kinderen, Ouderen, Zieken) zijn kwetsbaar.

Als een gebeurtenis een te hoge schok veroorzaakt reageert de mens in eerste instantie niet (freeze). Daarna volgt ontkenning en agressie (fight). Na een depressie begint men om de nieuwe situatie weer te waarderen, te exploreren en te accepteren.

De traumatische fase kan bij kwetsbare mensen vele jaren duren. In deze periode is men niet in staat tot productieve arbeid. Het is de kunst om extreme gebeurtenissen en de negatieve effecten daarop te voorkomen of te verhelpen. Dit kan gebeuren door therapie en verzekeren.

4. Sociale Netwerken zijn soms Sociaal

Mensen zoeken vergelijkbare mensen op en vergelijkbare mensen hebben vergelijkbare persoonlijkheden.

Aangezien persoonlijkheden erfelijk zijn vindt de meest voor de hand liggende koppeling plaats met familie en andere mensen die sterk (genetisch) op elkaar lijken. Dit wordt een Community of Affinity genoemd. De leden van Facebook vormen een dergelijk netwerk.

Linkedin is een hulpmiddel waar mensen hun interesses en inzichten delen (Community of Interest) en Wikipedia bevat gedeelde kennis (Kenniscentrum).

Ervaring ontstaat als mensen een fout maken en van deze fout leren. Een fout is een afwijking van een verwachtingspatroon. Een succesvolle vorm van ervaringsdelen is de zelfhulp-groep.

De sensory-motor component van de mens is expansief en is het complement (het tegendeel) van de ordelijke kant.

Terwijl de ordenende component steeds comprimeert (analyse) en daarmee de werkelijkheid versimpelt ontstaan er steeds weer nieuwe vormen van praktisch toegepast handelen die de werkelijkheid complexer maken. Netwerken waar ervaring wordt gedeeld worden een Community of Practice genoemd.

Als we naar de persoonlijkheidstheorie kijken zien we dat de deelnemers aan een Community of Affinity en een Community of Practice samenwerken terwijl ze in de andere netwerken als individu optreden.

Het concept van de coöperatie past perfect bij de sociale sociale netwerken.

De Communities of Practice leven niet lang. Het zijn veel meer tijdelijke projectorganisaties die na het behalen van hun doel weer worden ontbonden of worden overgedragen aan een producent.

5. Van Hulp naar Levensloopbegeleiding

Het leven is een introvert (“naar binnen gericht”) proces en begint en eindigt in een staat van volledige afhankelijkheid (Low Agency, High Communion, Wij).

In de eerste fase van de levensloop vindt het proces van socialisatie plaats,  eerst in de context van de ouders en later in de eigen groep (de cultuur).

In de pubertijd neemt de behoefte om zich los te maken van ouders en familie toe (Agency,Ze) en richt men zich vooral op gelijksoortigen (de peer-group).

Aangezien het “erbij horen” de hoogste prioriteit heeft neemt men onnadenkend ook veel negatief gedrag over en zet men zich zeer nadrukkelijk af tegen de gevestigde orde, de volwassenen.

Tijdens de pubertijd vindt de laatste training plaats voor de volgende fase. Als jongeren sterk negatief worden beïnvloed door hun soortgenoten wordt deze fase niet afgerond en worden ze een drop-out die moeilijk aan het werk komt.

De persoonlijkheid trekt zich niets aan van de levensloopfasen. Er zijn mensen die altijd kind of puber blijven of weer puber worden (midlife-crisis).

Aangezien de persoonlijkheid ook bepalend is voor het beroep is het mogelijk om in iedere fase van de levensloop begeleiding te bieden met de juiste leeftijd.

Theoretisch hebben oude mensen in het begin van hun fase nog genoeg energie en de meeste levenswijsheid. In een groot aantal culturen wordt hiervan gebruik gemaakt door het  drie-generatie-systeem te hanteren.

Het principe van het drie-generatie systeem wordt in Nederland gebruikt bij de begeleiding van mensen die socialisatie-problemen hebben (“Op eigen kracht”).

Het huidige schoolsysteem is nog gebaseerd op de tijd van de massaproductie van de Industriële revolutie en lijkt op de fabriek waarvoor de arbeiders en managers geschoold moeten worden om aan de lopende banden hun werk te doen. Deze tijd is definitief voorbij.

In de pubertijd gaat het om doen, ervaren en uitproberen. Kennis verzamelen is dan niet echt aan de orde. Die kennis kan men veel beter verkrijgen door te reflecteren. Reflectie vindt plaats als er iets mis is gegaan.

Aangezien kennis zeer snel verandert is het niet zinvol meer om preventief veel kennis te vergaren. Kennis kan just-in-time worden verkregen als men praktisch in de problemen zit of overzicht nodig heeft. Ze heeft dan ook een veel hogere retentie.

In de nabije toekomst gaan instrumenten of zichzelf bedienen of krijgen een simpel user-interface dat de gebruiker vertelt wat hij moet doen.

In de productieve fase (volwassenheid) wordt de mens bestuurd door en maakt hij gebruik van regelsystemen (“het”). In deze periode wordt hij geacht een buffer op te bouwen voor de tijden dat er niet kan worden geproduceerd. Een volwassen zorgt in eerste instantie van zijn leven voor zijn kinderen (en soms partner) en later voor zijn ouders.

6. Het Begeleidingssysteem


Rondom ieder individu wordt een sociaal netwerk gevormd dat bereid is om elkaar te helpen en indien nodig ook te waarborgen. In het algemeen bestaat dat netwerk uit naaste familieleden en vrienden. Het is de bedoeling dat deze groep zo vroeg als mogelijk is in het leven wordt gevormd en zo lang als mogelijk in stand blijft. Denk daarbij ook aan de oude functies van meter en peter.


Een Coach is een persoon die over praktische levenswijsheid beschikt. Het is iemand die zijn/haar loopbaanpad heeft verlaten en zich als vrijwilliger aanbiedt aan mensen die steun nodig hebben in het leven. Coaches kunnen door een persoon of door zijn ondersteuningsgroep worden gevraagd om te helpen. Een ondersteuningsgroep is een absolute randvoorwaarde om aan de slag te gaan. Een coach kan gebruik maken van een simulator om mogelijkheden te onderzoeken.

Case Manager

Een case manager is een rol die er voor zorgt dat een dringend probleem wordt opgelost. Case managers kunnen zich in allerlei instanties bevinden en kunnen daardoor fors langs elkaar heen gaan werken. Het is de taak van de coach om de probleemhebber (zijn “maatje”) te helpen om een dergelijke situatie te vermijden of te corrigeren.

Case-Management Systeem

Alle betrokkenen maken gebruik van één Case-Management-Systeem (CMS). Een CMS is een procesmanager die op basis van condities zijn werk kan doen. Met behulp van dit systeem kunnen afspraken worden vastgelegd maar ook andere partijen betrokken en aan hun afspraken worden gehouden.


Een zelfhulpgroep is een groep mensen die in vergelijkbare omstandigheden heeft verkeerd en bereid is om anderen te ondersteunen met praktische raadgeving. Mensen kunnen deelnemen aan meerdere groepen.


Een case is een gestandaardiseerd beschrijving van een situatie in combinatie met een niet gestructureerde beschrijving. In het laatste geval lijkt het op een dagboek.

Cases kunnen problematisch zijn en om een oplossing vragen maar ze kunnen ook een beschrijving zijn van een gebeurtenis (bv. een ongeluk, een ziekte, een verhuizing, een aankoop). Cases worden gebruikt om een kwalitatief historisch overzicht te krijgen eventueel aangevuld met kwantitatieve informatie. Cases worden zoveel als mogelijk is automatisch aangemaakt.


Indien een ondersteuningsgroep onvoldoende tijd en mogelijkheden heeft om de benodigde hulp te bieden kan externe hulp worden opgeroepen. Die wordt toegevoegd aan de groep en communiceert ook met de groep.


Indien nodig kan een case manager tijdelijk of permanent specialisten of hulpmiddelen toevoegen om de case op te lossen.


Indien nodig kan een case manager tijdelijk of permanent deskundigen en kennissystemen tijdelijk of permanent toevoegen om de case op te lossen.

7. Financiering van de Levensloop

Het lichaam is verbonden met kort cyclische zon- en maanritmen zoals de dag, de maan/maand en het jaar (de seizoenen). Het gedrag is meetbaar (sensors), sterk voorspelbaar en daardoor budgetteerbaar mits er geen sprake is van verslaving, de behoefte van het lichaam om eindeloos te genieten.

Het complement van het lichaam, de geest, zoekt zekerheid en zoekt en formeert voorspelbare lange termijn patronen (soms een onderneming genoemd) die zich tonen in de vele economische cycli (Kitchen, Juglar, Kuznets, Kondratiev, …).

Aangezien de patronen onderhevig zijn aan verstoringen moet men ze niet als een absolute zekerheid gaan hanteren. Cycli herstellen zich altijd weer.

De korte cycli moduleren op lange cycli en hebben een voorspelbare verhouding (één Kondratieff = drie Kuznets= zes Juglars = twaalf Kitchens).

De Kontratiev-cyclus duurt +/- 54 jaar wat betekent dat de gemiddelde mens in zijn leven altijd profiteert van voorspoed en tegenslag. Dit betekent dat men met behulp van een lange termijn planning en een adequaat sociaal netwerk de cycli ongehavend door kan komen.

Sommige mensen hebben last van teveel geluk, teveel ongeluk, teveel passie of teveel wantrouwen om flexibel om te gaan met de toekomst.

In dat geval kunnen er voor deze mensen ondersteunde systemen worden ontworpen die zowel het geluk als het ongeluk delen door elkaar een waarborg te verlenen of elkaar te helpen in het besturen van het levenspad.

8. Smart Computing: De Mens in de Machine

Software gaat steeds meer psychische functies van de mens overnemen waardoor er uiteindelijk volledig autonome systemen zullen komen.

Op dit moment zijn vooral patroonherkenning (Big Data) en sensors gekoppeld aan procesmanagers (‘robots”) bruikbaar.

In de volgende stap kan de mens zich gaan koppelen aan zeer krachtige simulatoren die aan de ene kant de buitenwereld voorspelbaar zullen maken (“Early Warning”) en aan de andere kant een persoonlijke fantasiewereld (“het Holodeck”) kunnen maken waarin de mens eindeloos kan doorbrengen.

In de laatste fase kan de mens zich voorzien van lichaamssensors die het onbewuste zullen gaan ontsluiten.

Producten zullen worden gestandaardiseerd middels onderling gekoppelde product-configurators waarmee de klant kan gaan spelen (of andersom).

9. Van Coöperatie naar Banking Robot

Bankieren is heel oud. In de code van Hammurabi (1700 v Chr) werd er al gesproken over verzekeren. Rond 1200 ontstonden in Italië de handelsbanken.

De Treasury voortgekomen uit het graanpakhuis van Hammurabi is de functie binnen de bank die moet zorgen voor de levensloopbegeleiding van de bank door te zorgen voor een goede balans tussen sparen (productie) en lenen (consumptie) op zowel de korte- als de lange termijn.

Bankieren was tot 1900 uitsluitend voorbehouden aan de welgestelden. Rond die tijd ontstonden er twee nieuwe bankvormen die zich gingen richten op het vergaren van vermogen onder de minder draagkrachtigen (Giro & Postspaarbank) en het besturen van collectieve bedrijven en het dragen van collectieve risico’s (Raiffeisen, de Coöperatie of Onderlinge Waarborg Maatschappij).

De Consumptiebank (Bank van Lening) kreeg een enorme impuls toen de arbeiders in de jaren zestig verplicht werden om een salarisrekening te openen. Vanaf dat moment raakten de Nederlanders hun vrees om te lenen en te spenderen kwijt. Deze ontwikkeling werd natuurlijk sterk geholpen door de opkomende Kondratieff-golf.

Aan het eind van 20e eeuw hebben de banken geprofiteerd van de verder oplopende economie en hebben daarbij vergeten om een geldvoorraad voor de slechte jaren op te bouwen. Dit geldt natuurlijk niet alleen voor de bank zelf maar ook voor zijn klanten.

Rond 2000 op de top van de golf werd door de ontwikkelaars van de handelsbank Binck-Bank, Knab gelanceerd als een nieuwe vorm van klantgericht bankieren (Personal Financial Planning).

Knab probeert om de nieuwe mogelijkheden van de IT-technologie ten volle aan te wenden. Tot op heden slaat deze moderne vorm van bankieren niet erg aan omdat de klant de diensten te duur vind. Het grootste probleem is natuurlijk dat deze bank geen aansluiting krijgt bij de duurzame socialen, de expanderende genieters en de comprimerende zekerheidzoekers.

Het ligt in de lijn der verwachting dat rond de tijd van de Singularity de bank zich zal hebben getransformeerd in een begrijpend pratende alleswetende bankrobot die perfect waakt over de belangen van de klant. De teerling voor een Dr.Watson-bank is deze maand door IBM samen met de DSB-bank in Singapore geworpen.

Het lijkt er op dat deze ontwikkeling wel eens sneller kan gaan dan men denkt omdat IBM wederom een miljard dollar heeft gestoken in de toepassingen van zijn Dr.Watson-technologie. Deze investering zal vooral worden besteed aan het verbeteren van de medische Dr.Watson.

Dr. Watson ook wel Semantic Analytics genoemd kan in korte tijd eindeloos veel kwalitatieve (tekst, plaatjes) en kwantitatieve data tot zich nemen, patronen ontdekken,  logische redeneren en praten.

Om de uitdagingen van de komende cyclus-periode aan te kunnen zullen de banken zich moeten gaan concentreren op het balanceren van hun eigen geldvoorraden en daarmee ook de waardenvoorraden van hun klanten. Dit kan alleen als ze zich gaan bezighouden met de volledige levenscyclus.

Dit betekent dat een bank niet alleen alle soorten dienstverlening moet gaan bieden maar ook alle soorten banken onder één noemer moeten zien te brengen.

In dat kader zal de bank ook weer een sociale kant moeten gaan tonen.

We hebben gezien dat deze kant van het bankwezen zich in het verleden heeft getoond in de coöperatie en de waarborgmaatschappij. Deze banktypen zijn grotendeels verdwenen en hebben zich getransformeerd in een “normale” bank en verzekeraar waarbij de inbreng in het beleid van de klanten niet groot meer is.

Het herstellen van de klantbetrokkenheid (zie Knab) is een “hot issue” en “customer co-creation” staat hoog in de trend top tien.  Daarnaast rijst het aantal nieuw opgerichte kredietunies de pan uit en is de regering al druk bezig om deze vorm van onderlinge solidariteit een wettelijke basis te geven.

Het ligt dan ook voor de hand om onderlinge solidariteit (“de naaste”) weer als uitgangspunt te nemen voor de mensen die dat willen en dat zijn de mensen met een sociale persoonlijkheid.

10. Integrale Gezondheidszorg

We zijn weer terug bij het verdwenen bankkantoor in de wijk. Het stond in een winkelcentrum waar inmiddels door de snelle opkomst van de Internetwinkels alleen nog de lichaamsgerateerde kort cyclische retail aanwezig is.

De kans is groot dat die zich zelfs op den duur terugtrekt als de winkel-logistiek zich volledig heeft aangepast aan het aan huis bezorgen.

Vaak is zo’n winkelcentrum gekoppeld aan een gezondheidscentrum dat zich nu ook druk moet gaan maken over de psycho-sociale zorg. De overheid heeft bedacht dat de huisarts in de wijk in samenwerking met de wijkverpleegkundige moet gaan optreden als personal case-manager.

Opvallend is dat de economische gezondheidszorg (de armenzorg) nog grotendeels een kerkelijke aangelegenheid is. Er zijn vele organisaties die de hulp van levenswijze “maatjes” aanbieden om mensen te helpen ook economisch orde op zaken te stellen.

Wat tot op heden nog volledig ontbreekt is een integrale benadering. De vele professionele hulpverleners (“de sociale kaart”) en vrijwilligers werken notoir langs elkaar heen,  het aantal specialismen is sterk gegroeid waardoor ieder probleemhokje een eigen loket heeft en men kan door de soms zeer complexe vaktaal moeilijk onderling communiceren.

Wat vaak wordt vergeten is dat er naast hulpverleners en vrijwilligers ook nog commerciële partijen zijn die belang hebben bij een gezonde medewerker of klant.

Die belangen worden bij voorbeeld gedragen door Arbo-diensten, Verzekeraars en Banken die schadeclaims moeten afhandelen en natuurlijk ook voorkomen. Een vergaande samenwerking rondom het wijkgebonden integrale gezondheidscentrum ligt voor de hand.

Het is hierbij van belang om te beseffen dat de technologie veel werk uit handen kan nemen zodat de mens zich volledig kan richten op het persoonlijk contact zowel in de vorm van een gesprek als van de zorg zelf (totdat de zorg-robot zich aandient).

11. De Zelf-Ontplooiende Stad

Een stad is een verzameling gebouwen, waarin mensen samenwonen, werken, worden verzorgd of plezier maken. De mensen en de gebouwen zijn verbonden door allerlei soorten netwerken (energie, vervoer, telecommunicatie, sociale netwerken, waardeketens, ..).

De stad kan net als het Integrale Gezondheidscentrum verdeeld worden in vier onderling verbonden onderdelen n.l Besturing, Bedrijvigheid, Sociaal en Cultureel.

Boven de Stad kan een Monitor worden gedefinieerd die erg veel lijkt op het menselijke bewustzijn. De Monitor moet er voor zorgen dat de verschillende onderdelen niet te dominant worden.

De vier onderdelen kunnen weer worden opgesplitst in vergelijkbare onderdelen waardoor er in totaal (1+4) x 12 = 60 onderdelen kunnen worden gedefineerd. Die onderdelen kunnen als nodig is nog veel dieper kunnen worden opgedeeld als we de mens weer opsplitsen in bijv. organen en de organen weer in cellen. Op ieder niveau gelden dezelfde wetten.


Over Slimme Software

Over de Stad

Over Paths of Change (PoC)

Over Grammers of Engagement

Over Roeping

Over Verslaving

Over Communities of Practice

Over Collaboratief leren.

Spelen met tussenschotten, lagen en stromen.

Dit is een door mij geschreven hoofdstuk uit het boek De onvermijdelijke culturele revolutie /  |red. H. Konstapel, E. Vreedenburgh, G.J.P. Rijntjes, SMO 1998.

Dit artikel trekt lering uit de ervaringen die ik heb opgedaan met het besturen van softwarecomplexen.

Onder besturen versta ík dat er iemand is, die weloverwogen, op basis van kennis van zaken, sturing geeft aan een proces van ontwikkeling. Onder een softwarecomplex versta ik een grote hoeveelheid geautomatiseerde code die zeer complex is opgebouwd.

In het algemeen is dit het geval als software ouder wordt. Er is dan niemand meer, die bij het origineel betrokken is geweest en de documentatie is weg of verouderd.

Een andere complicerende factor is gekochte software, zoals WINDOWS. De nieuwe eigenaar heeft er geen idee van hoe deze software werkt. Op dit ogenblik zit al meer dan 95% van de software “onder de motorkap” in de PC.

De afhankelijkheid van deze software is bij veel gebruikers erg groot. We zijn de gevangenen geworden van de ons omringende software.

Met een beschrijving van mijn eigen ontwikkelingsgang, wil ik in vogelvlucht de ontwikkelingen in de automatisering en de besturing van automatiseringsprocessen tussen 1970 en nu in kaart brengen.

Er toont zich in die periode een exploderende diversiteit aan software en ondanks verwoede pogingen een steeds verder afnemende besturing door het individu. Op dit moment is er zelfs geen sprake meer van besturing van processen maar van autonome groei.

Vervolgens beschrijf ik gedrag van mensen in relatie tot complexe situaties en zal laten zien, dat we op dit punt niet sterk staan. Mensen zijn overlevingsmachines en geen analisten.

Daarna pak ik de evolutie-theorie op. Deze theorie lijkt bruikbaar om op termijn, nieuwe wijzen van besturen van de ontwikkeling van het softwarecomplexen te ontdekken.

Als laatste probeer ik alle vergaarde kennis te gebruiken om te laten zien hoe besturen mogelijk is door te spelen met tussenschotten, lagen en stromen.


Mijn eerste ervaringen met computers en computertalen deed ik op in de periode 1969 – 1980. In deze periode studeerde ik wiskunde in Leiden en deed mijn eerste werkervaring op als Operations Research Analist bij de Algemene Bank Nederland (ABN).

Deze eerste ontwikkelingsfase is te typeren met de term programmeren. Er werd veel aandacht geschonken aan het maken van programma’s en nog weinig aan ontwerpen of besturen. Dit was ook niet nodig, omdat er niet veel ontwikkelaars en programma’s waren.

Ik zag mijn eerste computer of beter een stukje van de computer, de kaartlezer, in 1969 in het Centraal Rekeninstituut van de Universiteit Leiden. Hij stond in de hal en mensen met dozen vol ponskaarten omringden hem. Het duurde een dag, voordat je zeker wist, dat alles wat je op die kaarten had ingetikt ook zonder tikfouten was. Dat betekende echter nog niet, dat het programma realiseerde wat je er van verwachtte.

Studenten Wiskunde werden getraind in ALGOL en Assembler. De laatste taal was een machinetaal gericht op computers van IBM. Assembler was het summum van onbegrijpelijkheid. Je verschoof steeds kleine stukjes data in binaire vorm van het ene geheugenplekje naar het andere plekje.

ALGOL, de moeder van alle computertalen, was bedacht om deze narigheid onzichtbaar te maken. Door een ander programma werd ALGOL omgezet in Assembler. Weer een ander programma zette Assembler om in nullen en enen (de machinecode).

Het laten werken van programma’s gaf een enorme kick. Na soms weken puzzelen en erg veel wachten op output deed hij het.

Naast de praktijk van het programmeren kregen we ook theorie over talen (Chomsky), machines (Turing) en programmeren (Dijkstra).

Langzamerhand werd duidelijk, dat we iets in handen hadden, dat de wereld zou veranderen. Het werd duidelijk dat met de computer of beter gezegd met de computertaal ideeën supersnel om te zetten zijn in acties.


De denkbeelden van Chomsky hebben grote invloed uitgeoefend op de computertalen. Door het combineren van woorden en patronen (de syntax) ontstaan oneindig veel mogelijkheden.

Het omgekeerde, het vinden van woorden en patronen in de resultaten, kreeg mijn aandacht. Was het mogelijk om hier een methode voor te bedenken?  Het vertalen van de ene naar de andere taal leek een kwestie van tijd te zijn. Maar tot op heden zijn we in beide gebieden nog aan het speuren naar de ultieme oplossingen.

Door veel te lezen over de geschiedenis van de filosofie (Störig, Russell) ontdekte ik, dat taal en vertalen de mens al eeuwen hebben beziggehouden.

In bijvoorbeeld de Culturele Antropologie (Levi-Strauss) wordt geprobeerd om de woorden en de patronen te vinden in culturen.

Chomsky en Turing hebben laten zien, dat er een groot verschil is tussen computertalen en mensentalen. Bij een computertaal is de betekenis (semantiek) eenduidig en kunnen woorden vertaald worden door ze stuk voor stuk te lezen en te interpreteren. Er bestaat geen twijfel over wat er moet gebeuren.

In een mensentaal moet je soms “heen-en-weer” in de tekst om de juiste betekenis te vinden. Er is hierbij sprake van contextgevoeligheid.

Ook is de plaats van een woord ten opzichte van een ander woord belangrijk voor de betekenis ervan. Bovendien kunnen dezelfde woorden verschillende betekenissen hebben.

Het verschil tussen computer- en mensentalen heeft een enorme invloed gehad op de automatisering. Steeds heeft men geprobeerd om de structuur van de computertaal aan de gebruiker op te dringen omdat dit niet lukte werd de automatisering/software steeds complexer.

De computer beschikt slechts over een beperkt aantal woorden en patronen. Hoe dichter je de computer nadert, met als minimale taal de machine code, hoe minder woorden en patronen er zijn.

De variatie in (output-)mogelijkheden neemt hierdoor toe.  Iedere ontwikkelaar van een nieuwe computertaal maakt, meestal impliciet, een keuze voor het makkelijk bereiken van een bepaald soort eindresultaat, met veel vaste woorden en patronen, of voor veel variatie in dit resultaat.

Technici houden van talen die dicht bij de computer staan. Eindgebruikers willen het omgekeerde: een taal die het meest lijkt op een mensentaal.

Zo zijn er in de loop der tijd steeds nieuwe talen ontstaan, die naast elkaar staan of op elkaar zijn gebaseerd. Zo wordt een taal soms via een laag van vertalers naar de computer gebracht. Dit vertalen kost allemaal tijd.

Hoe meer de taal kan hoe langer het duurt voordat het resultaat zichtbaar wordt. Door de steeds maar weer toenemende kracht van de computer valt het niet op dat er zeer veel werk wordt verstouwd.

Aan de ontwikkelde computertalen zijn generaties toegekend, die worden aangeduid met nummers (1e Generation Languages 1GL). De ontwikkeling van machinecode (1e generatie) via Assembler (2e generatie) naar Algol (3e generatie) lijkt te zijn geëindigd in de 4de generatie ( SQL).

Het ontwikkelen van de 5de generatie taal (Artificial Intelligence) is ondanks hoge investeringen tot op heden niet gelukt.

Computers werken niet exact

Het leukste vak tijdens mijn studie vond ik Numerieke Wiskunde. Complexe wiskundige structuren werden afgebroken in door de computer te gebruiken bouwstenen.

Zo is machtsverheffen niets anders dan een aantal keren vermenigvuldigen en zijn sinus en cosinus reeksontwikkelingen.

Veel mensen weten niet dat het meestal niet mogelijk is om een berekening exact door een computer te laten uitvoeren. Men probeert dan een benadering te vinden.

Het toepassen van benaderingen op benaderingen maakt, dat de afrondfout steeds groter wordt. Zoals gesteld zijn de meeste computergebruikers zijn zich hiervan niet bewust.De computer wordt gezien als het wonder van exactheid.

Het aan elkaar verbinden van een groot aantal benaderde berekeningen, zoals in een groot wiskundig model geeft uiteindelijk een onvoorspelbaar resultaat dat tussen grote marges van onzekerheid ligt.

De meeste onderzoekers kunnen deze marge niet tonen of willen hem niet tonen. Ze geven liever hun eindresultaat in de vorm van een getal met het liefst vele cijfers na de komma.


Als bijvak voor mijn doctoraal deed ik Onderwijskunde. Het meest interessante gedeelte was voor mij Leerpsychologie.

Gagné beschreef leren als een gradueel proces, waarbij lagere structuren, zoals stimulus en respons, zich opbouwden tot het summum van de “problem-solving”. De theorie van Gagné geeft een indeling, maar verklaart weinig.

Piaget (The psychologie of intelligence, 1986) ontwikkelde een theorie die gebaseerd is op “sprongsgewijs” leren.Mensen leren door gegevens en ervaringen op te slaan in bestaande mentale vormen (assimilatie) of door het herstructureren van deze structuren (accommodatie). Dit laatste gaat gepaard met allerlei vaak ook emotionele bijeffecten (ziekte, stress).

Accommodatie grijpt veel dieper in op de mens dan enkel op mentaal niveau. Het kan bijvoorbeeld het immuunsysteem aantasten. Deze bevindingen zag ik terug in mijn latere werkzaamheden als leidinggevende van een ontwikkelafdeling en als betrokkene bij grote veranderingsprojecten.

Echte problemen zijn onoplosbaar

Na mijn afstuderen in 1976 kwam ik in dienst van ABN op de afdeling Operations Research. Hier was men, dacht ik, bezig om “het grote exacte werk” te verrichten. De afdeling bestond uit econometristen en wiskundige ingenieurs.

Ik was, naast mijn baas de enige echte Drs. Wiskunde. Al snel ontdekte ik, dat echte automatiseringsproblemen onoplosbaar waren en je ergens moest gaan “sjoemelen” om met een oplossing te komen.

Een mooi voorbeeld is het optimaliseren van databasestructuren. Na het bestuderen van boeken en gesprekken met databaseontwerpers ontdekten we, dat er vele optimalisatie manieren waren, die ieder als dé manier werden bestempeld.

Een wiskundige analyse van het probleem liet zien, dat het vrijwel onmogelijk was om in redelijke tijd een oplossing te vinden voor het optimaliseren van database-structuren.

Hierbij kwam het probleem, dat een kleine verandering van de waarden (bijvoorbeeld het aantal banktransacties per dag) aanleiding gaf tot grote veranderingen in de oorspronkelijke structuur.

Toch bleken de database-ontwerpers niet te overtuigen van de in essentie onoplosbaarheid van deze automatiseringsproblemen. Net als bij andere existentiële vraagstukken bleek de het onoplosbare karakter ervan te leiden tot het aanhangen van een geloof.

APL en de druk om te verwezenlijken.

APL, “A Programming Language”, is een taal gemaakt voor wiskundigen. Oorspronkelijk was ze bedoeld als instrument om wiskunde onderwijs te geven. APL slaat alle gegevens op in matrices. Deze manier van opslaan is uitermate flexibel en liep ver vooruit op latere ontwikkelingen zoals de relationele database.

Met APL worden alle bewerkingen direct in het geheugen uitgevoerd. Men noemt dit een interpretor. Het directe werken met de hardware gaat ten koste van de uitvoeringssnelheid.

Talen, die in onderliggende talen worden vertaald bieden de mogelijkheid om te worden geoptimaliseerd. In het algemeen kan men dan kiezen voor optimalisatie van het ruimtegebruik of van de verwerkingssnelheid.

APL is de meest perfecte “direct link” tussen (wiskundige) hersenen en de computer. Na een langdurige inleerperiode was de programmeur in staat om de meest complexe problemen in een paar symbolen te vangen.

Er werd ook een sport van gemaakt om programma’s steeds compacter te maken. Na deze inkrimping van het aantal symbolen snapte niemand meer wat het programma beoogde, behalve de ontwikkelaar. Maar na enige tijd wist deze het ook niet meer. Pas na een langdurige studie kon de ene programmeur het onderhoud van de programma’s van een ander overnemen.

Er werd om dit probleem te voorkomen aangedrongen op het maken van documentatie in het programma of daar buiten. Door de programmeurs werd dit gezien als tijdverspilling.

Er bestond een enorme druk om steeds maar weer nieuwe ideeën te verwezenlijken. Een goede administratieve afwerking leverde geen punten op.

Na enige tijd werd ik betrokken bij het maken van delen van wiskundige modellen. Deze modellen hadden tot doel om de ontwikkeling van de rente te voorspellen op basis van tijdreeksen. Hiertoe werd een complete prognosefabriek gebouwd in APL, die met behulp van een modelgenerator (Box-Jenkins)* een grafische terminal van Tectronix* aanstuurde.

Per maand werd volautomatisch een doos met plotjes met grafieken afgeleverd en aangeboden aan de bedrijfseconomen. Het viel mij op, dat men geen aandacht schonk aan afrondfouten, die APL veroorzaakte.

Er werden door APL namelijk zeer complexe programma’s aan elkaar geknoopt. Daarnaast werd ook de statistische fout niet getoond. De klant kreeg prachtige grafieken en had een groot vertrouwen in de deskundigheid van statistici. Hoe complexer het model, hoe groter het geloof.

Bij de ontwikkeling van een Management Information System (MIS) kreeg ik steeds meer te maken met medewerkers van het computercentrum. In het MIS werden wiskundige modellen (in APL) en de administratie (in COBOL) samen gebracht.

Om de opslag te verbeteren werd gekozen voor het nieuwste van het nieuwste, een database-managementsysteem van IBM genaamd IMS.

De technici vertaalden deze term in Increasing MainStorage, omdat de software enorm veel geheugen kostte. In die tijd was het werkgeheugen van de computer een schaars goed. Programma’s werden vaak opnieuw gemaakt om zo slim mogelijk met geheugen om te springen. Deze optimalisatie is één van de belangrijkste oorzaken van het jaar 2000-probleem.

Het computercentrum zelf was een grote papierfabriek, waar lange lijsten werden afgedrukt en verstuurd naar de kantoren. Men besteedde veel tijd aan het omstandig aantonen, dat iets niet kon of dat de ander de schuld had van een fout.

Dit kwam, omdat men de werkwijze had opgesplitst in stappen en taken, die vaak langs elkaar heen werkten. Voordat er wat werd gemaakt moest er eerst worden opgeschreven wat er moest gebeuren. Dit laatste werd goedgekeurd door de gebruiker. Later werd de werking van de programma’s nog eens op papier beschreven. Als laatste werd er getest of de programma’s wel deden wat de bedoeling was.

In het algemeen was de gebruiker daarna niet tevreden met wat hij kreeg. Hij werd dan om zijn oren geslagen met de specificatie die hij had goedgekeurd en moest dan wel inbinden.

Het spel kostte veel meer tijd en mensen dan bij Operations Research. Veel later werd de aanpak bij Operations Research voorzien van de naam “Iteratief ontwikkelen”. In tegenstelling tot de werkwijze bij het computercentrum  houdt iteratief ontwikkelen in het samen met de gebruiker stapsgewijs ontwikkelen van software. Elke korte ontwikkelstap wordt pas afgesloten na overleg met de gebruiker.


  • We kunnen gespecialiseerde talen naar machinetaal vertalen. Een machinetaal bestuurt een computer. Een machinetaal bevat heel weinig onderdelen en patronen. Hoe minder onderdelen en regels een taal bevat hoe meer mogelijkheden hij heeft. Gewone mensentaal voldoet niet aan de regels: zij is niet eenduidig en ze is contextgevoelig.
  • Het is mogelijk om een taal te beschrijven met behulp van een andere taal. Door iedere hogere laag geven we een richting aan het toepassingsgebied. We maken de taal rijker en daarmee de uitvoer meer voorspelbaar.
  • Een computer is niet in staat tot het exact uitrekenen van complexe wiskundige berekeningen. Er worden met behulp van numerieke wiskunde benaderingen geïntroduceerd, die een fout introduceren, die zichzelf versterkt als we berekeningen op berekeningen toepassen. Mensen weten dit niet of willen dit niet weten. Een computer staat voor hen voor exactheid.
  • Er bestaat een groot verlangen om ideeën om te zetten naar activiteit. Een computer is het middel om dit te doen. Het overzetten lukt het beste met abstracte ideeën, die wiskundig kunnen worden beschreven. Er is dan een één op één relatie tussen denken en doen. Niet-wiskundige menselijke intelligentie is (nog?) niet te vatten in een taal. Schijnbaar gaan we als we taallagen maken ergens over een grens heen, die het onmogelijk maakt om eenduidig te vertalen.
  • De problemen in de wereld laten zich in het algemeen niet vangen door een wiskundig model. Altijd moet er water in de wijn worden gedaan. Onoplosbare problemen leiden tot een groot geloof in de eigen oplossing.
  • Hoe complexer het model wordt hoe onbetrouwbaarder de uitkomsten zijn en hoe groter het geloof wordt van de klant. Als een wiskundige het heeft bedacht zal het wel kloppen.
  • De taal APL was ver vooruit op alle andere talen in zijn mogelijkheden. Het gemak, waarmee men een bepaald idee kan omzetten naar de werkelijkheid is bepalend voor de werkwijze. Mensen willen direct resultaat.
  • Per periode is er een dominant selectiecriterium dat bepaalt wat goed en fout is. In de eerste periode van automatisering is dat de schaarste aan werkgeheugen van de computer geweest.
  • Hoe meer mensen tussen de vrager naar informatie en de leverancier van deze informatie worden gezet hoe minder de resultaten aanslaan en hoe langer het ontwikkelproces duurt. Dit pleit ervoor om het “zelf te doen”.


De hoeveelheid betrokken mensen en de omvang van de programmatuur namen in de loop der tijd toe. De afstand tussen de gebruiker en de ontwikkelaar werd groter en groter. De manager werd geroepen om orde op zaken te stellen.

De volgende fase in de geschiedenis gaat over besturen.

Het zal blijken, dat het zeer moeilijk is om de realisatie van ideeën werkelijk te beheersen.

De volgende opsomming van uiteenlopende observaties en onderzoeksresultaten hebben invloed gehad op mijn denken over en besturen van ontwikkelingsprojecten.

Planning & Beleid

In 1980 ben ik overgestapt van ABN naar de Centrale Directie van de PTT.

Hier werd ik tewerkgesteld als beleidsmedewerker bij de Centrale Afdeling Personeelsvoorziening en Loopbaanontwikkeling. De PTT was op dat moment bezig om zich op te splitsen in Geld (Giro), Post en Telecom.

De centrale afdeling was bezig met zijn “doodstrijd”. Deze strijd heeft jaren geduurd.

Om de stap van Operations Research Analist naar Beleidsmedewerker te kunnen maken volgde ik de postdoctoraal opleiding Planning en Beleid in Utrecht.

Het was de allereerste keer, dat ik theoretisch te maken kreeg met het besturen van complexe processen. Ten opzichte van Operations Research richtte ik mij nu op de mens en niet op het model.

In de opleiding liet men zien, dat het vak Planning en Beleid in een diepe crisis verkeerde. Dit was de crisis van het afbrokkelende geloof in de “maakbare samenleving”.

De bekendste onderzoeker uit die tijd was Simon, die samen met Newell het boek “Human problem solving”* (1972) had geschreven.

Een belangrijk thema in dit boek was dat de meeste problemen echt onoplosbaar zijn óf dat we onvoldoende (computer-)tijd hebben om ze op te lossen.

Mensen gaan op zoek naar het “haalbare” en relateren hun “aspiratieniveau” aan de groep, waar ze inzitten. Het is goed mogelijk, dat een oplossing slechts delen van een probleem oplost en soms elders weer grote problemen veroorzaakt. Probleem oplossen is voor een groot deel perceptie. We geloven, dat we iets hebben opgelost.

Ik zat midden tussen de beleidsmedewerkers die aan onderwerpen als Beoordeling werkten. Zij hadden hiertoe overleg met gelijkwaardige managers. Ik had niet de indruk, dat men “de vloer” bezocht.

Een korte stage bij het Postdistrict Leiden opende mij de ogen. Wat was er een verschil tussen de ideële hoogbetaalde beleidsmedewerkers en de postbeambten. Later besefte ik, dat een dergelijk contact het onmogelijk maakt om nog “beleid te maken”.

Hoe meer je weet van de werkelijkheid hoe slechter je kunt beslissen, omdat je de consequenties kent. Je hebt een abstract model en soms, letterlijk, afstand nodig om hier los van te komen.

Generaals moeten ver van het slagveld hun strategie bepalen. Soldaten zijn dan nummers en eenheden geworden. Als ze te dichtbij komen zien de generaals de mens achter het nummer en nummers kunnen niet sneuvelen, mensen wel.

Men maakt plannen als men denkt, dat de toekomst voorspelbaar is

Er was wat onderzoek gedaan naar het verband tussen het planningsproces en de toestand van de omgeving. Hierbij kwam de  term “causal texture” (F.E. Emery en F.E.Trist) naar boven.

De voorspelbaarheid van de omgeving kan oplopen van “placid” naar “turbulence”. Hoe meer onvoorspelbaar een omgeving in de toekomst is hoe beter het is om ad-hoc te reageren.

Hier werd ook een mooie term voor uitgevonden namelijk “Muddling through (voortmodderen)”. Door de enorme hoeveelheid gegevens, die de laatste tijd beschikbaar komen hebben de meeste mensen het gevoel, dat de “causal texture” constant turbulent is.

Voortmodderen is de algemene trend aan het worden. Dit voortmodderen kunnen we op een nette manier vertalen in “leren en direct reageren”. De manier, waarop mensen leren is cruciaal voor het planproces.

Vandaar, dat er ook steeds meer theorieën komen,  die de term leren bevatten, zoals  “planning by learning” en “de lerende organisatie” (P. Senge).

In mijn scriptie voor de postdoctoraal opleiding paste ik deze theorie op de automatisering toe en beschreef het iteratief ontwikkelen van software.  De toekomst is altijd onvoorspelbaar. Ze wordt gemaakt door mensen, die of denken te kunnen voorspellen of willen scheppen. “Shape your own future”!

Plannen worden uitgevoerd als iedereen de “nood”-zaak ziet.

Men deed onderzoek naar falen en slagen van grote planningsprojecten.

Een historische analyse duidde aan, dat het erg goed uitkomt als er sprake is van een ramp, zie bijvoorbeeld de Deltawerken als gevolg van de stormvloedramp van 1953.

De negatieve begrippen ramp en vijand kunnen positief vertaald worden in het begrip visie. Dit grijpt echter aan op een ander niveau. (Doods-)angst en afgunst sturen op het niveau van de emoties, terwijl een visie het intellect stuurt.

Later is me opgevallen, dat men veranderingsprocessen in het algemeen probeert te sturen met positieve denkbeelden: het voorhouden van de wortel. Het aspect pijn, de stok, laat men achterwege.

Good managers don’t make policy-decisions. They give their organizations “a sense of direction” and they are masters of developing opportunities (Wrapp, Harvard Business Review, 1967).

Plannen is verbonden aan “geloven”. Managers moeten niet zelf beslissen, maar hun medewerkers de context aanbieden om een beslissing te nemen. Er zijn mensen, die de gave van het overtuigen hebben. Het lijkt erop, dat ze dit alleen kunnen doen als ze zichtbaar en voelbaar zijn. De meeste managers zijn een naam en tonen zich niet.

Een organisatie is een samenspel van mensen. We moeten er geen individuele menselijke eigenschappen aan geven. In sommige bedrijfskundige theorieën krijgen organisaties een “eigen leven”.

Ze worden een mens en hebben een geheugen, ze leren en ze anticiperen. Voor mij is het is twijfelachtig of een verzameling mensen hetzelfde gedrag vertoont als één mens.

Een collectief heeft op hetzelfde moment over een onderwerp vele meningen. Individuen of groepen van individuen streven vaak tegenstrijdige belangen na. In grote organisaties zijn er dan ook vrijwel altijd zichtbaar of onzichtbaar concurrerende onderdelen.

Aan bedrijfskundestudenten wordt een mechanistisch beeld  van de organisatie geleerd. Het topmanagement ziet de richting, drukt op de knop en de raderen draaien. Maar de medewerkers zien geen beleid en geen visie.

De omgeving blijkt niet te reageren zoals het topmanagement dacht en de raderen staan stil. Het duurt jaren voor het management, vaak na een tijdje overspannen te zijn geweest, accepteren dat het anders moet.

Organisaties zijn in de tijd onvoorspelbare, veranderende patronen van mensen en middelen en kunnen daardoor niet mechanistisch bestuurd worden.

Plannen is een mentaal proces

Mensen veranderen door de mentale en fysieke ervaringen die ze meemaken. Deze ervaringen zijn het gereedschap, waarmee ze de toekomst ingaan. Het maken van plannen wordt enorm beïnvloed door deze ervaringen.

Voorspellingen, die negatieve consequenties geven voor het toekomstig functioneren worden “weggestopt”.

Zo ziet de toekomst er in principe altijd enigszins “rooskleurig” uit. Ernstige ziekten en faillissementen overkomen anderen.

Veel methodes proberen om deze bias te voorkomen, door het toeval in het planningsproces te introduceren.

Men gaat scenario’s maken. In de mentale modellen  van de werkelijkheid worden variaties aangebracht en aan de planners aangeboden. Men hoopt dan, dat iemand “het licht ziet”.

Als een kind speelt experimenteert het binnen een “veilige wereld”. Hierbij gebruikt het voorwerpen, die belangrijke zaken in de wereld voorstellen (een pop vader). Door de pop worden vele mogelijke (en ook onmogelijke) situaties uitgeprobeerd.

Ook volwassenen gebruiken dit soort manieren om zich voor te bereiden op nieuwe situaties.

Mensen lijken doelgericht, van zichzelf bewust, staan open voor de buitenwereld en hebben een eindig bestaan. In sommige theorieën hebben organisaties deze eigenschappen overgenomen.

De meeste organisaties leven echter veel korter dan mensen. Men heeft de hoop, dat planning het mogelijk maakt om de levensduur te verlengen. Arie de Geus (De Levende Onderneming) heeft laten uitzoeken wat “oude bedrijven” gemeen hebben.

Deze bedrijven blijken gevoelig te zijn voor hun omgeving, hebben een sterke identiteit, zijn tolerant en karig met geld.

Dit laatste punt is mij al meer opgevallen. Beperkingen verwekken creativiteit. Hoe minder budget hoe intelligenter de oplossing.

De identiteit maakt het voor individuen mogelijk om zich te ordenen. Men streeft naar een gezamenlijk doel. Indien de toekomst een dergelijk doel niet meer suggereert valt de identiteit weg.

Ontwikkelingen in de besturing van automatisering na 1984

In 1981 kwam ik terug bij  ABN. Ik promoveerde in snel tempo naar de functie van groepsleider van een automatiseringsafdeling. In 1984 werd ik gevraagd om me druk te gaan maken over het ontwikkelproces. De projecten werden complexer.

Om de processen in de automatisering te kunnen besturen werd een aantal maatregelen genomen.

Projectmanagement werd geïntroduceerd. Dit werd gebaseerd op wat men later de watervalaanpak is gaan noemen.

Er werden scherp afgescheiden fasen ingevoerd (ontwerpen, bouwen, testen en exploiteren).

Deze specifieke fasen werden voorzien van standaarden (documentindeling, opleidingen, taakbeschrijvingen).

Men ging uit van de oude planningstheorie die een maakbare wereld veronderstelde.

Niemand had in die tijd het benul hoe snel en drastisch de automatisering en de buitenwereld zou gaan veranderen.

Er werden hulpmiddelen geïntroduceerd. De ontwikkelaar ging steeds meer tijd achter zijn beeldscherm  doorbrengen. Er werd hierdoor minder tijd besteed aan overwegen.

Door de standaardisatie ging de automatisering zich voor automatisering lenen.

De eerste innovatie was de tekstverwerker, waardoor de programmeur niet meer afhankelijk was van de centrale typ- en ponskamer.

De doorlooptijd tussen idee en realisatie van het idee werd steeds korter. Bij de tekstverwerker moest men in eerste instantie nog gebruik maken van een typmachine. Later werd het beeldscherm geïntroduceerd.

Er waren minder beeldschermen dan medewerkers. Men moest inschrijven op een lijst. In de tussentijd bekeek de programmeur zijn product en op papier bracht wijzigingen aan.

In de loop der tijd werd de verhouding één op één. Vanaf toen werd er nog uitsluitend gewerkt achter het scherm. De interactie tussen computer en ontwikkelaar verving het rustig zelf nadenken.

Deze vervanging van de “contemplatie” door de interactie heeft een enorme impact op de werkwijze gehad. De mens werd langzaam maar zeker in de machine, lees de software, “gezogen”. De software nam de leiding over.

In een later stadium werd de methode vertaald in grafische hulpmiddelen. In eerste instantie vervingen die het tekenmiddel (de template). Later ging de software meedenken en taken overnemen.

De Computer Assisted Software Engineering (CASE) was geboren. De ontwikkelaars waren niet echt blij met deze ontwikkeling. Men kon zijn eigen “stijl” niet meer gebruiken.

Preventie krijgt de overhand. Dit resulteerde in vele nieuwe functies, die allemaal proberen te voorkomen dat er fouten worden gemaakt.

In 1984 werd ik verantwoordelijk voor de nieuwe afdeling Gegevensbeheer. Deze afdeling moest proberen om de samenhang in de gegevensstructuren van de bank te bewaken.

Het streven werd om een project op tijd, binnen het budget en met de gewenste functionaliteit op te leveren. Dit streven naar preventie heeft grote invloed gekregen op de werkwijze.

  • Men ontdekte, dat veel functionaliteitfouten onstonden door een beperkt ontwerpproces. Het aanpassen van een ontwerp (een idee) is veel goedkoper dan het aanpassen van een programma (een realisatie). Er kwamen dus ontwerpers, die los van de bouwers gingen werken. De overdracht van de kennis van de ontwerpers naar de bouwers werd een probleem. In de loop van een project werd altijd tijd verloren. De managers durfden meestal deze uitloop niet te vertellen aan de opdrachtgevers. Men bespaarde liever tijd  door “onnodige” zaken over te slaan. Er werd dan minder getest en gedocumenteerd.
  • Men ontdekte, dat de ontwikkelaars zich niet aan de methode hielden. Er kwamen dan ook kwaliteitscontroleurs, verbeterprogramma’s en ISO-certificaten. De ontwikkelaars vonden manieren om aan deze controle te ontkomen. Dit gaf weer munitie aan de controleurs om hun aantal te vergroten en nog meer geavanceerde middelen te ontwikkelen.
  • Men ontdekte, dat systemen elkaar in de weg zaten (overlap). Er kwamen dan ook informatieplanners en administrators, die bedrijfsdoelstellingen gingen vertalen in logische- en technische architecturen.
  • Men ontdekte, dat software veel fouten bevatte. Er kwamen dan ook testers en testplannen en testhulpmiddelen.
  • Men ontdekte nieuwe aanpakken en er kwam nieuwe technologie, die alles zou verbeteren. Hiertoe moesten velen vaak getraind worden.

Er kwamen zoveel verschillende soorten automatiseerders, dat het op het juiste moment bijeen brengen een probleem werd.

Er kwamen dan ook human resourcemanagers, skill-management-systemen en planningspakketten.

Het resultaat was, dat de bouwer omringd werd door een veelvoud van anderen, die feitelijk niets maakten.

Het ergste is nog, dat men nog steeds niet beschikt over een manier om objectief te meten wat productief is.

Hierdoor kon de ene na de andere hype de softwareontwikkeling in grote beroering brengen. Deze is nog steeds in afwachting van de “silver bullet”, die wellicht nooit gaat komen.

De database als grote integrator

De ontwikkelingsmethode werd sterk beïnvloed door de opkomst van de database. Het computercentrum transformeerde zich van lijstenfabriek naar opslagcentrum. Het gegeven werd uitgevonden.

De methode werd een object van heilige oorlog tussen de procesdenkers en gegevensdenkers. In essentie ging het bij deze oorlog om het verschil tussen het veranderende (gebeurtenis, algoritme, proces) en het blijvende (het gegeven, het geheugen).

De hoop bestond, dat gegevens zeer lang gelijk zouden blijven in hun semantiek en syntax. De semantiek en in het bijzonder het classificeren werd een belangrijk onderwerp van onderzoek.

Er werden projecten gestart om bedrijfsgegevens-modellen in kaart te brengen en bedrijfsbrede databases te bouwen. Deze databases moesten de waarden, betekenis en beschrijving van alle gegevens van het bedrijf bevatten.

Hiervoor deed de architect zijn intrede. Hij had als opdracht om ruimtelijke ordening tussen systemen te bewerkstelligen. De “vaste gegevens” theorie is niet uitgekomen. De werkelijkheid bevat weinig stabiele elementen.

Gegevens zijn een afbeelding van de blik van de medewerkers en de klanten op de werkelijkheid. Zowel deze blik, lees het paradigma, als de werkelijkheid zijn met toenemende snelheid aan het veranderen.

De waterval-aanpak veronderstelde stabiliteit in de verwachtingen en specificaties van de klant en in de  techniek. De doorlooptijd van een redelijk project was toch gauw een jaar. In die tijd veranderde de wereld sterk.

Bij de klanten was een onderscheid te maken tussen de vertegenwoordiger van de klanten en de daadwerkelijke gebruiker van de software. De laatste kwam er bij het specificeren eigenlijk weinig aan te pas.

Als men na hard zwoegen alles klaar had begon het proces van implementatie: de eerste confrontatie met de gebruiker. In de loop der tijd is die gebruiker steeds mondiger en veeleisender geworden.

De acceptatiegraad van nieuwe software is vaak klein. Dit fenomeen komt veel minder voor bij pakketsoftware. Hier wordt goed gebruik gemaakt van marketingtechnieken. Implementeren is “verkopen”.

Het uitgangspunt bij pakketsoftware is dat het niet mogelijk is om met alle individuele wensen rekening te houden.

Men dacht structuur te zien in de bestaande situatie. Alle databases gerelateerd aan een klant werden onder één noemer gebracht net als alle manieren om rente te berekenen. Er werden vele herbruikbare elementen onderscheiden.

Deze elementen werden vertaald in een nieuwe taal, de zogenaamde 4GL. Deze taal maakte het maken van een lijst zo simpel, dat de eindgebruiker het zelf kon doen.

Een andere manier om snel te ontwikkelen is de generator. Dit is een middel om kleine stukjes bestaande programma’s aan elkaar te koppelen.

Toch bleek in de loop der tijd, dat iedere groepering op den duur weer instabiel werd. Hoe groter de samengeklonterde brokken waren, hoe moeilijker het werd om ze snel aan te passen.

De “just-in-time” ontwikkeling

De logistiek leverde het concept van just-in-time. Deze manier van werken wordt gerealiseerd door voorraden op te heffen en de ontwikkeling pas te starten als het nodig is.

Dit verreist een hoog niveau van standaardisatie en een goed inzicht in het product. Dit product wordt uit elkaar gehaald en weer opgebouwd uit instelbare bouwstenen.

Binnen de grenzen van het mogelijke worden de klanten in staat gesteld om hun wensen kenbaar te maken. Ontwikkelen wordt een proces van het instellen van soms vele parameters. Met complexe software (bijv. SAP) kan men hier maanden mee bezig zijn.

Uit het logistieke concept groeide het idee van de software-fabriek. Software wordt door de opdrachtgever just-in-time samengesteld uit pasklare onderdelen. Dit vereist een goed inzicht in het eindresultaat.

Na een aantal iteraties is een goede architect in staat om dit eindresultaat te bereiken met een beperkt aantal bouwstenen. In één keer lukt het nooit.

Een goede manier is om bestaande systemen te verbeteren. Het doel moet zijn om meer functionaliteit met minder onderdelen te bereiken.

Er wordt echter betrekkelijk weinig gekeken naar het bestaande. De meeste hulpmiddelen en methodes gaan uit van nieuwbouw. Men denkt, dat men met de nieuwe technieken en hulpmiddelen sneller klaar is met een beter resultaat.

Niet iedereen wil snel klaar zijn. Deze ontwerpers construeren bibliotheken met herbruikbare bouwstenen voor een bepaald kennis-domein.


  • De planningstheorie was niet voor niets in de jaren tachtig in een crisis. De wereld is niet maakbaar. Zij is door de automatisering met steeds grotere snelheid aan het veranderen. Hier bijt de slang in zijn eigen staart.
  • In de automatisering heeft men er alles aan gedaan om de lering uit deze theorie te negeren. Men heeft zonder veel succes zeer zware preventieve maatregelen genomen in de veronderstelling, dat men hiermee de wereld stil kon zetten.
  • In essentie gingen de bouwers gewoon door met bouwen maar nu omringd met een veelvoud van niet-productieve bestuurders. De onderlinge afstemming werd steeds complexer
  • Het beperkende selectiemiddel geheugenruimte werd verwisseld voor (minimale) tijd en geld. Door de constant aanwezig tijdsdruk laat men zaken, die in het laatste deel van het ontwikkeltraject thuishoren, liggen (documenteren, testen).
  • De ontwikkelaar wordt in toenemende mate verslaafd aan  directe interactie met zijn ontwikkelsoftware. Iedere kleine aanpassing aan het idee kan onmiddellijk worden uitgeprobeerd. Zo wordt men steeds meer meegezogen door het detail en wordt er steeds minder tijd besteed aan het achterover leunen en contempleren.
  • Het is mogelijk om na vele iteraties bekende softwarestructuren uit elkaar te halen en te versimpelen tot een aantal gekoppelde instelbare bouwstenen. Dit wordt in het bedrijfsleven vrijwel niet gedaan. Nieuwbouw is hier de meest gebruikte aanpak. Er ontstaan bibliotheken met herbruikbare onderdelen.


De Personal Computer (PC) startte een ontwikkeling, waarbij het individu zijn gang kan gaan met automatiseren. De eigen verantwoordelijkheid voor de informatievoorziening wordt daarna steeds belangrijker.

Er komen zogenaamde softwarepakketten. Het netwerk koppelt iedereen aan iedereen en maakt het mogelijk, dat een individuele programmeur binnen korte tijd zijn programma op miljoenen PC’s laat draaien.

Software wordt niet meer ontworpen, maar lijkt te groeien. Deze groei lijkt soms op een kwaadaardig kankergezwel. Virussen tonen zich.

De kwaliteit van de software neemt af.

Individuele automatisering

Met de komst van de PC startte de individualisering van de automatisering. Het centrale mainframe rangschikte de ontwikkelaars rondom zich. Dit maakte centrale besturing mogelijk.

In de kantine en de “wandelgangen” vond veel afstemming plaats over samenhang tussen systemen en de richting die er gekozen moest worden.

De eindgebruiker zat “braaf” achter zijn terminal en deed wat de computer hem of haar aangaf. Door de PC werd dit allemaal anders.

Er werden PC-privé projecten opgezet om de nieuwe ontwikkeling bij gebruikers en ontwikkelaars te promoten. Medewerkers, die wel eens wat klungelden met de tekstverwerker begonnen te programmeren in BASIC. Een enorme verzameling niet samenhangende software begon te ontstaan.

De centrale ontwikkelafdelingen zagen hoe op vele plaatsen nieuwe software werd ontwikkeld door externe softwaremakers of door, door het management vrijgestelde, medewerkers. De concurrentie was begonnen.

De “amateurs” op de PC hadden meestal niet de kennis en ervaring van de centrale automatiseringsmedewerkers. Ze begonnen dus vrolijk opnieuw in alle valkuilen te vallen, die de professionelen net hadden gedicht. Gebaseerd op een totaal nieuwe onderlaag (Windows) begon het spel opnieuw.

Softwarepakketten vervangen maatwerk

Er komt een markt voor pakketten. Deze worden voornamelijk voor de externe klant ontwikkeld. Door de grote concurrentie neemt de snelheid van verandering en de hoeveelheid fouten exponentieel toe.

De werkwijze binnen het eigen bedrijf (hier het bankbedrijf) werd door de eigen ontwikkelafdeling als een uniek fenomeen gezien. De leverancier die probeerde om een pakket te maken voor het bankwezen moest dan ook van goeden huize komen.

Men vond altijd wel uitzonderingen, die niet in het pakket voor kwamen. In het ergste geval werd het pakket hier op aangepast en ontstond een niet onderhoudbaar software-complex.

Door deze krappe markt waren de prijzen van dergelijke pakketten hoog. Dit was ook een reden om ze niet te kopen. De PC doorbrak deze spiraal en schiep de gelegenheid om grote omzetten te gaan draaien.

Tot grote schrik van de automatiseerders werd niet de bank, maar ook de klant van de bank het object van de pakketbouwer. De interne ontwikkelaar was hier nog niet eens aan toe gekomen. Die was bezig om de interne processen te automatiseren.

Veel leveranciers zien deze lucratieve markt zitten. Door de felle concurrentie volgt de ene aanpassing de andere op. Het is voor de normale automatiseerder niet meer bij te houden.

Door de grote snelheid van ontwikkeling ontstaan zeer gecompliceerde, ondoorzichtige softwarecomplexen. De hoeveelheid softwarefouten neemt hierdoor enorm toe, maar omdat ze niet beter weten vinden gebruikers het normaal als de software per dag een aantal keren “hangt”.

Het beeldscherm krijgt grafische mogelijkheden.

De buitenkant wordt steeds belangrijker. Naast tekst komen er beelden. Er is weinig kennis over hoe een goed design moet worden ontwikkeld. De bruikbaarheid neemt sterk af. Het bijzondere van de PC zit in het grafische gebruikersinterface.

Om de een of andere reden is dit nooit voor het mainframe ontwikkeld. Met een enorme snelheid kunnen kleine puntjes (pixels) op het scherm worden aangestuurd.

Het wordt mogelijk om plaatjes en films te gaan presenteren met steeds toenemende kwaliteit.

Deze kwaliteit is sterk verbonden met de toenemende kracht van de chip in de computer. Het uitnutten van deze grafische potentie is een vak apart. De technici zijn vooral bezig om alle technische hoogstandjes uit te gebruiken. Dit heeft een sterk negatief effect op de bruikbaarheid.

Kennis wordt in software gestopt.

Men probeert kennis om te zetten in software. De adviseurs, de kenniswerkers, zijn aan de beurt om geautomatiseerd te worden.

Langzaamaan pakt de automatisering alle processen over. Het bedrijf verdwijnt letterlijk in de computer.

Men gaat proberen om kennis van experts te modelleren. Voor deze expertsystemen worden hele nieuwe talen en methoden ontwikkeld.

Na de bekende hype toont de realiteit zich. Het kennissysteem verovert langzaam de wereld en begint de kenniswerkers aan te pakken.

Er komen ondersteunende systemen voor dealers en accountmanagers. Deze laatste systemen zijn zo goed, dat ze direct met de klant kunnen gaan overleggen.

De evolutionaire aanpak.

De aanpak wordt evolutionair. Men gaat nu expliciet sturen op tijd en geld. Dit dwingt tot het stellen van prioriteiten.

De watervalaanpak verliest terrein. Men acht hem uitsluitend nog geschikt voor het ontwikkelen van infrastructuur. Veel bedrijven besluiten om deze infrastructuur te kopen.

De tegenhanger van de watervalaanpak wordt iteratief of evolutionair genoemd. Software wordt het liefst samen met de eindgebruiker in stappen (iteraties) ontwikkeld en ingevoerd. Men accepteert hiermee, dat alles niet in één keer perfect kan worden gemaakt.

Bij de methode time-boxing wordt de opleverdatum gefixeerd. Er wordt altijd wat opgeleverd. Men bespaart  op de functionaliteit. Deze aanpak dwingt tot prioriseren. De theorie zegt, dat de laatste 20% van een project 80% van de tijd kost. In die tijd introduceert men de uitzonderingen die de kern van het ontwikkelde systeem aantast. Er ontstaat dan een sterke neiging om de kern aan te passen; met alle gevolgen van dien.

Netwerken koppelen iedereen aan iedereen. Er is voor alles wel een markt te vinden.

Het netwerk koppelt iedereen aan elkaar. De uitwisseling van data en programma’s neemt enorm toe.Eén mens kan de wereld veranderen.

De PC’s worden eerst door een lokaal netwerk aan elkaar gekoppeld. Daarna worden de lokale netwerken verbonden en ontstaat het World-Wide-Web.

Iedereen is theoretisch met iedereen verbonden. Het product van een slimme programmeur ergens in de wereld kan binnen een paar weken overal aan het werk zijn.

Als de invloed van dit programma negatief is noemen we het een virus. We gaan niet voor niets termen uit de biologie gebruiken.

De infrastructuur wijzigt. Er komt steeds meer functionaliteit in de infrastructuur. Er is steeds meer te koop en gratis te krijgen.

Door de keuze voor TCP/IP* als netwerkprotocol en de komst van de browser wordt het mogelijk om de infrastructuur te standaardiseren.

Dit geeft pakketontwikkelaars de gelegenheid om zelfs voor niches wereldwijd  te ontwikkelen. De indruk bestaat, dat er voor alles wel een markt is. Veel ontwikkelafdelingen zien niet meer wat er om hen heen gebeurt.

Men ontwikkelt voor eigen infrastructuren en sluit de ogen voor de buitenwereld. Net als bij de opkomst van de PC  kan een medewerker van een bedrijf via het Internet meer dingen doen dan hij op zijn werk kan.

Er is zoveel concurrentie, dat veel producten bij oplevering al achterhaald zijn.

De snelheid van verandering passeert de theoretisch haalbare ontwikkeltijd. Ontwikkelen wordt gokken op meerdere paarden of de concurrentie volgen.

Tot voor kort was het mogelijk om een zet van de concurrentie te pareren door snel een eigen project te starten. De veranderingen gaan nu zo snel, dat de resultaten van een dergelijk project bij oplevering meestal al weer zijn verouderd.

Om als eerste in de markt te komen moet men dus ver voor de markt uitlopen. Men moet op meerdere ontwikkelingen tegelijkertijd gaan gokken of volger van de markt worden.

De hoeveelheid mislukte projecten neemt toe.

Daarnaast wordt ook steeds meer nieuw ontwikkelde software niet in productie genomen, omdat ze al is achterhaald. Dit resulteert in grote verliezen.

Weinig bedrijven kunnen of durven deze aanpak aan. Men gaat over tot het opkopen van succesvolle starters. Op deze manier draagt de maatschappij de kosten. Minder dan 20% van deze starters heeft succes.

Naast deze chaos ontstaat er ook ordening, doordat een aantal zaken standaard worden.

Deze standaarden worden niet meer door instituties gemaakt (bijv. ISO), maar ontstaan doordat een bedrijf een groot marktaandeel pakt. Helaas voor velen is dit bedrijf steeds Microsoft. Hier heeft men zich gespecialiseerd in het manipuleren van de markt.

Indien dit nodig is stopt men van de ene op de andere dag een ontwikkelproject en probeert hiermee een onvoorziene ontwikkeling in de markt in te halen. De kleine software-ontwikkelaars volgen dit spel met argusogen. Als ze te laat reageren zijn ze uit de markt. De markt lijkt op een zwerm vogels, die op zoek zijn naar een plek om te overnachten.


  • De PC geeft de gebruiker het heft van de automatisering in handen. De centrale automatiseringsafdeling, toch al kampend met een slecht image (luistert niet, duurt lang), wordt bestookt door toenemende concurrentie van softwarebureaux en pakketontwikkelaars.
  • Door de toevloed van nieuwe ontwikkelaars en gebruikers ontstaat een explosie van nieuwe software, die in het algemeen van slechte kwaliteit is. Daarnaast werkt veel van deze software niet goed samen met de rest. De interfaces zijn slecht of niet gedefinieerd.
  • De ontwikkelaanpak maakt gebruik van tijdsdruk en wordt iteratief. Om te voorkomen, dat er veel tijd wordt besteed aan uitzonderingen, die de structuur van een systeem verstoren, wordt het oplevertijdstip en het budget gefixeerd.
  • Het koppelen van PC aan een netwerk geeft een enorme versnelling aan het ontwikkelproces. Eén programmeur kan binnen korte tijd zijn software bij velen op de PC brengen.
  • Het selectiecriterium tijd en geld wordt vervangen door functionaliteit. De ontwikkelafdelingen kunnen niet snel genoeg meer reageren op een ontwikkeling. Men moet gaan anticiperen en gokken.
  • Hoe sneller de ontwikkelsnelheid hoe groter het verlies aan functionaliteit. Er wordt steeds meer voor niets gewerkt en weggegooid.
  • Standaardisatie vindt plaats door de markt te veroveren. Dit lukt door razendsnel op de markt te reageren. Dit betekent, dat men snel iets moet kunnen starten en stoppen. Dit laatste is het grootste probleem.

Overzicht van de ontwikkelingen 1970 – heden

Fase 1: Programmeren

Het begint allemaal met programmeren (doen).

Fase 2: Besturen

Door de toenemende grootschaligheid ontstaat een crisis en de behoefte om te besturen. Men gaat steeds meer preventief te werk en laat het bouwen vooraf gaan door denken.

Er komen steeds meer managers en controleurs. Men denkt alles te kunnen vatten in een methode. Deze methode wordt omgezet in hulpmiddelen. Er worden generatoren bedacht en bouwstenen gevonden. Door het gebrek aan objectieve meetinstrumenten weet men niet of men beter wordt van een verandering. De ene na de andere hype slaat toe en kost veel veranderingstijd. Aan het eind van de rit blijkt er niet veel veranderd te zijn.

Fase 3: Groeien

De PC maakt het voor de eindgebruiker mogelijk om zaken zelf op te pakken (eigen verantwoordelijkheid). Door de enorme verspreiding van de computer wordt het bovendien mogelijk om pakketten te ontwikkelen. Deze zijn door iedereen te betalen en leveren de leverancier grote winsten op.

Het verspreiden van het ontwikkelproces naar de eindgebruiker levert chaos op. Het gebruik van pakketten geeft voordeel.

Door het netwerk wordt iedereen aan iedereen gekoppeld. Een individu kan binnen enige weken zijn software op miljoenen PC draaiende krijgen. De bruikbaarheid van de software en de stabiliteit bereiken een dieptepunt.

De versnelling van het proces bereikt zijn hoogtepunt. Bedrijven moeten kiezen voor grote investeringen met geen of erg veel rendement of voor het volgen van de concurrentie

De drie fasen geven een kijk op een explosie van functionaliteit: van de individuele programmeur, via het project en de lopende band, waar softwarebouwstenen aan elkaar worden geplakt naar de huidige software-explosie; van het statement naar steeds hogere ordeningen in het softwarecomplexen.

Er zijn steeds meer mensen steeds losser en verder van elkaar bezig om een samenwerkend geheel te maken.

Het besturen van deze mensen met plannen en architecturen lukt niet. Ze laten zich niet sturen.

De druk om zelf te maken is zeer sterk. Dit wordt nog eens versterkt door de verwachting van groot geldelijk gewin (“the killer application”).

We zullen op zoek moeten gaan naar een manier van besturen door iedereen zijn gang te laten gaan. Eerst gaan we eens kijken naar hoe mensen omgaan met complexe structuren.

De mens

Mensen leven in een structuur in. Ze hebben vaak “last van een geloof”..

Daniel Denett* probeert in zijn boek “Conscience explained” uit te leggen hoe het bewustzijn in elkaar zit. Volgens hem lijkt het bewustzijn op een verzameling vrienden en kennissen, die een spelletje spelen.

Ze sturen er één de kamer uit met de opdracht om bij terugkomst de verborgen betekenis te vinden. De groep mag alleen Ja of Nee antwoorden. Zodra speler weg is wordt afgesproken om  at random te antwoorden.

Bij een vraag die begint met de letters a t/m m geeft men Ja als antwoord en anders Nee.

De lol van het spel is, dat de persoon in kwestie altijd een betekenis vindt, die men van tevoren nooit had verwacht.

Men wordt gevangen door de ideeën die door het JA/NEE-spel opkomen en maakt er een coherente structuur van.

Complexe structuren  fungeren als de verzameling vrienden en kennissen. Na enige tijd denken we ze “door te hebben” en vertellen we er een coherent verhaal over.

Ons bewustzijn voelt zich genoodzaakt om ordening aan te brengen. Hierbij geldt de bestaande ordening als uitgangspunt.  Wat we kennen is bepalend voor hoe we het nieuwe interpreteren.

Een grote langzaam verlopende verandering in de tijd wordt meestal  (te) laat gezien, omdat men zijn interpretatie niet kan aanpassen. Grote plotselinge veranderingen geven uitval (shock). Het bewustzijn kan dit blijkbaar niet aan.

Een analist gebruikt zijn oude kennis om de nieuwe kennis te vergaren.

Een persoon die lang in een bepaalde context doorbrengt wordt één met deze context.

Het observeren van de complexiteit van een bepaald fenomeen of een situatie is persoonsgebonden. Wat de één simpel vindt,  vindt de ander razend ingewikkeld.  Hoe langer  men met iets omgaat hoe meer structuur men ziet en hoe meer men complexiteit reduceert. Dit doet men door de structuur in te pakken in een simpele bekende structuur.

Een softwarecomplex wordt voorzien van een naam en omschrijving, die min of meer de vermeende lading dekt (het operating systeem of het internet). Met deze beschrijving wordt nu driftig verder gewerkt op het niveau van de concepten.

Zo is het mogelijk om complexen planmatig te koppelen en te herzien zonder, dat iemand inzicht heeft in de werkelijke mogelijkheden en onmogelijkheden.  Alles gebeurt theoretisch met behulp van de modellen die men in zijn hoofd heeft.

Mensen zijn instaat om met grote structuren te manipuleren zonder enig inzicht te hebben in de interne werking van deze structuren. We geloven het letterlijk wel!

Als we een ingepakte gelaagde structuur weer uitpakken verwachten we laag na laag de indelingen en principes  van de topstructuur. In de praktijk zijn diepere lagen totaal anders. Zo verklaren de meeste mensen alles met alles.

Mensen zitten in hun denkwereld gevangen. Innovatie is van buiten naar binnen kijken.

Het beeld van de werkelijkheid is ingepakt door de gebruiker. Deze heeft geen werkelijk zicht meer op zijn werkomgeving.

Een analist probeert zich in de denkwereld van zijn klant te verdiepen.  Hij doet dit door deze denkwereld van boven naar beneden laag na laag in kaart te brengen.

De gebruiker “liegt” en verklaart alles met principes, die alleen op het hoogste niveau opgaan.

De analist brengt niet het systeem in kaart, maar de interpretatie van de gebruiker die zich midden in het systeem bevindt.

Het is zeer waarschijnlijk, dat ieder een ander beeld heeft van de werkelijkheid. We denken, dat we in staat zijn om op “exacte wijze” over deze beelden met elkaar te communiceren. Deze communicatie geeft ons het gevoel, dat we hetzelfde observeren.

We kunnen alleen innoveren als we buiten naar binnen werken of een ons permanent open stellen voor onze neiging om te verstarren (“een open mind”). Managers moeten hun medewerkers hier op aanspreken en tot voorbeeld zijn.

Mensen zijn overlevingsmachines. .Een bedreiging die zich op lange termijn voordoet wordt ingepakt/ weggestopt. Mensen houden van graduele aanpassing.

Veel van mechanismen, die de mens onmiddellijk paraat heeft zijn gericht overleven. Als het echt nodig is overrulen ze alle andere processen en passen onze perceptie aan. Als alles rustig zijn gang gaat zien we de veranderingen niet meer. Bekend is het verhaal van de levende kikker die zich zonder problemen liet koken in een langzaam opwarmende pan.

Ideeën besturen mensen

Ideeën besturen de mens. Net als genen.

Sommige ideeën hebben een grotere kracht dan andere. De term “meme” heeft Denett gebaseerd op het begrip “gene” (gen). Dit om aan te duiden, dat er op het niveau van concepten vergelijkbare evolutieprincipes spelen, als op het niveau van de genen.

Concepten zijn volgens hem een vanzelfsprekende opvolger in het evolutieproces. Conceptstructuren ontwikkelen zich net als de soorten zonder bemoeienis van de mens. De mens fungeert als transformator. Memen kunnen zich nog niet buiten de mens om voorplanten.

Concepten worden bij het ontwerpen vertaald in objecten en algoritmen. Dit betekent, dat de invloed van het evolutieproces van de memen ook in de softwareontwikkeling zichtbaar zou moeten zijn.

Het feit, dat we invloed van de memen op ons functioneren niet zien is verklaarbaar. Mensen kunnen er niet goed tegen om het gevoel te hebben, dat ze geen beheersing hebben over hun omgeving.

Het gaat hierbij zover, dat men de waarheid aanpast (“liegen”). Dit “liegen” moeten we niet verwarren met het intentioneel niet de waarheid vertellen. Men is zich er niet bewust van. Het besturen van mensen moet worden gebaseerd op kennis van de manier, waarop meme’s de mens sturen. Een manager moet zijn mensen verleiden, manipuleren, hypnotiseren etc. Helaas hebben deze woorden tot op heden een negatieve bijklank.

Ideeën gaan voor het denken uit.  Mensen zijn bang om te falen.

Excellente ontwikkelaars denken niet na, maar vertrouwen op hun intuïtie. De Indiase filosoof Sri Aurobindo zegt in een brief (“Letters of Sri Aurobindo 3rd series 1949”)* het volgende:

Het intellect is een onzinnig overactief deel van de natuur; het denkt altijd, dat er niets goed gedaan kan worden tenzij het een vinger in de pap heeft, en daarom rijdt het instinctief de inspiratie in de wielen, blokkeert deze voor de helft of voor meer dan de helft, en stelt alles in het werk om zijn eigen minderwaardige moeizame producten in de plaats te stellen van het ware spreken en het ware ritme dat had moeten komen. De dichter ploetert vertwijfeld rond om het ware woord te vinden, het authentieke ritme, de werkelijke goddelijke substantie van wat hij te zeggen heeft, terwijl het de hele tijd kant en klaar daarachter ligt te wachten”.

De opkomst van een idee gaat voor het denken uit. Het denkproces haalt het idee uit elkaar en analyseert de consequenties van het uitvoeren van het idee.

Denken is een middel om het gevaar op korte termijn in kaart te brengen en te bezweren. Goede ontwerpers en programmeurs (meestal zitten ze samen in één persoon) zijn pas na het maken van het programma in staat om hun werkwijze te verklaren.

Ze hebben een “direct link” tussen de ideeëngenerator en de programmamaker in hun hersenen. Hoe beter de programmeertaal dit toestaat  (APL!) hoe beter het gaat. Het toepassen van een methode of het documenteren zien ze als mosterd na de maaltijd.

We moeten de intuïtie van mensen meer ruimte geven door ze het gevoel te geven, dat ze mogen falen.

Een groep mensen moet zichzelf besturen. Hoe verder men afstaat van de werkelijkheid hoe meer het beeld verandert en verslechtert

Het besturen van ontwikkelingen heeft twee kanten namelijk het besturen van de structuur, zoals de bestuurder die ziet en het besturen van de personen die deel uitmaken van de structuur.

Veel bestuurders denken, dat hun medewerkers hetzelfde weten en denken als zijzelf. Dit is vrijwel nooit het geval. Bestuurders steunen meestal sterk op denkbeelden, die hén succesvol hebben gemaakt. De consequentie is, dat medewerkers in het algemeen de opdrachten van hun bazen niet goed uitvoeren.

De bazen verklaren deze houding van hun medewerkers vanuit: “ze willen niet”. Aan dit spel der verbeelding kan erg veel tijd en geld worden besteed.

Het besturen van een complexe structuur met een hiërarchie die zich niet kan verdiepen in de denkwereld van de ontwikkelaar werkt niet.

Op dit te voorkomen zijn managementprincipes bedacht als “management-by-walking-around”. De meeste managers blijven echter liever in hun werkkamer zitten of versterken hun beeld van de wereld door met collega-managers te overleggen.

Op deze wijze scheppen zij het “zwarte-management-gat”. Bij grote ontwikkel- en beheerprojecten is de perceptie van de bestuurder in het algemeen sterk afwijkend van die van de ontwikkelaars. De status en de voortgang van het project zijn niet echt bekend bij de bestuurders. Dit alles pleit voor “zelfsturende”  teams. Deze teams moeten worden gemanipuleerd door ideeën.

Top-down ontwikkelen mislukt vrijwel altijd. De (denk-)wereld bestaat uit vele los -samenhangende en vaak overlappende structuren. We kunnen geen alomvattende systemen bouwen.

Het top-down uitwerken van een complexe structuur met een consistent principe mislukt. De reden is dat we op een bepaald ogenblik op een anders gestructureerde laag stuiten en het niet aandurven om het verklaringsprincipe aan te passen. De A-schematechniek  van ISAC is door deze reden nooit bruikbaar geworden.

Gegevensmodellen op een hoog abstract niveau zijn in niet in één slag te detailleren naar het allerlaagste niveau. Ergens gaat het mis.

Als we de juiste aanpassingen hebben aangebracht en de zaak weer “naar boven” proberen sluitend te maken treedt hetzelfde probleem op. De abstracte structuur klopt niet. We pendelen dan van boven naar beneden in de abstractie.

Een ervaren ontwikkelaar begint er gewoon niet meer aan. Het beste is om middenin te beginnen en de botsing van de opgesplitste niet aansluitende eenheden af te wachten en dan pas af te handelen.

Het is trouwens niet op voorhand duidelijk wat middenin is. Er is een wet van behoud op het niveau van de objecten en regels.  Hoe minder objecten, hoe meer regels. De meeste mensen zien de regels niet.

Hierdoor is het aantrekkelijk om bij de topstructuur te beginnen. Regels worden pas veel later in het proces toegevoegd. Top-down ontwikkelen is nog steeds de meest gebruikte aanpak.

Hierdoor worden er  veel niet passende structuren ontwikkeld, zodat er op de lange termijn veel moet worden aangepast. De top-down structuur blijft dan vaak dan in concept in leven en vormt de verklaring voor het complex.

Het mislukken van de besturing  over een proces wordt meestal niet gezien of zelfs bewust verborgen, omdat dit tot teveel statusverlies leidt. We moeten streven naar software, die zich beperkt tot een kennisdomein. Hierbij geldt de regel beter te klein dan te groot.

Er is een geloof in de perfecte aanpak, die morgen komt. Men moet niet te snel veranderen. Verbeter wat er is. Soms is het nodig om kapot te maken. Het systeem is oud.

Sommige ideeën hebben een zeer sterke aantrekkingskracht. Ze gaan “als een lopend vuurtje” door de samenleving en worden door velen als verklaring gebruikt.

Door de massamedia wordt dit proces  versneld. Het lijkt erop, dat ideeën sneller opkomen en sneller uitsterven. Dezelfde ideeën komen net als een virus terug, maar vaak onder een andere naam.

Een aantal zeer oude verworvenheden in de softwareontwikkeling worden stelselmatig opnieuw uitgevonden nadat een nieuw concept heeft gefaald. In de huidige periode zijn we gevangen door de PC en het daarmee samenhangende “client-server”-concept. Duidelijk mag zijn, dat de PC perfect past in het principe van “total-control”.

Vele PC’s aan elkaar gekoppeld door een netwerk lijken erg veel op een mainframe met parallelle processoren. We kunnen dus veel ervaring ontlenen aan het ontwikkelen voor het mainframe. Toch begon iedereen opnieuw het wiel uit te vinden.

Een tragisch voorbeeld zijn de performance-problemen bij Client-server-applicaties, die veroorzaakt worden door niet geoptimaliseerde gegevensstructuren.

Automatiseerders houden niet  van herhaling. Ze zoeken de kick in het steeds opnieuw beginnen.

We vinden deze observatie terug in de beroemde uitspraak over de “silver-bullit” uit 1982 van P. Brooks in zijn boek The Mythical Man-month (“There are no simple, easy-to-implement answers for excellence in software-development“).

Soms is het nodig om radicaal opnieuw te beginnen en alle “heilige huisjes”  te vernietigen. Toch komt ook dit proces vaak neer op het verplaatsen van bouwstenen, waardoor een ander perspectief ontstaat.


  • Na enige tijd verzinnen mensen altijd een verklaring voor iets. In deze verklaring gaan ze leven. Als er niet iets dramatisch verandert, zien ze de wereld niet meer veranderen.
  • Ideeën sturen mensen. We noemen dit intuïtie. “Denken” gebeurt pas na ideeënvorming en werkt voor een groot deel preventief: het vermijdt dat we falen. We kunnen de intuïtie stimuleren door falen niet af te straffen.
  • We denken, dat anderen onze motivatie altijd goed snappen. Dit komt omdat we geloven dat iedereen dezelfde zaken meemaakt en dezelfde wijze van redeneren heeft.
  • Hoe verder men van een proces afstaat hoe slechter het beeld. Men kan een proces alleen besturen als men er midden instaat. Dit vraagt om “zelf-sturende” teams.
  • Mensen zijn overlevingsmachines. Een simpele structuur is niet bedreigend en een complexe structuur kan bedreigend zijn. Een bedreiging die zich op lange termijn voordoet wordt ingepakt/ weggestopt. Mensen houden van graduele aanpassing.
  • Op elkaar lijkende structuren kunnen een totaal ander verklaringsmodel hebben. Dit kan soms aan een onbeduidende variabele liggen. We moeten veel vaker opnieuw beginnen.
  • Een topdown analyse schiet altijd door. We moeten tot inzicht komen door op- en neer te gaan in een structuur. Zo ontdekken we de echte contouren.
  • Er is een geloof, dat morgen alles beter wordt. Men is geneigd om nieuwe aanpakken ongetest op grote schaal op te pakken. Het is beter om wat men heeft te verbeteren. Als het echt niet meer gaat moet men wat men heeft in stukken hakken en deze stukken op een andere manier weer aan elkaar lijmen.

De evolutie-theorie

Wat is evolutie?

Een evolutionair proces moet altijd ergens in plaatsvinden. We noemen die plaats het universum. We kunnen daarbij denken aan de werkelijke wereld, maar ook aan een computer of het brein.

De karakteristieken van het universum bepalen het evolutionaire proces dat er plaats vindt. In het universum moet er iets zijn, waar evolutie op wordt toegepast, een substantie, zoals materie of ideeën. Evolutie maakt van deze substantie complexe structuren. Deze structuren passen zich aan.

Om aanpassing mogelijk te maken zijn er twee mechanismen nodig, n.l. variatie en selectie. De eerste verandert structuren random. Het variatiemechanisme weet niets van het bestaan van de structuur. Het variatiemechanisme behoort bij de structuur.

Selectie bepaalt welke veranderde onderdelen van de structuur behouden blijven. Ook de selectie weet in het algemeen niets af van de structuur.

Als we naar de natuur kijken kunnen we in structuren lagen onderscheiden, die in meer of minder mate onderhevig zijn aan evolutie. Hoe meer de laag is ingekapseld hoe minder hij zich aanpast of anders gezegd hoe stabieler hij is. De buitenlaag beschermt de binnenlaag.

De lagen communiceren met elkaar. We zouden kunnen stellen, dat de buitenlaag het universum vormt voor de binnenlaag. Binnenstructuren veranderen veel langzamer dan buitenstructuren. Ze zijn “klaar” met evolueren.

In een universum kunnen zich meerdere structuren bevinden, die naast elkaar opereren. Een evoluerende structuur kan deel uit maken van een selectiemechanisme van een andere structuur. We hebben de neiging om evoluerende structuren te groeperen. Het is de vraag of deze ordening bijdraagt aan de verklaring van wat er gebeurt.

We kijken bijvoorbeeld naar structuren, die elkaar “in de weg zitten” of die geen invloed op elkaar uitoefenen. We kunnen structuren in de tijd bekijken. We noemen ze dan generaties.

Selectie kan in verband worden gebracht met schaarste (in geld en tijd). Hoe minder mogelijkheden er zijn om de problemen op te lossen hoe sneller men gedwongen wordt een sprong te maken naar een ander universum. In het algemeen schept  “ongebreidelde” vrijheid geen enkele structuur.

Organisaties hergedefinieerd met behulp van de evolutieleer.

Als we de biologie gebruiken als denkwereld lijkt een organisatie op een soort naarmate de medewerkers meer op elkaar lijken. Hier komt het principe van de “identiteit” bij De Geus naar boven. Wat we willen is de soort zo lang mogelijk in stand houden. We willen heel lang hetzelfde zien. Dit stelt ons als mens gerust.

Soorten evolueren snel als er veel veranderingen optreden in de omgeving en als er een hoge mate van interactie is tussen de individuen op fysiek niveau (kunnen bewegen) en mentaal niveau (kunnen communiceren met tekens).  Zodra de soort er echter erg veel anders uitziet noemen we hem anders. Dit geldt ook voor organisaties.

De transitie van de ene naar de ander soort  gaat bij organisaties gepaard met zeer complexe rituelen (faillissement). In essentie blijft er altijd wel ergens een verzameling mensen en memen bijeen.

Om een organisatie in stand te houden moet men niet teveel veranderingen oppakken en de interne communicatie niet reguleren. Beide zaken komen neer op het aanbrengen van een afscherming naar buiten en het afschermen van de communicatie tussen mensen. Duidelijk zal zijn, dat een dergelijke organisatie op termijn dood gaat.

Langlevende organisaties zijn dat door mazzel, bijvoorbeeld doordat hun externe omgeving lang gelijk blijft. Het gaat er om, om bij geleidelijke veranderingen op tijd schotten weg te halen en/of te verplaatsen.

De evolutieleer toegepast op software

Richard Dawkins beschrijft het evolutieproces in zijn boek “The blind watchmaker” als volgt  “ We have seen that living things are too improbable and too beautiful “designed” to have come into existence by chance . The answer, Darwin’s answer, is by gradual, step-by-step transformations from simple beginnings, from premordial entities sufficiently simple to have come in existence by chance“.

In dit groeiproces ontstaan min of meer stabiele lagen (soorten), die als startpunt fungeren voor een diversificatie. De transformatie wordt bepaald door een selectiemechanisme, dat op den duur overleven of sterven bepaald.

Het ontwikkelen van complexe software-architecturen kan gezien worden als een graduele transformatie van programma’s gestuurd door een selectiemechanisme. Dit mechanisme heeft nu nog via de mens, op het individuele niveau, zijn werking.

Ik schrijf nadrukkelijk “nu nog via de mens”, omdat ik het niet voor onmogelijk houdt, dat het groeiproces ook zonder kan. De komst van de computer biedt de evolutie de mogelijkheid om het groeiproces te parallelliseren.

Het  selectiemechanisme is in de loop der tijd veranderd. Eerst werd er gelet op een minimaal geheugengebruik. Daarna werd “het op tijd zijn” de belangrijkste factor. Nu dit niet meer lukt is de functionaliteit van de software zelf van belang.  We kunnen zaken makkelijker vervangen dan vroeger. Dit hangt samen met de weg die software is gelopen. Van de computer, via het project naar de gebruiker

De diepere infrastructurele lagen van de software (bijv. het operating systeem) hebben zich genoeglijk ingepakt. Zij laten de buitenste lagen de druk van de variatie opvangen.

Evolutie volgens Kauffmann

Richard Kauffmann vindt de verklaring van Dawkins niet voldoende. In zijn boek “The origins of order” toont hij aan, dat ordening een eigenschap is van bepaalde zichzelf reproducerende netwerkstructuren.

Belangrijk zijn de verhouding tussen het aantal verbindingen, het aantal knooppunten en de mate van terugkoppeling in het netwerk. Netwerken met gemiddelde twee verbindingen per knooppunt vertonen vanzelf een hoge mate van ordening.

Hoe meer koppelingen hoe lager de ordening. Netwerkstructuren kunnen in de tijd convergeren, divergeren en trillen op de grens tussen orde en chaos  Deze laatste toestand is de meest adaptieve toestand. De drie toestanden zijn te vergelijken met vaste stof, gas en vloeistof.

Kaufmann’s theorie is toepasbaar op vele structuren, van het DNA tot de maatschappij. We definiëren nu een idee->mens->software-combinatie.  De mens fungeert als een transformatiestation.

Het totale netwerk kan een ordening gaan krijgen, instabiel worden of op de grens van de chaos gaan verkeren (Kaufmann) en zich door een selectiemechanisme gradueel aanpassen (Dawkins/ Denett*).

Het netwerk bevat terugkoppeling. Kaufmann’s boek gaat voor het grootste deel over de biochemie, maar in een tweetal   bladzijden probeert hij zijn theorie uit op technologie transfer en concepten.

Hij komt tot de volgende conclusies:

  • Hoe meer verschillende knooppunten in het netwerk worden gekoppeld hoe meer diversiteit er ontstaat.
    Dit verklaart de enorme diversiteit van software door de komst van de PC. We kunnen nu voorspellen, dat het Internet een nog grotere diversiteit zal geven, die wellicht zal omslaan in een chaotische toestand. Hoe meer mensen met andere culturen in aanraking komen hoe groter de diversiteit aan concepten. Dit kan leiden tot structuurloosheid en chaos.
  • Hoe verder men in de toekomst plant hoe meer diversiteit er ontstaat.
    Ad-hoc werken geeft sterke ordening en uiteindelijk stilstand. Het systeem kan niet meer reageren op grote veranderingen in de omgeving. Door te spelen met de termijn van planning kunnen we de groei van het netwerk beïnvloeden.
  • Hoe beter een systeem ontworpen is, hoe kwetsbaarder het is voor verandering.
    Deze regel pleit er voor om ontwerpen te maken, die niet precies passen op het op te lossen probleem.  Een hoge graad van redundantie vermindert de kwetsbaarheid. Wellicht moet er toch meer op “z’n beloop gelaten worden”.
  • Er komen altijd verstoringen voor.
    Dit is de wet  van Murphy. Er zit trouwens wel regelmaat in het voorkomen van dergelijke foutsituaties. Het is nodig om dit te weten, omdat men anders gaat zoeken naar oorzaken, die er niet zijn. Bij mijn weten is er op dit gebied nog geen onderzoek gedaan.
  • Hoe beter het model van de werkelijkheid hoe chaotischer het gedrag.
    Het loont helemaal niet om informatiesystemen te verbeteren. Uiteindelijk kan een onderneming aan een perfecte informatievoorziening ten onder gaan. Alles weten is niet goed voor een mens. We zullen het besturingsmodel van de onderneming en de mens eens op deze inzichten moeten aanpassen.

Spelen met tussenschotten, lagen en stromen

Het wordt tijd om tot een conclusie te komen. Aan de hand van de geschiedenis van de automatisering zijn we van bouwen, via besturen bij groeien aangekomen.

Hierbij moet groeien worden gezien als een continu proces van ontstaan, ontwikkelen en sterven van steeds nieuwe soorten.

De productie aan software is zo groot en onsamenhangend geworden, dat we mee moeten gaan met de stroom.

Er komt software op ons af, die we niet eens willen ontvangen (virussen).

De evolutietheorie zou bruikbaar moeten zijn om de softwarewereld te beschrijven. In dit hoofdstuk probeer ik te spelen met denkbeelden over netwerken en te komen tot een manier om te zaak te kunnen hanteren.

Het netwerk is een belangrijk concept aan het worden

Zowel in de automatisering, als in de biologie en de cognitiepsychologie is het netwerk een belangrijk concept aan het worden.

In de verschillende wetenschappen zijn de knooppunten (computers, genen en neuronen) anders van inhoud. Toch worden gelijksoortige conclusies getrokken. Door het netwerk stroomt  informatie. Deze informatie wordt gedragen door een medium (electronen, RNA).

Structuur ontstaat door weloverwogen met koppelingen om te gaan en de terugkoppeling in het netwerk te regelen.  Door “schotjes” tussen compartimenten te plaatsen of weg te halen ontwikkelen delen zich alleen of samen.

De informatie stroomt dan via andere kanalen. Soms lopen paden dood. Andere paden sluiten in zichzelf: een “loop”. Gekoppelde delen streven naar een evenwicht. Soms lukt dit niet en wordt het patroon (tijdelijk) chaotisch. Het netwerk kan zich hierdoor aan een observator vast, vloeibaar (beweeglijk) en chaotisch van structuur tonen.

De meest flexibele structuur is vloeibaar. In vloeibare toestand kan een deel van het netwerk structuur hebben en een ander deel chaotisch zijn.

Een vloeibare structuur kan zich snel reconstrueren en instellen op veranderingen in de buitenwereld. Een kleine verandering kan een gestructureerd gebied op grote schaal van structuur doen veranderen. Sommige gebieden zijn bestand tegen veranderingen. Ze herstructureren pas na grote druk.

Netwerken van mensen

Als we van mensen en hun communicatie een netwerk maken ontstaan organisaties en projecten. Dit zijn patronen, die geruime tijd blijven bestaan.

Ze blijven langere tijd in stand, omdat ze zichzelf reproduceren en bestand zijn tegen veranderingen. De structuur van het netwerk bewerkstelligt dit. Er is een afbakening gemaakt tussen binnen en buiten.

De mensen hebben een bril op gekregen, die ze het idee geeft, dat de binnen- en buitenwereld stabiel is of voorspelbaar verandert. Deze bril noemen we vaak cultuur of visie.

Door de komst van communicatienetwerken worden steeds meer connecties tussen mensen gemaakt. Dit resulteert in andere bestendige patronen dan de huidige. We noemen deze patronen netwerkorganisaties.

De afscherming tussen bedrijfsonderdelen door een hiërarchie werkt niet meer. De “top” wordt hierdoor geïsoleerd van zijn onderlaag.  Projecten transformeren zich in  “autonome teams”, die zich in onderling overleg specialiseren in een bepaald productieproces.

Een flexibel mensennetwerk is vloeibaar

Een vloeibare mensenstructuur is een structuur die bijna uit elkaar valt.

Indien een team langdurig een vast patroon vertoont, moet de manager zorgdragen voor nieuwe “losheid”. Menselijke structuren hebben nu eenmaal de neiging om te verstarren.

Het is niet de bedoeling, dat managers structuren permanent “kapot maken”. Dit geeft stress.

Indien een structuur doelgericht werkt is vastigheid een noodzaak. Soms kan het verplaatsen van één medewerker al nieuwe vloeibaarheid bewerkstelligen (“never change a winning team”).

Een mensennetwerk deelt concepten. Een stabiele mensenstructuur betekent een stabiel patroon van data-uitwisseling en daardoor gedeelde concepten.

Concepten veranderen mensen en mensen veranderen concepten. Hoe meer koppelingen er komen, hoe meer concepten zullen worden gedeeld. Er ontstaat een evenwichtstoestand.

Ook hier moet iemand de evenwichtstoestand verstoren als binnen- en buitenwereld teveel van elkaar gaan afwijken. Mensen hebben de eigenschap om hun beeld van de buitenwereld aan te passen aan hun binnenwereld.

Netwerken van concepten

In het boek ” Fluid concepts and creative analogies (1995)” doet Hofstadter verslag van zijn experimenten over “Fundamental mechanisms of thought”.

Creativiteit is volgens hem een product van “subcognitive pressurethat probabilistically influence the building and reforming of representations […] Cognititive representations are relativily immune to contextual pressure […] A crucial role is played by the inner structure of concepts and conceptual neighborhoods”.

Creativiteit verschijnt door het uitoefenen van druk, waardoor er  foutjes ontstaan in meestal stabiele structuren (“slips of the tongue”). Deze stabiele structuren bestaan uit concepten met hun omgeving.

Nieuwe concepten ontstaan in mensen onder druk. Ze komen meestal spontaan in mensen op na een periode van spanning. Op het juiste moment tijdens het examen komt een briljante inval. Kunstenaars maken gebruik van deze aanpak om bijzondere dingen te laten ontstaan. Inspiratie resulteert helaas niet altijd in briljante ideeën. Niet alle foutjes zijn bruikbaar net als in de evolutie.

Sommige mensen krijgen vaak briljante invallen. Ze combineren onbekende gebieden.

Sommige mensen hebben meer dan anderen last van briljantie. We noemen ze wonderkinderen of genieën. Vaak hebben ze interesse in vele haaks op elkaar staande vakgebieden. Ze brengen nog onbekende combinaties tot stand, zodat er letterlijk een nieuwe vonk kan overspringen. Naast briljante mensen zijn er mensen nodig die de gaten vullen, die door de voortrekkers zijn gemaakt.

Concepten veranderen via mensen de werkelijkheid

Aansprekende concepten verleiden mensen tot realisatie. Deze realisatie vindt plaats in de wereld waar men deel van uitmaakt. Men zet de componenten die men kent en een beperkt aantal nieuwe, in de gewenste volgorde. Vaak zijn er standaardpatronen om een passende volgorde te bewerkstelligen.

Realisatie blijkt plaats te vinden via vaste patronen

De architect Christopher Alexander heeft veertien jaar gewerkt aan het boek ” The Timeless Way of Building” (1979).

Het boek gaat over het ontwerpen en realiseren van drie dimensionale structuren, zoals een tuin, een gebouw of een stad die beschikken over “Quality without a name “. Dit begrip is wellicht het best te beschrijven met “het gevoel, dat het goed zit”.

“Quality without a name” ontstaat door het gebruik van “design patterns ( = ontwerppatroon)”. Een ontwerppatroon is een aanpak om in een bepaalde (fysieke) context een krachtenveld in balans te krijgen.

Dit krachtenveld bestaat uit natuurlijke krachten (b.v. de zwaartekracht) en menselijke krachten. Bij de menselijke krachten kan gedacht worden aan de behoefte om in bepaalde (omschreven) gevallen alleen te zijn en de behoefte om in andere omstandigheden ruimte te delen.

De krachten verkeren soms in een wankele balans. Ze trillen rondom om een evenwicht. Het ontwikkelen van een patroon gaat gepaard met vele jaren observatie en verbetering. Alexander vergelijkt de moeilijkheidsgraad met “anything in theoretical physics”.

Men krijgt gauw een gevoel, maar “it is very hard to be precise, because there is never any one formulation of the pattern which is perfectly exact”.

Een goede beschrijving is een “a kind of fluid image, a swirling intuition about form, which captures the invariant field“.

Het formuleren van een patroon als een spanning tussen krachten is een prachtig idee.  Het hele boek geeft je trouwens het gevoel, dat er een “quality without a name” in zit. Alexander heeft in de veertien jaar van schrijven waarschijnlijk zoveel geschrapt, herschreven,  gewikt en gewogen, dat de essentie er echt in staat.

Patronen overlappen en verwekken daarmee nieuwe patronen. Patronen bestaan altijd uit overlappende onderdelen. Een patroon kan een ander patroon starten. Dit betekent, dat er veel vanzelf gaat.

Door het “goede gevoel” gaan mensen ook als vanzelfsprekend mee. Zij groeien in hun omgeving en laten hun omgeving groeien.

Een combinatie van patronen noemt Alexander een taal. Een taal is “a good one”, als ze “morfologisch’ compleet is. Dit betekent, dat men het eindresultaat kan visualiseren.

Daarnaast moeten in alle mogelijke combinaties van patronen de krachten in evenwicht blijven. Een cultuur is een specifieke verzameling patronen.

Ontwerpen is het innemen van de ideeënruimte en verwezenlijken is het veroveren van de  materiële ruimte.

In beide worden patronen gevolgd. De ruimte is vrijwel nooit leeg. Zij dwingt tot aanpassing. De goede ontwerper voelt de lopende patronen in de ruimte en gaat met ze mee. De som van patronen biedt altijd ruimte tot manoeuvreren, maar geen oneindige variatie.

Een structuur zit ingepakt in een hogere ordening die hem beschermt tegen verandering

Een hogere ordening betekent, dat de structuur selectiecriteria bevat, die invloed uitoefenen op de onderdelen van de “lagere” structuur.

Beschermen wil hier zeggen, dat grote veranderingen worden tegengehouden. Als men zich aan de regels houdt gaat alles goed. Hoe dieper je kijkt hoe langzamer het veranderingsproces verloopt.  Er zijn steeds meer wetten zichtbaar.

Diepe structuren kunnen letterlijk geen kant op. Ze dragen de last van de hogere structuren.

Je kunt een structuur in een hogere versnelling zetten als je de regels van de hogere weghaalt. Bij mensen spreken we dan van een cultuurverandering.

Grote aanpassingen gaan als schokgolven door vele structuren heen. Sommige mensen worden ziek als er een grote reorganisatie plaatsvindt. Vaak worden bij reorganisatie de echte regels niet weggehaald of onderkent. Alles blijft hetzelfde. In de storm buigen de bomen mee. Na de storm gaan de bomen weer rechtop staan.

Mensen beroerden met behulp van hun instrumenten andere diepere structuren

Men kan in diepere structuren reiken door hulpmiddelen te maken. Je kunt rijden met een auto. Je speelt muziek met een viool. Je kunt de atomenruimte bekijken met een electronenmicroscoop.

Deze instrumenten beroeren de diepere structuur. Na enige tijd zijn mensen één met hun instrument. Het instrument heeft ze van binnen geordend. Het vervangen van een instrument heeft vaak grote invloed op de mens die hem gebruikt. Men komt van de ene in de andere ruimte.

De  instrumenten hebben zich in de tijd verbonden met de hand, het oog en het oor. Meestal spelen ze het spel op juiste manier. Ze veranderen de ruimte niet fundamenteel. Ze laten de schotten op de oude plaats staan.

In het verleden waren alle instrumenten analoog of mechanisch van aard. Het koppelen van mechanische instrumenten met raderen en tandwielen is een hele klus.

Koppelingen van instrumenten voor oog en oor werden makkelijker door de vloeibaarheid en kneedbaarheid van het licht en de electronenstroom.

Deze  hulpmiddelen worden nu vervangen door software (digitaal). We zijn deze softwarestructuren aan het koppelen. Koppelingen tussen software zijn erg vloeibaar. Dit maakt, dat we voorheen niet gekoppelde of diepere lagen in beroering brengen. Ze komen in een gezamenlijk evenwicht of raken een tijdje chaotisch.

Software koppelt steeds meer ruimten en maakt steeds  meer tussenlagen overbodig.

Ook tussen softwarecomponenten zitten schotten. We noemen ze interfaces. Veel  interfaces zijn slecht gedefinieerd. Ze vallen niet op en laten dan ook weinig stroom door.

Softwaresystemen met dergelijke koppelingen zijn inflexibel. Het zijn meestal grote oude brokken software of stukken software die erg nieuw zijn. Ze hebben nog geen ontwikkeling doorgemaakt.

De meest vloeibare koppeling tussen softwaresystemen is een koppeling via informatie. Op dit ogenblik zijn er nog vrijwel geen zelfstructurerende softwarecomplexen. Ze zullen er zeker gaan komen.

Concepten worden omgezet middels taal omgezet in software

Taal is het instrument van de hersenen, het denken.

Software (“taal geordend volgens Chomsky”) bevat ook “design patterns”. De “design patterns” van Alexander zijn op dit ogenblik de nieuwe rage in de software-engineering. In dit zeer technische vakgebied probeert men om complexe softwaresystemen te bouwen, die meestal op de achtergrond functies uitvoeren in de infrastructuur.

Men heeft tientallen jaren nagedacht over hoe een structuur flexibel kan worden ontworpen. Gebleken is dat aanpassen van onderliggende lagen op de achtergrond zo’n grote impact op de achtergrond op de achtergrond heeft op de bovenliggende, dat men zaken liever hetzelfde laat.

Hoe dieper je in de software duikt hoe ouder ze wordt.

Men is er wel achter gekomen, dat flexibele systemen moeten bestaan uit softwareonderdelen, die uitsluitend met elkaar communiceren met behulp van berichten. Denk hierbij aan mensen, die met elkaar praten.

Op geen enkele wijze mag de bouwsteen, object genoemd, zijn interne structuur laten zien. Op deze wijze wordt het mogelijk om de binnenkant aan te passen zonder dat de interactie moet worden aangepast.

Daarnaast is men druk bezig om zoveel mogelijk onderdelen te hergebruiken. Dit doet men door verzamelingen, klassen genoemd, te onderscheiden. Een object zit in een klasse (bijv. de klasse mensen). Deze klasse heeft eigenschappen (bijv. mensen lopen). Deze eigenschap wordt doorgegeven naar een deelverzameling (bijv. vrouwen), die zelf weer eigen eigenschappen heeft (kinderen baren). Vrouwen lopen doordat ze deel uit maken van de verzameling mensen.

Zo zijn enorme verzamelingstructuren ontstaan met steeds andere meestal technische, bijv. de klasse van de printer of het scherm) uitgangspunten. Er blijkt geen eenduidige indeling te bestaan.

Twee ontwerpers lossen hetzelfde probleem soms totaal anders op. Dit maakt het ideaal van het één keer maken en daarna overal toepassen een “fata morgana”. De “design patterns” zijn een koppeling van meerdere objecten. Er blijken net als in de 3D-wereld een aantal zeer vaak voorkomende grotere structuren te zijn, die een software ontwerper het “goede gevoel” geven.

Krachtige memen bezitten de “quality without a name”, Ze zijn een krachtenveld in balans.

De theorie van de objecten is zonder veel problemen om te zetten naar andere vakgebieden. Ze is een ideale manier om structuur aan te brengen.

Eigenlijk ben je bezig om met taal te spelen. Objecten zijn zelfstandige naamwoorden en verbindingen tussen deze objecten zijn werkwoorden.

Deze analogie geeft de gelegenheid om Alexander los te laten op memen, de genen van de taal.

Deze zouden de “design patterns” in onze taal zijn, die de taalruimte innemen en samengaan met bestaande patronen.

Een meme is dan een “krachtenveld in balans”. Meestal een combinatie van tegendelen. Een krachtig meme beschikt over “the quality without a name”.

Wiskunde is het grootste sterk samenhangende meme op aarde. Het kan de basis worden van alles.

Conceptcomplexen (memen) fungeren als selectiemiddel voor andere complexen. Net als de leeuw het schaap dwingt om te veranderen in de tijd of om eeuwig als zijn voedsel te dienen.

Sterke memen drukken zwakke memen weg. Het is gelukkig nog niet duidelijk welk mechanisme hier een rol speelt. Als we het zouden weten zouden we iedereen onder controle kunnen brengen.

Sterke memen beschikken waarschijnlijk over zelfreferentie en bezitten in het netwerk van concepten, hun semantisch netwerk, meerdere terugkoppelingen. Op deze wijze reiken ze horizontaal in vele structuren en vormen ze verticaal een gesloten structuur.

Wiskunde is de meest pure en samenhangende conceptenwereld. Een goed bewijs geeft het “gevoel, dat het goed zit”. Het wiskunde-complex is zo groot en krachtig, dat het bestand is tegen vrijwel alle aanvallen van andere conceptstructuren.

Het is niet onwaarschijnlijk, dat we op termijn met voldoende rekenkracht beschikbaar, de werkelijkheid aan de wiskunde zullen moeten aanpassen. De druk om te verwezenlijken is immens.

Tot slot

Het sturen van een wereldwijd netwerk van mensen en meme’s lijkt onmogelijk. De stroom gaat zijn eigen gang.

Soms zijn er eilandjes van rust.

Hier kunnen we richting geven of denken we richting te kunnen geven.

Dit kunnen we doen door schotjes te verplaatsen. Het gaat om isoleren en weer open maken.

Waar alles heen gaat is een raadsel.

Op deze onzekerheid moeten we bedacht zijn.

Ik gok op de wiskunde als laatste redmiddel. Dit komt waarschijnlijk, omdat ik een wiskundige ben. Zo zit ik ook weer gevangen in mijn eigen denkwereld.

Het verbaast me steeds weer hoe ik na enige tijd nieuwe fascinerende onderwerpen tegenkom. De memen houden me bezig.

Dit artikel is een strijd met de tijd en de concepten geweest. Een aantal inzichten zijn pas, conform de theorie, onder druk op het laatste moment tot stand gekomen.

Wellicht raken ze geen snaar en ben ik onbegrijpelijk of saai.

Ik hoop, dat een aantal stukjes patronen in gang heeft gezet en inspiratie geeft.

Op weg naar de Persoonlijke Voedsel Monitor (in Dutch)

Ik ben de enige zoon van een boer uit Wekerom en ben door mijn vader getraind in het boerenvak. Een paar jaar geleden werd ik uitgenodigd voor een bijeenkomst van investeerders in de voedselketen in Wageningen.

Hierdoor werd mijn latente interesse voor de landbouw weer aangewakkerd. Wat mij vooral begon te interesseren was de relatie voedsel en gezondheid. Door het netwerk werd ik steeds doorverwezen naar deskundigen op dit gebied.

Tot mijn verbazing bleek dat al die deskundigen grotendeels in het duister tasten ten aanzien van de relatie voedsel/gezondheid.

De reden was dat men zich veel te veel had geconcentreerd op de statistiek en onvoldoende had rekening gehouden met het feit dat de mensheid heel divers is.

Als je die diversiteit combineert met het feit dat alle omstandigheden ook weer specifiek zijn kom je uit op een omkering van alles.

De mens heeft behoefte aan specifiek voedsel in specifieke omstandigheden (“personalized food”).

Sinds een aantal jaren houd ik mij bezig met Smart Technology. Het woord Smart betekent dat het gedrag van de software niet is te onderscheiden van het gedrag van een mens. Een goed voorbeeld is de zelf-rijdende auto.

In dit document concentreer ik me op de “slimme” voedselketen.

Een slim systeem heeft zintuigen nodig (sensors), moet zelfstandig kunnen denken (analytics) en handelen (proces management) daarnaast moet het ook kunnen samenwerken (community) met mensen en andere slimme systemen en overzicht houden (monitoring).

Slimme systemen bewerkstelligen keten-integratie en keten-omkering.

Keten-integratie resulteert in het direct koppelen van consument en producent. De intermediair in de keten verdwijnt en wordt overgenomen door een (software)-infrastructuur die vaak wordt aangeduid met E-Commerce.

Consumenten kopen steeds meer hun producten in web-shops waarna de producten aan huis worden bezorgd. Het thuis bezorgen gaat een revolutie ontketenen in de stadslogistiek omdat het gebruikelijk concept van het centrale (of regionale) distributiecentrum niet meer nodig is als je instaat bent om verschillende logistieke stromen slim te combineren.

In het eerste stadium werd de web-shop vooral gebruikt om luxe goederen te verkopen maar sinds kort neemt het on-line kopen en bezorgen van voedsel enorm toe. Een deel of een groot deel van dit voedsel wordt in de nabijheid van de klant geproduceerd en werd vroeger op lokale markten verhandeld.

Door de globalisatie worden lokale producten nu de hele wereld over getransporteerd en vice-versa waardoor er erg veel energie verloren gaat.

Bewuste consumenten willen weer terug naar lokaal geproduceerde voeding. Dit geldt niet alleen voor voeding maar ook voor energie en werk. Er komt steeds meer behoefte aan zelfvoorziening (autarkie). Het is dan ook niet onwaarschijnlijk dat de lokale markt weer terugkomt.

Keten-omkering wil zeggen dat de consument en niet meer de producent aan het begin van de keten komt te staan. Die consument wordt nu het waarnemingsinstrument, de sensor, van de keten. Wat hem of haar aantrekt wordt uiteindelijk vertaald in een vraag. De grote vraag is hoe de consument zijn vraag kan articuleren.

Niet het produceren maar het consumeren wordt dominant in de waardeketen. De consument moet nog erg wennen aan het feit dat zijn vraag bepalend wordt voor het aanbod.

Steeds meer mensen beseffen dat voedsel heel belangrijk is voor hun welbevinden. Hierbij gaat het niet alleen om de ingrediënten maar ook om de wijze van de productie van deze ingrediënten in de voedselketen. Deze voedselketen integreert en keert net zo hard als alle andere waardeketens.

De diëtetiek, de voedingsleer, is een hele oude wetenschap.  In de preventieve holistische gezondheidsleer van Griekenland, Rome, China en India werd  er veel aandacht besteed aan voedsel.

Voedsel in de zin van kruiden was ook het belangrijkste middel om een ziekte te genezen. De kruiden zijn in de loop der tijd getransformeerd in chemische (farmaceutische) geneesmiddelen. Wat veel mensen niet beseffen is dat medicijnen ook voedsel zijn.

De oude wetenschappers waren op de hoogte van het specifieke van het lichaam en de persoonlijkheid en ontwikkelden ook classificaties (de humores en de temperamenten) die tot op heden worden gebruikt in de psychologie (Big Five).

De visie van de beroemde Hippocrates op de diëtetiek wijkt in zijn wezen niet zo erg af van de huidige visie over voedsel. Los daarvan is er erg veel veranderd en die verandering is veroorzaakt door de technologie.

In het begin van de 20ste eeuw kreeg de technologie invloed op de medische wetenschap. Er werd steeds meer kennis verkregen over de onderdelen van het menselijk lichaam waardoor de specialisatie enorm toenam. In 1930 was 25% van de medici gespecialiseerd in 1980 80%.

Door de specialistische visie op de mens is de kennis over de voedselverwerking in het lichaam enorm toegenomen en begint men na het uitzoeken van het menselijk DNA ook steeds meer zicht te krijgen op de specialistische invloed van voedsel op de gezondheid.

Door de specialisatie is het holistische karakter van de geneeskunst grotendeels verdwenen.

De invloed van de technologie op de voedselketen is enorm. De productieprocessen zijn opgeschaald en het voedsel is geoptimaliseerd zowel aan de buitenkant als aan de binnenkant. De tomaat van vroeger lijkt door de genetische manipulatie in niets op de tomaat van nu.

Het is de grote vraag of de ingrediënten van het huidige voedsel nog passen op het lichaam van toen.

Daarbij komt dat de bodem (‘de aarde”) steeds meer is ontdaan van zijn natuurlijke samenstelling waardoor ons voedsel belangrijke stoffen (zoals magnesium) mist.

De consument begint zich hiervan bewust te worden door allerlei publicaties en televisieprogramma’s en vraagt steeds duidelijker om gezond voedsel. Wat gezond is, is niet erg duidelijk. Er worden tientallen boeken op de markt gebracht die elkaar soms fors tegenspreken.

Om te voorkomen dat men door de bomen het bos niet meer blijft zien kan de technologie als hulpmiddel worden aangewend. Het wordt tijd voor de Persoonlijke Voedsel Monitor (PVM). Deze monitor moet de match maken tussen het voedsel en mens.

Wat er in het voedsel zit kan binnenkort door de persoonlijke spectrometer real-time in kaart worden gebracht. Op basis van het persoonlijke voedselprofiel kan dan worden bekeken of dit voedsel passend is.

Met behulp van lichaam-sensors in combinatie met een DNA-profiel kan real-time in kaart worden gebracht wat het lichaam op de lange en de korte termijn nodig en niet nodig heeft. Deze behoefte kan worden vertaald in ingrediënten en daarna in producten.

Daarnaast kan de PVM ook helpen bij het geven van inzicht in de relatie lichaam en voedsel door de koppeling aan een slim leersysteem (SLS).

Vraag en aanbod kunnen door de koppeling aan een E-Commerce systeem direct aan elkaar worden verbonden waardoor het “gezonde” voedsel “on demand” kan worden thuis bezorgd.

Als mensen hun persoonlijke data willen delen kunnen we met behulp van statistische analyse-software (“Big Data”) real-time wetenschappelijk onderzoek doen naar de relatie voedsel en gezondheid en de resultaten persoonlijk terugkoppelen.

Hierdoor kun je heel goed zien hoe je “het doet” ten opzichte van mensen die op je lijken. Indien er interesse is kunnen die mensen ook met elkaar in contact komen. Natuurlijk moet er hier goed aandacht worden besteed aan privacy.


Over de geschiedenis van de gezondheidszorg

Over zelfvoorziening

Over Biofysica

Over de persoonlijke voedselspectrometer


Over de HoloLens (In Dutch)

Sinds de komst van de Ziggo harddiskrecorder een paar jaar geleden kijk ik iedere dag een dag vooruit om te zien of er een documentaire of film op de TV komt die ik wil opnemen. Op die manier kan ik doen en laten wat ik wil en mis ik alle reclame.

Een tijdje geleden viel mijn oog op de 5-delige BBC-serie The genius of design. Die werd door het Belgische Canvas uitgezonden. Al snel ontdekte ik dat de serie ook op YouTube te bekijken was.

Hier wordt duidelijk zichtbaar dat er een ontkoppeling plaats aan het vinden is tussen zender en inhoud. Binnenkort kun je via de Apple- of Google-TV op ieder gewenst moment TV kijken naar wat je maar wilt.

In deel 2 van de serie gaat het over het begin van de vorige eeuw. In die tijd ontstaat het kale functionalisme van het Bauhaus als reactie op de sensuele Jugendstil. Daarnaast protesteert de Arts & Craft beweging tegen de goedkope en lelijke producten van de industriële revolutie.


De makers van de serie laten zien dat er in de Verenigde Staten een eigen beweging ontstaat die zich verbindt met de grootschalige productie-processen van Ford en Taylor.

In de Amerikaanse filosofie moeten de verleiding van de  buitenkant van de Jugendstil, de kwaliteitsbeleving van de Arts & Craft beweging en de functionele binnenkant van de Bauhaus-filosofie allemaal worden gerelateerd aan de behoefte van de consumenten-markt.

Die consumenten waren de arbeiders die in de VS voldoende inkomen gingen verdienen om de in hun eigen fabrieken gemaakte producten te kopen. De Amerikaanse Design-beweging vormt het begin van de massamarkt.

Tijdens mijn geboortejaar (1951) wordt in Nederland het massamedium de televisie geïntroduceerd. In een paar jaar tijd heeft die ook mijn woonwijk bereikt en zit ik met mijn vriendjes bij de buurvrouw op woensdagmiddag betaald (1 dubbeltje) te kijken naar “de Verrekijker” en tante Hannie. De werkelijkheid zit in een door anderen geconstrueerd kastje.

Al snel staart de hele familie naar een verre buitenwereld die steeds meer virtueel wordt. De door de media-business geconstrueerde content neemt de werkelijkheid stap voor stap over.

Door de toenemende doofheid van mijn vader moeten we in de woonkamer allemaal onze mond houden anders hoort hij het niet. Afgelopen zijn de familie-spelletjes, het lezen van een boek  en het luisteren naar muziek. De televisie eist alle aandacht op.

In 1977 introduceert Apple een TV-Scherm met computer en toetsenbord en is de massa-markt van de Personal Computer geboren.

In 1985 komt Microsoft (MS) met de eerste versie van het grafische Windows-operating systeem op de markt waardoor er ook met de computer kan worden gespeeld.  MS specialiseert zich in bewegingsspellen door het besturingssysteem Kinect te ontwikkelen.

Tot op heden wordt steeds hetzelfde scherm van heel groot tot heel klein als kijkmiddel gebruikt maar daar komt nu snel verandering in.

We gaan overstappen, als we dat willen natuurlijk, naar een realistische 3D-ervaring. Die wordt binnenkort aangeboden door onder meer Google met Glass, Facebook met Oculus Rift en nu door Microsoft met HoloLens.

Hololens maakt gebruik van een projectietechniek die Virtual Reality (VR) wordt genoemd. De echte wereld en de computer-gesimuleerde wereld worden over elkaar heen geprojecteerd.

Hierdoor heb je in theorie geen scherm en geen bedieningssysteem meer nodig en kun je alles met je handen (via de Kinect) en je stem doen.

Natuurlijk is dit nog niet het einde. De ontwikkelaars hebben de Matrix en het Holodeck voor ogen als ultieme gesimuleerde werkelijkheid.

Om die mogelijk te maken moet er een directe koppeling komen tussen computer en de hersenen. Dat betekent dat de HoloHelm vervangen zal moeten worden door de Matrix Brain-PlugIn.


The Genius of Design

A movie about Hololens

About the Holodeck

Status Report Future Center Smart Systems

The Future Center Smart Systems was launched the 23th of April 2014. After the launch a part of the participants wanted to be part of the process.


To support this process we have created an intake-procedure  to make sure that the issue at stake is related to Smart Systems and that it is possible to move on if we detect an interesting connection between the possible participant, current participants and LIACS.


An important issue in this case is funding. Funding is possible if the participant has a personal budget or if it possible to acquire a budget based on a shared proposal.

In this case Subsidies, Government Funding (Local/Global Investment Funds), Corporate Funding  or Private Funding (“Angels”) are possible. We are now connected with all kinds of investors.   If we are able to create a successful business-case funding is almost sure.


The Future Center uses a Innovation Management Toolset that makes it possible to assess an opportunity in short time. The use of the Toolset is not for free. If you don’t have private funding you need about Euro 5,000 Private Capital to acquire money.


The Future Center is situated in Leiden and is connected to LIACS (Leiden Institute of Advanced Computing Science).

Currently we have made connections with the Region of Leiden, the Province of South Holland, the International Alliance of Future Centers and Europe of the Regions. LIACS is part of an International Scientific Networks. We are also connected to many Local, Regional, National and International Business Networks or Companies. This makes it possible to explore every Business, Government or Scientific opportunity.

Transforming IT-Professionals

Smart Systens will have a huge impact on Society, the IT-branche and of course on the users of IT (Consumers & Companies). To support this big (digital) transformation we have made contact with the NGI (the Dutch Organization of IT Professinals).

They have created a link with the Future Center in their SIG-structure (Special Interest Groups). Together with them we are defining a training program to help IT Professionals move to the next step.

Based on the Path of Change Model we use we have defined four basic views called Business Analist (Process, Sensors, Facts), Data Analist (Models, Analytics), Innovator (Imagination, Vision, Insight) and Community Manager (Social, Networks). The views can be combined into twelve roles that correspond with the Games of Path of Change.

Network of Smart Systems Specialists

We have made a connection with an International Network of Specialist that are already creating or supporting the creation of Smart Systems. This network is a Closed Cooperative that wants to maintain the high quality of people by sharing knowledge, experience, insight and customers.

We are now creating the Dutch part of this network. The network uses balloting by two members to enter. If you think you have the high quality needed send an email.

Connecting Small & Medium Enterprises

Although Big Companies are welcome we believe that the coming transformation will be done by networks of Small & Medium Enterprises.


This link contains the current portfolio. We are finishing an attempt to create a Smart System Architecture. A new project related to Smart Vital Infrastructure is in the making. At this moment the majority of the participants are busy in Smart Healthcare.


About the Next Steps of the Future Center Smart Systems and the Leiden Center of Data Science

At 28-4-2014 the Future Center Smart Systems (FCSS) was launched At the same moment the Leiden Center of Data Science (LCDS) was announced. This is not a coincidence.

FCSS and LCDS are two parts of the same coin. LCDS is focused on the Science of Data and FCSS is focused on using the results of the Science of Data to build Smart Systems or to give the Science of Data interesting problems to solve. FCSS is Practice and LCDS is theory.

When we look at Wikipedia we see that the Data Sciences are defined as “The study of the generalizable extraction of knowledge from data”. Knowledge shows itself in this case as Models, Patterns and Laws (Rules).

The Data Sciences detect patterns based on facts and are an abstraction of the Scientific Process itself.  The Data Sciences are therefore also called E-Science. 

E-Science is a combination of:  Signal processing, Mathematics, Probability models, Machine learning, Statistical learning, Computer programming, Data engineering, Pattern recognition and learning, Visualization, Uncertainty modeling, Data warehousing, and High performance computing.

Because E-Science is an abstraction of Science it can be applied to every science you can think of. In the case of the LCDS the current sciences that are involved are Physics, Astronomy, Bio-Science (Leiden Bioscience Park), Life-Sciences (Dutch Techcenter for Life Sciences, DTL), Medical Sciences (LUMC), Law (Leiden Law School), Aviation (NLR), Mathematics and Informatics (LIACS).

The FCSS is not only about E-Science it is also about using the patterns that are discovered to control processes and influence humans. In this case we are interested in the developments in Value, Case & Process-managers,  Domain Models and Sensor-Technology. Theory is static and practice is dynamic. Theory becomes practice by doing.

In the long view we expect that the combination of Senses & Actions & Thinking Machines will lead to Autonomous Systems that will help and support Humans. These systems are sometimes called Robots because we believe Autonomous Systems look like us but an autonomous system like our Universe does not have to move itself.

The next step of the Future Center is to connect with practice, start with technology transfer and find out what the need is of the market.

The Future Center is already involved in some projects and we wants to start some more. If you are interested to participate in one of the projects or want to start a new projects send an email to hans.konstapel@gmail.com.

  • Smart System Architectures
Smart Systems need Smart System Architectures. They are a combination of existing architectures based on Process-Models & Sensor-Systems (the Sensory-Motor System) and new architecture that are related to Visualization (the Imagination), Analytics (Data, Process, Text, Software-mining (Thinking)) and Social Networks. (Emotions). The end state is called Global Brain (“The Singularity”).
  • Disclosure of Open Data (Repository, Data Warehouses/Data Cards, Visualization)
A lot of Open Data is entering the market. It is not clear where this data is situated and what the data means. In this case we need a Repository and tools to define what part of the data we need at this moment (a Data Warehouse, Data Cards). We need also tools to hide the complexity of the current open databases and makes it possible to show what is available (Visualization).
  • Smart Innovation (Business-model generation out of Big- & Open Data) 

There are already many on-line tools available that support the innovation process. The data that is used in these tools (for instance market-data) has to be gathered to validate the models. We want to use the Data-sciences to gather appropriate market-data and detect interesting business-opportunities, To do that we want to use Big- and especially Open Data. 

  • Smart Value Chain Integration & Reversal (Product Configurators, Data/Proces/Software-Mining, Intelligent User-Interfaces)
The value-chains are integrating and the customer is moving into control. Currently a value chain consists of many companies that use many not integrated and not connected legacy-systems. These systems contain data and process-models. We want to use the Data-Sciences to detect these models (Process-mining. Data-Mining, Software-Mining) and map them to available domain-models (ACCORD, ARTS,…) or develop shared domain-models. The data that is used in the value-chain can be mapped to a product-configurator. Last but not least the user-interaction with the customers has te be designed.
  • Smart Education (Just-in-Time Education)
Technology is changing fast. This has a huge impact on education. The current system of education is not able  to react to the fast moving technology-waves because it is created  to support the Industrial Revolution that ended around 1950. We are now beyond the next wave that is taking over manual work and moving into the next step in which the Human Brian is copied. The solution to this all, Life Long Education,  is already invented a long time ago but we are not implementing this solution because the Current Education System is aimed at preventive education, trying to train people in the first stage of their life. The solution is Just-in-Time-Education, training people at the moment they need knowledge (DeepQA) or experience (Simulators).
  • Smart Buildings & Building Process (with ABN AMRO Dialogs House)
The Building Industry is already using 3D-Models (BIM). A BIM-model is a low-level product-configurator but the model can be moved to a higher level in which it is possible to share (and sell) complete Models (for instance a Hospital). The models can be used to simulate every attribute of a building and let the customers play with possible designs. The models can be used to calculate risk and most important optimize existing buildings (Facility Management). When we combine this with sensor-technology we are able to create adaptable buildings.
  • Smart Food Chain & Dietetics
The Food Value Chain will revert and the customer will be in control. At this moment the customers are educated with theories about food that are changing fast. “Good” Food is time, context and body-dependent. We want to make tools that use personal sensors that show the customer what they have to eat to stay healthy and tell them where and how they can buy this food.
  • Food & Health (with the International Alliance of Future Centers)
It is not clear what the impact is of Food on our Health. In this project we will analyze the complete food-chain.
  • Smart Urban Space (The Self Actualizing City)
This is an integration of the concepts of the Smart City, Integrated Value Chains, the Creative City and Smart Social Networks.
  • Next Generation Media

Media are at this moment based on the Sender/Receiver-concept. We want to use the Data Sciences to detect patterns, transform these patterns into text and images and implement a feed-back process with the customers.

  • Next Generation Theatre
We want to use the concept of  5D Film to create a new type of sensory and emotional experience.
  • Next Generation Energy Systems
Implementing Autarkic Energy Systems.
  • Smart Mobility
Using new concepts like the Self-Driving Car & Sensor-Networks  to optimize mobility in Big Cities.
  • Social Enterprises (Impact Finance, Social Bonds, Circular Systems, Cooperatives, Complementary Currencies)
The next generation enterprises has to be aware and reduce its impact on society and environment. In this project we also look the finance of Social Enterprises (Impact Finance, Social Bonds) but also at the circular economy, new organizational structures (cooperations, ) and new financial systems based on complementary currencies.
  • Conflict-Resolution/E-Mediation
Preventing and resolving conflicts by implementing Smart Mediation.
  • Future Jobs (Unemployement & Sense-making, with the International Alliance of Future Centers)
What are the consequences of Smart Systems on employment?
  • Smart Care Systems

We want to use Smart Systems to help people that need Economic, Physical, Social and/or Mental Support.

  • Virtual Future Centers (with the International Alliance of Future Centers) 
Future Centers are currently location-based. Future Centers look like Smart Systems because they Sense their environment, react (Process Manager) on the Events that are happening, try to predict what will happen (Analytics), involve Networks (Communitiies of Practice, Interest and/or Affinity) and Scientific Knowledge Centers (like the LCDS), create a shared Vision and  put this vision into Action (Entrepeneurs, Innovators, Incubators). There are already many people busy with developing parts of the Virtual Future Center. We are currently designing an Architecture and will create an Alliance to join the efforts of all participants.
  • Next Generation Secure Data Centers
Smart Systems need Smart Data Centers.


The Presentation of Prof. dr. H. J. van den Herik about Big Data and the Leiden Center of Data Science.


About the Next Wave of the Kondratiev Cycle

About Change

Paths of Change (PoC) is a Theory about Change that is based on the concept of the Worldview (Weltanschauung) This concept is very old and has many names (Archetype , Tatva, ..). Poc uses four (complementary) worldviews. In this blog I use the same colors for the same worldview.

A Smart System can be modelled by Paths of Change. Look at the colors.
The model behind the movements of Nataranja is Paths of Change. Look at the colors!
The model behind the spiritual model of Walter russell is Paths of Change. Look at the colors.

What is a Smart System?

A Smart System looks like a human being. It is equipped with a Sensory-Motor-System, a Mind, Imagination and Emotions.

Smart Systems senses the outside (and his inside) world with much more sensors-types than the five sensors of his human look-a-like.

A Smart System is able to react very fast with its predefined processes on a event that is detected by its sensors.

A Smart System is an adaptable system. It is able to analyze and improve its behavior, communicate with a human being and other Smart Systems in an understandable way.

Smart Systems are there to compensate the human biases. Smart Systems are able to transform and optimize everything that contains some kind of structure.

Smart Systems  can optimize software, data and content using software/data/text-mining, analyze patterns, predict the short and sometimes the long term.

Smart Systems are perfectly suited to provide the knowledge needed and answer the questions humans ask. They are able to train humans in an almost real situation using simulators.

Smart Systems can be fun to play with.

About Cycles

The Cathedral of Chartres contains the Spiral of Life.
The Model of Paths of Change.
Model of Paths of Change

]In 1931 the US Department of Commerce assigned Edward Dewey the task of discovering the cause and underlying dynamics of the Great Depression. Dewey created a special institute called the Foundation for the Study of Cycles that is still in existence.

The Bhaktin Cycle. As you see we will get a new World Religion. Will the Maitreya return?

The most interesting observation of Dewey is that Cycles restore themselves all the time and are connected by a Harmonic (“Musical”) Pattern. Dewey discovered that we cannot control the Cycles.  Ups and downs are a fact of life.

The most researched Cycle in history by far is the Kondratiev-Cycle named after the Soviet economist Nikolai Kondratiev. The Kondratiev Cycle has a periodicity of 52 years.

The Kondratiev arises from the combination of basic innovations that launch technological revolutions that in turn create leading industrial or commercial sectors.

In the year 2000 the Kondratiev was at his top and is now in a decline that will take 26 years.

Currently we are in  the Kondratiev Spring Phase. It is the time of what Schumpeter, a big fan of Kondratiev, called Creative Destruction.

The old structures are dying and the new structures that will start the new upward wave are created.  It is a time of tremendous disruptions.

About the Software Factory

The last wave that started around 1950 was dominated by the rise of the centralized computer.

This computer was based on the factory-model of Henry Ford and Frederick Winslow Taylor of the previous wave.

Between 1950-2000 isolated creative programmers united in big software factories that are controlled by unified standardized methods and processes. Between 1950-2000 the programmers automated their own processes.

The methods are now transformed into standardized (BPML-)process-models that are abstracted into standardized (VDML-) business models that are filled with Industry-Models. An example is the ARTS-model that covers Retail.

Creative programmers are now replaced by creative business-modelers.

About the Next Wave, The Network of the Human Mind

On Christmas 1990 Tim Berners-Lee working at CERN published the first version of The World Wide Web. He launched the theme for the next wave, The Network.

From 1950 until 2000 the causal linear manual processes were automated but now the next level, the network of the human mind is at stake.

At the end of this wave around 2040 or much earlier as some people predict, the machines will imitate and surpass the human because they will unite in a global brain that can be connected to our Brains if we want that to happen.

At this moment we are creating the memory-banks of the Global Brain by producing billions of connected parts that contain complete human life’s, theories, music, movies, measurements and much more that we are now unable to imagine.

A Short Scenario for the Next Forty Years

It is clear that the Business-Domain-Models will speed up the process of value-chain-integration and value-chain-reversal.

This means that the customer will be in control of the value-chain and there will be direct contact between customer and producer. Value-chain-integration will in the end remove all the intermediaries in the value chain.

Value chains will finally converge into one standardized value chain. Best-practices of separate value-chains will become leaders in the new value-chain. Cross-innovation, combining the best of all worlds, is the way to move on.

To give customers control of the value-chain producers have to simplify their products and make it possible for the customers to create their own version of the product they want.

Products have to become configurations of simple building blocks that can be split into variable parts and infrastructure.  Product-configurators will connect to other configurators. This makes it possible to create completely new combinations.

In the next step the data that is produced by the systems will be analyzed and processes will not be controlled by human made models but by models that are created by statistical pattern recognition tools. The systems will understand humans and predict human behavior and adapt themselves to the human needs.

In the last stage the software will produce an image that reduces the complexity of its whole. It will create a virtual human world that gives us the illusion that we are still in control.

At that time most people will play and not work.


The most important question you have to ask yourself is if your company is part of the “old world” that will finally be destructed by creativity or is already part of the new wave.

The big problem is change management,  how to move from the current state to a for most companies and institutions unknown future. Companies, Institutions and People have to transform their collaboration patterns,  their software, their data and their expertise.

The change process is accelerating. Almost all companies and institutions (and governments) are stuck in their installed base of software and their hierarchical organization structure that is not created to respond fast to the challenges that come from the outside word.


About the Future of the Constitutional State

About the future of Technology